Soạn thảo câu hỏi trắc nghiệm về cơ chế phiên mã, dịch mã và điều hoà biểu hiện của gen dùng cho kiểm tra đánh giá sinh viên khoa sinh KTNN, trường ĐHSP hà nội 2

---o0o--- NGUYỄN THỊ PHƯỢNG SOẠN THẢO CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM VỀ CƠ CHẾ PHIÊN MÃ, DỊCH MÃ VÀ ĐIỀU HÒA BIỂU HIỆN CỦA GEN DÙNG CHO KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ SINH VIÊN KHOA SINH – KTNN, TRƯỜNG ĐHSP

-o0o -

NGUYỄN THỊ PHƯỢNG

SOẠN THẢO CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM VỀ CƠ CHẾ PHIÊN MÃ, DỊCH MÃ VÀ ĐIỀU HÒA BIỂU

HIỆN CỦA GEN DÙNG CHO KIỂM TRA ĐÁNH

GIÁ SINH VIÊN KHOA SINH – KTNN, TRƯỜNG

ĐHSP HÀ NỘI 2

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Di truyền học

Người hướng dẫn khoa học

Ths.NGUYỄN VĂN LẠI

HÀ NỘI - 2011

Lời cảm ơn

Để hoàn thành khoá luận này, em đã nhận được sự giúp đỡ của các

thày cô giáo, gia đình và bạn bè Với tấm lòng biết ơn sâu sắc, em xin bày tỏ

lời cảm ơn chân thành tới Thạc sĩ Nguyễn Văn Lại đã tận tình hướng dẫn,

giúp đỡ em thực hiện tốt đề tài này

Xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo cùng các bạn sinh viên khoa

Sinh-KTNN đã tạo điều kiện cho em hoàn thành đề tài này

Đồng thời, em xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè đã ủng hộ em

trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 20 tháng 05 năm 2011 Người thực hiện

Nguyễn Thị Phượng

Lời cam đoan

Dưới sự hướng dẫn của thầy giáo Nguyễn Văn Lại, em đã hoàn

thành đề tài: “ Soạn thảo câu hỏi trắc nghiệm về cơ chế phiên mã, dịch mã

và điều hòa biểu hiện của gen dùng cho kiểm tra đánh giá sinh viên khoa Sinh

- KTNN, trường ĐHSP Hà Nội 2”

Em xin cam đoan những kết quả nghiên cứu trong khoá luận

không trùng với những kết quả nghiên cứu của các tác giả khác trước

đây

Hà Nội, ngày 20 tháng 05 năm 2011 Người thực hiện

Nguyễn Thị Phượng

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VIẾT TẮT

FV: Độ khó của mỗi câu hỏi trắc nghiệm

DI: Độ phân biệt của mỗi câu hỏi trắc nghiệm

3 Bảng 3.2 Kết quả xác định độ phân biệt 40

4 Bảng 3.3 Kết quả xác định câu đạt và không đạt 44

Danh sách điểm kiểm tra tại lớp K34C – Sinh KTNN

( Từ câu 1 đến câu 45)

STT Họ và tên Số câu trả

lời đúng

Số câu trả lời sai

Điểm thô Điểm

Ghi chú

Số câu trả lời sai

Điểm thô Điểm

Ghi chú

FV

Số SV trả lời đúng

Số SV trả lời sai

Số SV nhóm K-G trả lời đúng

Số SV nhóm kém trả lời đúng

MỤC LỤC

Mở đầu

1 Lí do chọn đề tài 2

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 4

Nội dung Chương 1 Tổng quan các vấn đề nghiên cứu 1.1 Khái niệm về trắc nghiệm .5

1.2 Tình hình nghiên cứu và sử dụng phương pháp trắc nghiệm 5

1.3 Phân loại câu hỏi trắc nghiệm 8

1.4 Chức năng của TNKQ đối với quá trình dạy học 9

1.5 Ưu điểm và nhược điểm của câu hỏi trắc nghiệm khách quan 10

1.6 Một số điều cần lưu ý khi soạn thảo câu hỏi TNKQ 12

Chương 2 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu 2.1 Đối tượng nghiên cứu 14

2.2 Phương pháp nghiên cứu 14

Chương 3 Kết quả nghiên cứu 3.1 Kết quả nghiên cứu soạn thảo câu hỏi trắc nghiệm 18

3.2 Kết quả thực nghiệm 39

Kết luận và kiến nghị

Tài liệu tham khảo

Phụ lục

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Chúng ta đã biết công nghệ sinh học và công nghệ thông tin được coi là

làn sóng thứ 5 trong lịch sử phát triển của khoa học và công nghệ Công nghệ

sinh học ngày càng phát triển, nó liên kết chặt chẽ và mạnh mẽ với các ngành

khoa học khác Từ đó, công nghệ sinh học góp phần tích cực vào diện mạo

thế kỉ mới Nó có vai trò rất quan trọng và cần thiết đối với cuộc sống con

người, tác động vào mọi mặt đời sống con người, như tạo môi trường sống,

duy trì sự sống, cung cấp phương tiện sống

Di truyền học ra đời và tồn tại như một ngành khoa học trung tâm của sinh

học Ngày nay, di truyền học phát triển cực nhanh cả trong lĩnh vực lý thuyết

và thực nghiệm Muốn ứng dụng di truyền học, ví dụ trong công tác chọn tạo

giống vật nuôi cây trồng, cần phải hiểu được các nguyên lý cơ bản của di

truyền học ở các cấp độ, đặc biệt là lĩnh vực di truyền phân tử Chính vì vậy,

cần phải hiểu biết sâu sắc và rộng hơn nữa về cơ chế di truyền từ gen đến hệ

gen

Điều kiện cần để trở thành một giáo viên giỏi là cần phải có chuyên môn

vững và luôn cập nhật kiến thức Di truyền học là một phân môn quan trọng

đối với sinh viên khoa Sinh trong các trường sư phạm, là công cụ phục vụ đắc

lực cho việc giảng dạy sau này Vì vậy, cần phải trang bị cho họ những kiến

thức di truyền nói chung và những kiến thức về di truyền học phân tử nói

riêng như thế nào để đạt được hiệu quả cao nhất, đào tạo được những con

người đáp ứng nhu cầu xã hội? Để đạt được điều đó, trong quá trình giảng dạy

cần phải thường xuyên kiểm tra đánh giá việc học tập của sinh viên để luôn

có những phương pháp dạy học phù hợp

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, cùng với yêu cầu đổi mới

phương pháp dạy học và các hình thức lên lớp, phương pháp và kỹ thuật trong

khâu kiểm tra, đánh giá học sinh cũng được coi trọng Có nhiều phương pháp

kiểm tra, đánh giá kiến thức của học sinh, như kiểm tra vấn đáp, tự luận Tuy

nhiên, nhược điểm của các phương pháp này là học sinh có thể học vẹt, học

đối phó, không hiểu bản chất Để có thể góp phần khắc phục các nhược điểm

đó thì phương pháp trắc nghiệm khách quan - một phương pháp đã được ứng

dụng từ lâu ở các quốc gia có nền giáo dục phát triển đã được đưa ra áp dụng,

góp phần thực hiện một cách có hiệu quả nhất trong khâu kiểm tra, đánh giá

kiến thức của học sinh, sinh viên

Có nhiều dạng trắc nghiệm khách quan như câu hỏi nhiều lựa chọn, điền

khuyết, trả lời ngắn, câu hỏi ghép nối Trong đó, dạng câu hỏi nhiều lựa chọn

được áp dụng rộng rãi hơn cả

Phương pháp trắc nghiệm khách quan đã được áp dụng rộng rãi ở nhiều

nước trên thế giới, còn ở Việt Nam thì mới chỉ bước đầu áp dụng chủ yếu ở

các kỳ thi lớn (tốt nghiệp THPT và tuyển sinh ĐH,CĐ) và chưa phổ biến

trong các giờ kiểm tra ở trường học

Xuất phát từ những suy nghĩ trên, tôi đã chọn đề tài:

“ Soạn thảo câu hỏi trắc nghiệm về cơ chế phiên mã, dịch mã và điều

hòa biểu hiện của gen dùng cho kiểm tra đánh giá sinh viên khoa Sinh -

KTNN, trường ĐHSP Hà Nội 2”

2 Mục đích nghiên cứu

Soạn thảo các câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn, đánh giá

chất lượng câu hỏi, tìm ra câu hỏi đủ tiêu chuẩn để ứng dụng trong việc kiểm

tra kiến thức sinh viên Đại học sư phạm

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Soạn thảo các câu hỏi trắc nghiệm khách quan về cơ chế phiên mã, dịch

mã và điều hoà biểu hiện của gen

- Thực nghiệm kiểm tra sinh viên Đại học sư phạm

- Xử lí số liệu, đánh giá câu hỏi, tìm ra những câu đạt yêu cầu sử dụng

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Dùng câu hỏi trắc nghiệm khách quan để kiểm tra kiến thức sinh viên là

điều cần thiết Bởi lẽ, việc này giúp cho giảng viên có thể kiểm tra được

những kiến thức sâu và rộng, đòi hỏi sinh viên phải đọc nhiều sách, tài liệu,

nắm sâu kiến thức mới có thể làm tốt bài thi Từ đó, sinh viên có thể bộc lộ

tiềm năng và trình độ thực chất về kiến thức, kỹ năng, tư duy của mình Đồng

thời, khâu chấm bài của giảng viên cũng được đơn giản hóa và có thể áp dụng

các phương tiện kỹ thuật hiện đại

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Khái niệm về trắc nghiệm

Trắc nghiệm theo nghĩa rộng là một hoạt động để đo lường năng lực của

các đối tượng nào đó nhằm xác định những mục đích xác định

Theo tác giả Trần Bá Hoành: "Test có thể tạm dịch là phương pháp trắc

nghiệm, là hình thức đặc biệt để thăm dò một số đặc điểm về năng lực, trí tuệ

của học sinh hoặc để kiểm tra một số kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh

thuộc một chương trình nhất định"[6]

Tới nay người ta hiểu trắc nghiệm là một bài tập nhỏ hoặc câu hỏi kèm

theo câu trả lời sẵn, yêu cầu học sinh suy nghĩ rồi dùng một ký hiệu đơn giản

đã quy ước để trả lời

1.2 Tình hình nghiên cứu và sử dụng phương pháp trắc nghiệm

1.2.1 Trên thế giới

Các phương pháp trắc nghiệm đo lường thành quả học tập đầu tiên được

tiến hành vào thế kỷ XVII-XVIII tại châu Âu Sang thế kỷ XIX đầu thế kỷ

XX, các phương pháp trắc nghiệm đo lường thành quả học tập đã được chú ý

[7]

Năm 1904, Alfred Binet - nhà tâm lý học người Pháp - được giới lãnh đạo

nhà trường ở Paris yêu cầu xây dựng một phương pháp để xác định những trẻ

em bị tàn tật về mặt tâm thần mà không thể tiếp thu gì theo cách dạy bình

thường của nhà trường Ông đã xây dựng các câu hỏi trắc nghiệm với những

yêu cầu về kỹ năng tổng quát, cách lập luận thông thường và một kho những

thông tin chung cho câu trả lời Vào năm 1910, trắc nghiệm của Binet được

dịch ra để dùng ở Mỹ Đến năm 1916, Lewis Terman (Đại học Stanford) đã

dịch và soạn các bài trắc nghiệm của Binet sang tiếng Anh, từ đó trắc nghiệm

trí thông minh được gọi là trắc nghiệm Stanford – Binet

Trong những năm 1919 – 1920, các trắc nghiệm thành quả học tập phát

triển rất nhanh chóng Năm 1935, khoa học đo lường trắc nghiệm đã bước

thêm một bước dài trong lịch sử phát triển của mình khi việc chấm bài trắc

nghiệm được thực hiện bằng máy tính IBM Đến năm 1940, ở Mỹ đã có nhiều

hệ thống trắc nghiệm dùng để đánh giá thành quả học tập của học sinh

Ở Liên Xô (cũ), từ năm 1926 đến năm 1931, một số nhà sư phạm tại

Matxơcơva, Kiep, Lêningrat đã dùng trắc nghiệm để chẩn đoán đặc điểm tâm

lý cá nhân và kiểm tra kiến thức học sinh

Không chỉ phát triển ở các nước Âu, Mỹ, trắc nghiệm khách quan (TNKQ)

cũng đang trở nên chiếm ưu thế ở các nước châu Á Các nước Hàn Quốc,

Trung Quốc, Thái Lan từ những năm 1970 đã dùng đề thi TNKQ trong kỳ thi

tuyển sinh vào Đại học Nhật Bản thì dùng TNKQ từ những năm 1990 và cho

đến nay, đề thi chung cho tất cả các trường được soạn hoàn toàn theo hình

thức TNKQ (theo "trung tâm quốc gia tuyển sinh Đại học")

Tại các kỳ thi Olympic Sinh học quốc tế, câu hỏi TNKQ được sử dụng ở

cả nội dung lý thuyết và thực hành Trên thế giới hiện nay nhiều nước như

Anh, Úc, Bỉ đã cải tiến việc thực hiện TNKQ bắng cách gắn với công nghệ

Tin học, cài đặt chương trình chấm điểm, xử lý kết quả Vì vậy, phương

pháp TNKQ càng có nhiều ưu thế hơn

1.2.2 Ở Việt Nam

Phương pháp TNKQ phát triển trước tiên ở miền Nam Từ những năm

1950, TNKQ đã rải rác áp dụng trong các trường học Học sinh đã được tiếp

xúc với TNKQ qua các cuộc khảo sát khả năng ngoại ngữ do các tổ chức quốc

tế tài trợ Từ năm 1956 – 1960, trong các trường học đã sử dụng rộng rãi hình

thức thi TNKQ ở bậc THPT Nhiều tài liệu đề cập đến phương pháp TNKQ

đã được xuất bản, trong đó có thể kể đến một số tác giả tiêu biểu như: Lê

Quang Nghĩa (1963) với "Trắc nghiệm vạn vật lớp 12", Phùng Văn Hướng

(1964) với "Phương pháp học và thi vạn vật lớp 12", Dương Thiệu Tống với

"Trắc nghiệm thành quả học tập" Giáo sư Dương Thiệu Tống là người đầu

tiên đưa trắc nghiệm và thống kê vào giảng dạy cho các lớp Cao học, Tiến sĩ

giáo dục ở Sài Gòn

Ở miền Bắc, TNKQ được nghiên cứu và triển khai muộn hơn so với miền

Nam Trong dạy học Sinh học, Giáo sư Trần Bá Hoành là người đầu tiên sử

dụng thuật ngữ "test" để nói đến TNKQ Năm 1971, ông đã biên soạn các câu

hỏi và áp dụng trắc nghiệm vào việc kiểm tra đánh giá học sinh và thu được

kết quả đáng kể Năm 1991 - 1995, ông chính thức đưa bộ câu hỏi TNKQ về

Di truyền và Tiến hoá vào sách giáo khoa lớp 12 chương trình chuyên ban của

Ban khoa học tự nhiên

Theo xu hướng đổi mới của việc kiểm tra đánh giá, Bộ giáo dục và đào

tạo đã giới thiệu phương pháp TNKQ trong các trường Đại học và bắt đầu

những công trình nghiên cứu thử nghiệm Các cuộc hội thảo, các lớp huấn

luyện đã được tổ chức ở các trường [7]

Tháng 4 năm 1998, trường Đại học sư phạm Hà Nội - Đại học quốc gia Hà

Nội có tổ chức cuộc hội thảo khoa học về việc sử dụng TNKQ trong dạy học

và tiến hành xây dựng ngân hàng TNKQ để kiểm tra, đánh giá một số học

phần của các khoa trong trường Hiện nay, một số khoa trong trường đã bắt

đầu sử dụng TNKQ trong quá trình dạy học như Toán, Lý và một số bộ môn

đã có học phần thi bằng phương pháp TNKQ như môn tiếng Anh

Ở nước ta, thí điểm thi tuyển sinh Đại học bằng phương pháp TNKQ được

tổ chức đầu tiên tại trường Đại học Đà Lạt vào tháng 7 năm 1996 và đã thành

công

Sử dụng phương pháp TNKQ để làm đề thi tốt nghiệp THPT và làm đề

thi tuyển sinh Đại học, Cao đẳng sẽ đảm bảo được tính công bằng và độ chính

xác trong thi cử Vì vậy, bắt đầu từ năm học 2006 – 2007 Bộ giáo dục và đào

tạo có chủ trương tổ chức thi tốt nghiệp THPT và thi tuyển sinh Đại học, Cao

đẳng bằng phương pháp TNKQ đối với các môn Lý, Hoá, Sinh, tiếng Anh

1.3 Phân loại câu hỏi trắc nghiệm

Có rất nhiều dạng câu hỏi trắc nghiệm tương ứng với các cách phân loại

khác nhau Sơ đồ dưới đây là một ví dụ

Hình 1.1 Sơ đồ phân loại trắc nghiệm trong giáo dục [5]

Qua sơ đồ trên ta thấy các dạng câu hỏi trắc nghiệm rất đa dạng Trong

đó, TNKQ là dạng câu trắc nghiệm mà trong đề thi thường gồm rất nhiều câu

hỏi, mỗi câu nêu ra một vấn đề cùng với những thông tin cần thiết sao cho thí

sinh chỉ phải trả lời vắn tắt cho từng câu

TNKQ gồm 5 dạng [5]:

a) Câu ghép đôi (matching items): Cho 2 cột nhóm từ, đòi hỏi thí sinh phải

ghép đúng từng cặp nhóm từ ở 2 cột với nhau sao cho phù hợp với nội dung

Nhiều lựa

chọn

Ghép đôi

Điền khuyết

Đúng sai

Trả lời ngắn

Tiểu luận

Giải đáp vấn đề

b) Câu điền khuyết (supply items): Nêu một mệnh đề bị khuyết một bộ

phận, thí sinh phải nghĩ ra nội dung thích hợp để điền vào chỗ trống

c) Câu đúng sai (yes/no question): Đưa ra một nhận định, thí sinh phải lựa

chọn một phương án trả lời khẳng định nhận định đó đúng hay sai

d) Câu trả lời ngắn

e) Câu nhiều lựa chọn (multiple choise question – MCQ): Đưa ra một nhận

định và 4-5 phương án trả lời, thí sinh phải chọn để đánh dấu một phương án

đúng duy nhất hoặc phương án đúng nhất

Trong phạm vi của đề tài, tôi chỉ nghiên cứu loại câu trắc nghiệm nhiều lựa

chọn (MCQ) về cơ chế phiên mã, dịch mã và điều hoà biểu hiện của gen Mỗi

câu có hai phần: phần đầu là phần dẫn, nêu ra vấn đề, cung cấp thông tin hoặc

nêu một câu hỏi; phần sau là phương án chọn, có 4 phương án để chọn, được

đánh dấu bằng các chữ cái A, B, C, D và chỉ có một phương án đúng nhất, các

phương án còn lại được đưa vào có tác dụng gây nhiễu đối với sinh viên Do

đó, sinh viên cần phải có kiến thức sâu, vững thì mới lựa chọn được phương

án đúng nhất

1.4 Chức năng của TNKQ đối với quá trình dạy học [6]

Với người dạy, sử dụng TNKQ nhằm cung cấp thông tin ngược chiều để

điều chỉnh phương pháp nội dung cho phù hợp, nắm bắt được trình độ người

học và quyết định nên bắt đầu từ đâu, tìm ra khó khăn để giúp đỡ người học,

tổng kết để thấy đạt mục tiêu chưa, có nên cải tiến phương pháp hay không và

cải tiến theo hướng nào TNKQ nâng cao được hiệu quả giảng dạy

Với người học, sử dụng TNKQ có thể giúp tự kiểm tra, đánh giá kiến thức,

kỹ năng, phát hiện năng lực tiềm ẩn của mình (bằng hệ thống TNKQ trên máy

tính, nhiều chương trình kiểm tra và động viên khuyến khích người sử dụng

tự phát hiện khả năng của mình về một lĩnh vực nào đó) Sử dụng TNKQ giúp

cho quá trình tự học có hiệu quả hơn Mặt khác, sử dụng TNKQ phát triển

năng lực tư duy sáng tạo, linh hoạt vận dụng kiến thức đã học để giải quyết

các tình huống nảy sinh trong thực tiễn

1.5 Ưu điểm và nhược điểm của câu hỏi trắc nghiệm khách quan

Trong khâu giảng dạy cũng như khâu kiểm tra, đánh giá, không có một

phương pháp nào là hoàn mỹ, bên cạnh những ưu điểm của nó luôn có những

nhược điểm nhất định Tuỳ từng điều kiện, hoàn cảnh cụ thể mà phương pháp

nào sẽ có nhiều ưu điểm hơn Dưới đây là một ví dụ

Ưu điểm thuộc về phương pháp Vấn đề

Trắc nghiệm Tự luận

Đánh giá được khả năng diễn đạt, đặc

Đề thi phủ kín nội dung môn học 

Ít may rủi do trúng tủ, trật tủ 

Áp dụng được phương tiện kỹ thuât hiện

đại trong chấm thi và phân tích kết quả 

Bảng 1.1 Sự khác nhau về ưu điểm của tự luận và trắc nghiệm

Vậy TNKQ có ưu điểm và nhược điểm gì?

1.5.1 Ưu điểm [6]

- Trong một thời gian ngắn, cho phép kiểm tra được nhiều kiến thức cụ

thể, đi sâu vào những khía cạnh khác nhau của một kiến thức

- Nội dung kiến thức kiểm tra rộng, có tác dụng chống lại khuynh hướng

học tủ, học lệch của người học Hơn nữa, người học không thể chuẩn bị tài

liệu để quay cóp, việc áp dụng công nghệ mới vào việc soạn thảo đề thi cũng

hạn chế tới mức thấp nhất hiện tượng nhìn bài hay trao đổi bài

- Có thể kiểm tra số lượng lớn sinh viên, đặc biệt khâu chấm bài nhanh

chóng và chính xác Ngoài ra, có thể sử dụng các phương tiện kỹ thuật hiện

đại, thuận lợi cho việc chấm bài và xử lý kết quả

- Trắc nghiệm khách quan còn gây hứng thú và thái độ tích cực học tập

cho người học Đồng thời, giúp người học phát triển kỹ năng nhận biết, hiểu,

ứng dụng và phân tích vấn đề

1.5.2 Nhược điểm [6]

- Phương pháp TNKQ hạn chế việc đánh giá năng lực lập luận, không

luyện tập cho người học cách hành văn, cách trình bày Do đó, người giáo

viên không đánh giá được tư tưởng, thái độ và tính sáng tạo của người học

- Phương pháp TNKQ có yếu tố ngẫu nhiên may rủi, thí sinh có thể không

suy nghĩ mà lựa chọn bất kỳ một phương án nhưng vẫn có xác suất đúng Do

đó, đôi khi khuyến khích sự phỏng đoán của thí sinh

- Người ra đề phải tốn nhiều công sức và thời gian Đồng thời, chất lượng

của bài trắc nghiệm được xác định phần lớn dựa vào kỹ năng, kiến thức của

người soạn thảo

- Tốn giấy mực để in đề, học sinh cần nhiều thời gian để đọc câu hỏi

Sự tồn tại những nhược điểm trên cho thấy TNKQ không phải là một

phương pháp tối ưu, không thay thế được tất cả các phương pháp kiểm tra,

đánh giá khác Tuy nhiên, TNKQ ngày càng được áp dụng rộng rãi, đặc biệt

trong giai đoạn thực hiện cuộc vận động "hai không" và "ba không" do ngành

Giáo dục phát động, do những tính ưu việt của nó Nó là sự lựa chọn cần thiết

và đang được khuyến khích trong các kỳ thi, kiểm tra, đánh giá

1.6 Một số điều cần lưu ý khi soạn thảo câu hỏi TNKQ

Khi soạn thảo câu hỏi, bài tập TNKQ nhiều lựa chọn cần phải đảm bảo

một số tiêu chuẩn nhất định Do đó, cần lưu ý:

a) Đối với phần dẫn

- Câu dẫn phải có nội dung ngắn gọn, diễn đạt rõ ràng một vấn đề

- Tránh dùng các từ phủ định, nếu không tránh được thì cần nhấn mạnh (in

đậm) để thí sinh không nhầm

- Khi câu dẫn là câu hỏi thì phải là một câu hỏi trọn vẹn để học sinh hiểu

được mình đang được hỏi vấn đề gì

b) Đối với phần lựa chọn

- Phương án trả lời phải rõ ràng, dễ hiểu, phải có cùng loại quan hệ với câu

dẫn và phù hợp về mặt ngữ pháp với câu dẫn

- Nên có 4-5 phương án lựa chọn cho mỗi câu hỏi và trong đó có một

phương án đúng nhất

- Các phương án lựa chọn đều phải có vẻ hợp lý, nếu một phương án sai

hiển nhiên thì thí sinh sẽ loại dễ dàng

- Hạn chế dùng phương án "Các câu trên đều đúng." hoặc "Các câu trên

đều sai."

- Độ dài của câu trả lời trong các phương án phải gần bằng nhau, không

nên để các câu trả lời đúng có khuynh hướng ngắn hơn hoặc dài hơn các

phương án trả lời khác

c) Đối với cả hai phần

Đảm bảo để phần dẫn và phần lựa chọn khi ghép lại phải thành một cấu

trúc ngữ pháp và chính tả

Mặt khác, để nâng cao chất lượng của các câu hỏi TNKQ cần phải làm

mềm hoá câu hỏi, đa dạng hoá các câu hỏi TNKQ Sự đa dạng thể hiện ở độ

khó của câu hỏi, lượng thông tin cần hỏi, cách diễn đạt các vấn đề cần hỏi và

đa dạng về cách hỏi Điều này có nghĩa là phải có các biện pháp nâng cao chất

lượng câu hỏi TNKQ

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng nghiên cứu

- Phương pháp soạn thảo câu hỏi TNKQ nhiều lựa chọn

- Các sách, tài liệu Di truyền liên quan tới cơ chế phiên mã, dịch mã và

điều hoà biểu hiện của gen

- Sinh viên K34 (năm thứ 3), khoa Sinh – KTNN, trường ĐHSP Hà Nội 2

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Nghiên cứu lý thuyết

Dựa trên nội dung kiến thức Di truyền học về cơ chế phiên mã, dịch mã và

điều hoà biểu hiện của gen trong các tài liệu Đại học, Cao đẳng và THPT để

soạn thảo 90 câu hỏi TNKQ, chia thành 3 phần tương ứng với các nội dung

2.2.2.1 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Tiến hành thực nghiệm đối với sinh viên lớp K34C và K34E (năm thứ 3),

khoa Sinh – KTNN trường Đại học sư phạm Hà Nội 2

Trong tổng số 90 câu hỏi được chia thành 2 bài kiểm tra nhỏ, mỗi bài gồm

45 câu, sau đó phân phối cho học sinh

Bài 1 (từ câu 1 đến câu 45) kiểm tra tại lớp K34C với số sinh viên tham

gia là 36

Bài 2 (từ câu 46 đến câu 90) kiểm tra tại lớp K34E với số sinh viên tham

gia là 39

2.2.2.2 Phương pháp chấm bài và cho điểm

Tôi chấm theo phương pháp thủ công Với mỗi câu trả lời đúng được 1

điểm và mỗi câu trả lời sai được 0 điểm, điểm thô tối đa là 45 điểm

2.2.3 Kiểm định độ khó và độ phân biệt của câu hỏi TNKQ

Sau khi chấm bài xong, tôi sẽ tiến hành kiểm định chất lượng câu hỏi

thông qua việc xác định độ khó và độ phân biệt của mỗi câu hỏi Nếu phổ

điểm càng rộng thì sự khác biệt giữa các sinh viên càng lớn và có thể khẳng

định câu hỏi có khả năng phân biệt Vì thế, vấn đề đặt ra là khi xây dựng bài

trắc nghiệm làm thế nào để điểm số phân tán ra? Một sự phân tán hoặc sự trải

rộng điểm số phù hợp sẽ đạt được khi các câu hỏi có độ khó thích hợp và khả

năng phân biệt cao

2.2.3.1 Xác định độ khó của mỗi câu hỏi trắc nghiệm (FV)

Độ khó của mỗi câu hỏi trắc nghiệm được tính bằng phần trăm tổng số học

sinh trả lời đúng trên tổng số học sinh dự thi Câu hỏi càng dễ số học sinh trả

lời đúng càng nhiều, độ khó càng cao và ngược lại

Công thức tính độ khó của một câu hỏi:

FV = x 100%

Khi chọn lựa các câu trắc nghiệm theo độ khó người ta thường phải loại

những câu quá khó (không ai làm đúng) hoặc những câu quá dễ (ai cũng làm

đúng) Một bài trắc nghiệm tốt khi nó có nhiều câu hỏi có độ khó trung bình

Thang phân loại độ khó được quy ước như sau:

+ Câu dễ: 75% < FV  100%

Số học sinh trả lời đúng

Số học sinh dự thi

+ Câu trung bình: 30%  FV  75%

+ Câu khó: FV < 30%

Câu hỏi trắc nghiệm có 30%  FV  75% là đạt yêu cầu sử dụng Ngoài

khoảng này, câu hỏi quá khó hoặc quá dễ sẽ cần chỉnh lại phương án trả lời và

sử dụng một cách chọn lọc

2.2.3.2 Xác định độ phân biệt của mỗi câu trắc nghiệm (DI)

Độ phân biệt là khả năng phân biệt được năng lực của học sinh khá giỏi,

trung bình và học sinh yếu kém thông qua câu hỏi TNKQ Mỗi câu hỏi gọi là

phân biệt được có nghĩa là các học sinh đạt điểm cao sẽ có xu hướng làm tốt

câu hỏi đó hơn so với học sinh có điểm thấp

Muốn cho câu hỏi có độ phân biệt thích hợp, phản ứng của nhóm thí sinh

giỏi và nhóm thí sinh kém đối với câu hỏi đó hiển nhiên là phải khác nhau

Độ phân biệt có thể xác định dựa trên sự phân tích câu hỏi, trong đó các câu

trả lời của học sinh đều thuộc hai nhóm là nhóm học sinh đạt điểm cao nhất

và nhóm học sinh đạt điểm thấp nhất (dựa trên điểm tổng kết của bài trắc

nghiệm)

Công thức được áp dụng để tính độ phân biệt là:

Thang phân loại độ phân biệt được quy ước như sau:

DI = 0: Tỉ lệ nhóm học sinh khá giỏi và nhóm học sinh kém trả lời

đúng câu hỏi như nhau  không có độ phân biệt

DI > 0: Số học sinh nhóm khá giỏi trả lời đúng nhiều hơn số học sinh

nhóm kém  độ phân biệt có giá trị từ 0  1

Số thí sinh nhóm khá giỏi trả lời đúng(27%) - Số thí sinh nhóm kém trả lời đúng (27%)

Tổng số thí sinh của một nhóm

DI =

DI < 0: Tỉ lệ nhóm học sinh kém trả lời đúng nhiều hơn nhóm học sinh

khá giỏi  câu hỏi không đạt yêu cầu sử dụng

* Nếu chỉ số DI  0,2 là đạt yêu cầu sử dụng

* Nếu chỉ số 0  DI < 0,2 thì việc sử dụng cần có lựa chọn

* Nếu chỉ số DI < 0 thì không đạt yêu cầu sử dụng

Một câu hỏi được xem là có độ phân biệt hoàn hảo nếu nói chung những

học sinh đạt điểm cao của bài trắc nghiệm sẽ trả lời đúng, những học sinh đạt

điểm thấp sẽ trả lời sai

Hai đặc trưng độ khó và độ phân biệt có mối quan hệ qua lại với nhau Nếu

xét một câu hỏi mà mọi học sinh đều làm đúng (độ khó là 100%) thì không

thể phân biệt được học sinh khá, giỏi hay trung bình, tức là độ phân biệt DI =

0 Tương tự, nếu tất cả học sinh đều trả lời sai (độ khó của câu hỏi là 0%) thì

độ phân biệt vẫn bằng không

Như vậy, dựa vào độ khó và độ phân biệt của từng câu hỏi của toàn bài

trắc nghiệm để xác định được câu nào có thể sử dụng được Một câu trắc

nghiệm dùng được cần thoả mãn điều kiện:

30%  FV  75% và DI  0,2