Giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động các khu công nghiệp nghiên cứu trên địa bàn một số tỉnh bắc trung bộ (TT)

Vì thế, việc nghiên cứu đề tài: Giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động các khu công nghiệp - Nghiên cứu trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực t

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

BÙI VĂN DŨNG

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ NHÀ Ở CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG CÁC KHU CÔNG NGHIỆP -

NGHIÊN CỨU TRÊN ĐỊA BÀN MỘT SỐ TỈNH

BẮC TRUNG BỘ

Chuyên ngành: Kinh tế chính trị

Mã số: 62 31 01 02

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI - 2015

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

Người hướng dẫn khoa học:

PGS TS TRẦN BÌNH TRỌNG Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường

họp tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

Vào hồi: ngày tháng năm 2015

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia

- Thư viện Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Bắc Trung bộ là phần phía Bắc của Trung bộ Việt Nam có địa bàn từ

Nam dãy núi Tam Điệp tới Bắc đèo Hải Vân, gồm 6 tỉnh Thanh Hoá, Nghệ

An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế

Sau hơn 15 năm triển khai, các khu công nghiệp (KCN) của 6 tỉnh

Bắc Trung bộ đã và đang khẳng định được hướng đi của mình Các KCN đã

từng bước khẳng định được vị trí, vai trò quan trọng trong công cuộc phát

triển kinh tế - xã hội của địa phương; tạo việc làm cho hàng ngàn lao động,

góp phần quan trọng đảm bảo an sinh xã hội; đào tạo đội ngũ công nhân

mới có trình độ kỹ thuật, kỷ luật cao, v.v

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, hiện tại cũng đang nảy

sinh các vấn đề xã hội ở các KCN ở các tỉnh Bắc Trung bộ, đặc biệt là vấn đề

nhà ở cho người lao động (NLĐ) rất thiếu, NLĐ nhập cư từ các địa phương

khác về KCN phần lớn phải thuê nhà ở, đời sống của họ còn gặp nhiều khó

khăn, từ đó nảy sinh nhiều vấn đề xã hội phức tạp, khó khăn về quản lý nhân

lực, tâm lý NLĐ không ổn định, các dịch vụ xã hội đi cùng không đảm bảo,

v.v Về phía quản lý nhà nước thì cơ chế chính sách chưa thực sự đầy đủ và

hoàn thiện để khuyến khích sự đầu tư, ràng buộc, tạo điều kiện đầy đủ cho

các doanh nghiệp quan tâm đến vấn đề nhà ở cho NLĐ các KCN trên địa bàn

một số tỉnh Bắc Trung bộ Xuất phát từ nhu cầu thực tế, một số doanh nghiệp

các KCN trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ đã đầu tư xây dựng khu nhà

ở cho NLĐ nhưng qua một thời gian triển khai vẫn không hiệu quả Nguyên

nhân là do không được đầu tư đồng bộ, chuyên nghiệp như: công tác quản lý,

an ninh trật tự chưa đảm bảo, thiếu các công trình phụ trợ như sân chơi, nhà

trẻ, nhà mẫu giáo trong khi giá cho thuê lại cao, không phù hợp với đối

tượng NLĐ

Trong những năm tới, yêu cầu về phát triển kinh tế - xã hội của các

tỉnh Bắc Trung bộ càng trở nên bức thiết và điều đó phải thực hiện các

chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và đặc biệt phải tập trung phát huy

những thế mạnh của vùng, của địa phương trong đó có hoàn thiện và phát

triển các KCN Việc phát triển các KCN tiếp tục nảy sinh nhiều vấn đề về

kết cấu hạ tầng xã hội mà trước hết là giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ

các KCN Vì thế, việc nghiên cứu đề tài: Giải quyết vấn đề nhà ở cho

người lao động các khu công nghiệp - Nghiên cứu trên địa bàn một số

tỉnh Bắc Trung bộ là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp bách

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu của luận án

Trên cơ sở hệ thống hóa lý luận về việc giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ các KCN, khảo sát thực trạng giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ các KCN trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ, luận án đưa ra phương hướng

và các giải pháp nhằm giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ các KCN trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ trong những năm tới

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

Xuất phát từ mục đích nghiên cứu của luận án, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án là tập trung giải quyết những vấn đề chủ yếu sau:

- Góp phần làm rõ các vấn đề lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ trong các KCN;

- Phân tích thực trạng giải quyết nhà ở cho NLĐ các KCN trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ, chỉ ra thành tựu, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế về giải quyết nhà ở cho NLĐ các khu công nghiệp trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ hiện nay;

- Đề xuất các phương hướng, giải pháp giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ các KCN trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ những năm tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Về đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ các KCN

3.2 Về phạm vi nghiên cứu 3.2.1 Về nội dung

Đề cập đến các khía cạnh về hình thức sở hữu, số lượng, chất lượng và giá cả nhà ở đối với NLĐ dưới tác động của môi trường luật pháp, cơ chế chính sách, giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ tại các KCN trên địa bàn một

số tỉnh Bắc Trung bộ

Phạm trù NLĐ ở đây được hiểu là công nhân lao động

3.2.2 Phạm vi không gian và thời gian

- Về không gian, giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ tại các KCN - nghiên cứu trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ

- Về thời gian, số liệu nghiên cứu thực trạng từ năm 2008 đến năm

2015 và khuyến nghị những giải pháp cho đến năm 2020

4 Các kết quả nghiên cứu chủ yếu đạt được

4.1 Những đóng góp mới về mặt học thuật, lý luận:

- Trên quan niệm nhà ở cho NLĐ là một trong những nhân tố quan trọng cho việc phát triển bền vững KCN nói riêng, phát triển bền vững kinh tế - xã hội ở địa phương nói chung, luận án đã làm rõ bản chất của

việc giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ các KCN là giải quyết mối quan hệ

giữa cung - cầu về nhà ở; là thực hiện hệ thống các biện pháp giải quyết

các mối quan hệ lợi ích giữa nhà nước - người kinh doanh cung ứng nhà ở

- người lao động

- Luận án đã xác định và luận giải bốn nhân tố ảnh hưởng đến giải quyết

vấn đề nhà ở cho NLĐ các KCN, đó là: i) Các nhân tố thuộc về môi trường vĩ

mô; ii) Các nhân tố liên quan đến chủ doanh nghiệp các KCN và người xây

nhà cho thuê; iii) Các nhân tố liên quan đến khả năng chi trả của NLĐ; iv) Các

nhân tố liên quan đến tổ chức quản lý về nhà ở cho NLĐ các KCN

- Luận án đã làm rõ ba nội dung mà các nghiên cứu trước đây ở Việt

Nam chưa đề cập đến hoặc chưa phân tích một cách có cơ sở khoa học

thuyết phục được là: i) Xác định hình thức sở hữu, sử dụng nhà ở phù hợp

với các đối tượng lao động làm việc tại các KCN; ii) Đề xuất hình thức hỗ

trợ tài chính phù hợp với từng hình thức sở hữu, sử dụng nhà ở đối với

NLĐ; iii) Mối quan hệ giữa trách nhiệm và lợi ích của nhà nước - doanh

nghiệp - người có nhà cho thuê trong giải quyết nhà ở cho NLĐ các KCN

4.2 Những kết luận, đề xuất rút ra từ kết quả nghiên cứu của luận án

Từ kết quả phân tích thành tựu, hạn chế, nguyên nhân của những hạn

chế, luận án đã khuyến nghị các phương hướng và giải pháp giải quyết vấn

đề nhà ở cho NLĐ các KCN trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ những

năm tới:

- Hai phương hướng chủ yếu là: 1) đảm bảo hình thức và tiện ích về

nhà ở cho NLĐ các KCN nhằm đồng bộ về các điều kiện sinh hoạt cho

NLĐ; 2) nâng cao chất lượng dịch vụ sinh hoạt và dịch vụ xã hội nhằm cải

thiện cảm nhận của NLĐ các KCN về chất lượng dịch vụ nhà ở

- Bốn giải pháp chủ yếu mà luận án đề xuất là: i) Hoàn thiện môi

trường pháp lý và cơ chế chính sách giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ các

KCN; ii) Tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp sử dụng lao động tại

các KCN và các ban quản lý KCN, các công ty xây dựng kết cấu hạ tầng

KCN, nhà nước và người dân có nhà cho thuê vào cung ứng các dịch vụ xã

hội nói chung và giải quyết vấn đề nhà ở nói riêng; iii) Tăng cường vai trò

nhà nước trong tổ chức quản lý, phối hợp các chương trình, thực hiện kiểm

tra, giám sát và sự tham gia của các tổ chức chính trị, xã hội, trước hết là tổ

chức công đoàn trong việc giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ; iv) Cải thiện

điều kiện làm việc, nâng cao năng suất lao động và tăng thu nhập cho NLĐ

trong các KCN

5 Kết cấu của luận án

Luận án gồm phần mở đầu, kết luận, danh mục các tài liệu tham

khảo, các bản phụ lục và bốn chương, 10 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ NHÀ Ở CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG

CÁC KHU CÔNG NGHIỆP 1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến chủ đề

1.1.1 Các nghiên cứu quốc tế về giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động các khu công nghiệp

Thứ nhất, về hình thức sở hữu, sử dụng và các quy chuẩn về nhà ở

động ở Anh; Về vấn đề nhà ở, đã bàn đến sự thay đổi về sở hữu nhà ở, việc

khó khăn trong tìm, thuê nhà ở của giai cấp vô sản Anh, nạn khan hiếm nhà ở, nạn khủng hoảng nhà ở là sản phẩm tất yếu của hình thái xã hội tư

sản ; Liliany S.Arifin (2004), Vấn đề nhà ở cho công nhân nhà máy, khẳng

định những nhu cầu bức thiết về vấn đề nhà ở của công nhân các nhà máy công nghiệp ở các quốc gia trên thế giới; Liliany S.Arifin (2004); Rahman (1993); Chia (1981); IFC (2009); đã bàn đến những vấn đề liên quan đến

cung ứng nhà ở cho NLĐ tại các KCN

Thứ hai, về vai trò nhà nước trong giải quyết nhà ở cho NLĐ

Haryana Government (2010); Kim, Kyeong-Duk (1996; 2012), đã làm rõ vai trò của chính quyền trung ương, chính quyền địa phương trong việc thu hút các doanh nghiệp vào làm việc tại các KCN cũng như xây dựng và tổ chức thực thi các chính sách liên quan đến giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ làm việc tại khu vực này, trong đó nhấn mạnh đến việc xây những nhà ở độc thân cho NLĐ làm việc tại các KCN; đã phân tích sự cần thiết của việc nhà nước phải can thiệp để giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ làm

việc tại các KCN

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước về giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động các khu công nghiệp

Thứ nhất, ý nghĩa, tầm quan trọng của việc giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ các KCN Nguyễn Ngọc Dũng (2005), Một số vấn đề xã hội - Trong xây dựng và phát triển các KCN ở Việt Nam; Nguyễn Tấn Dũng (2010), Bảo đảm ngày càng tốt hơn an sinh xã hội và phúc lợi xã hội là một nội dung chủ yếu của Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020; Khổng Thành Công (2011), Xây dựng nhà ở cho NLĐ trong KCN: Góp phần đảm bảo an sinh xã hội; Vũ Quốc Huy (2014), Nhà ở cho NLĐ trong các KCN; Lê Quốc Hội (2012), Việc làm và đời sống của NLĐ trong KCN, khu chế xuất và khu kinh tế ở Việt Nam các tác giả đã chỉ ra

ý nghĩa, tầm quan trọng của việc giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ trong

các KCN để tạo sự phát triển bền vững cho các KCN

Thứ hai, phân tích thực trạng và khuyến nghị cụ thể về xây dựng nhà

hút đầu tư của các thành phần kinh tế vào các lĩnh vực xây dựng nhà ở

cho công nhân tại các KCN, KCX; Trần Việt Tiến (2009), Một số vấn đề

xã hội trong các KCN Việt Nam; Đặng Quang Điều (2011), Cải thiện đời

sống việc làm của NLĐ trong các KCN; Trường Thủy (2011), Vấn đề nhà

ở cho công nhân tại KCN, KCX và KKT: Cần nhiều cơ chế, chính sách;

Ngô Sỹ Bích (2013), Vận dụng cơ chế, chính sách để xây dựng nhà ở cho

công nhân tại KCN; Nguyễn Đình Cường (2014), Nhà ở cho NLĐ trong

các KCN; Mai Ngọc Cường (2013), Chính sách xã hội đối với di dân nông

thôn - thành thị ở Việt Nam hiện nay các tác giả đã đánh giá vai trò của

các KCN trong sự phát triển kinh tế, ổn định xã hội đất nước, tuy nhiên,

trong các KCN cũng phát sinh nhiều vấn đề bất cập cần phải tiếp tục giải

quyết, đặc biệt là giải pháp về phát triển nhà ở; giải pháp phát triển kết cấu

hạ tầng xã hội Theo đó, các tác giả khuyến nghị việc phát triển các KCN

phải đảm bảo được quy hoạch một cách đồng bộ với phát triển các công

trình dịch vụ tiện ích công cộng cần thiết; phải xây dựng đồng bộ hệ thống

kết cấu hạ tầng hoàn chỉnh, bao gồm cả hạ tầng kỹ thuật và xã hội bên

trong và bên ngoài KCN trong đó, xây dựng nhà ở cho NLĐ cần được

đặt lên hàng đầu

1.1.3 Nhận xét chung và những khoảng trống về chủ đề nghiên cứu

Thứ nhất, tại tất cả các quốc gia, vấn đề cung cấp nhà ở cho NLĐ có

thu nhập thấp, người dân nghèo nói chung, NLĐ các KCN nói riêng còn

vấp phải nhiều khó khăn do việc xây dựng và bán nhà cho các đối tượng

này thường thu được rất ít lợi nhuận, do vậy, không hấp dẫn các doanh

nghiệp, công ty trong vấn đề này

Thứ hai, đối với những khu vực tập trung nhiều NLĐ của các KCN,

hình thức bán nhà cho người có thu nhập thấp cũng như NLĐ làm việc tại

các KCN nhiều khi không khả thi, do phần lớn NLĐ đều có sự di động về

việc làm Vì vậy, nếu có thể chuyển đổi nhiều hình thức khác như cho

thuê, kết hợp cho thuê - bán lại,… thì có thể thu hút sự quan tâm của chính

những người trong cuộc - NLĐ tại các KCN đối với vấn đề nhà ở của

chính họ

Thứ ba, đối với việc giải quyết vấn đề nhà ở xã hội cho nhóm người có

thu nhập thấp nói chung, NLĐ trong các KCN nói riêng cần có vai trò chủ động

của Nhà nước trong việc thiết lập chính sách, hỗ trợ xây dựng và cung cấp tín

dụng cho người dân trong nỗ lực sở hữu nhà ở của họ

Thứ tư, ở Việt Nam, vấn đề giải quyết nhà ở cho NLĐ tại các KCN

chưa được quan tâm đúng mức, hoặc các chính sách đã được thiết lập chỉ tập trung giải quyết một hoặc một số vấn đề trong bức tranh chung về nhà

ở tại các KCN, chưa có cái nhìn tổng quan và đưa ra các giải pháp tổng thể, đồng bộ về vấn đề này Pháp luật Việt Nam không có quy định bắt buộc về doanh nghiệp thuê lao động phải đảm bảo cung cấp chỗ ở cho NLĐ mà chỉ đưa ra một số chính sách ưu đãi, khuyến khích Do đó, vấn đề nhà ở cho NLĐ hiện tại vẫn là vấn đề bức xúc

Thứ năm, ở các KCN hiện nay, nhà ở cho NLĐ có 3 loại:

- Nhà do nhà nước đầu tư xây dựng tại các KCN, có chất lượng cao nhưng chỉ chiếm tỉ trọng rất nhỏ;

- Nhà do các doanh nghiệp xây dựng trong khuôn viên KCN, có chất lượng tốt hơn nhà do hộ dân xây dựng cho thuê nhưng cuộc sống của NLĐ lại bị tách biệt với cộng đồng dân cư và thiếu các công trình kết cấu hạ tầng xã hội đi kèm;

- Nhà ở do các hộ dân cư ở cạnh KCN xây dựng tạm để cho NLĐ thuê, số này chiếm tỉ trọng lớn trong tổng số nhà ở cho NLĐ

Nhìn chung, các văn bản pháp luật của Nhà nước đã tạo ra hành lang pháp lý cho các KCN hoạt động và các cơ chế, chính sách đang ngày được hoàn thiện Các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học đã tiếp cận dưới những góc độ khác nhau về cả lý luận và thực tiễn về vấn đề xã hội

cơ bản cho NLĐ ở các KCN như việc làm, thu nhập, đời sống, cung cấp chỗ ở cho NLĐ,… song các công trình trên chưa thực sự đi sâu nghiên cứu một cách có hệ thống từ lý luận đến thực tiễn vấn đề nhà ở cho NLĐ tại các KCN

Trong các nghiên cứu trên cũng chưa chỉ ra được nhu cầu nhà ở của các nhóm lao động tại các KCN Đặc biệt, trong các nghiên cứu về vấn đề nhà ở tại các KCN ở Việt Nam nói chung, ở các tỉnh Bắc Trung bộ nói riêng, chưa có sự nghiên cứu sâu về vai trò của các công ty, doanh nghiệp hay các nhà thiết kế các KCN trong việc cung cấp nhà ở cho NLĐ mà chỉ đặt nặng vai trò đó lên Nhà nước, lên các chính sách công, chính sách xã hội Hiện nay, trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ có 23 KCN đã đi vào hoạt động, bên cạnh một phần NLĐ là người địa phương gần kề các KCN, có nhà ở, còn lại phần lớn NLĐ từ các địa phương khác tới làm việc tại các KCN phải thuê nhà ở Do vậy, nghiên cứu vấn đề giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ tại các KCN đòi hỏi phải làm rõ được một số vấn

đề chưa được đề cập, hoặc đề cập nhưng chưa thấu đáo như:

1) Quan hệ cung - cầu về nhà ở cho NLĐ trong các KCN hiện nay (hình thức sở hữu, sử dụng, quy chuẩn và giá cả nhà ở) như thế nào là phù

hợp đối với các đối tượng lao động (độc thân - có gia đình) tại các KCN ở

Việt Nam?

2) Giải quyết mối quan hệ giữa vai trò của Nhà nước - Địa phương -

Doanh nghiệp trong giải quyết vấn đề nhà ở, nhà cho thuê đối với NLĐ tại

các KCN như thế nào?

3) Hình thức hỗ trợ nào là phù hợp để NLĐ trong các KCN có được

nhà ở, được mua nhà, thuê nhà phù hợp với khả năng kinh tế của họ?

1.1.4 Câu hỏi nghiên cứu

Thứ nhất, hiểu thế nào là giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ các

KCN? Bản chất của việc giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ các KCN là gì?

Thứ hai, tình hình giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ các KCN, tỷ lệ

các chủ sở hữu tham gia giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ làm việc tại các

KCN, cũng như khả năng mà những đơn vị cho thuê nhà có thể đáp ứng về

số lượng và chất lượng nhà ở đối với NLĐ đi thuê tại các KCN trên địa

bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ hiện nay như thế nào?

Thứ ba, giải quyết vấn đề nhà ở có tác động như thế nào đến NLĐ,

đến doanh nghiệp và đến sự phát triển của xã hội?

Thứ tư, phải hoàn thiện như thế nào về hệ thống luật pháp, cơ chế,

chính sách, tổ chức và quản lý huy động nguồn lực của xã hội (Nhà nước -

Địa phương - Doanh nghiệp - người dân) để giải quyết vấn đề nhà ở cho

NLĐ các KCN trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ?

1.2 Phương pháp nghiên cứu

1.2.1 Khung nghiên cứu đề tài

Thứ nhất, yêu cầu giải quyết vấn đề nhà ở thể hiện mối quan hệ cung

- cầu về nhà ở giữa NLĐ và các bên tham gia giải quyết vấn đề nhà ở tại

các KCN trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ hiện nay;

Thứ hai, tác động của việc giải quyết vấn đề nhà ở đến chi tiêu và

tích luỹ của NLĐ cũng như số tiền mà họ có thể gửi về hỗ trợ người thân ở

quê nhà; đến sự ổn định nhân sự và phát triển bền vững của doanh nghiệp

đang hoạt động kinh doanh tại các KCN; sự ổn định kinh tế, trật tự xã hội

của địa phương có lao động đến làm việc tại các KCN;

Thứ ba, hệ thống luật pháp, cơ chế, chính sách giải quyết nhà ở cho

NLĐ các KCN của quốc gia đã tác động như thế nào đến giải quyết nhà ở

cho NLĐ các KCN một số tỉnh Bắc Trung bộ?

cho NLĐ làm việc tại các KCN trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ, dự báo

xu hướng về sự phát triển các KCN, đề tài sẽ đưa ra những khuyến nghị về

phương hướng và giải pháp để giải quyết vấn đề nhà ở đối với NLĐ các KCN trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ những năm tới

Sơ đồ 1 Khung phân tích của luận án 1.2.2 Quy trình nghiên cứu của đề tài

Quy trình nghiên cứu giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ các KCN được thể hiện Hình 1

Hình 1 Quy trình nghiên cứu của luận án

Nhân tố ảnh hưởng

- Luật pháp, cơ chế, chính sách của nhà nước

- Mục tiêu hoạt động và khả năng tài chính, lợi nhuận

- Khả năng chi trả của NLĐ

- Vai trò tổ chức quản

lý của Nhà nước

Yêu cầu giải quyết vấn đề nhà ở

- Sự đáp ứng về số lượng nhà ở cho NLĐ tại KCN

- Chất lượng dịch

vụ nhà ở

Tác động

1 Chi tiêu, đời sống của NLĐ

2 Sự ổn định nhân sự của doanh nghiệp

3 Sự phát triển bền vững của địa phương

Phương hướng giải pháp giải quyết vấn đề nhà ở

Thu thập các dữ liệu thứ cấp liên quan đến đảm bảo nhà ở cho NLĐ làm việc tại các KCN trên địa bàn các tỉnh Bắc Trung bộ

Thực trạng đảm bảo nhà

ở cho NLĐ làm việc tại các KCN trên địa bàn các tỉnh Bắc Trung bộ

Tính cấp thiết của việc nghiên cứu Tổng quan nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu

Thiết kế phiếu điều tra đối với các nhóm đối tượng

- NLĐ tại các KCN đi thuê nhà

- Các doanh nghiệp làm việc tại các KCN

- Hộ gia đình có nhà cho thuê

- Ban quản lý KCN

Phân tích và xử lý số liệu

Đối với số liệu thứ cấp (đánh giá chung toàn địa bàn) Đối với số liệu sơ cấp (đánh giá của đối tượng điều tra)

- Thực trạng các bên tham gia cung ứng nhà ở cho NLĐ làm việc tại các KCN

- Thực trạng tiếp cận nhà thuê của NLĐ làm việc tại các KCN

Đánh giá

- Tác động của việc đảm bảo nhà ờ đối với NLĐ làm việc tại các KCN trên địa bàn các tỉnh Bắc Trung bộ

- Thành tựu, hạn chế về các chính sách hiện hành, vè chất lượng nhà ở và việc tiếp cận tới

đi thuê tại các KCN

1.2.3 Phương pháp điều tra

1.2.3.1 Xác định đối tượng cần điều tra

Để giải quyết những vấn đề nghiên cứu đặt ra, ngoài việc thu thập và

xử lý các thông tin thứ cấp, đề tài còn tiến hành thu thập dữ liệu sơ cấp

thông qua bộ phiếu điều tra Các thông tin sơ cấp liên quan đến đánh giá

thực trạng giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ làm việc tại các KCN trên địa

bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ được thực hiện dựa trên 366 phiếu điều tra

thuộc 4 đối tượng là chủ doanh nghiệp sản xuất, người cho thuê nhà ở tư

nhân, người thuê nhà ở và các cán bộ quản lý nhà nước các cấp tại 4 tỉnh

Bắc Trung bộ là Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh và Quảng Bình

1.2.3.2 Thiết kế phiếu điều tra

Phiếu điều tra nhằm thu thập những thông tin liên quan đến tình hình

cung cấp các dịch vụ nhà ở cho lao động các KCN về số lượng, chất lượng

nhà ở và sự phù hợp giữa giá cả nhà thuê với chất lượng dịch vụ và khả

năng thu nhập; đánh giá về môi trường luật pháp, cơ chế chính sách của

nhà nước; mục tiêu hoạt động và khả năng tài chính, lợi nhuận của doanh

nghiệp; khả năng và lợi ích cho thuê nhà ở đối với người dân; tổ chức quản

lý về vấn đề nhà ở…; những thuận lợi, khó khăn, bất cập hiện nay; hướng

giải quyết, hoàn thiện

1.2.4 Phương pháp phân tích và xử lý dữ liệu

Đề tài sử dụng phương pháp thống kê mô tả để so sánh, phân tích về

tình hình giải quyết vấn đề nhà ở đối với NLĐ làm việc tại các KCN trên

địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ

Các số liệu được xử lý dưới dạng số tuyệt đối và số tương đối, và tùy

theo từng mục đích phân tích trong từng nội dung mà tác giả đưa ra quyết

định sử dụng loại số liệu nào

Bên cạnh việc sử dụng các dữ liệu điều tra sơ cấp được xử lý với phần

mềm SPSS, đề tài còn kết hợp với các dữ liệu điều tra thứ cấp thông qua các

báo cáo của chính quyền địa phương, các Ban quản lý các KCN, các nghiên

cứu đã được công bố để đưa ra những lập luận, những phân tích phục vụ cho

nghiên cứu này

Ngoài việc sử dụng SPSS trong hỗ trợ phân tích thống kê, nghiên

cứu này còn sử dụng phần mền STATA để tiến hành hồi quy so sánh tình

trạng thuê nhà để ở của NLĐ làm việc tại các KCN trên địa bàn một số

tỉnh Bắc Trung bộ dựa trên các nhóm tiêu chí giới tính, hộ khẩu, số người

sống cùng, thu nhập và chi thuê nhà Nghiên cứu giả định các biến theo

giới tính nam, hộ khẩu thuộc tỉnh có các KCN, sống một mình, nhu nhập

dưới một mức cố định, chi cho thuê nhà dưới một mức cố định là 1 thì các

biến còn lại trong nhóm tiêu chí giới, hộ khẩu, thu nhập, chi tiêu, sống

cùng sẽ cao hơn hay thấp hơn so với biến cố định trên

Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM

VỀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ NHÀ Ở CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG

CÁC KHU CÔNG NGHIỆP 2.1 Bản chất và ý nghĩa của việc giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động các khu công nghiệp

2.1.1 Khu công nghiệp: Khái niệm và vai trò

2.1.1.1 Các quan niệm về khu công nghiệp Trên cơ sở phân tích các quan niệm về KCN, luận án chỉ ra tại Việt Nam KCN được xác định trong Quy chế KCN ban hành theo Nghị định số

192-CP ngày 28 tháng 12 năm 1994 của Chính phủ được hiểu là: KCN tập trung do Chính phủ quyết định thành lập, có ranh giới địa lý xác định, chuyên sản xuất công nghiệp và thực hiện các dịch vụ hỗ trợ sản xuất công nghiệp và không có dân cư sinh sống

Nghị định của Chính Phủ số 29/2008/NĐ-CP ngày 14 tháng 03 năm

2008 quy định về KCN, KCX và KKT thì KCN được hiểu là khu chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện các dịch vụ cho sản xuất công nghiệp, có ranh giới địa lý xác định, được thành lập theo điều kiện, trình tự và thủ tục quy định của Chính phủ

2.1.1.2 Vai trò của khu công nghiệp

Thứ nhất, thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước để phát triển nền

kinh tế

Thứ hai, tăng sản phẩm xuất khẩu, tăng thu ngoại tệ và góp phần

tăng nguồn thu ngân sách

Thứ ba, tiếp nhận kỹ thuật, công nghệ tiên tiến, phương pháp quản lý

hiện đại và kích thích sự phát triển các ngành công nghiệp phụ trợ và doanh nghiệp trong nước

Thứ tư, tạo công ăn việc làm, xóa đói, giảm nghèo và phát triển

nguồn nhân lực

Thứ năm, thúc đẩy việc hiện đại hóa hệ thống kết cấu hạ tầng và là

hạt nhân hình thành đô thị mới

Thứ sáu, phát triển KCN gắn với bảo vệ môi trường sinh thái

2.1.2 Bản chất của việc giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động các khu công nghiệp

2.1.2.1 Đặc điểm nhu cầu nhà ở cho người lao động các khu công nghiệp

Theo Luật Nhà ở, nhà ở “là công trình xây dựng với mục đích để ở

và phục vụ các nhu cầu sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân”

Nhà ở có những đặc điểm sau:

Một là, nhà ở là tài sản không thể di dời được, nó gắn liền với đất,

được xây dựng trên đất Sự gắn liền với đất này chỉ vị trí của nó được phân

bổ ở đâu;

Hai là, nhà ở là một bất động sản có tính bền vững, thời gian sử dụng

dài, hao mòn chậm;

Ba là, nhà ở là tài sản có giá trị lớn;

Bốn là, nhà ở rất đa dạng, phong phú cả về số lượng và chất lượng

Dưới góc độ kinh tế chính trị học, nghiên cứu nhà ở là nghiên cứu về

nhu cầu của con người Với sự hình thành các KCN tất yếu kéo theo sự

phát triển nhu cầu đảm bảo nhà ở cho NLĐ Bởi lẽ, muốn phát triển các

KCN cần có NLĐ Đến lượt nó, NLĐ muốn làm việc trong các KCN cần

phải có nhà ở

Nghiên cứu nhà ở là nghiên cứu nhu cầu của con người, là thuộc tính

của việc nghiên cứu tính chất xã hội của con người Nghiên cứu nhà ở là

nghiên cứu nhu cầu thiết yếu sau nhu cầu ăn, và có thể nói đó là nhu cầu

bậc hai của con người Nhu cầu nhà ở gắn liền với đời sống và hoạt động

của con người

Xuất phát từ đặc điểm của NLĐ các KCN, do sự khác nhau về trình

độ và do đó khác nhau về thu nhập, khác nhau về khoảng cách địa lý so

với nơi sinh thành, khác nhau về điều kiện gia đình và xuất thân chủ yếu là

nông dân, do đó, tính tự do của lao động làm việc các KCN là khá lớn, nên

nhu cầu nhà ở cho họ có những đặc điểm chủ yếu là:

Thứ nhất, nhà ở cho NLĐ các KCN thường là nhà ở cho người có thu

nhập thấp;

Thứ hai, nhà ở cho NLĐ các KCN là nhà ở tập thể, nhà ở chung cư;

Thứ ba, nhà ở cho NLĐ các KCN thường gần nơi làm việc để đáp ứng

được nhu cầu việc làm của doanh nghiệp, giảm thời gian và chi phí di

chuyển; đồng thời đáp ứng được nhu cầu làm ca, nhu cầu đột xuất của doanh

nghiệp

2.1.2.2 Thực chất của giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động các khu

công nghiệp

Giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động các khu công nghiệp là

hệ thống các biện pháp cung cấp chỗ ở cho người lao động làm việc tại các

khu công nghiệp

Về thực chất, giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ trong các KCN là giải

quyết mối quan hệ giữa cung - cầu về nhà ở Cung về nhà ở cho NLĐ là số

lượng diện tích và các tiện ích phòng ở, nhà ở mà người kinh doanh nhà ở

cung ứng trên thị trường với một mức giá nhất định Cầu về nhà ở là nhu cầu

về diện tích và các tiện ích đi kèm trong các phòng ở, nhà ở mà người thuê nhà có khả năng chi trả

Giải quyết nhà ở cho NLĐ các KCN phản ánh mối quan hệ giữa các bên:

i) NLĐ làm việc trong các KCN;

ii) Người kinh doanh nhà ở tại các KCN;

và iii) Nhà nước Vì thế, nói cách khác, thực chất giải quyết vấn đề

nhà ở cho NLĐ các KCN là hệ thống các biện pháp giải quyết các mối quan hệ lợi ích giữa nhà nước - người kinh doanh cung ứng nhà ở - và NLĐ

2.1.3 Ý nghĩa của giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động các khu công nghiệp

Thứ nhất, đối với NLĐ, giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ các KCN là

biện pháp đảm bảo cho NLĐ gắn bó với công việc tại các KCN

Thứ hai, đối với doanh nghiệp sản xuất, việc đảm bảo nhà ở cho NLĐ

là điều kiện để nâng cao năng lực làm việc và năng suất lao động của NLĐ

và cũng là cơ sở để doanh nghiệp có thể ổn định quan hệ lao động

quyết vấn đề nhà ở cho người lao động sẽ đảm bảo cho các thế hệ lao động gắn bó với doanh nghiệp, gắn bó với địa phương, tạo môi trường sống tốt, không xung đột và đảm bảo lợi nhuận dài hạn cho doanh nghiệp

2.2 Yêu cầu, tiêu chí đánh giá và nhân tố ảnh hưởng đến giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động các khu công nghiệp

2.2.1 Yêu cầu của việc giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động các khu công nghiệp

2.2.1.1 Đảm bảo hình thức và tiện ích về nhà ở phù hợp đối với các đối tượng NLĐ Luận án đã phân tích loại hình nhà ở cho NLĐ các KCN Đó

là nhà riêng (tự xây, mua nhà) hay nhà thuê? Thuê ngắn hạn hay thuê dài hạn? Thuê chung hay thuê riêng? Đồng thời phải đảm bảo quy định về tiêu chuẩn nhà ở

2.2.1.2 Đảm bảo chất lượng các dịch vụ sinh hoạt và dịch vụ xã hội cơ bản tại khu nhà ở của NLĐ Theo đó, phải đảm bảo các dịch vụ sinh hoạt

đi kèm; đảm bảo các dịch vụ xã hội cơ bản như tiếp cận y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao,…

2.2.1.3 Đảm bảo giá cả nhà ở hợp lý

2.2.2 Tiêu chí đánh giá giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động làm việc các khu công nghiệp

2.2.2.1 Về tiêu chí định lượng 2.2.2.2 Tiêu chí định tính đánh giá chất lượng dịch vụ nhà ở

2.2.3 Nhân tố ảnh hưởng đến giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao

động các khu công nghiệp

Luận án đã phân tích bốn nhân tố ảnh hưởng đến giải quyết vấn đề

nhà ở cho NLĐ các KCN liên quan đến: môi trường vĩ mô; chủ doanh

nghiệp trong KCN và người xây nhà cho thuê; khả năng chi trả của NLĐ;

và tổ chức quản lý về nhà ở cho NLĐ các KCN

2.3 Kinh nghiệm quốc tế và địa phương về giải quyết vấn đề nhà ở

cho người lao động các khu công nghiệp và những bài học kinh

nghiệm có thể vận dụng trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ

Trên cơ sở phân tích kinh nghiệm của Hàn Quốc trong giải quyết vấn

đề nhà ở đối với NLĐ làm việc ở các KCN; kinh nghiệm của Bang

Selangor, Malaysia; cũng như kinh nghiệm giải quyết vấn đề nhà ở tại một

số địa phương nước ta như Bình Dương, Đồng Nai, Phú Thọ, Lào Cai,

Yên Bái, luận án rút là một số bài học kinh nghiệm có thể vận dụng trên

địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ Đó là:

Thứ nhất, việc xây dựng nhà ở cho NLĐ các KCN là trước hết là trách

nhiệm của chính quyền các cấp

Thứ hai, trong điều kiện nhà nước, doanh nghiệp chưa đảm bảo giải

quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ các KCN, việc đa dạng hóa các hình thức

giải quyết vấn đề nhà ở như là biện pháp quan trọng

Thứ ba, về lâu dài để giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ các KCN có

hiệu quả là nhà nước cần có sự phối với các doanh nghiệp các KCN xây

dựng nhà ở chung cư dưới hình thức nhà ở xã hội cho người có thu nhập

thấp để đảm bảo chỗ ở cho NLĐ

Chương 3 THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ NHÀ Ở

CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG CÁC KHU CÔNG NGHIỆP

TRÊN ĐỊA BÀN MỘT SỐ TỈNH BẮC TRUNG BỘ

3.1 Đặc điểm địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ có liên quan đến giải

quyết vấn đề nhà ở cho người lao đông các khu công nghiệp

3.1.1 Điều kiện thuận lợi và những khó khăn ảnh hưởng đến giải quyết

vấn đề nhà ở cho người lao động các khu công nghiệp trên địa bàn một

số tỉnh Bắc Trung bộ

Trên cơ sở phân tích điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và môi

trường vùng kinh tế Bắc Trung bộ, luận án đã làm rõ các điều kiện thuận

lợi và khó khăn trong việc giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ các KCN trên

địa bàn Luận án đặc biệt chú ý đến những khó khăn của các tỉnh Bắc

Trung bộ như trình độ phát triển kinh tế thấp, là vùng có tỷ lệ nghèo đói còn cao, năm 2012 tỷ lệ hộ nghèo của vùng này đứng thứ ba so với 6 vùng trong cả nước Bắc Trung bộ cũng là vùng khí hậu khắc nghiệt thường xuyên gánh chịu bão, lũ nặng nề Điều này có tác động rất lớn đến việc giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ, trên cả hai phương diện không những là

sự đòi hỏi bức xúc mà còn là gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình xây dựng và cung ứng nhà ở

3.1.2 Khái quát về các khu công nghiệp trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ

Theo số liệu từ các báo cáo của các Ban quản lý các KCN, KKT, đến cuối năm 2014, đầu năm 2015 không kể các cụm công nghiệp của tỉnh, huyện, trên địa bàn 6 tỉnh Bắc Trung bộ từ Thanh Hóa đến Thừa Thiên Huế

có 38 KCN và 3 KKT (trong đó 23 KCN đã và đang đi vào hoạt động) Tại Thanh Hóa có: KKT Nghi Sơn; KCN Lễ Môn; KCN Đình Hương Tây Bắc Ga; KCN Bỉm Sơn; KCN Lam Sơn;

Tại Nghệ An có: KCN Cửa Lò; KCN Bắc Vinh; KCN Nam Cấm; KCN Hoàng Mai; KCN Phủ Quỳ; KCN Cửa Hội;

Tại Hà Tĩnh có: KKT Vũng Áng; KKT Cửa khẩu Cầu Treo; KCN Hạ Vàng; KCN Gia Lách;

Tại Quảng Bình có: KKT Hòn La; KKT Cửa khẩu Cha Lo; KCN Hòn

La 2; KCN Bạng; KCN Cam Liên; KCN Bắc Quán Hầu; KCN Lý Trạch; Tại Quảng Trị có: KCN Quán Ngang; KCN Đống Đa; KCN Tây Bắc

Hồ Xá; KKT Thương mại đặc biệt Lao Bảo; KKT Biển Đông Nam; Tại Thừa Thiên Huế có: KCN Phú Bài mở rộng; KCN Tứ Hạ; KCN Phong Thu; KCN Chân Mây - Lăng Cô;

Có thể khẳng định, hệ thống các KKT, KCN trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ trong thời gan qua, đã và đang từng bước khẳng định vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, dần trở thành các trung tâm công nghiệp, dịch vụ phát triển, tạo thêm năng lực sản xuất mới trong nhiều ngành kinh tế then chốt, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của 6 tỉnh, thực hiện thắng lợi mục tiêu CNH, HĐH

mà Đại hội Đảng bộ của các tỉnh đã đề ra

3.1.3 Khái quát tình hình nhà ở cho người lao động các khu công nghiệp trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ

Hiện nay, trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ có 23 KCN đã và đang đi hoạt động với diện tích là 102 627,33 ha, thu hút 112.127 lao động Khái quát tình hình cụ thể về lao động và vấn đề nhà ở của NLĐ tại các KCN trên địa bàn các tỉnh Bắc Trung bộ như Bảng 1:

Bảng 1 Tình hình lao động và nhà ở tại các KKT, KCN trên địa bàn các

tỉnh Bắc Trung bộ năm 2014

Tổng

số

(Người)

động thuê nhà ở (%)

Số lao động

có nhà riêng

(Người)

Số lao động phải thuê nhà

ở (Người) Tổng số lao động KCN

Nguồn: [110; 107; 9; 10; 12; 118; 122; 124; 38]

Trong tổng số 112.127 lao động làm việc có 52.526 lao động có nhà

riêng và 62.601 lao động phải thuê nhà ở, chiếm 55,83% số NLĐ làm việc

trên địa bàn Trong đó, Hà Tĩnh là tỉnh có tỷ lệ lao động thuê nhà ở là lớn

nhất, chiếm 80,35% số NLĐ làm việc tại KKT, KCN, tiếp đến là Thừa

Thiên Huế 64,99% số NLĐ phải thuê nhà, Thanh Hóa có 42,38% số NLĐ

phải thuê nhà Thấp nhất là Quảng Trị có tỷ lệ NLĐ thuê nhà là 11,75%

Nhìn chung, nhà ở cho NLĐ các KCN trên địa bàn cả nước cũng như

trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung Bộ hiện nay có 3 loại:

Thứ nhất, là nhà do Nhà nước đầu tư Loại này được xây dựng theo

tiêu chuẩn do Nhà nước quy định, có chất lượng cao nhất trong số các nhà ở

cho NLĐ thuê nhưng chỉ chiếm 1% tổng số nhà trọ của NLĐ

Thứ hai, là nhà lưu trú NLĐ do doanh nghiệp xây dựng Loại này

được xây dựng trong khuôn viên đất của doanh nghiệp trong KCN nhưng

cũng chưa nhiều và còn nhiều bất cập như tách biệt với cộng đồng dân cư

xung quanh, thiếu các công trình kết cấu hạ tầng xã hội đi kèm nên NLĐ

không mặn mà

Thứ ba, là loại nhà trọ do dân xây quanh các KCN Loại nhà này chất

lượng ăn, ở, sinh hoạt nhiều khi không đảm bảo, giá cả thường xuyên bị o

ép, nhưng có tới 90% số NLĐ đang ở do thói quen thích sinh hoạt theo kiểu

làng xã và tương đối tự do

3.2 Tình hình giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động các khu công nghiệp trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ

3.2.1 Tình hình cung ứng nhà ở cho người lao động các khu công nghiệp

3.2.1.1 Tình hình cung ứng nhà ở cho NLĐ từ các doanh nghiệp tại KCN Trong tổng số 58 doanh nghiệp được điều tra, hiện tại chỉ có 7 doanh nghiệp (chiếm 12,06%) có nhà ở cho NLĐ đang làm việc ở các KCN Đến năm 2013 trên địa bàn các tỉnh Bắc Trung bộ, việc xây dựng nhà ở cho NLĐ trong các KCN hoàn toàn do doanh nghiệp sử dụng lao động xây dựng; còn nhà nước và các Ban quản lý KCN chưa tham gia vào quá trình cung ứng nhà ở cho NLĐ

3.2.1.2 Tình hình cung ứng nhà ở cho NLĐ làm việc tại KCN từ phía hộ gia đình

Phần lớn những ngôi nhà được hộ gia đình sử dụng vào mục đích cho công nhân lao động làm việc ở các doanh nghiệp các KCN trên địa bàn thuê để kiếm thêm thu nhập là những căn nhà cấp 4, chiếm 98 - 90% số nhà được điều tra; chỉ một tỷ lệ rất nhỏ những ngôi nhà từ hai tầng trở lên được người dân xây dựng để thực hiện hoạt động kinh doanh (cho thuê chỗ ở)

3.2.2 Tình trạng nhà ở của người lao động làm việc tại các khu công nghiệp trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ

3.2.2.1 Tình trạng nhà ở của người lao động theo hình thức sở hữu Kết quả điều tra 169 lao động về tình trạng nhà ở theo hình thức sở hữu cho thấy, khoảng 29,58% số lao động làm việc tại các KCN trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ có sở hữu nhà riêng, hoặc là nhà người thân, người quen, trong số đó đó có khoảng 12,5% số nhà riêng của NLĐ thuộc lao động ngoài tỉnh, khoảng 87,5% số đối tượng sở hữu nhà riêng là những NLĐ bản địa

3.2.2.2 Tình trạng nhà ở theo giới tính, hôn nhân và hộ khẩu Theo giới tính, nam giới sống ở nhà riêng nhiều hơn so với nữ giới

kể cả về mặt tỷ lệ lẫn số lượng Với trường hợp không sống ở nhà riêng, mặc dù về số lượng, nam giới sống thuê nhà ở là cao hơn so với nữ giới, tuy nhiên, về tỷ lệ nam giới sống thuê nhà ở lại thấp hơn so với nữ giới

Nữ giới có xu hướng ở nhà cùng người thân cao hơn so với nam giới trong quá trình họ đến làm việc tại các KCN trên địa bàn Tuy nhiên, số đối tượng nữ giới lựa chọn sống cùng người thân có nhà gần KCN cũng chỉ chiếm tỷ lệ chưa đến 10% số nữ giới chưa có nhà riêng ở gần KCN

3.2.2.3 Tình trạng nhà ở theo tình trạng đơn thân/độc thân và có gia đình Nhìn chung người có gia đình sống ở nhà riêng nhiều hơn nhóm đối tượng chưa có gia đình Những lao động đã có gia đình, nếu không

phải là NLĐ người bản địa hoặc sống gần KCN thì phần lớn đều lựa

chọn việc thuê nhà riêng để tiện cho quá trình sinh hoạt Những đối

tượng đã có gia đình nhưng không đem gia đình đi theo lựa chọn

phương án sống cùng người thân gần KCN, hoặc thuê phòng chung để ở

3.2.2.4 Tình trạng lựa chọn phương thức thuê (thuê chung, thuê riêng)

Kết quả điều tra 119 NLĐ thuê nhà cho thấy, xét theo giới tính thì

tỷ lệ nam giới thuê phòng sống độc thân so với nam giới thuê phòng sống

cùng vợ con là như nhau; tuy nhiên, tỷ lệ nữ giới thuê phòng sống cùng

gia đình lại thấp hơn 3 lần so với nữ giới thuê phòng sống độc thân Xét

theo tình trạng hôn nhân của nhóm đối tượng trả lời điều tra, kết quả cho

thấy, dù đã có gia đình hay chưa có gia đình nhưng tỷ lệ NLĐ làm việc ở

các KCN có khả năng thuê nhà riêng đạt khoảng 12%, còn lại hơn 80% lao

động đơn thân/độc thân vẫn phải chia sẻ tiền thuê phòng với bạn bè Như

vậy, tình trạng thuê phòng sống riêng một mình, hay thuê phòng sống cùng

gia đình của nhóm đối tượng lao động đang làm việc tại các KCN thuộc

khu vực này chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ Nói cách khác, có khoảng 80% số đối

tượng được điều tra là đơn thân/độc thân lựa chọn phương thức cùng nhau

thuê nhà để sống khi họ vào làm việc tại các KCN trên địa bàn

3.2.2.5 Tình trạng diện tích chỗ ở

Xét về diện tích phòng thuê của nhóm đối tượng lao động làm việc

tại các KCN trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ, diện tích chỗ ở bình

quân của một lao động thuê nhà tại các hộ dân cư khoảng dưới 6

trung bình thấp Diện tích nhà thuê để ở trong quá trình làm việc tại

KCN không phụ thuộc vào việc đối tượng đó là nam hay nữ, mà phụ

thuộc và tình trạng lao động theo hộ khẩu, mức chi trả tiền thuê nhà,

mức thu nhập trung bình hàng tháng, và kể các phương thức họ chọn

cách sống

3.2.3 Tác động của giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động tại các

khu công nghiệp trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ

Luận án đã phân tích tác động của giải quyết vấn đề nhà ở cho NLĐ

tại các KCN đến thu nhập và chi tiêu của NLĐ; đến việc ổn định nhân sự

và phát triển của các doanh nghiệp trong các KCN; và đến quản lý và phát

triển xã hội trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ

3.2.4 Đánh giá về giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động các khu

công nghiệp trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung bộ

3.2.4.1 Về mức độ cung nhà ở cho người lao động làm việc tại các khu công nghiệp

Thứ nhất, về cung ứng nhà ở của các doanh nghiệp sử dụng lao động

tại các KCN

Bảng 2 Tỷ lệ giải quyết nhà ở cho NLĐ của các loại doanh nghiệp

năm 2013

ĐV tính %

Tổng số doanh nghiệp Có nhà ở của Công nhân đi thuê nhà

Nguồn: Kết quả điều tra của tác giả, năm 2014 Thứ hai, về cung ứng nhà ở cho NLĐ từ các hộ gia đình có nhà cho NLĐ thuê tại KCN

Tại các căn hộ được cung ứng từ phía người dân, lao động trong các KCN lại có nhiều lựa chọn hợp lý với khả năng và nhu cầu của mình Các

hộ gia đình có nhà cho lao động làm việc tại các KCN thuê rất linh hoạt về các hình thức cho thuê nhà Họ có thể cho NLĐ thuê phòng riêng để ở một mình hoặc có thể cho cả gia đình NLĐ thuê để sinh sống hay cho một vài người cùng thuê một căn phòng

Kết quả điều tra cũng cho thấy, không có hộ gia đình nào cung cấp

bởi họ thuê một căn nhà, rồi cùng chia sẻ chỗ ở với nhiều người Kết quả điều tra cũng cho thấy nam giới sống cùng với bạn nhiều hơn so với nữ

tình trạng ngược lại diễn ra khi mà diện tích thuê để ở trung bình mỗi

loại hình thuê khác nhau, đối tượng đi thuê nhà chỉ cần chi trả đủ số tiền để thuê căn nhà đó, còn việc họ huy động bao nhiêu người đến ở trong ngôi nhà đó tùy thuộc vào quyết định cá nhân của người chủ đi thuê

3.2.4.2 Mức độ đáp ứng các nhu cầu của người lao động thuê nhà ở

Thứ nhất, mức độ đáp ứng các nhu cầu về nhà ở của NLĐ theo giới, tình trạng hôn nhân và trình độ đào tạo

Kết quả điều tra cho thấy, đánh giá của NLĐ theo giới, tình trạng hôn nhân và trình độ đào tạo về tiếp cận thuê nhà chỉ dao động xung quanh mức điểm trung bình, với ĐTB chung là 3,09/5

Thứ hai, mức độ đáp ứng các nhu cầu về nhà ở của NLĐ theo thu nhập, giá cả và số người sống trong nhà thuê