Xây dựng hệ thống câu hỏi trong dạy học hàm số bậc nhất và bậc hai nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh

LỜI CAM ĐOANĐược sự hướng dẫn của cô giáo Đào Thị Hoa, kết hợp với sự nỗ lực của bản thân, em đã hoàn thành đề tài khoá luận tốt nghiệp: “Xây dựng hệ thống câu hỏi trong dạy học vectơ nh

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong khoa Toán đã

tạo điều kiện giúp em học tập và đạt được kết quả như ngày hôm nay Đặc

biệt em xin cảm ơn cô giáo hướng dẫn: Th.S Đào Thị Hoa – Tổ phương pháp

đã nhiệt tình chỉ bảo, hướng dẫn và tạo điều kiện giúp em hoàn thành khóa

luận tốt nghiệp này

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 5 năm 2011

Sinh viên

LỜI CAM ĐOAN

Được sự hướng dẫn của cô giáo Đào Thị Hoa, kết hợp với sự nỗ lực

của bản thân, em đã hoàn thành đề tài khoá luận tốt nghiệp: “Xây dựng hệ

thống câu hỏi trong dạy học vectơ nhằm phát huy tính tích cực học tập của

học sinh”

Em xin cam đoan khoá luận này là kết quả của việc học tập, nghiên cứu

và nỗ lực của bản thân em, không trùng lặp với kết quả của các tác giả khác

Hà Nội, tháng 5 năm 2011

Sinh viên

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

2 Mục đích nghiên cứu

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5 Phương pháp nghiên cứu

6 Cấu trúc khóa luận

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1 Cơ sở lý luận

1.1 Một số vấn đề chung về tính tích cực học tập của học sinh

1.1.1 Khái niệm về tính tích cực học tập của học sinh

1.1.2 Những biểu hiện về tính tích cực học tập của học sinh

1.1.3 Một số nguyên tắc dạy học nhằm tích cực hóa hoạt động học tập của

học sinh

1.2 Một số vấn đề về câu hỏi trong dạy học

1.2.1 Khái niệm câu hỏi

1.2.1.1 Câu hỏi

1.2.1.2 Câu hỏi dạy học

1.2.2 Ưu – nhược điểm của việc xây dựng hệ thống câu hỏi trong dạy học

1.2.3 Phân loại câu hỏi

1.2.3.1 Phân loại câu hỏi theo mức độ tư duy

1.2.3.2 Phân loại câu hỏi theo chức năng dạy học

1.2.3.3 Phân loại câu hỏi theo hình thức tổ chức dạy học

1.2.4 Yêu cầu của câu hỏi trong dạy học

1.2.5 Kĩ thuật đặt câu hỏi trong dạy học

1.2.6 Nguyên tắc sử dụng câu hỏi trong dạy học

2 Cơ sở thực tiễn

2.1 Kết quả điều tra ý kiến của học sinh

2.2 Kết quả điều tra ý kiến của giáo viên

3 Kết luận

1 Mục tiêu chương trình

2 Nội dung của chương

3 Xây dựng hệ thống câu hỏi trong dạy

phát huy tính tích cực học tập của học sinh

3 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Tìm hiểu về tính tích cực học tập của học sinh

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc xây dựng và sử dụng hệ thống câu

hỏi trong dạy học

- Xây dựng hệ thống câu hỏi trong dạy học chủ đ

nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh

- phạm đánh giá kết quả đã nghiên cứu

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

5 Phương pháp nghiên cứu:

- Nghiên cứu lí luận

- Quan sát, điều tra

phát huy tính tích cực học tập của học sinh

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Kết luận

Tài liệu tham khảo

NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận:

1.1 Một số vấn đề chung về tính tích cực học tập của học sinh:

1.1.1 Khái niệm tính tích cực học tập của học sinh:

* Tính tích cực

Tính tích cực là một phẩm chất vốn có của con người vì con người luôn

phải tìm tòi, khám phá, cải tạo môi trường sống để tồn tại và phát triển

Theo từ điển Tiếng Việt: “Tính tích cực là có ý nghĩa, có tác dụng

khẳng định, thúc đẩy sự phát triển Người tích cực là người chủ động và có

những hoạt động nhằm tạo ra sự biến đổi theo hướng phát triển” [9 trang

I.F.Kharlamop thì: “Tính tích cực nhận thức là trạng thái hoạt động của học

sinh, đặc trưng bởi khát vọng học tập, cố gắng trí tuệ và nghị lực cao trong

quá trình nắm kiến thức” [3 trang 43]

Nó diễn ra trên các phương diện như: Tri giác tài liệu, thông hiểu tài

liệu, ghi nhớ, luyện tập, vận dụng… với những hình thức đa dạng

Hứng thú học tập và tự giác là hai yếu tố tạo nên tính tích cực Tính

tích cực sản sinh nếp tư duy độc lập, suy nghĩ độc lập, là mầm mống của sáng

tạo

1.1.2 Những biểu hiện về tính tích cực học tập của học sinh:

Tính tích cực học tập của học sinh được biểu hiện dưới nhiều hình thức

và cấp độ khác nhau

* Các hình thức biểu hiện :

sau:

- Xúc cảm học tập: Thể hiện ở sự hứng thú, sốt sắng thực hiện các yêu

cầu của giáo viên, hăng hái trả lời các câu hỏi của giáo viên , có thái độ

vui vẻ, thích phát biểu ý kiến

của giáo viên

- Sự nỗ lực của ý chí kiên trì, nhẫn nại,

- Hành vi: hăng hái tham gia mọi hoạt động học tập,

thường xuyên giơ tay phát biểu ý kiến, bổ sung câu trả lời của bạn, yêu cầu

giải đáp khi chưa hiểu rõ, ghi chép cẩn thận

- Kết quả lĩnh hội: nhanh, chính xác, tái hiện lại được khi cần, biết vận

dụng kiến thức, kĩ năng trong các tình huống khác nhau

- Tính tích cực tìm tòi: mức độ này tính độc lập cao hơn mức độ

trước Học sinh không chỉ bắt chước, tái hiện lại tri thức mà tự mình phát hiện

ra vấn đề, tự mình xác định phương hướng và tìm cách giải đáp, kiểm tra, thử

lại, đánh giá kết quả đạt được Đây cũng là tiền đề của tính tích cực

Do đó, thông qua những biểu hiện hằng ngày, giáo viên dựa vào những

dấu hiệu để phát hiện học sinh có tính tích cực hay không? Mức độ tính tích

cực thế nào? Từ đó định hình hệ thống câu hỏi trong bài giảng để khơi gợi và

phát huy tính tích cực đồng thời phù hợp với mức độ tích cực của học sinh

1.1.3 Một số nguyên tắc dạy học nhằm tích cực hóa hoạt động học

tập của học sinh:

Trong những năm gần đây trong giáo dục học, vấn đề tính tích cực của

học sinh trong học tập vẫn được tiếp tục nghiên cứu và đã nêu lên một loạt

những nguyên tắc lí luận dạy học cần lưu ý khi thực hiện việc dạy học nhằm

tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh Những nguyên tắc đó được phát

biểu như sau:

Nguyên tắc 1: Việc dạy học phải được tiến hành ở mức độ khó khăn

cao

Yêu cầu của nguyên tắc này là sự cần thiết phải cuốn hút học sinh vào

công tác nhận thức tích cực, kích thích tính tò mò, học hỏi, phát huy hết khả

năng của học sinh sao cho học sinh huy động hết mức trí - lực của mình

Nguyên tắc 2: Việc nắm vững kiến thức lý thuyết phải chiếm ưu thế

Yêu cầu phải nắm vững tài liệu lý thuyết, lĩnh hội tư tưởng và khái

niệm quan trọng, thâm nhập vào bản chất của các hiện tượng vật thể

Sách, tài liệu học tập và tài liệu khoa học là nguồn vô tận các kiến thức

nhiều mặt, là phương tiện quan trọng để nhận thức thế giới xung quanh

Những kiến thức lý thuyết trong sách và tài liệu là công cụ để phát triển năng

lực tư duy, trí tuệ, áp dụng vào cuộc sống để cải tạo và phát triển cuộc sống

Do đó, phải dạy cho học sinh tự lực làm việc với tài liệu học tập để

nắm vững củng cố kiến thức lý thuyết, đồng thời tiếp thu được kĩ năng kĩ xảo

Nguyên tắc 3: Trong quá trình dạy học phải duy trì nhịp độ khẩn

trương của việc nghiên cứu tài liệu, còn các kiến thức đã lĩnh hội được

củng cố khi nghiên cứu kiến thức mới

Việc dừng lại để nghiên cứu một tài liệu sẽ gây nên sự nhàm chán, mệt

mỏi vì tính chất đơn điệu của nó Do đó khi đã hiểu một vấn đề rồi thì phải

chuyển sang nghiên cứu một vấn đề khác, còn việc lĩnh hội tài liệu đã học sẽ

được đào sâu khi nghiên cứu tài liệu mới

Sự phát triển của học sinh phải là một trong những đường trục của quá

trình dạy học Khía cạnh đặc biệt quan trọng của sự phát triển là sự biến đổi

về chất của bản thân hoạt động nhận thức và tư duy nói chung

Trong quá trình dạy học, học sinh tiếp thu tri thức, nâng cao tầm hiểu

biết, hình thành các kĩ năng, kĩ xảo, các quan điểm, phẩm chất đạo đức, ý chí

Như vậy, quá trình phát triển của học sinh được thực hiện trong hệ thống công

tác dạy học, sẽ bao gồm một tổ hợp và phức tạp những vấn đề tâm lý học,

giáo dục học

Khoa học đã chỉ ra rằng, con người mới chỉ sử dụng dưới 15% khả

năng có sẵn của mình, do vậy, trong dạy học người giáo viên cần chăm lo tới

sự phát triển không chỉ học sinh khá mà cả những học sinh yếu

Tóm lại, phương pháp giáo dục phải được xây dựng dựa trên những

nguyên tắc này để làm cho học sinh trở thành chủ thể tích cực trong hoạt động

học tập hay chính là tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh

1.2 Một số vấn đề về câu hỏi trong dạy học:

1.2.1 Khái niệm câu hỏi:

1.2.1.1 Câu hỏi:

Câu hỏi là công cụ đa năng trong giao tiếp nhằm giải quyết nhu cầu

thông tin

Theo từ điển Tiếng Việt “Câu hỏi là những câu biểu thị sự cần biết

hoặc không rõ, với những đặc trưng của ngữ điệu và từ để hỏi” [9 trang 285]

Theo Từ điển Giáo dục học thì “Câu hỏi là câu nói nêu lên vấn đề đòi

hỏi phải suy nghĩ, cân nhắc rồi đưa ra câu trả lời tương ứng” [8 trang 42]

Như vậy câu hỏi mang đặc điểm:

- Tìm hiểu thông tin, sự hiểu biết về sự vật hiện tượng hoặc đặt ra yêu

cầu với đối tượng được hỏi

- Đòi hỏi sự trả lời

1.2.1.2 Câu hỏi dạy học:

Câu hỏi dạy học được xuất phát từ khái niệm câu hỏi nhưng được thu

hẹp trong phạm vi quá trình dạy học

Ví dụ 1: Hãy nêu định nghĩa hàm số bậc nhất?

Đây là câu hỏi dạy học giúp giáo viên kiểm tra kiến thức của học sinh

Câu hỏi dạy học là câu nói lên vấn đề nhận thức đòi hỏi học sinh phải

suy nghĩ, cân nhắc rồi đưa ra câu trả lời, bao gồm cả yêu cầu hoặc nêu ra một

nhiệm vụ cho học sinh thực hiên

Câu hỏi dạy học mà giáo viên sử dụng thường đan xen hai loại câu hỏi:

câu hỏi đóng và câu hỏi mở

+ Câu hỏi đóng là câu hỏi chỉ có một câu trả lời đúng và thường rất

ngắn Giáo viên thường sử dụng loại câu hỏi này để kiểm tra mức độ nhận

biết của học sinh thông qua các câu hỏi mang tính khẳng định đúng sai hoặc

câu trả lời ngắn

Ví dụ: Hàm số 2

( 0)

+ Câu hỏi mở là câu hỏi đòi hỏi câu trả lời chi tiết hơn có thể có nhiều

hướng trả lời Câu hỏi mở khiến học sinh phải suy nghĩ và giúp giáo viên hiểu

rõ hơn mức độ hiểu bài của học sinh

Ví dụ: Cho đồ thị (H) của hàm số y 1

x Hỏi muốn có đồ thị của hàm

số y 2x 1

x thì ta phải tịnh tiến (H) như thế nào?

Khi gặp câu hỏi này, học sinh phải suy nghĩ: Trước tiên là phải biết

cách tịnh tiến một đồ thị Sau đó áp dụng vào (H), học sinh tư duy và căn cứ

vào các kiến thức đã học để giải quyết câu hỏi

Trong quá trình dạy học, giáo viên cần đặt những câu hỏi hướng vào

đáp được câu hỏi trọng tâm là giải quyết được vấn đề cơ bản đưa ra

viên thường xây dựng một hoặc nhiều câu hỏi gợi mở Tùy theo mức độ câu

hỏi và khả năng tư duy của học sinh để đặt câu hỏi đảm bảo cho học sinh là

chủ thể của quá trình dạy học, chủ động lĩnh hội tri thức

Ví dụ: Câu hỏi trọng tâm: Vẽ đồ thị hàm số 2

3 Sự biến thiên của hàm số?

Tất cả những câu hỏi đóng, mở, câu hỏi trọng tâm, câu hỏi gợi mở mà

giáo viên sử dụng trong dạy học đều là những câu hỏi dạy học Như vậy, câu

hỏi trong dạy học là những câu hỏi phản ánh nhu cầu tìm tòi kiến thức mới

trong dạy học, kiểm tra, vận dụng kiến thức, hướng vào đối tượng nhận thức

và đòi hỏi sự giải quyết Nó góp phần nâng cao hiệu quả trong dạy học nhất là

trong cơ chế dạy học lấy học sinh làm trung tâm

1.2.2 Ƣu – nhƣợc điểm của việc xây dựng hệ thống câu hỏi trong

dạy học:

Trong bất kì giờ học nào, việc đặt câu hỏi là không thể thiếu Câu hỏi

được sử dụng dưới cả hình thức nói lẫn viết Tuy nhiên, câu hỏi nói do đặc

điểm nhanh, gọn, ít thời gian nên được sử dụng thường xuyên hơn Những

giáo viên có kinh nghiệm đều xem câu hỏi là phương tiện để truyền đạt tri

thức và sử dụng kĩ thuật đặt câu hỏi để xây dựng nên hệ thống câu hỏi trong

giảng bài nhờ những ưu điểm sau:

* Đối với giáo viên:

- Sử dụng câu hỏi , giáo viên có thể kiểm tra tri thức,

đánh giá năng lực của học sinh, đồng thời nhận được tin phản hồi tức thì về

mức độ tiếp thu kiến thức của học sinh

- Câu hỏi trong dạy học còn được giáo viên dùng để khắc sâu, củng cố

kiến thức trong quá trình truyền đạt Nó cũng là biện pháp gợi động cơ học

tập gây hứng thú cho học sinh

- Câu hỏi trong dạy học giúp giáo viên phát hiện những ý tưởng và giả

định sai của học sinh để từ đó có thể kiểm tra và sửa lỗi cho học sinh

- Câu hỏi dạy học tạo điều kiện cho giáo viên rèn luyện cho học sinh

những phẩm chất trong giao tiếp như biết lắng nghe, chấp nhận và nhận xét ý

kiến của người khác

* Đối với học sinh :

- Việc sử dụng câu hỏi trình bày logic các vấn đề và truyền đạt được

logic này cho học sinh sẽ khuyến khích các em khám phá ra tri thức, phát

triển tư duy và kĩ năng suy nghĩ cấp độ cao

- Việc sử dụng câu hỏi trong dạy học tạo điều kiện cho học sinh bày tỏ

ý kiến của mình và thực hành sử dụng những ý tưởng, từ ngữ mà giáo viên đã

dạy cho

- Câu hỏi dạy học tạo không khí hoạt động sôi nổi, thú vị, kích thích

hứng thú học tập của học sinh khi học sinh trả lời đúng và được giáo viên

khen

- Câu hỏi dạy học tạo điều kiện cho học sinh rèn luyện các phẩm chất

như: kĩ năng diễn đạt, thái độ giao tiếp với thầy cô, bạn bè…

Câu hỏi dạy học có rất nhiều ưu điểm Tuy nhiên, để xây dựng được hệ

thống câu hỏi dạy học phát huy được hết các ưu điểm trên đòi hỏi giáo viên

phải có kĩ thuật đặt câu hỏi

Bên cạnh đó, nếu giáo viên không có kĩ năng đặt câu hỏi cũng sẽ gây

khó khăn cho học sinh

- Diễn đạt câu hỏi không đúng ý làm học sinh dễ hiểu lầm

- Câu hỏi quá dài dòng không đúng trọng tâm khiến học sinh bị phân

tán sự tập trung, khó tiếp thu và nắm bắt ý tưởng của giáo viên Hỏi quá khó

sẽ gây tâm trạng chán nản

- Sử dụng hệ thống câu hỏi quá nhiều, không chọn lọc sẽ làm mất thời

gian

Do đó, đòi hỏi trong việc xây dựng hệ thống câu hỏi, giáo viên phải có

sự chuẩn bị kĩ lưỡng, am hiểu nội dung và khả năng tư duy của học sinh để

đặt câu hỏi cho phù hợp

1.2.3 Phân loại câu hỏi:

Trong quá trình dạy học, có những câu hỏi chỉ đơn thuần là yêu cầu học

sinh nhớ lại kiến thức và có tác dụng củng cố kiến thức mới học, luyện trí

nhớ Cũng có những câu hỏi nhấn mạnh đến những điểm chính của vấn đề và

thông tin cho giáo viên biết học sinh tiếp thu được đến đâu, lại có những câu

hỏi dành cho các kĩ năng bậc cao hơn như khả năng hiểu và áp dụng các khái

niệm, nguyên tắc liên quan đến kiến thức đã học

: “ : Trevor Kerry (1982), đã liệt kê một số loại câu hỏi sau:

+ Dạng câu hỏi dùng để kiểm tra kiến thức, kĩ năng khai thác kiến thức

như gợi nhớ thông tin, đặt tên, kiểm soát, quan sát, câu hỏi giả định

giá, giải quyết vấn đề

Lộc – 2000”, câu hỏi được phân loại như sau:

+ Câu hỏi theo chức năng dạy học

+ Câu hỏi theo hình thức tổ chức dạy học

Nếu phân loại câu hỏi theo các loại tiết dạy:

+ Câu hỏi dạy bài mới

+ Câu hỏi dạy bài luyện tập

+ Câu hỏi dạy bài ôn tập

Nếu phân loại câu hỏi theo tình huống điển hình trong dạy học Toán:

+ Câu hỏi trong dạy học khái niệm Toán học

+ Câu hỏi trong dạy chứng minh định lí Toán học

+ Câu hỏi trong dạy giải Toán

1.2.3.1 Phân loại câu hỏi theo mức độ tƣ duy:

Năm 1956, Benjamin Bloom đã nêu ra 6 cấp độ nhận thức: biết, hiểu,

vận dụng, phân tích, tổng hợp, đánh giá Ứng với từng cấp độ nhận thức, câu

hỏi cũng được chia thành 6 cấp độ từ thấp đến cao: Câu hỏi mức độ biết, câu

hỏi mức độ hiểu, câu hỏi mức độ vận dụng, câu hỏi mức độ tổng hợp và câu

hỏi mức độ đánh giá

+ Câu hỏi mức độ biết: Giúp học sinh tái hiện lại kiến thức, nhắc lại các

sự kiện, định nghĩa, quy tắc…

Câu hỏi thường bắt đầu bằng các từ để hỏi: ai, khi nào, ở đâu, hãy liệt

kê, định nghĩa, phát biểu, nêu…

Ví dụ: Hãy nêu khái niệm hàm số bậc nhất?

+ Câu hỏi mức độ hiểu: giúp học sinh kiến

thức hoặc vấn đề gì đó, so sánh những điểm giống và

khác nhau, lý giải nguyên nhân…

Câu hỏi thường bắt đầu: Hãy tóm tắt, mô tả, phân biệt, so sánh…

Ví dụ: Hãy phân biệt hàm số bậc nhất và bậc hai?

+ Câu hỏi mức độ vận dụng: Giúp học sinh vận dụng các kiến thức đã

biết để giải quyết vấn đề

Câu hỏi thường bắt đầu với các từ để hỏi: Hãy chứng minh, giải thích,

dựa vào công thức, định lí đã biết…

Ví dụ: Chứngminh hàm số g x( ) 1 x 1 x là hàm số lẻ?

+ Câu hỏi mức độ phân tích: Giúp học sinh có khả năng phân tích

những vấn đề, chia nhỏ vấn đề để có thể hiểu được, tìm hiểu sâu hơn về một

khía cạnh nào đó, cấu trúc của đối tượng…

Câu hỏi thường là: Hãy phân tích, giải thích, phân loại, sắp xếp…

Ví dụ: Cho hàm số y 2x 4

Hãy phân tích xem nên dùng phương pháp nào để khảo sát sự biến

thiên và vẽ đồ thị hàm số trên

+ Câu hỏi mức độ tổng hợp: Giúp học sinh có thể tổng hợ

thành thể thống nhất, có khả năng liên hệ kiến thức này với kiến thức

+ Câu hỏi mức độ đánh giá: Giúp học sinh có khả năng nhận định, đánh

giá, nêu ra giá trị của vấn đề hoặc nêu ý kiến của riêng mình, bảo vệ quan

điểm của mình

Câu hỏi thường là: Hãy kiểm tra, nhận xét, nêu cách giải khác, nêu ý

kiến bản thân…

Ví dụ: Có phải mỗi đường thẳng trong mặt phẳng toạ độ đều là đồ thị

của một hàm số nào đó không? Vì sao?

Trong sự phân loại này, câu hỏi mức độ hiểu, biết, vận dụng là những

câu hỏi ở mức độ tư duy thấp

1.2.3.2 Phân loại câu hỏi dạy học theo chức năng:

Trong quá trình dạy học, dựa vào chức năng của quá trình dạy học có

các loại câu hỏi sau :

+ Câu hỏi nhằm mục tiêu khai thác kiến thức: Đòi hỏi học sinh phải suy

nghĩ, trao đổi, khám phá vấn đề từng bước một để chiếm lĩnh tri thức

Câu hỏi thường bắt đầu: Hãy giải thích, hãy chứng minh, hãy dự

đoán…

Câu hỏi nhằm mục tiêu khai thác kiến thức chính là những câu hỏi

được xếp vào cấp độ vận dụng, phân tích, tổng hợp, đánh giá

+ Câu hỏi nhằm mục tiêu củng cố, kiểm tra kiến thức: Được dùng để

kiểm tra bài cũ của học sinh hoặc giúp học sinh nhớ lại kiến thức cũ có liên

quan đến kiến thức mới hoặc có thể được dùng để phục vụ cho các câu hỏi

nhằm mục tiêu khai thác

Câu hỏi thường là: Hãy phát biểu, hãy nhắc lại…

Ví dụ: Hãy nhắc lại khái niệm hàm số?

1.2.3.3 Phân loại câu hỏi theo hình thức tổ chức dạy học:

+ Câu hỏi cho hoạt động cá nhân: là câu hỏi một đối một với nội dung

vấn đề giải quyết có phạm vi hẹp giúp giáo viên chuẩn đoán khó khăn hoặc

chỗ học sinh bế tắc đồng thời hình thành cho học sinh những năng lực cá nhân

như: rèn luyện ngôn ngữ, ý chí tự lực tự cường

+ Câu hỏi cho hoạt động nhóm: là câu hỏi mà đối tượng giải quyết câu

hỏi là một nhóm gồm hai hay nhiều học sinh, câu hỏi thường có phạm vi

rộng, có nhiều yêu cầu cần giải quyết, cần nhiều ý kiến đóng góp

Mục đích của câu hỏi là hình thành cho học sinh khả năng hợp tác, tinh

thần đoàn kết, phương pháp làm việc

Ngoài những câu hỏi tự luận đã được phân loại ở trên, trong quá trình

dạy học, giáo viên còn dùng đến các câu hỏi trắc nhiệm làm phong phú thêm

giờ học

Câu hỏi trắc nghiệm đƣợc phân loại nhƣ sau:

+ Câu hỏi nhiều lựa chọn: Nêu một câu hỏi dẫn hoặc câu phát biểu

không đầy đủ được nối tiếp bởi 3, 4, 5… câu trả lời hoặc 3, 4, 5… cụm từ bổ

sung trong đó chỉ có một câu trả lời đúng

Ví dụ: Cho đường thẳng (d) : y = 0,5x Hỏi ta sẽ được đồ thị của hàm

số nào khi tịnh tiến (d)

A Lên trên 3 đơn vị C Sang phải 2 đơn vị

B Xuống dưới 1 đơn vị D Sang trái 6 đơn vị

+ Câu hỏi loại điền khuyết: Những câu hỏi bài tập dạng này có chứa

những chỗ trống để học sinh điền những cụm từ thích hợp vào chỗ đó Những

cụm từ này có thể được cho sẵn hoặc do học sinh nghĩ ra

Ví dụ: Hàm số bậc nhất có dạng … trong đó a và b là …?

+ Loại ghép đôi: Những câu hỏi, bài tập dạng này thường gồm hai cột

thông tin, mỗi cột có nhiều dòng Học sinh phải chọn ra những kết hợp hợp lý

giữa một dòng của cột này với một trong những dòng thích hợp của cột kia

1.2.4 Yêu cầu của câu hỏi trong dạy học:

+ Câu hỏi phải bám sát nội dung bài học tức câu hỏi đặt ra phải hướng

vào trọng tâm của bài học và phải xây dựng câu hỏi gợi mở cho những câu

hỏi trọng tâm

+ Câu hỏi phải đa dạng về hình thức câu hỏi

+ Câu hỏi dạy học phải đảm bảo tính vừa sức tức

+ Câu hỏi phải đa dạng về hình thức tổ chức dạy học

+ Câu hỏi phải đảm bảo thời lượng tiết học

+ Câu hỏi phải phát huy năng lực tư duy sáng tạo của học sinh

+ Giáo viên nên dự kiến câu trả lời và xác định xem có thể trả lời các

cách khác nhau như thế nào hoặc học sinh có thể hỏi ngược lại như thế nào và

xác định xem câu hỏi đó có thực sự cần thiết hay không?

1.2.5 Kĩ thuật đặt câu hỏi trong dạy học:

Kĩ thuật đặt câu hỏi tốt nhất là phải khuyến khích tất cả học sinh trong

lớp suy nghĩ

Khi đặt câu hỏi cần tránh bầu không khí căng thẳng, thường xuyên thay

đổi ngữ giọng, giọng nói phải to, rõ ràng và cần nhấn mạnh những vấn đề

trọng tâm Sau khi đặt câu hỏi nên dừng lại đôi chút để học sinh động não suy

nghĩ câu trả lời, không nên chỉ định học sinh nêu câu trả lời trước khi đặt câu

hỏi Khuyến khích các em trả lời bằng cách đặt câu hỏi từ những câu đơn

giản, đặc biệt nếu đây là học sinh mới Hãy tỏ ra hài lòng với câu trả lời của

các em và luôn khen ngợi câu trả lời đúng Hãy sử dụng ánh mắt và ngôn ngữ,

cử chỉ để liên lạc với các học sinh khác trong lớp Cho học sinh thời gian để

chuẩn bị sẵn sàng chuyển sang câu hỏi mới, nội dung mới

1.2.6 Nguyên tắc sử dụng câu hỏi trong dạy học:

+ Trước hết nên suy nghĩ trước các câu hỏi mình sẽ sử dụng trong bài

giảng, đặc biệt các câu hỏi khiến người nghe suy nghĩ

+ Câu hỏi dạy học phải đảm bảo tính khoa học

+ Câu hỏi dạy học đưa ra phải đảm bảo tính thống nhất giữa nội dung,

phương pháp và hình thức

+ Câu hỏi dạy học phải đảm bảo tính vừa sức và yêu cầu phát triển

+ Câu hỏi dạy học phải đảm bảo sự thống nhất giữa hoạt động điều

khiển của thầy và hoạt động học tập của trò

+ Câu hỏi dạy học phải đảm bảo thời lượng tiết học

2 Cơ sở thực tiễn

Trevor Kerry, nghiên cứu những lỗi chính mà giáo viên chưa có kinh

nghiệm thường gặp phải khi sử dụng phương pháp đặt câu hỏi bao gồm: vốn

từ của giáo viên quá phức tạp, không đủ cho học sinh có thời gian trả lời,

không sử dụng thỏa đáng công cụ hỗ trợ như khen ngợi động viên…và

thường không có khả năng gợi ý cho học sinh trả lời bằng các câu hỏi khác

đơn giản hơn

2.1 Kết quả điều tra ý kiến của học sinh:

* Nội dung phiếu điều tra: xem phụ lục 1

* Kết quả và nhận xét kết quả:

Sau khi phát phiếu cho 150 học sinh, qua thống kê, phân tích các phiếu

điều tra ta có kết quả sau:

+ Có 22% học sinh trả lời rằng thường xuyên được giáo viên gọi phát

biểu, 60% thỉnh thoảng được gọi, 18% học sinh không bao giờ được gọi lên

bảng phát biểu bài Điều này cho thấy việc bao quát của giáo viên chưa tốt

+ Có 93% học sinh thích phát biểu bài, 7% không thích Điều này cho

thấy hầu hết học sinh đều thích phát biểu bài

+ Có 70% học sinh trả lời rằng có tâm lý bình thường khi trả lời sai,

30% có tâm lý không tốt khi trả lời câu hỏi sai

+ Có 58% học sinh trả lời rằng giáo viên giải đáp tỉ mỉ đáp án câu hỏi

khi học sinh trả lời sai, 37% chọn đáp án “Cho một vài gợi ý để học sinh tiếp

tục trả lời” và 5% học sinh chọn “cách khác” Chứng tỏ có một lượng không

nhỏ giáo viên có ý thức giúp học sinh tư duy tích cực trong học tập

+ Có 45% học sinh cho rằng giáo viên chỉ gọi những em chủ động

muốn phát biểu, 46% trả lời các thành viên trong lớp đều tham gia xây dựng

bài, 9% trả lời giáo viên giảng bài đơn độc Như vậy giáo viên chưa phân bố

được câu hỏi đều khắp lớp, chưa đáp ứng được yêu cầu của ba đối tượng khá,

giỏi, trung bình

+ Có 67% ý kiến cho rằng câu hỏi của giáo viên rõ ràng, dễ hiểu, còn

lại 33% ý kiến ngược lại Điều này chứng tỏ giáo viên cần rèn luyện thêm kĩ

năng đặt câu hỏi

+ Có 55% học sinh trả lời rằng thời gian mà giáo viên cho các em suy

nghĩ là vừa, 24% trả lời thời gian là ngắn và 21% trả lời là thời gian quá dài

Như vậy thời gian giáo viên dành cho các em suy nghĩ vẫn chưa phù hợp với

năng lực của các em

+ Khi không hiểu bài, số lượng học sinh hỏi giáo viên là rất ít Có đến

30% học sinh trả lời rằng “Không bao giờ chủ động hỏi giáo viên”, 63% trả

lời “có nhưng rất ít”, 7% trả lời “thường xuyên” Điều này cho thấy khả năng

hạn chế của giáo viên trong việc khuyến khích học sinh chủ động hỏi khi

không hiểu

2.2 Kết quả điều tra ý kiến của giáo viên:

* Nội dung phiếu điều tra: xem phụ lục 2

* Kết quả và nhận xét kết quả:

Qua thống kê, phân tích các phiếu điều tra ta có kết quả sau:

+ Đa số giáo viên đều coi sách giáo khoa như là phương tiện hỗ trợ chứ

không là tài liệu duy nhất cho việc giảng dạy Họ đều gia công chế biến lại

các hoạt động theo hướng hoàn thiện hơn nhằm thích nghi với từng đối tượng

học sinh 6/8 giáo viên

chấp nhận hoàn toàn những chỉ dẫn trong sách

+ Kết quả còn 5/8 giáo viên đôi khi còn áp đặt kiến thức cho học sinh,

dẫn dắt bài không tự nhiên, câu hỏi đưa ra còn đơn giản

+ Một số ít giáo viên (1/8) còn ít chú ý đến việc phối hợp các hình thức

câu hỏi dạy học Mà như ta đã biết, các câu hỏi trắc nghiệm, câu hỏi dạng

điền khuyết…có rất nhiều tác dụng trong việc phát hiện sai lầm của học sinh,

đặc biệt là gợi động cơ, gây hứng thú học tập cho học sinh

3 Kết luận

Như vậy, qua thực trạng trên, việc xây dựng và sử dụng câu hỏi trong

dạy học còn chưa được quan tâm nhiều Khi sử dụng trong dạy học vẫn chưa

khoa học và chưa đạt kết quả cao Do vậy, để nâng cao chất lượng và hiệu quả

của quá trình dạy học, mỗi sinh viên sư phạm cần trang bị những tri thức, kĩ

năng, kĩ xảo cần thiết về xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học

CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG HỆ THỐN

NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH

Trong sách giáo 10 nâng cao: “

2 Nội dung của chương:

bài, dự kiến được thực hiện trong 6 tiết, phân bố cụ thể như sau:

3

12

a)

x y

?7

(-3 ; -1); (-1 ; (2 ; 8)

-

(a > 0)

0