Vẻ đẹp nhân vật nữ trong truyện ngắn nguyễn minh châu

SV: Lưu Thị Khuyên - 7 - Lớp K32E – Ngữ văn vấn đề bức xúc, Nguyễn Minh Châu đã đi sâu vào đời sống con người, tìm hiểu những vẻ đẹp ẩn sâu trong tâm hồn mỗi con người, đặc biệt là ngườ

Trang 1

SV: L-u Thị Khuyên - 1 - Lớp K32E – Ngữ văn

Tr-ờng đại học s- phạm hà nội 2

Vẻ đẹp nhõn vật nữ trong truyện ngắn

Nguyễn Minh Chõu

Khúa luận tốt nghiệp đại học

Chuyờn ngành: Văn học Việt Nam

Hà Nội - 2010

Trang 2

SV: Lưu Thị Khuyên - 2 - Lớp K32E – Ngữ văn

Lưu Thị Khuyên

Vẻ đẹp nhân vật nữ trong truyện ngắn

Nguyễn Minh Châu

Khóa luận tốt nghiệp đại học

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học

TS Nguyễn Thị Tuyết Minh

Hà Nội - 2010

Trang 3

LỜI CẢM ƠN

Khóa luận được hoàn thành dưới sự chỉ bảo, giúp đỡ tận tình của cô giáo TS Nguyễn Thị Tuyết Minh, em xin gửi tới cô lời cảm ơn chân thành, sâu sắc

Xin trân trọng cảm ơn các thầy, cô giáo tổ Văn học Việt Nam và các thầy, cô giáo trong khoa Ngữ văn – trường ĐHSP Hà Nội 2 đã tạo điều kiện giúp đỡ em trong quá trình làm khóa luận này

Hà Nội, ngày 02 tháng 05 năm 2010

Sinh viên

Trang 4

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các

số liệu trong khóa luận là trung thực Khóa luận này chưa từng được công bố trong bất kì công trình nào Nếu những lời cam đoan trên là sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày 02 tháng 05 năm 2010

Sinh viên

Trang 5

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 6

1 Lý do chọn đề tài 6

2 Lịch sử vấn đề 7

3 Mục đích nghiên cứu 9

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 9

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9

6 Phương pháp nghiên cứu 10

7 Đóng góp của khóa luận 10

8 Bố cục của khóa luận 10

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 VẺ ĐẸP NHÂN VẬT NỮ TRONG TRUYỆN NGẮN NGUYỄN MINH CHÂU 11

1.1 Khái quát hình tượng nhân vật nữ trong văn học 11

1.2 Vẻ đẹp nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu 13

1.2.1 Những nữ chiến sĩ ở chiến trường 13

1.2.2 Những “nàng vọng phu” thời hiện đại 26

1.2.3 Những người vợ, người mẹ trong đời thường 33

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN VẺ ĐẸP NHÂN VẬT NỮ TRONG TRUYỆN NGẮN NGUYỄN MINH CHÂU 42

2.1 Đối thoại 42

2.2 Độc thoại nội tâm 46

2.3 Biểu tượng……… 50

2.4 Giọng điệu……… 56

KẾT LUẬN………54

TÀI LIỆU THAM KHẢO 56

Trang 6

Tác phẩm của Nguyễn Minh Châu không đồ sộ Ông để lại cho đời sáu cuốn tiểu thuyết, năm tập truyện ngắn và một bộ truyện viết cho lứa tuổi thiếu niên Nhưng đó là những trang viết đầy tâm huyết, thấm đượm một tinh thần bao dung và đầy ưu ái của con người với cuộc đời

Trước năm 1975 quá trình sáng tác của Nguyễn Minh Châu đi đúng theo quy luật vận động của cách mạng là phục vụ kháng chiến, cổ vũ chiến

đấu ca ngợi các giá trị mới, với ba tác phẩm lớn: Cửa sông (1966), Những vùng trời khác nhau (1970), Dấu chân người lính (1972) Trong tập truyện ngắn Những vùng trời khác nhau - 7 truyện ngắn đều đi vào khắc họa hình ảnh con người thời kì đầu đặc biệt tô đậm hình ảnh người phụ nữ như Nguyệt (Mảnh trăng cuối rừng), Thận (Nhành mai), bà mẹ (Bà mẹ xóm nhà thờ)…

Sau năm 1975, từ cuộc “chiến đấu cho quyền sống của dân tộc”, nhà văn cùng đất nước chuyển sang cuộc “chiến đấu cho quyền sống của từng con người” [5, 390] Nền văn học mang âm hưởng sử thi với quan niệm có phần

giản đơn, phiến diện về con người lúc này không còn đủ sức chuyển tải bao

Trang 7

vấn đề bức xúc, Nguyễn Minh Châu đã đi sâu vào đời sống con người, tìm hiểu những vẻ đẹp ẩn sâu trong tâm hồn mỗi con người, đặc biệt là người phụ

là thế giới nhân vật nữ Qua hình ảnh người phụ nữ nhà văn muốn gửi gắm cái nhìn về xã hội, gửi gắm những tư tưởng, tình cảm của mình, đưa ra một quan niệm nghệ thuật về con người vừa khu biệt, vừa phổ quát

Lựa chọn đề tài: “Vẻ đẹp nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu” chúng tôi muốn làm rõ những triết lí sâu sắc trong tư tưởng

nhân văn của Nguyễn Minh Châu

2 Lịch sử vấn đề

Tác phẩm của Nguyễn Minh Châu ngay từ khi mới xuất hiện đã được công chúng hào hứng đón nhận Đã có nhiều công trình nghiên cứu về cuộc đời và sự nghiệp của nhà văn Có thể kể đến:

Nguyễn Thị Minh Thái trong Ấn tượng về nhân vật nữ của Nguyễn Minh Châu (Tạp chí văn học số 3/ 1985) đã phần nào nói đến những nhân vật

nữ đáng yêu như: cô thiếu nữ Phi (Mùa hè năm ấy), Hạnh (Bên đường chiến tranh), người mẹ và con gái (Mẹ con chị Hằng), Quỳ (Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành)… trong đó để lại ấn tượng nhiều nhất cho tác giả là

Trang 8

nhân vật Quỳ (Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành): người phụ nữ cá

tính, có ý thức rõ rệt về mình… Qua bài viết tác giả Nguyễn Thị Minh Thái

đã cho ta thấy Nguyễn Minh Châu luôn có cái nhìn ấm áp, nhân hậu, bao dung, luôn chăm chú và phát hiện những vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam

từ nhiều chiều, nhiều hướng, nhiều phía khác nhau, trong cả bối cảnh chiến tranh lẫn bối cảnh đời thường những người phụ nữ đó đều đẹp

Tôn Phương Lan trong cuốn Phong cách nghệ thuật Nguyễn Minh Châu (NXB Khoa học xã hội, 2002) đã đề cập đến một số biện pháp nghệ

thuật thể hiện vẻ đẹp người phụ nữ trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu

Nguyễn Trọng Hoàn trong cuốn Nguyễn Minh Châu về tác gia và tác phẩm (Nhà xuất bản Giáo dục, 2004) đã tập hợp khá đầy đủ các bài viết về

cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Minh Châu được đăng rải rác trên các báo,

tạp chí nhiều năm qua Trong đó đáng chú ý là những bài: Đường tới cỏ lau

của Chu Văn Sơn Ở đây tác giả đã khẳng định: “Trong cuộc chiến tranh khốc liệt và dai dẳng vừa qua, vẻ đẹp mẫu tính là điển hình nhất của người phụ nữ Việt Nam"

Trong bài Cảm hứng nhân đạo của Nguyễn Minh Châu qua truyện ngắn Cỏ lau, Hoàng Thị Văn ít nhiều đã thể hiện nỗi thống khổ của người

phụ nữ sau chiến tranh

Phạm Duy Nghĩa trong cuốn Nhà văn Nguyễn Minh Châu và cảm hứng nhân văn (NXB Hội nhà văn, 2006) có nói đến vẻ đẹp của nhân vật nữ

trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu Từ cảm hứng nhân văn cuốn sách đã

đề cập đến một số biện pháp nghệ thuật thể hiện vẻ đẹp nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu: độc thoại nội tâm, giọng điệu…

Nhìn chung những nhận xét, đánh giá chủ yếu là khái quát, chưa có

công trình nào nghiên cứu cụ thể về vẻ đẹp nhân vật nữ trong truyện ngắn

Nguyễn Minh Châu Tiếp thu gợi ý của người đi trước, chúng tôi đi vào tìm

Trang 9

hiểu một cách cụ thể “Vẻ đẹp nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu”

3 Mục đích nghiên cứu

Đề tài hướng tới các mục đích sau:

Lý giải sâu sắc về phẩm chất và sự hy sinh của người phụ nữ qua một

số

truyện ngắn của Nguyễn Minh Châu

Thấy được giá trị nhân văn và tài năng của Nguyễn Minh Châu khi xây dựng nhân vật

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Khóa luận đặt ra và giải quyết những nhiệm vụ sau:

Tìm hiểu vẻ đẹp nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu Chỉ ra một số biện pháp nghệ thuật thể hiện vẻ đẹp nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu

5 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

Với khuôn khổ của một khóa luận tốt nghiệp và khả năng làm chủ tư liệu

có hạn, chúng tôi chỉ tập trung tìm hiểu “Vẻ đẹp nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu” Cụ thể các truyện:

+ Nhành mai

+ Mảnh trăng cuối rừng

+ Bên đường chiến tranh

+ Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành

Trang 10

Trong quá trình thực hiện đề tài người viết có thể so sánh với một số nhân vật của các tác giả cùng thời để thấy được những nét riêng, độc đáo của nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu

6 Phương pháp nghiên cứu

Ngoài việc sử dụng các phương pháp thường dùng trong văn học, ở khóa luận này chúng tôi sẽ tập trung vào các phương pháp nghiên cứu sau:

6.1 Phương pháp thống kê

Phương pháp này nhằm khảo sát, thống kê những truyện ngắn viết về người phụ nữ Từ đó thấy được vẻ đẹp của những nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu

6.2 Phương pháp so sánh văn học

Việc so sánh truyện ngắn viết về nhân vật nữ của Nguyễn Minh Châu với những sáng tác cùng viết về nhân vật nữ của các tác giả cùng thời nhằm làm nổi bật hình tượng nhân vật và tài năng của tác giả

6.3 Phương pháp phân tích, tổng hợp

Nhằm miêu tả biểu hiện về những vẻ đẹp của nhân vật nữ từ những căn

cứ cụ thể để việc nghiên cứu có tính thuyết phục

7 Đóng góp của khóa luận

Khóa luận góp phần làm rõ vẻ đẹp nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu

Khóa luận là một tư liệu tham khảo thiết thực trong học tập và giảng dạy tác phẩm của Nguyễn Minh Châu

8 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo khóa luận được triển khai theo hai chương sau:

Chương 1 Vẻ đẹp nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu Chương 2 Một số biện pháp nghệ thuật thể hiện vẻ đẹp nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu

Trang 11

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1

VẺ ĐẸP NHÂN VẬT NỮ TRONG TRUYỆN NGẮN

NGUYỄN MINH CHÂU

1.1 Khái quát hình tượng nhân vật nữ trong văn học

Người phụ nữ là một nửa thế giới, họ làm nên vẻ đẹp của cuộc sống

Có nhiều nhà văn, nhà chính trị, nhà khoa học đã viết và nói những câu bất hủ khẳng định vai trò của người phụ nữ Macxim Gorki nhà văn vô sản vĩ đại của

Liên Xô đã từng khẳng định: “Không có phụ nữ thì hoa hồng không nở, không có người mẹ thì không có thiên tài” Rồi “vũ trụ có nhiều kì quan nhưng kì quan tuyệt phẩm nhất là "trái tim người mẹ” Người phụ nữ đã trở

thành nguồn cảm hứng không bao giờ vơi cạn không chỉ của văn học mà của tất cả các ngành nghệ thuật Riêng trong Văn học nước ngoài ta có thể tìm thấy nhiều tác phẩm viết về người phụ nữ như: Annakarenia trong

Annakarenia của L.Tonxtoi với vẻ đẹp dịu dàng, thùy mị làm mọi người không thể quên khi gặp người thiếu phụ ấy Natasa trong Chiến tranh và hòa bình của L.Tonxtoi với sự hồn nhiên yêu đời đã mang lại niềm tin, sự sống

cho Andray Nhưng có lẽ đẹp hơn cả, để lại ấn tượng sâu đậm hơn cả trong các sáng tác viết về người phụ nữ là người mẹ Chúng ta không thể nào quên

hình ảnh người mẹ trong Một con người ra đời của Gorki Người mẹ chính là

“đấng sáng tạo vĩ đại”… Người phụ nữ còn xuất hiện trong thơ của Tago,

Lui Aragong… trở thành biểu tượng cho cái đẹp Chính vẻ đẹp ấy đã làm say đắm biết bao trái tim cuả nhiều thế hệ

Trong Văn học Việt Nam, nhìn lại dòng chảy lịch sử văn học dân tộc Cho ta thấy hình ảnh người phụ nữ đi vào văn chương từ Văn học dân gian,

Trang 12

Văn học trung đại đến Văn học hiện đại Người phụ nữ hiện lên là những người vợ hiền, nhân hậu, đảm đang và giàu đức hy sinh Họ trở thành những biểu tượng đẹp nhất về con người

Trong Văn học dân gian cô Tấm xinh đẹp chịu thương chịu khó như nàng tiên bước ra từ quả thị Cô là minh chứng cho ước mơ về lẽ sống của

người xưa “ở hiền gặp lành”

Sang thời kì Văn học trung đại xã hội Việt Nam phát triển trong chế độ phong kiến với những lễ giáo hà khắc đã vùi dập biết bao số phận, bao ước

mơ hạnh phúc của con người Trong vô số nạn nhân của xã hội phong kiến có tầng lớp mà các nhà văn đều đau xót, trân trọng tập trung viết về họ đó là những người phụ nữ Họ là hình tượng tiêu biểu cho những người phụ nữ tài

sắc nhưng cuộc đời “gian truân”, “bạc mệnh” Đó là Vũ Nương trong

Chuyện người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ, người phụ nữ có tư dung tốt đẹp, có hiếu và thủy chung Đó là nàng Kiều trong Truyện Kiều của

Nguyễn Du, người con gái tài sắc, hiếu thảo, giàu đức hy sinh Đó là hình ảnh những người phụ nữ luôn khao khát hạnh phúc, sự cảm thông chia sẻ trong thơ Hồ Xuân Hương Họ là đại diện cho khát vọng về một xã hội bình đẳng giữa nam và nữ, là tiếng nói lên án đanh thép đối với xã hội bất công đã vùi dập niềm hạnh phúc đời thường của người phụ nữ

Kế tiếp Văn học trung đại là Văn học hiện đại, Ngô Tất Tố đã xây dựng

hình ảnh chị Dậu trong Tắt đèn với đầy đủ phẩm chất người phụ nữ: đảm

đang, chung thủy, hy sinh… Người phụ nữ trong văn Nguyên Hồng: cam chịu, vị tha, khao khát yêu thương… Nổi bật ở người phụ nữ trong văn Nam

Cao là sự hy sinh như: Từ (Đời thừa), dì Hảo (Dì Hảo), Nhu (Ở hiền)… Họ

là những người phụ nữ hy sinh vì chồng, vì con, vì người thân yêu trong gia đình Qua đây các nhà văn muốn ca ngợi, tôn vinh và trân trọng họ

Trang 13

Trong suốt hai cuộc kháng chiến của dân tộc người phụ nữ xuất hiện

với những hình ảnh “anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang” Đó là chị Sứ

trong Hòn đất của Anh Đức Đó là chị Út Tịch trong Người mẹ cầm súng của

Nguyễn Thi Như vậy có thể khẳng định rằng đề tài người phụ nữ đã trở thành

đề tài mang tính truyền thống trong Văn học thế giới nói chung và Văn học Việt Nam nói riêng

1.2 Vẻ đẹp nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu

Trong truyện ngắn của mình Nguyễn Minh Châu đã xây dựng một thế giới nhân vật phong phú và đa dạng nhưng đẹp nhất vẫn là những nhân vật

nữ Họ đẹp bởi mẫu tính - những phẩm tính của người mẹ Đó là vẻ đẹp của những nữ chiến sĩ của chiến trường Họ đẹp ở những hành động chiến đấu dũng cảm và ở họ còn có vẻ đẹp tâm hồn sáng trong Đó còn là vẻ đẹp của

những “nàng vọng phu” thời hiện đại Và còn biết bao người vợ, người mẹ,

người chị, người em gái… trong cuộc sống đời thường vất vả nhọc nhằn mà nhẫn nại, cam chịu, hy sinh Họ trở thành điểm tựa tinh thần tình yêu cho mỗi

gia đình - người giữ lửa và truyền lửa cho muôn đời Họ là “bến quê” trong

tâm hồn của mỗi con người

1.2.1 Những nữ chiến sĩ ở chiến trường

“ Trường Sơn Đông nắng Tây mưa

Ai chưa đến đó thì chưa rõ mình”

Đó là hai câu thơ viết về Trường Sơn hùng vĩ, nơi có con đường Hồ

Chí Minh vĩ đại đã từng in dấu bao chiến công của một thế hệ trẻ “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước Mà lòng phơi phới dậy tương lai” Trong những

năm tháng hào hùng đó của dân tộc, văn học vang lên những bản hùng ca, ca ngợi vẻ đẹp của những nữ chiến sĩ ở chiến trường Đó là vẻ đẹp làm đắm say biết bao chàng trai, là vẻ đẹp hành động cách mạng dũng cảm can trường, là

vẻ đẹp tâm hồn ngời sáng Không chỉ là những bản anh hùng ca Văn học Việt

Trang 14

Nam giai đoạn Chống Mỹ còn vang lên những bản tình ca, trở thành nguồn lực động viên tinh thần chiến đấu của con người Đó là tình yêu của Thận và

Lương (Nhành mai), tình yêu của Quỳ và Hòa (Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành), là câu chuyện tình yêu lãng mạn của Nguyệt và Lãm trong Mảnh trăng cuối rừng… Trong năm tháng chiến tranh ác liệt ấy những câu

chuyện tình yêu đó là nguồn động viên to lớn để những nữ chiến sĩ vượt qua những khó khăn khốc liệt của đạn bom

Những nữ chiến sĩ trong truyện ngắn của Nguyễn Minh Châu được hiện diện trong vẻ đẹp lý tưởng Họ đẹp bởi ngoại hình, bởi hành động chiến

đấu dũng cảm và đẹp bởi “hạt ngọc ẩn giấu trong tâm hồn”

Quỳ (Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành) có gương mặt trẻ trung,

xinh đẹp Quỳ xuất hiện giữa chiến trường khốc liệt đã làm bao chiến sĩ đắm say và thầm yêu

Nguyệt (Mảnh trăng cuối rừng) đẹp như một mảnh trăng thượng tuần

Đó là vẻ đẹp thanh tân, tinh khiết Qua ánh đèn pha Lãm nhận thấy từ Nguyệt

một vẻ đẹp nữ tính lý tưởng: “Một đôi gót chân hồng hồng sạch sẽ, đôi dép cao su cũng sạch sẽ, gấu quần lụa đen chấm mắt cá…” [2, 85] Để rồi Lãm nhận ra vẻ “xinh đẹp của cô gái, một vẻ đẹp giản dị và mát mẻ như sương núi tỏa ra từ nét mặt, lời nói và tấm thân mảnh dẻ… Cô ta mặc áo xanh chít hông vừa khít, mái tóc dài tết thành hai dải Chiếc làn và chiếc nón mới trắng lóa khoác ở cánh tay một cách nhẹ nhàng” [2, 85] Đó là một vẻ đẹp giản dị

nhưng thật cao khiết và lộng lẫy Nguyệt càng đẹp hơn trong ánh sáng của

vầng trăng thượng tuần “chốc chốc tôi lại đưa mắt liếc về phía Nguyệt, thấy từng sợi tóc của Nguyệt đều sáng lên Mái tóc thơm mát, dày và trẻ trung làm sao” Vẻ đẹp của Nguyệt lung linh huyền ảo và Lãm cứ muốn nhìn ngắm mãi

cô gái ngồi bên cạnh Nguyệt được tả xương thịt là thế mà như sương khói ảo

huyền của ánh trăng tiệp vào, trong suốt và óng ánh: “Trăng sáng soi thẳng

Trang 15

vào khuôn mặt Nguyệt, làm cho khuôn mặt tươi mát ngời lên vẻ đẹp lạ thường” Vẻ đẹp ấy khiến Lãm choáng ngợp như vừa trông vào ảo ảnh Từ đó Lãm chỉ thấy trên đoạn đường đầy ổ gà “từng khúc đường trước mặt cũng thếp từng mảng ánh trăng” [2, 88] Trong khoảnh khắc như vậy mọi khốc liệt

của chiến tranh không còn nữa, Lãm thấy cả núi rừng được bao phủ bởi lớp sương trắng bồng bềnh đẹp như cổ tích Khắc họa vẻ đẹp ngoại hình của Nguyệt dường như nhà văn muốn nói dù hoàn cảnh có khốc liệt đến đâu người phụ nữ vẫn luôn đẹp, luôn ngời sáng

Không chỉ đẹp ở ngoại hình, những nữ chiến sĩ trong truyện ngắn của Nguyễn Minh Châu còn đẹp trong hành động cách mạng Đó là Nguyệt (

Mảnh trăng cuối rừng), Quỳ (Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành)…

Nguyệt (Mảnh trăng cuối rừng) là một học sinh miền xuôi mới rời

ghế nhà trường đi kiến thiết miền tây theo tiếng gọi của cánh mạng Ở cô có

sự dũng cảm, can trường của những cô gái thanh niên xung phong trên tuyến lửa Trường Sơn những năm đánh Mỹ ác liệt Đẹp biết bao hình ảnh một cô gái mảnh mai nhường ấy mà thản nhiên như không trước đoạn trường bom

đạn Điều duy nhất mà cô áy náy là: “Chúng nó ném bom luôn, chúng em đã rải bao nhiêu đá mà đường sá còn ra thế” [2, 89] Một câu nói đơn sơ nhưng

là cả ý thức trách nhiệm với công việc Cũng có lẽ bởi vậy mà cô thuộc giang

sơn của mình ở từng hố bom, từng cái dốc có cua: “Anh ngoặt sang trái…

trước mặt có hố bom đấy … chuẩn bị sắp đến một cái dốc có cua ” [2, 91]

Nhỏ nhắn, mảnh dẻ nhưng cũng thật cứng cỏi, dày dạn kinh nghiệm Nguyệt bình tĩnh, thông minh giúp Lãm lái xe qua ngầm

Nguyệt đã không xuống xe chỗ cô cần xuống mà đưa Lãm đi tiếp qua

bên kia sông bởi không thể bỏ Lãm lúc này được: “Anh đã cho em đi nhờ xe lúc khó khăn lại bỏ anh ư” [2, 89] Nguyệt không hề nghĩ đến mình, không

sợ nguy hiểm mà chỉ mong sao anh lái xe và xe an toàn Khi máy bay ném

Trang 16

bom Nguyệt nhanh nhẹn đẩy Lãm ngã vào một cái khe an toàn, cô không chịu

vào xe chỉ vì một lý do đơn giản: “Anh bị thương thì xe cũng mất, anh cứ nấp

ở đó” [2, 91] Nguyệt sẵn sàng hy sinh vì đồng đội Người ta chỉ có thể hy

sinh vì nhau khi là những người gắn bó máu thịt Nguyệt mới chỉ quen Lãm trên một chặng đường, chưa biết tên, chỉ biết đó là một anh lính lái xe Thế

mà cô lại sẵn sàng hy sinh vì Lãm để bảo vệ xe và hàng Lý do đơn giản xuất phát từ tâm hồn chân thành, từ ước nguyện dũng cảm hết mình vì đồng đội, vì

Tổ quốc Nhiều người hôm nay nhìn lại có lẽ sẽ không thể tin vào chuyện đó - chuyện sống chết chứ có phải thường đâu Chỉ có trong hoàn cảnh triến tranh mới có những sự hy sinh cao đẹp như thế

Trước cảnh máy bay Mỹ bắn phá ác liệt Nguyệt nhảy xuống xe hướng dẫn Lãm đi đúng giữa hai hàng cọc tiêu Nguyệt nhanh nhẹn và hành động

dứt khoát: “Nguyệt để cả quần áo thế, nhanh nhẹn và lội phăng sang bên kia

bờ giúp tôi cột dây tời vào một gốc cây” [2, 90] Rồi “vừa chạy được hai bước, tôi đã bị Nguyệt túm lấy kéo tôi trở lại Nhanh và khỏe hết sức, Nguyệt đẩy tôi ngã vào giữa một vật gì rất cứng và sâu, nghe hơi thở và tiếng nói của Nguyệt rất bình tĩnh” [2, 90] Người con gái mảnh dẻ ấy trong hoàn cảnh khó

khăn nhất vẫn luôn bình tĩnh và hết sức nhanh nhẹn để cứu xe, cứu hàng an toàn Cô tỏ ra là nữ thanh niên xung phong nhiều kinh nghiệm Hành động dũng cảm của Nguyệt còn được thể hiện: khi máy bay bắn phá ngày càng ác liệt, cô quyết định nhảy xuống xe, dẫn đường cho xe chạy Lúc xe qua ngầm

Nguyệt trở thành cọc tiêu sống để xe đi: “Qua một quãng đường khó đi và tối quá, Nguyệt nhảy xuống đi dò trước Tôi cứ nhắm cái bóng trắng nhờ nhờ của Nguyệt trước mặt mà lái theo” [2, 91] Sự dũng cảm, bình tĩnh của Nguyệt đã

giúp người chiến sĩ vượt qua đoạn đường nguy hiểm một cánh an toàn Hình tượng Nguyệt hiện lên thật đáng ngợi ca

Trang 17

Trên đoạn đường nguy hiểm đó Nguyệt bị thương “máu chảy loang đỏ

cả cánh tay áo xanh Chết thật cô ta bị thương rồi Không biết Nguyệt bị thương ở loạt bom đầu tiên, lúc tôi nấp dưới khe hay khi cô vùng chạy theo tôi trở về xe?” [2, 91] Dường như qua lời kể của Lãm vẫn còn rạo rực một

niềm xúc động bâng khuâng, một tình yêu với cô gái ngồi bên cạnh Nguyệt

càng đẹp hơn khi “nhìn vết thương cười” [2, 91] Nụ cười của Nguyệt lúc này

đã chiến thắng tất cả những khốc liệt của chiến tranh

Như vậy, Nguyệt được miêu tả không chỉ ở vẻ đẹp ngoại hình mà còn ở

vẻ đẹp của hành động cách mạng dũng cảm, can trường Nguyệt vượt qua đạn bom khốc liệt ra cứu xe, cứu hàng, giành nguy hiểm về mình, nhường an toàn cho người khác Hơn lúc nào hết người con gái mảnh dẻ ấy đã thực sự chứng minh được sức mạnh trong tâm hồn mình, sức mạnh của thế hệ trẻ Việt Nam,

thế hệ “đánh lạc hướng quân thù, hứng lấy luống bom” sẵn sàng hy sinh bản

thân mình vì đồng đội, vì Tổ quốc Dù có bị thương thì việc giúp Lãm đưa xe qua được nơi nguy hiểm đối với Nguyệt là một hạnh phúc lớn Chính hành động dũng cảm của Nguyệt đã làm dâng lên trong Lãm một tình yêu Nguyệt gần như mê muội lẫn cảm phục

Bên cạnh Nguyệt còn biết bao người phụ nữ khác Họ đã làm nên một tập thể anh hùng Đó là chị Tính, Nguyệt lão, Nguyệt trẻ… họ đến từ mọi miền quê của Tổ quốc và cùng gặp nhau ở con đường Trường Sơn khốc liệt trong những năm đánh Mỹ Chính họ đã làm nên chiến thắng của dân tộc Cây cầu đá xanh giữa rừng già Trường Sơn nhờ công lao những người phụ nữ như

Nguyệt “tháng này sang tháng khác, với một sợi dây da bảo hiểm buộc ngang lưng, dũng cảm trèo lên những mỏm núi cao, chọn những vỉa đá xanh đẹp nhất về xây cầu Chiếc cầu làm trong gần hai năm mới xong, xanh biếc và đẹp như một giấc mộng, nhưng vừa khánh thành được mấy tháng thì máy bay

Mỹ đã đem bom tới phá sập” [2, 94] Những người nữ chiến sĩ ấy cùng biết

Trang 18

bao thanh niên xung phong vô danh trên tuyến lửa Trường Sơn đã góp một phần xương máu làm nên con đường Hồ Chí Minh vĩ đại, huyết mạch của cuộc kháng chiến chống Mỹ Trong đó, hình ảnh Nguyệt trẻ được tất cả mọi người ngợi ca ở tinh thần dũng cảm cứu xe, cứu hàng, thông đường cho xe chạy Sự hy sinh của Nguyệt trẻ thật cao đẹp Những cô gái thanh niên xung phong còn có lòng lạc quan yêu đời, luôn luôn hồn nhiên, có lòng nhân ái bao

la, giàu đức hy sinh vì người khác Yêu biết mấy những cô gái chân yếu tay mềm đã làm nên tuyến thép của đường Trường Sơn Những nét đẹp của họ không có gì có thể so sánh được và chẳng bao giờ phai mờ trong tâm trí ta về hình ảnh những cô thanh niên xung phong thời chống Mỹ

Cũng như Nguyệt (Mảnh trăng cuối rừng), Quỳ (Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành) cũng khoác ba lô vào Trường Sơn: “Mười hai năm về

trước, tôi tốt nghiệp lớp 10 Đã có giấy gửi về gia đình gọi đi học một ngành khoa học tự nhiên ở nước ngoài nhưng hồi đó, cũng như nhiều người con gái khác trong chống Mỹ, tôi đã từ chối không thiết đi học nữa mà khoác ba lô đi vào Trường Sơn” [2, 146] Theo tiếng gọi của cách mạng Quỳ đã tham gia

vào phục vụ kháng chiến và đã góp một phần làm nên thắng lợi của dân tộc Vào chiến trường Quỳ đã thử sức với đủ mọi thứ công việc, không còn sót một việc gì: diễn viên văn công, đánh máy, cấp dưỡng, in ly tô, giao liên dẫn đường, y tá, chụp ảnh, viết báo… Sau khi người yêu của Quỳ là Hòa - một trung đoàn trưởng trẻ tuổi đã hy sinh cô quyết định lao vào hành động làm nhiều công việc khó khăn của nam giới: Cô xin đi học lái xe

Khi vừa tốt nghiệp khóa đào tạo lái xe cấp tốc, Quỳ đã được giao

nhiệm vụ phụ trách một đội lái xe toàn nữ: “Tôi đã lập lại trật tự ở cái đơn vị gồm toàn những người lính cùng giới một cách quá vất vả Nhưng rồi nghĩ cho đến cùng tôi thấy các chị em đều là những người tốt cả Tất cả đều là những người con gái có chung hoàn cảnh như tôi” [2, 181] Qua họ Quỳ đã

Trang 19

hiểu thêm về mình, hiểu được những khó khăn vất vả của những người phụ

nữ nơi chiến trường

Trước thực tế ở chiến trường hàng trăm người lính bị thương, bác sĩ

Thương đã tìm đến Quỳ: "Anh đến tìm tôi để bàn với tôi một công việc hệ trọng có liên quan đến số phận của hàng trăm thương binh đang gửi tính

mạng vào tay anh” [2, 182] Đây là một công việc có nhiều nguy hiểm mà đội

lái xe nữ của Quỳ chưa làm bao giờ Đó là việc đã được đặc trách giao cho một đại đội gồm những đồng chí lái xe toàn là nam giới - đầy dũng cảm và trách nhiệm Công việc khó khăn nguy hiểm và Quỳ đã phải suy nghĩ rất

nhiều:“Tôi có thể động viên các chị em xung phong chạy một chuyến thay Z1 chuyển số thương binh đang nằm ứ đọng tại đây Việc ấy không khó, nhất

định các chị em sẽ xung phong” [2, 183] Và Quỳ hết sức ngạc nhiên trước

hành động của họ Chính các chị em xưa nay vẫn được liệt vào hàng yếu kém

đã là những người đầu tiên đòi tôi phải cứu lấy thương binh Ngày hôm sau những người phụ nữ ấy đã rủ nhau sang trạm phẫu thuật Rồi họ kéo nhau lên trực tiếp gặp chính uỷ hậu cần Lòng dũng cảm và tình yêu thương đồng đội

đã khiến các nữ chiến sĩ đưa được những thương binh qua cửa tử S: “Thế mà chúng tôi đã làm được, cái đám đàn bà con gái chúng tôi đã làm được, cũng như trong chiến tranh, con người ta đã làm được bao nhiêu việc khác vượt ra ngoài sức mình, đến lúc ngồi nghĩ lại cũng không hiểu sao lúc ấy mình lại thông minh và có dư sức đến như thế” [2, 184] Những người phụ nữ nhỏ bé

ấy đã làm được những điều phi thường nhờ lòng dũng cảm và tình yêu thương của thiên tính nữ

Cuộc chiến nào cũng có hy sinh mất mát và trong cái chuyến xe định mệnh ấy đại đội lái xe nữ của Quỳ cũng có nhiều tổn thất Nhưng điều làm

cho Quỳ và mọi người vui mừng đó là: “N68 của tôi đã như một kẻ vừa lột xác” [2, 184] Sau chuyến đi đầy nguy hiểm đã làm cho tư tưởng của những

Trang 20

nữ chiến sĩ thay đổi Họ hiểu rằng mình phải sống vì đồng đội, vì Tổ quốc và

phải táo bạo hành động Và chính Quỳ đã nhận thấy "trong một phút, tất cả cái phần sâu thẳm như một thứ thiên phú riêng của tâm hồn người đàn bà chúng tôi: Đó là bản năng chăm lo, bảo vệ lấy sự sống của con người - do chính chúng tôi mang nặng đẻ đau sinh ra Đó là tình thương người bẩm sinh của nữ giới - sợi dây thần kinh đặc biệt nhạy cảm của nữ giới chúng tôi” [2, 184] Nhà văn đã để cho Quỳ nhân danh nữ giới giải thích về “thiên tính nữ”

khi đối diện với cái chết đang rình rập những người thương binh Chị hiểu rằng: phụ nữ cần phải chăm lo, bảo vệ lấy những gì mà mình tạo dựng Quỳ

đã “ý thức về thiên chức của người đàn bà” Điều đó khiến chúng ta càng

yêu mến biết bao những người phụ nữ Việt Nam

Không chỉ xinh đẹp ở ngoại hình, dũng cảm ở hành động, những nữ

chiến sĩ còn ẩn chứa “hạt ngọc ẩn giấu trong bề sâu tâm hồn”

Những nữ chiến sĩ như Thận (Nhành mai), Nguyệt (Mảnh trăng cuối rừng), Quỳ (Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành)… không chỉ dũng cảm,

can trường mà còn ngời lên vẻ đẹp tâm hồn Ở họ có một tình yêu mà niềm tin vào những điều tốt đẹp trong cuộc sống Chiến tranh dù tàn bạo đến đâu cũng không thể hủy diệt được niềm tin và tình yêu của con người Ngược lại, trong khốc liệt của chiến tranh tình yêu càng nâng bước con người, cho con người niềm tin vào cuộc sống và là cội nguồn của sức mạnh làm nên chiến thắng

Tình yêu giữa Thận và Lương (Nhành mai) nảy nở từ lúc nào không

biết Khi Lương bị thương, Thận đã chăm sóc anh chu đáo Trong cái đêm

chia tay nhau hai người rất xúc động: “Đêm hôm ấy, trời mưa lạnh lắm Không có sóng nhưng tôi vẫn nghe tiếng róc rách dưới lưng” [2, 19] Con

sóng lòng, sự yêu thương đang cuồn cuộn trong lòng họ Thận đã nói với

Lương: “Anh chóng lành để trở về giết thật nhiều giặc nhé - Anh đừng quên

Trang 21

em” [2, 19] Câu nói chất chứa bao tình cảm cho ta thấy tình yêu cá nhân luôn

gắn liền với tình yêu đất nước Tình yêu làm cho họ có niềm tin vượt qua mọi khó khăn của đạn bom khốc liệt Rồi chiến tranh xa cách mãi họ mới gặp lại

nhau Khi gặp “cổ tôi như bị nghẹn Dưới ánh sao lờ mờ, tôi khao khát ngắm khuôn mặt Thận và để cho tình yêu giấu kín bấy lâu tự nó trào lên trong lòng mình Chúng tôi đều mừng và xúc động không nói lên lời” [2, 21] Tình yêu

đã trở thành sức mạnh khiến Thận vượt qua bao khó khăn gian khổ và vững tin vào cuộc sống

Chiến tranh có thể hủy diệt tất cả nhưng không thể hủy diệt được niềm tin

và tình yêu của con người Ngược lại “cái sợi chỉ xanh óng ánh ấy qua bom đạn không những không hề đứt, không thể nào tàn phá mà như càng óng ánh hơn trong tâm hồn người phụ nữ” Điều này được thể hiện rõ nét qua Nguyệt

(Mảnh trăng cuối rừng) Ở Nguyệt có vẻ đẹp tâm hồn sáng trong Đó là

niềm tin vào tình yêu trong sáng với người lính lái xe khiến Nguyệt dũng cảm vượt qua mưa bom bão đạn của chiến trường và tin vào một tương lai tươi

sáng Chính Lãm người lính lái xe ấy đã phải thán phục “thật lạ! Qua bấy nhiêu năm sống giữa bom đạn và tàn phá, mà một người con gái vẫn giữ bên lòng hình ảnh một người con trai chưa hề gặp và chưa hề hứa hẹn một điều gì

ư? ” [2, 84] Nguyệt không hề biết mặt Lãm nhưng vẫn thủy chung chờ đợi

Vẻ đẹp tâm hồn Nguyệt còn được hiện ra trong tình cảm, cách nhìn của đồng đội Ai cũng quý mến Nguyệt và họ đều nói đến Nguyệt với một tình

cảm đẹp đó là chị Tính, chị Nguyệt lão… Chị Tính nói: “Trên đời khó tìm được một người như thế!” [2, 83] Hay qua lời của chị Nguyệt lão: “Khối anh cán bộ khá hẳn hoi đang muốn yêu nó Nó chỉ chờ gặp anh đó thôi…” [2, 94]

Qua đó vẻ đẹp của Nguyệt hiện lên khách quan, chân thực và có sức thuyết phục hơn Sự chờ đợi của Nguyệt càng tôn thêm vẻ đẹp tâm hồn cô và làm chúng ta hết sức ngạc nhiên Nguyễn Minh Châu đã cho Lãm đi từ ngạc nhiên

Trang 22

này đến ngạc nhiên khác để trong lòng dâng lên niềm cảm phục tin yêu đối với con người và cuộc đời Ta xúc động trước vẻ đẹp tâm hồn Nguyệt Đó là niềm tin vào sức mạnh kì diệu của tình yêu Với niềm tin ấy Nguyệt có thể vượt qua tất cả khó khăn khốc liệt của chiến tranh

Trong chiến tranh hình ảnh“Nguyệt đứng cheo leo giữa vách núi, trên vai đeo một chiếc máy khoan, đôi mắt đen láy nhìn ra xa” [2, 94] không chỉ

để lại ấn tượng với riêng Lãm mà còn để lại ấn tượng sâu sắc với bao người Đôi mắt ngây thơ, sáng trong như tâm hồn Nguyệt Sự liên tưởng của Lãm

thật có ý nghĩa và nó nói với người đọc biết bao điều: “Nhìn bức ảnh ấy, tôi không khỏi nhớ những ngày hòa bình rộn ràng chúng ta đi xây dựng những chiếc cầu Chiếc cầu làm trong gần hai năm mới xong, xanh biếc và đẹp như một giấc mộng, nhưng vừa khánh thành được mấy tháng thì máy bay Mỹ đã đem bom tới phá sập” [2, 94] Vâng, sự tàn ác của kẻ thù có thể tàn phá được

thành quả lao động của con người nhưng không thể tiêu diệt được niềm tin, sức sống bất diệt trong tâm hồn con người Thêm một lần, cùng với niềm xúc động dạt dào của Lãm, trong ta tươi thắm một niềm tin vào sức mạnh của tình

yêu: “Tình yêu có thể chiến thắng tất cả, có thể giúp con người vượt qua tất

cả” Tấm ảnh của Nguyệt sống mãi trong lòng người đọc, trong tình yêu dâng trào mãnh liệt hơn bao giờ của Lãm

Sự thủy chung của Nguyệt nằm trong mạch truyền thống của “người đàn bà cổ” Những biến cố của chiến tranh có tác dụng như một thứ thuốc

hiện hình màu nhiệm làm sáng lên những vẻ đẹp tiềm ẩn ấy Về khía cạnh

này, Nguyễn Minh Châu tâm sự: “… đừng cho rằng ở bên trong những con người bình thường vừa làm nên lịch sử ấy lại không có cái gì đáng gọi là kì diệu, cao cả, đáng để ngòi bút nhà văn tìm tòi, khám phá Ở trong những con người chưa quen biết ấy ẩn náu một cái gì hết sức quý báu mà chỉ khi đất nước có giặc ngoại xâm mới thấy được” [1, 69 -70]

Trang 23

Cuộc hành trình mải miết đi tìm cái đẹp của Nguyễn Minh Châu cho

thấy “con người vừa dễ hiểu, vừ đầy bí ẩn” [1, 133] và ngòi bút giàu chất lý

tưởng, lãng mạn vẫn không cho phép ông tô vẽ cái đẹp một cách giản đơn Cái đẹp không phải lúc nào cũng cũng lấp lánh lộ thiên mà luôn ẩn hiện xa vời, khó bề nắm bắt, gợi sự khát khao khám phá, tìm kiếm Ngay cả những trang cuối của Nguyễn Minh Châu đã khép lại, cái đẹp mơ hồ bí ẩn trong tâm hồn Nguyệt vẫn để lại nỗi băn khoăn vương vấn trong lòng người

Bằng cảm hứng lãng mạn nhà văn đã diễn tả một cách hóm hỉnh, sinh

động, hấp dẫn đến ám ảnh một sự thật: “Tình yêu là cái đẹp kì lạ ở trên đời

Có khi nó ở ngay bên cạnh ta mà ta không hề biết, đến khi gặp nó ta không khỏi bàng hoàng sửng sốt như sống giữa chiêm bao Nó lung linh huyền ảo, chập chờn ẩn hiện như mảnh trăng cuối rừng” (Nguyễn Đăng Mạnh) Nguyệt

rạng ngời với vẻ đẹp tâm hồn sáng trong, luôn tin yêu vào những điều tốt đẹp của cuộc sống

Mảnh mai, trong sáng mà dũng cảm hy sinh, chung thủy với tình yêu, Nguyệt - cô thanh niên xung phong tiêu biểu trong chiến tranh là chân dung thế hệ trẻ anh hùng trong kháng chiến chống Mỹ Niềm trân trọng, tin yêu vào

vẻ đẹp tâm hồn của con người đã được Nguyễn Minh Châu gửi gắm qua nhân vật nữ này

Quỳ (Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành) là cô gái trẻ dũng cảm

và tràn đầy lý tưởng Cô hồn nhiên, vô tư, thông minh Nữ y tá ấy tận tâm với mọi việc và hết lòng với mọi người Vẻ đẹp trong tính cách ấy đã khiến cô được nhiều người quý mến Đã có biết bao anh lính trẻ đem lòng yêu cô

“…Họ đều là những người đàn ông đứng đắn, dũng cảm có thừa Họ đều là những người anh hùng cả Cũng có rất nhiều người tài hoa, thông minh” [2,

147] Hình như trong những năm tháng ác liệt đó cánh rừng Trường Sơn đã

Trang 24

tập trung tất cả những con người tuyệt mĩ nhất Và Quỳ đã trân trọng những tình cảm mà họ dành cho mình

Quỳ có một tình yêu đẹp với Hòa - một trung đoàn trưởng trẻ tuổi có

tài Cô đã bị “đánh đổ” bởi vẻ lạnh lùng, dửng dưng “không hề mảy may xúc động” của người trung đoàn trưởng Thì ra tình yêu đã biết chọn những cách

riêng để đi vào trái tim con người Trong trường hợp của Quỳ nó đến cùng

với “lòng tự ái bất ngờ bị xúc phạm” và cách bày tỏ tình cảm cũng thật đặc biệt: “Hai ngày sau, đến trước anh ấy, mặt tôi lúc nóng bừng như vừa được lôi trong lửa ra, lúc tái nhợt như vừa vớt dưới nước lên Vừa trông thấy tôi dẫn xác đến như một kẻ mất hồn là anh ấy hiểu được tất cả” [2, 151] Tình

yêu có sức mạnh diệu kì làm cho con người vững tin hơn vào cuộc sống nhất

là những năm đạn bom khốc liệt Điều đặc biệt hơn Quỳ đã không bị tình yêu

làm cho mê muội, mù quáng như lẽ thường mà ngược lại chị “càng trở nên

sáng suốt, minh mẫn và tỉnh táo” [2, 151] Kết quả của sự tỉnh táo ấy Quỳ đã

thuyết phục được tư lệnh để ông chấp nhận phương án chiến thuật của anh ấy

Và trận chiến thắng lợi giòn giã là bởi công của anh và cũng nhờ Quỳ nữa Tình yêu đã trở thành điểm tựa để người nữ quân y sĩ đó có niềm tin vào ngày mai thắng lợi

Cuối cùng Hòa đã hy sinh nhưng tình yêu ấy chưa bao giờ chấm dứt, chưa bao giờ lụi tắt trong lòng Quỳ Tình yêu ấy ám ảnh dai dẳng đến hết

cuộc đời Nó tác động mạnh đến tâm hồn Quỳ, làm chị “lớn hơn, người hơn” nhưng cũng “đau đớn hơn” Quỳ nhận thấy "hóa ra cuộc sống từ bao đời vẫn

là như thế, hóa ra thời nào cũng có những con người như anh ấy, tập trung trí lực và tài năng trác tuyệt của nhân dân, và mang trong lòng tất cả khát vọng cháy bỏng của nhân dân” [2, 163] Tình yêu đã làm Quỳ hiểu được giá

trị của cuộc sống Cũng nhờ tình yêu ấy đã giúp cô dần hoàn thiện mình

Trang 25

Người phụ nữ đó đã dám vượt qua tất cả khó khăn trở ngại để đến với tình yêu đích thực

Tình yêu của Quỳ được nhà văn ngợi ca như là một phẩm chất của

“thánh nhân” Nó có sức cảm hóa làm hồi sinh lại cuộc đời của một con

người, đó là Ph Ph từ một tù nhân xa lạ, hằn học với con người và cuộc đời,

có cặp mắt của một người như đã chết rồi, chết từ lâu lắm rồi Trong đôi mắt

ấy có sự tuyệt vọng xâm chiếm mọi cái nhìn Quỳ đến theo thời gian, cặp mắt

bắt đầu có sinh khí, bắt đầu biết “quan tâm đến xung quanh” Ph đã ra tù và

với tình yêu, niềm tin từ Quỳ, Ph đã trở thành một chuyên viên đầu ngành chế tạo máy của đất nước Như vậy Quỳ đã làm được điều kì diệu trong cuộc đời

Sự lựa chọn của Quỳ khiến người bệnh nhân ngồi cùng cũng phải thốt lên:

“Người đàn bà này, từ những năm kháng chiến ở trong rừng, đã tìm ra cái chân lý: trong cõi đời chỉ có những con người chứ không có ai là thần thánh

cả, thế vậy mà khi quyết định đem đời mình gắn với Ph chị vẫn muốn làm một thánh nhân” [2, 201] Quỳ đến với Ph là đã tạo nên một tình yêu màu xanh

trong lòng Ph và trong lòng mỗi chúng ta Niềm tin ấy là niềm tin kì diệu vào

sự hồi sinh của cuộc đời Phải chăng Nguyễn Minh Châu ước mong: “Tình yêu sẽ cứu rỗi thế giới” Và ông đã gửi gắm điều này qua Quỳ

Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành đã mang lại những khoảnh

khắc bất ngờ cho độc giả Tác giả cho ta cảm nhận được sự đồng cảm của mình với nhân vật, với tác giả về những suy nghĩ và ứng xử Sự hy sinh trong

tình yêu của Quỳ đã làm cháy bừng trong ta ước muốn được “làm người - làm một con người biết yêu thương và biết hy sinh cho tình yêu thương ấy”

Gần bốn mươi năm trước, chiến tranh và vận mệnh dân tộc đặt mỗi con người trước đòi hỏi phải lấy cái chung, cái phổ quát làm mục đích Từ cái nhìn máy móc, hời hợt thì những suy tư, những rung cảm đời thường dễ trở nên không đáng kể, trở nên vặt vãnh Nguyễn Minh Châu đã nhìn theo chiều

Trang 26

ngược lại, cái chung có thể ra đời từ cái riêng và sự vĩ đại có thể ra đời từ hành động của con người mang dáng vẻ tưởng như bình thường, nhỏ bé Nghĩa là với ông cuộc chiến tranh thần thánh của dân tộc còn được nhìn nhận, xem xét từ những con người không đầy mình thương tích nhưng đã biết sống

như những “nhân cách đích thực”, biết sống cho mình và cho mọi người

Cách nhìn của Nguyễn Minh Châu cho phép ông không rơi vào sự lên gân khô cứng mà còn đưa tới cho truyện ngắn viết về các nữ chiến sĩ với những rung cảm trữ tình Chiến tranh dù ác liệt cũng không thể tiêu diệt, không thể che lấp những sắc thái của tình yêu con người Tình yêu nâng bước con người, cho con người niềm tin vào cuộc sống và là cội nguồn sức mạnh làm nên chiến thắng

1.2.2 Những nàng “vọng phu” thời hiện đại

Chiến tranh chấm dứt, đất nước chuyển sang thời kì mới, không còn tiếng súng, không còn bom đạn nhưng di chứng của chiến tranh để lại thật buồn Hiện thực đó là sự chia li, là tình yêu tan vỡ, là những thay đổi nhiều

giá trị của cuộc sống: "Chiến tranh thường được đo tính bằng sự ác liệt của bom đạn, của xương máu, của thời gian Hết tiếng súng chiến tranh kết thúc nhưng đâu phải không còn tiếng súng là chấm dứt sự khốc liệt của chiến tranh Bởi không ai tính được biết bao nhan sắc, sức lực và tinh hoa của những người phụ nữ bị mài mòn trong chiến tranh” (Tạp chí văn học số 12,

trang 17) Người phụ nữ chính là những chứng nhân đầy đủ nhất cho những mất mát hy sinh

Biết bao “nàng vọng phu” thời hiện đại như Hạnh (Bên đường chiến tranh), Thai (Cỏ lau)… đã minh chứng cho những mất mát đau thương vô bờ

của những người phụ nữ sống trong đất nước mà chiến tranh diễn ra như một thứ định mệnh Nguyễn Minh Châu trong cuộc đời cầm bút của mình đã luôn

Trang 27

đi tìm những hạt ngọc ẩn giấu trong bề sâu tâm hồn của những “nàng vọng phu” thời hiện đại

Không biết ở nước ngoài có nhiều đá vọng phu không và đối với họ

hòn núi ấy có ý nghĩa riêng gì không? Còn ở nước ta, hai tiếng “vọng phu”

bao giờ cũng dội vào tâm tình người Việt những âm vọng riêng, khuấy động những xôn xao vừa linh thiêng, vừa huyền bí Trong lòng mỗi con người của

xứ sở này dường như đều có, khi thì sừng sững, khi thì thấp thoáng ẩn hiện một hòn núi vọng phu Và Nguyễn Minh Châu đã phải trả giá bằng toàn bộ cuộc đời sáng tạo của mình mới thấy được điều ấy Thì ra nhân vật đằm thắm nhất của nhà văn chẳng ai khác chính là nàng vọng phu Nguyễn Minh Châu

đã tìm thấy nàng ở Hạnh (Bên đường chiến tranh), Thai, Huệ (Cỏ lau)…

Hạnh (Bên đường chiến tranh) đã chờ đợi một tình yêu chưa hề hứa

hẹn suốt ba mươi năm Sự chờ đợi tưởng như vô vọng Ngày gặp lại ai cũng

đã già, hoàn cảnh đã khác nhưng thẳm sâu trong lòng Hạnh vẫn là tình yêu với người lính trẻ năm xưa Nguyễn Minh Châu đã để cho Hạnh chìm đắm

trong tình yêu qua một đoạn độc thoại nội tâm chứa đựng bao tình cảm “Hôm nay là ngày vui gặp mặt của chúng ta, anh có hiểu không, là đêm cưới của hai

ta khi còn đầu xanh tuổi trẻ để rồi sau đó đưa nhau về sống chung dưới một mái nhà Điều đó đã không đến và không có trong mộng tưởng… Anh có biết trong lúc này em đau đớn vì mất mát tình yêu của chúng ta đến nhường nào không? Em chỉ muốn gục đầu vào lòng anh mà khóc thật to cho hả dạ Nhưng

mà em làm thế nào được? Thực là em sung sướng biết bao khi biết rằng anh vẫn còn sống Trong ngôi nhà này em đã cất giữ một nửa trái tim cho anh,

cả cuộc đời em từ lúc còn xanh tóc đến nay khi tóc đã bạc, có bao giờ thôi nghĩ đến anh, khắc khoải trông chờ anh” [2, 113] Đó là những cảm xúc chất

chứa bao lâu trong lòng Hạnh đang hạnh phúc trong mộng tưởng hai người được ở bên nhau trong một mái nhà Nhưng khi trở lại thì hiện thực thật đau

Trang 28

buồn Người phụ nữ ấy bao nhiêu năm chỉ biết đợi chờ và đã làm nhà bên cạnh một con đường với hy vọng mỏng manh rồi một ngày nào đó người lính

sẽ qua đây, dừng lại ở ngôi nhà này Hạnh chính là biểu tượng cho tình yêu

thủy chung son sắt, là “nàng vọng phu” đợi chờ đã hóa đá giữa thời hiện đại

Cỏ lau là thế giới của một cái gì nhọc nhằn, thiêng liêng huyền bí, thăm

thẳm sâu xa Con sông Đằng Vôi từng trải, đất đai lặng lẽ cổ sơ, rừng lau bạt

ngàn trường cửu “… khắp bốn phía trờ,i hòn vọng phu đứng nhan nhản Tôi lấy làm lạ lùng quá, thật là đủ hình dáng, đủ tư thế, cả một thế giới đàn bà đã sống trải bao thời gian qua, chiến binh dường như đang hội tụ về đây, mỗi người một ngọn núi, đang đứng một mình vò võ, chon von trên các chóp núi

đá cao ngất, người ôm con bên nách, người bế con trước ngực, người cõng con sau lưng, người hai tay buông thõng xuống, mặt quay về đủ các hướng,

các ngả chân trời có súng nổ, có lửa cháy” [2, 481] Ở đó là một cảnh tượng

đầy day dứt và ám ảnh về số phận cô đơn của con người: " Trên nền trời trăng sáng mênh mông, những người đàn bà bằng đá đứng câm lặng như hàng triệu năm vẫn đứng thế” [2, 483] Sự chờ đợi mòn mỏi tưởng như vô

vọng của những người phụ nữ Ở vùng núi đá ấy, một người đàn bà có chồng

đi lính đã gom củi lại và nhóm lên ngọn lửa Ngọn lửa bé xíu bắt vào củi, vào những đọt lau khô nỏ cứ long dần, cao dần… Đó là Thai - một vọng phu mòn mỏi khắc khoải chờ chồng suốt hai bốn năm chiến tranh Chẳng bao giờ nên

so sánh sự nặng nhẹ của những nỗi đau nhưng vẫn thấy cuộc đời của những

người đàn bà trong Cỏ lau là những bi kịch, được khắc họa theo những nét

khác nhau của số phận Dẫu chiến tranh đã tạo ra tấm bi kịch giữa “tình - duyên” và làm nó biến dạng thì lòng thủy chung ngàn đời vẫn là bất diệt Cả

Thai, Phi Phi đều là những người đàn bà chỉ có thể yêu được một lần trong đời bằng tấm lòng thủy chung và đều chịu những đau đớn của chiến tranh

Trang 29

Song đau đáu trong sâu thẳm cõi lòng của người phụ nữ duyên phận tan nát kia vẫn cứ nguyên vẹn một nàng vọng phu

Ai cũng biết Thai là linh hồn của Cỏ lau Thai dịu dàng, nhân hậu, giàu

đức hy sinh Nỗi đau của Thai là nỗi đau của người chinh phụ Tám năm xa chồng vừa bị tù đày, Thai vừa chịu đựng những mất mát quá lớn lao đối với một người phụ nữ Kỷ niệm cuối cùng với người chồng là vùng núi Đợi tím sắc hoa lau và nhan nhản những nàng vọng phu hôm nào đã chứa đầy dự cảm

về một sự sinh ly tử biệt Người đàn bà ấy phải lấy chồng đến hai lần và luôn

giằng xé giữa “tình - duyên”, bởi tình yêu như một niềm trung tín vẫn cứ hướng về một người chồng mà cô tưởng như đã chết thật: “Lạ thật, lúc nào

em cũng cứ tưởng anh hãy còn sống Suốt bao nhiêu chục năm rồi như vậy

Em vẫn sống với anh” [2, 516] Thân xác đã gửi cho người chồng khác mà

linh hồn còn trăn trở vật vã với tình cũ, người xưa suốt hai bốn năm ròng Phẩm chất thủy chung của Thai càng thể hiện rõ qua cuộc đối thoại

giữa Lực và Quảng - hai người đàn ông đi bên cạnh cuộc đời Thai: “Tôi càng

âu yếm, chiều chuộng lại càng bị ghét, thậm chí đôi khi còn có vẻ căm thù tôi Làm y như tôi là người đã giết chết ông Tôi nghĩ rằng, Thai, nhà tôi ấy thuộc loại đàn bà chỉ có thể yêu được một người Thực tình là vợ tôi suốt đời chỉ yêu được một mình ông thôi ” [2, 491] Có lẽ xây dựng nhân vật Thai,

Nguyễn Minh Châu muốn hội tụ nơi chị những nét tính cách, phẩm chất tốt đẹp nhất của người phụ nữ Việt Nam Mà điển hình cho những phẩm chất đó

Trang 30

rằng: “ Thai là một thứ đàn bà cổ, suốt đời chỉ có thể yêu được một người, đó

là những người đàn bà chờ chồng có thể hóa đá” Ông Quảng đã nói một cách chân thành và xen cả sự xót xa “khổ sở, nhục nhã, mà vẫn phải quý trọng vợ” [2, 491] Thực tế, Thai đã có một cuộc sống khác, một gia đình

khác nhưng trọn đời chị phải sống trong sự giằng xé của bản thân Cái bóng bên ngoài vẫn phải làm lụng, sinh con cái, vất vả lo toan nhưng trọn vẹn linh hồn bên trong vẫn sống với người chồng cũ từng giây, từng phút Thì ra, đau đáu trong sâu thẳm cõi lòng của con người duyên phận tan nát kia vẫn cứ sống trọn vẹn một nàng vọng phu Chính sự thủy chung đã khiến người xưa hóa đá cùng với sự tàn bạo của chiến tranh đã đem đến cho họ những vết

thương suốt đời rỉ máu, nếu không có “mẫu tính” đã thấm nhuần trong cốt

cách đến mức có thể hòa thuận lòng thủy chung với lòng trung tín thậm trí nâng những điều ấy lên thành một tâm niệm thiêng liêng, một thứ đạo, một thứ tôn giáo cho chính mình thì họ đã thành cỏ lau, chứ không thể nào hóa đá

mà nhập vào vọng phu muôn đời được Lẽ nào đó không phải là tính cách Việt! Mà cũng phải nhờ phát hiện ra những mẫu tính huyền nhiệm, mà nhà văn chuyên viết về chiến tranh này đã thể hiện được hết nỗi phức tạp đầy uẩn khúc ấy Ngay từ khi mới cầm bút, Nguyễn Minh Châu đã nguyện đi tìm những hạt ngọc trong tâm hồn con người và cuộc đời này Viên ngọc quý giá nhất, trong sáng nhất có lẽ nào không phải là mẫu tính này đây!

Khi biết Lực còn sống, trong tâm hồn người phụ nữ ấy càng giằng xé,

càng nhiều lớp sóng dâng trào: “Vừa mới tới từ chiều đến giờ mà hai lần Thai gục vào vai tôi khóc dấm dứt” [2, 514] Thai không ngờ còn được gặp lại anh

nhưng bi kịch hơn khi gặp nhau mà không đến được với nhau Họ đã dắt tay

nhau đi mà tưởng như có thể đi suốt đêm được Lực xúc động nói: “Chúng tôi

đã đánh mất nhau cả một thời tuổi trẻ, nhưng trừ phi kẻ sống người chết, bây giờ gặp nhau chúng tôi không thể nào quen được trông thấy mỗi người có một

Trang 31

cuộc đời khác Chúng tôi vẫn còn yêu thương nhau” [2, 517] Một cuộc gặp

gỡ còn đau đớn hơn cả sự chia ly và họ hiểu rằng không thể thay đổi được hoàn cảnh Tình yêu thủy chung duy nhất mà Thai đem lại cho Lực là vẻ đẹp mẫu tính ngàn đời của người phụ nữ Việt Nam

Sự thủy chung son sắt trong tình yêu chính là sự lý giải thỏa đáng nhất

cho nỗi đau khổ, bất hạnh của người phụ nữ trong Cỏ lau Bi kịch số phận của

người phụ nữ được gợi mở qua hình ảnh “đá vọng phu” Hình ảnh đó trở đi

trở lại không chỉ có ý nghĩa khắc họa không gian nghệ thuật cho tác phẩm mà

còn có ý nghĩa khái quát về con người, về cuộc đời.“Đá vọng phu” là biểu tượng cho người phụ nữ, cho sự chờ đợi hy sinh, sự thuỷ chung.“Đá vọng phu” thường xuất hiện trong trăn trở của Lực, đặc biệt nó gắn liền với Thai và

Lực Lần thứ nhất là trong hồi tưởng của lực khi nhớ lại những ngày bên nhau

ít ỏi của hai người sau ngày cưới “Trên nền trời sáng mênh mông, những hình người đàn bà bằng đá đứng câm lặng, như hàng triệu năm vẫn đứng thế Sau lưng họ, mảnh trăng cuối tháng như một chiếc đĩa bằng vàng bị vỡ? [2, 483] Lần thứ hai là khi Thai và Lực gặp lại nhau sau bao ngày xa cách, trong tình cảnh trớ trêu Thai đã có gia đình mới Lực nhìn thấy “trăng đầu tháng mọc phía sau lưng hình người đàn bà bằng đá từ lúc mặt trời lặn, tôi ngước

nhìn lên một chiếc thuyền vàng đi tròng trành giữa nền trời” [2, 516] Cả hai

lần đều là “trăng khuyết”, lần thứ nhất là trăng cuối tháng, lần thứ hai là trăng

đầu tháng Phải chăng cái mốc thời gian ấy tượng trưng cho vòng quay của

thời gian đợi chờ đằng đẵng của người phụ nữ “Vầng trăng khuyết” mỏng

manh, tròng trành là hình ảnh của hạnh phúc mỏng manh dễ vỡ của con

người Rộng hơn nữa, “đá vọng phu” là biểu tượng cho sự thủy chung, sự hy

sinh và thân phận nổi chìm của người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh

Nguyễn Minh Châu đã khắc họa sự thủy chung son sắt của người phụ

nữ qua hình ảnh “cỏ lau” và “đá vọng phu” Qua đó hình ảnh “những người

Định dạng
Số trang	63
Dung lượng	557,91 KB