Nghiên cứu đặc điểm hình thái và cấu tạo giải phẫu thích nghi với chức năng của cây gấc (momordica cochinchinensis)

- Làm quen và nắm các phương pháp nghiên cứu về hình thái giải phẫu cơ quan sinh dưỡng của thực vật - Trên cơ sở các số liệu thu thập được, rút ra một số nhận xét về mối quan hệ giữa cấu

CÂY GẤC(MOMORDICA COCHINCHINENSIS)

khóa luận tốt nghiệp đại học

Chuyờn ngành: Thực vật học

Người hướng dẫn khoa học

TS ĐỖ THỊ LAN HƯƠNG

Hà nội – 2013

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Nhiệm vụ của đề tài 2

3 Nội dung nghiên cứu 3

4 Ý nghĩa của đề tài 3

5 Bố cục luận văn 3

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1 Nghiên cứu hình thái giải phẫu thực vật trên thế giới 4

2 Nghiên cứu hình thái, giải phẫu thực vật ở Việt Nam 6

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN, VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 9

1 Đối tượng nghiêm cứu 9

2 Địa điểm nghiên cứu 9

3 Thời gian nghiên cứu 9

4 Phương pháp nghiên cứu 9

4.1 Phương pháp xác định tỉ lệ hạt nảy mầm 9

4.2 Phương pháp nghiên cứu ngoài thực địa 10

4.3 Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm 10

4.4 Phương pháp bố trí thí nghiệm 12

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 14

1 Đặc điểm hình thái cây gấc 14

2.Khả năng nhân giống của gấc 15

3 Khả năng sinh trưởng của loài gấc mọc từ hạt 19

I Rễ cây 20

1 Rễ cây 20

2 Hình thái của rễ 20

3 Cấu tạo sơ cấp của rễ 22

4 Cấu tạo thứ cấp rễ gấc 23

II THÂN CÂY 25

1 Thân 25

2 Hình thái 26

3 Giải phẫu thân cây gấc 29

3.1 Cấu tạo sơ cấp thân cây 29

3.2 Cấu tạo thứ cấp của thân 31

III Lá cây 33

1 Hình thái lá cây gấc 33

2 Cấu tạo giải phẫu lá 34

IV QUẢ 37

1 Thời kỳ quả xanh 39

2 Thời kỳ quả chín 40

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 41

1 Hình thái cấu tạo giải phẫu 41

2 Chỉ tiêu sinh trưởng 41

3 Đề nghị 42

TÀI LIỆU THAM KHẢO 43

Hà Nội, ngày 10 tháng 5 năm 2013

Sinh viên thực hiện

Nguyễn Thị Hương

LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận tốt nghiệp này được hoàn thành dưới sự hướng dẫn của Tiến sỹ Đỗ Thị Lan Hương

Tôi xin cam đoan:

- Đây là kết quả của tôi nghiên cứu

- Kết quả này không trùng với kết quả nghiên cứu của bất kỳ tác giả nào đã được công bố

Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Sinh viên

Nguyễn Thị Hương

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC ẢNH

Ảnh 1 Hình thái rễ cây gấc

Ảnh 2 Rễ cây gấc ở các ô thí nghiệm: a.che sáng 25%, b.che sáng 50% Ảnh 3 Cấu tạo sơ cấp của rễ cây gấc

Ảnh 4 Cấu tạo thứ cấp của rễ cây gấc

Ảnh 5 Hình thái thân cây gấc

Ảnh 6 Cấu tạo một phần bó dẫn thân gấc

Ảnh 7 Cấu tạo sơ cấp thân cây gấc

Ảnh 8 Cấu tạo thứ cấp thân cây gấc

Ảnh 9 Lá cây gấc ở các ô thí nghiệm: a che sáng 50%, b che sáng 25% Ảnh 10 Cấu tạo giải phẫu phiến lá gấc

Ảnh 11 Cấu tạo giải phẫu gân chính lá gấc

Ảnh 12 Cấu tạo giải phẫu cuống lá gấc

Ảnh 13 Hình thái quả gấc

Ảnh 14 Cấu tạo giải phẫu vỏ quả gấc thời kỳ quả xanh

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1 Kết quả thí nghiệm đợt 1

Bảng 2.Kết quả thí nghiệm đợt 2

Bảng 3.Kết quả thí nghiệm đợt 3

Bảng 4.Thời gian mọc chồi/ thời gian sống của cành giâm

Bảng 5 Khả năng sinh trưởng của loài gấc mọc từ hạt

Bảng 6 Ảnh hưởng của việc che sáng và tưới nước đến chiều dài rễ chính, rễ

bên của cây gấc

Bảng 7.Ảnh hưởng của việc che sáng khác nhau tới chiều cao cây gấc

Bảng 8 Ảnh hưởng của việc tưới nước khác nhau tới chiều cao cây gấc

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Cây gấc (Momordica cochinchinensis) thuộc họ Bầu bí (Cucurbitaceae)

là một trong những loài cây được dùng làm thuốc trong dân gian từ lâu Cây gấc là một trong những cây đã được trồng từ lâu ở Việt Nam có vị trí quan trọng trong nếp sống truyền thống của người Việt cũng như giá trị dinh dưỡng

to lớn của gấc đối với sức khỏe con người

Cây gấc được trồng khắp nơi ở Việt Nam, ngoài ra còn có ở Ấn Độ, Trung Quốc, Thái Lan, Malaxia và nhiều nước khác Cây gấc thuộc dạng dây leo thân thảo sống nhiều năm, vươn lên tới tầng cây cao, gặp dải dác trong rừng thứ sinh, các khe núi, ven đường, thường được trồng để lấy quả

Cây gấc sống nhiều năm, leo nhờ tua cuốn ở nách lá Lá mọc so le, phiến

xẻ 3 – 5 thùy sâu Hoa mọc riêng rẽ ở nách lá, hoa đực có lá bắc to, tràng hoa màu vàng Hoa cái có lá bắc nhỏ Quả to có nhiều gai, khi chín có màu gạch đến đỏ thẫm, hạt dẹt cứng màu đen

Gấc vừa là một loại cây được dùng làm thuốc, vừa là một loại cây thực

phẩm đặc biệt của Việt Nam Có khoảng 45 loài thuộc chi momordica trên thế

giới phân bố ở các vùng nhiệt đới Ở Việt Nam, thịt gấc được sử dụng chủ yếu để nấu xôi gọi là xôi gấc Lá gấc non thái chỉ được dùng như một loại gia

vị không thể thiếu trong món củ niễng sào rươi, một món ăn đặc biệt ở miền Bắc Gần đây, quả gấc bắt đầu tiếp thị ra ngoài khu vực Châu Á dưới dạng nước ép trái cây bổ dưỡng, dầu gấc có chứa hàm lượng tương đối cao các dinh dưỡng thực vật

Ngoài việc sử dụng trong ẩm thực, gấc còn được sử dụng để hỗ trợ điều trị bệnh khô mắt giúp tăng cường thị lực do nó là nguồn khá tốt để bổ sung Vitamin A dưới dạng carotein

Quả gấc có rất nhiều tác dụng như: bổ sung vitamin giúp đôi mắt sáng đẹp, công dụng làm đẹp chống lão hóa da, giúp da mịn màng tươi trẻ phòng chống ung thư, tác dụng tốt đối với hệ tim mạch, nhuận tràng tốt cho hệ tiêu hóa nâng cao sức đề kháng của cơ thể, hạt gấc dùng để làm thuốc trong dân gian

Tóm lại, gấc là một thực phẩm – thuốc độc đáo ở Việt Nam Việc trồng gấc và sử dụng các chế phẩm của nó sẽ góp phần phòng và điều trị bệnh thiếu vitaminA ở trẻ em đã tạo được nguồn thực phẩm có chứa các chất chống oxy hóa làm cho người già khỏe mạnh tăng sức đề kháng của cơ thể giúp con người khỏe đẹp

Hiện nay do nhu cầu sử dụng cây gấc đang bị khai thác kiệt quệ Ở một

số vùng, người dân đã tiến hành ươm trồng cây thuốc này theo kinh nghiệm chăm bón và nhân giống trong dân gian Do vậy chất lượng và năng suất thu hoạch của cây gấc không được đảm bảo

Mặc dù cây gấc được biết đến từ lâu, nhưng cho đến nay có ít nghiên cứu khoa học về đặc điểm sinh trưởng và phát triển của cây thuốc này Để giúp cho sự bảo tồn nguồn gen quý và tăng năng suất cũng như mở rộng

phạm vi trồng giống cây này, tôi đã chọn đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm hình

thái và cấu tạo giải phẫu thích nghi với chức năng của cây gấc

(Momordica cochinchinensis)”

2 Nhiệm vụ của đề tài

- Thu nhập dẫn liệu về các chỉ tiêu giải phẫu

- Làm quen và nắm các phương pháp nghiên cứu về hình thái giải phẫu

cơ quan sinh dưỡng của thực vật

- Trên cơ sở các số liệu thu thập được, rút ra một số nhận xét về mối quan hệ giữa cấu tạo và chức năng sống với môi trường

Nghiên cứu giải phẫu cơ quan sinh dưỡng rễ, thân, lá, quả của cây gấc nhằm rút ra những đặc điểm cấu tạo và đặc điểm thích nghi chung của chúng với môi trường

3 Nội dung nghiên cứu

+ Nghiên cứu các đặc điểm hình thái cây gấc

+ Nghiên cứu đặc điểm cấu tạo giải phẫu rễ, thân, lá và quả của cây gấc + Nghiên cứu ảnh hưởng của một số điều kiện môi trường (ánh sáng, nước tưới) đến sinh trưởng của cây gấc

4 Ý nghĩa của đề tài

- Ý nghĩa khoa học:

+ Bổ sung thêm kiến thức về hình thái, giải phẫu của một số loài thực vật thân leo

- Ý nghĩa thực tiễn:

Ứng dụng kết quả đạt được làm phong phú thêm dẫn liệu về hình thái,

giải phẫu thích nghi khi giảng dạy bộ môn “hình thái giải phẫu thực vật”,

“sinh lí học thực vật”, “Sinh thái học” trong trường phổ thông, Cao đẳng

và Đại học

5 Bố cục luận văn

Gồm 43 trang, 14 ảnh, 8 bảng được chia thành các phần chính như sau: phần I (Mở đầu: 3 trang), phần II (Tổng quan tài liệu: 4 trang), phần III (Đối tượng, địa điểm, thời gian, phương pháp nghiên cứu: 5 trang), phần IV (Kết quả nghiên cứu và biện luận: 25 trang), phần V (Kết luận và ý kiến đề

xuất: 2 trang), tài liệu tham khảo: 1 trang

Chương 1

TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1 Nghiên cứu hình thái giải phẫu thực vật trên thế giới

Thực vật có vai trò vô cùng quan trọng đối với đời sống của con người cũng như các sinh vật khác trên trái đất Xã hội loài người khi mới hình thành

đã tiếp xúc với giới thực vật phong phú xung quanh để phục vụ nhu cầu về cái ăn, cái ở của mình Xã hội càng phát triển, con người càng có thêm những hiểu biết về tầm quan trọng của thực vật đối với sự tồn vong của sinh giới Takhtajan (1971) đã hệ thống hóa nguồn gốc, sự tiến hóa của cơ quan, các

mô thực vật hạt kín trong cuốn “Những nguyên lý tiến hóa của thực vật hạt kín”.Nghiên cứu hình thái giải phẫu thực vật từ xưa đến nay rất đa dạng và phong phú Các tác giả đã đi sâu vào nghiên cứu của các cơ quan trong cây Cách đây 2300 năm, Theophrastus (371-288 trước công nguyên) là

người sáng lập môn Thực vật học Ông nghiên cứu về hình thái giải phẫu cơ thể thực vật và các dẫn liệu trình bày trong tác phẩm “Lịch sử thực vật”,

“Nghiên cứu về cây cỏ” Trong tác phẩm này, ông có đề cập đến sự thích nghi

của cây cỏ với môi trường sống, các đặc điểm khác nhau của thực vật khi sống trong môi trường khác biệt, ví dụ cây trường sinh, cây rụng lá, cây sống trong nước Ông đã chia cây thành các bộ phận rễ, thân, lá, hoa, quả, ông cũng chú ý đến sự tạo thành vòng hàng năm của gỗ

Vào thế kỷ XVII, sau phát minh kính hiển vi, Robert Hooke (1635-1722)

đã sử dụng kính hiển vi đầu tiên có độ phóng đại 30 lần để quan sát lát cắt thực vật Ông đã mở đầu cho một giai đoạn mới nghiên cứu cấu trúc tế bào và

các công trình khác đã dẫn tới sự ra đời của “Học thuyết tế bào” (1838)

Cùng với sự phát triển của kỹ thuật hiển vi quang học mà một khoa học mới hình thành, nghiên cứu cấu tạo bên trong cơ thể thực vật, đó là giải phẫu thực vật Sau R.Hooke, vào những năm 70 của thế kỷ XVII, nhà động vật học

người Ý - Malpighi và nhà thực vật người Anh - Grew đã công bố nhiều công trình giải phẫu về tổ chức học (mô học), vì vậy có thể xem Malpighi và Grew

là những người đặt nền móng nghiên cứu giải phẫu thực vật ngày nay

Sau khi học thuyết tế bào ra đời thì tế bào học bắt đầu phát triển nhanh chóng Remark (1841) khám phá phân bào không tơ, De Flimming (1898-1880) nghiên cứu phân bào giảm phân ở động vật, Strasbuger tìm thấy phân bào gián phân ở thực vật, E Van Beneden (1887) khám phá sự giảm phân, Waldeyer (1990) nghiên cứu thể nhiễm sắc, Hertwing (1875) nghiên cứu sự thụ tinh, Van Beneden, Boveri (1876) tìm thấy trung thể, Altman (1884) khám phá ty thể và bộ máy golgi (1989)

Học thuyết tế bào ra đời thúc dẩy nhiều bộ môn học mới ra đời như hình thái học, giải phẫu học, tế bào học, di truyền học, sinh lý học, sinh hóa học Từ đó các nhà khoa học đã đi sâu tìm mối liên quan giữa cấu tạo và chức năng Ngay từ năm 1874 Svendener đã chú ý đến việc áp dụng nguyên tắc, nghiên cứu giải phẫu trên quan điểm chức năng sinh lý Sau 10 năm,

G.Habeclan phát triển đầy đủ hướng này trong cuốn sách “Giải phẫu, sinh lý

thực vật”

Giữa thế kỉ XIX, công trình nghiên cứu về thực vật có hạt của Hoffmeister đã xóa bỏ ngăn cách giữa thực vật Hạt trần và thực vật Hạt kín Ông đã xác định được quy luật chung cho thực vật trong chu trình sống dưới

sự xen kẽ thế hệ giữa sinh sản vô tính và sinh sản hữu tính, góp phần quan trọng trong việc giải thích sự tiến hóa của giới thực vật

Năm 1877, De Barry cho xuất bản cuốn “Giải phẫu so sánh các cơ quan

sinh dưỡng”, trong đó phân biệt các mô, túi tiết, mạch, ống nhựa mủ,

Càng về sau này tác giả càng đi sâu nghiên cứu cấu tạo chi tiết của các

loài cụ thể Katherien Esau trong cuốn “Giải phẫu thực vật” đã mô tả cấu tạo

giải phẫu cơ quan dinh dưỡng và sinh sản của một số loài thân leo thuộc lớp

Hai lá mầm như: Mộc hương, Bí ngô, Nho trồng, Qua nghiên cứu cấu tạo giải phẫu rễ một số loài bà đã chứng minh cấu tạo giải phẫu liên quan đến chức năng của rễ hấp thụ, rễ dự trữ

2 Nghiên cứu hình thái, giải phẫu thực vật ở Việt Nam

Ở Việt Nam khí hậu nhiệt đới gió mùa luôn biến động làm cho thực vật

ở nước ta đa dạng về số lượng cũng như thành phần loài Vì vậy những kiến thức về thực vật khá phong phú

Năm 1980, Nhà xuất bản Giáo dục xuất bản giáo trình Hình thái giải phẫu thực vật của nhóm tác giả Hoàng Thị Sản, Phan Nguyên Hồng, Nguyễn

Tề Chỉnh cùng một số giáo trình khác như: Hình thái học thực vật của nguyễn Bá, đều mô tả hình thái giải phẫu chung của các cơ quan sinh dưỡng, chưa

đi sâu vào đối tượng loài cụ thể

Việt Nam có hệ thực vật đa dạng, từ lâu trong nhân dân cũng đã có những kiến thức về Thực vật học khá phong phú Lê Quý Đôn (thế kỷ XVI)

trong bộ “Vân đài loại ngữ” đã mô tả khá chi tiết một số loài cây Sau Lê Quý Đôn, Nguyễn Trứ (đời Lê) đã đi sâu hơn về thực vật trong cuốn “Việt Nam thực vật

học”

Những năm gần đây việc nghiên cứu và giảng dạy hình thái giải phẫu được chú ý ở các trường phổ thông và đại học Nhiều cuốn sách của tác giả

trong nước đã được xuất bản phục vụ cho việc học tập nghiên cứu như: “Hình

thái và giải phẫu thực vật” của các tác giả Hoàng Thị Sản, Phan Nguyên

Hồng, Nguyễn Tề Chỉnh, “Hình thái học thực vật” của Nguyễn Bá, “Thực

vật học” của Cao Thúy Chung

Phan Nguyên Hồng (1970) mô tả hình thái và cấu tạo giải phẫu một số

cơ quan của các loài cây ngập mặn theo hướng thích nghi

Hoàng Thị Sản, Phan Nguyên Hồng, Nguyễn Tề Chỉnh (1980) và Hoàng Thị Sản, Nguyễn Văn Ba (1998) đều đề cập đến đặc điểm cấu tạo và sự phát

triển chung của cơ thể thực vật, đồng thời cũng đưa ra nhiều dẫn liệu về hình thái và giải phẫu thích nghi của loài

Nguyễn Thị Hồng Liên (1999) trong luận văn cao học: “Cấu tạo giải phẫu thích nghi cơ quan sinh sản của cây Trang” đã tìm ra đặc điểm thích nghi sinh sản của một số loài cây họ Đước trong điều kiện bãi lầy ngập mặn

Lê Xuân Tuấn(1999) nghiên cứu một số đặc điểm sinh trưởng và giải phẫu ở loài Bần chua, Trang, Tra làm chiếu, tác giả đã mô tả đặc điểm chung của thân cây hai lá mầm và chỉ ra một số sai khác

Phan Thị Bích Hà(2002) nghiên cứu đề tài “Tìm hiểu khả năng chuyển

cây dừa nước từ Miền Nam ra trồng trên một số vùng rừng ngập mặn ở Miền Bắc” tác giả đã chỉ ra được một số đặc điểm cấu trúc thích nghi với điều kiện

chịu hạn, chịu nhiều tác động cơ học nên lá cứng, dòn, và các nghiên cứu về cấu tạo giải phẫu rễ, thân và lá của cây Dừa nước ở các vùng khác nhau

Ngoài các nghiên cứu của các tác giả trên, các nghiên cứu về hình thái giải phẫu thích nghi phù hợp với chức năng của các cơ quan dinh dưỡng bước đầu cũng đã được nghiên cứu một cách cụ thể như: Đỗ Thị Lan Hương (2004) nghiên cứu đặc điểm hình thái và cấu tạo giải phẫu thích nghi với chức năng của một số cây trong 3 họ Bầu bí, Củ nâu và Khoai nang; tác giả Nguyễn Chung Hà (2007) nghiên cứu đặc điểm hình thái, giải phẫu một số loài họ Ráy trong một số môi trường khác nhau; tác giả Nguyễn Văn Quyền (2008) nghiên cứu đặc điểm hình thái, giải phẫu thích nghi và sinh lý của một số loài thuộc họ Cau

Đỗ Thị Lan Hương(2012) trong luận án tiến sĩ “ Nghiên cứu đặc điểm

hình thái và cấu tạo giải phẫu của một số loại cây dây leo thuộc miền bắc Việt Nam” đã tìm ra những đặc điểm thích nghi của một số loài cây họ Bầu bí

trong điều kiện khác nhau

Nhìn chung các công trình nghiên cứu hình thái, giải phẫu thích nghi phù hợp với chức năng bước đầu đã được nghiên cứu một cách cụ thể

Chương 2

ĐỐI TƯỢNG, ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN,

VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Đối tượng nghiêm cứu

- Nghiên cứu rễ, thân, lá, hạt, quả của cây gấc

2 Địa điểm nghiên cứu

- Thu mẫu tại ruộng của nhân dân Yên Mỹ- Xuân Hòa

- Nghiên cứu tại phòng thí nghiệm thực vật học Khoa sinh - KTNN trường ĐHSP Hà Nội 2

3 Thời gian nghiên cứu

Tỷ lệ này theo dõi từ khi hạt gieo

Kỹ thuật gieo ươm bằng hạt theo kinh nghiệm của người dân: Thu hái quả chín, đãi sạch phần thịt quả lấy hạt ngâm trong nước ấm 350 - 400 trong 8-

9 giờ, vớt hạt ra hong khô rồi ủ hạt trong vải thô Hàng ngày, lấy hạt ra rửa sạch bằng nước ấm rồi hong khô hạt, tiếp tục ủ trong vải khô Khoảng 12 - 15 ngày hạt nứt nanh (thò mấm trắng) ra thì đem hạt gieo trên đất đã làm nhỏ, có đánh luống Khi cây cao 3 - 5cm đem cấy vào bầu, làm giàn che cho cây con Sau 3 - 4 tháng cây con cao 30 - 40cm thì đem trồng

Theo kinh nghiệm của người dân khi gieo ươm hạt gấc thì tỷ lệ nảy mầm của hạt ở nhiệt độ 25 - 300C là 80%, ở nhiệt độ 200C là 45 - 50%

Số hạt nảy mầm Tổng số hạt đem gieo x 100%

4.2 Phương pháp nghiên cứu ngoài thực địa

* Phương pháp đo tăng trưởng chiều cao

Để xác định tăng trưởng đường kính của cây, tôi dùng thước kéo (độ chính xác 0,1mm) đo tại vị trí sát gốc thân cây chính Chiều cao chồi của cây được đo bằng thước dây từ vị trí xuất phát của chồi sát thân cây chính của ngọn chồi Chiều cao của thân cây được đo 30 ngày/1lần

*Thu mẫu:

+ Tiến hành thu thập mẫu ở ruộng của nhân dân Yên Mỹ - Xuân Hòa + Quan sát mô tả, chụp ảnh về tình thái chung của cây gấc

* Ngâm mẫu:

+ Chọn mẫu kích thước trung bình

+ Xử lí sơ bộ, rửa sạch bùn đất sau đó để ráo nước

+ Ngâm mẫu vào dung dịch cồn 30- 40% để giữ mẫu

* Xác định số lá sinh ra, số lá rụng và số lá trên cây

Đếm số lá trên cây và số lá rụng cùng thời gian đo tăng trưởng chiều cao cây Số lượng lá rụng được xác định bằng các vết lá trên cây Số lượng lá sinh ra là tổng của số lá trên cây và số lá rụng

4.3 Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm

4.3.1 Phương pháp cắt mẫu bằng dao lam

+ Bước 2: Rửa sạch javen bằng nước cất

+ Bước 3: Ngâm mẫu bằng dung dịch axit axetic để tẩy sạch javen còn dính lại (nếu không javen sẽ làm mất màu của thuốc nhuộm)

+ Bước 4: Rửa sạch axit axetic bằng nước cất (rửa 2 -3 lần)

+ Bước 5: Nhuộm đỏ mẫu bằng dung dịch carmine trong khoảng thời gian 20

- 30 phút

+ Bước 6: Rửalại mẫu trong nước cất

+ Bước 7: Nhuộm trong dung dịch xanh metylen loãng khoảng 1 - 2 phút + Bước 8: Rửa sạch mẫu bằng dung dịch glyxerin

Chú ý: Nếu cần giữ mẫu đã nhuộm trong thời gian dài thì có thể tăng

thời gian nhuộm lên gấp đôi sau đó rửa lại bằng nước cất và bảo quản trong dung dịch glyxerin

Chúng tôi sử dụng phương pháp đo trực tiếp bằng kính hiển vi soi nổi chụp ảnh kỹ thuật số kết nối trực tiếp với máy vi tính qua phần mềm chuyên dụng

4.3.2.1 Giải phẫu rễ

Cắt ngang đoạn rễ (bánh tẻ) các lát cắt được đem nhuộm kép để quan sát

4.3.2.2 Giải phẫu thân

Cắt ngang những đoạn giữa thân (bánh tẻ) các lát cắt chọn được đem nhuộm kép để quan sát

4.3.2.3 Giải phẫu lá

Chọn những lá bánh tẻ, xác định phần để cắt, dùng dao lam cắt đệm trên

cà rốt Chọn những lát thật mỏng sau đó đem nhuộm kép rồi quan sát

Cách lấy biểu bì: Bóc lá dùng dao sắc gợt nhẹ lớp biểu bì mặt trên hoặc mặt dưới của lá

Tuy nhiên, việc lấy biểu bì lá không phải lúc nào cũng thực hiện đươc dễ dàng Nếu muốn lấy biểu bì trên ở mặt trên (mặt dưới) sau đó cạo dần bỏ phần thịt lá đến khi còn lớp trong suốt lá được

4.3.3 Phương pháp sử lí số liệu

Các thông số liệu thu được sử lý thống kê gồm các tham số

X X S





4.3.4 Phương pháp quan sát biểu bì lá

- Bóc biểu bì lá để quan sát cấu tạo hiển vi, đun mẫu lá (1cm2) trong dung dịch HNO3 loãng thời gian 1 - 2 phút, cho đến khi lá có màu vàng và có nhiều bọt khí trên bề mặt thì dừng lại

- Lấy mẫu lá ra rửa sạch bằng nước

- Đưa mẫu lá vào đĩa đồng hồ đựng nước cất

- Dùng kim mũi mác tách 2 lớp biểu bì (trên và dưới) ra

- Dùng đầu bút lông đánh nhẹ trên bề mặt (mặt trong của biểu bì) mẫu đã tách để rửa sạch phần thịt lá

- Nhuộm mẫu bằng dung dịch xanh metylen từ 30 giây đến 1 phút

- Lấy mẫu ra rửa sạch bằng nước cất

- Đặt lên lam kính, tiến hành quan sát

4.4 Phương pháp bố trí thí nghiệm

Tiến hành bố trí thí nghiệm tại vườn thực nghiệm trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Cách tiến hành:

Lấy cây gấc đã được gieo từ hạt, ươm trồng trong bầu đất từ 3 - 4 tháng tuổi, có chiều cao 25 - 30cm, trồng vào 7 ô thí nghiệm (TN) mỗi ô một chậu, trong đó:

+ Ba ô đầu: bố trí trồng trong chế độ ánh sáng khác nhau với chế độ tưới nước cho cây như nhau bằng cách sử dụng lưới che ở các mức độ che sáng 25%(ô TN I); 50% (ô TN II); 100% (ô TN III)

+ Ba ô tiếp theo: sử dụng chế độ tưới nước khác nhau ở các mức độ 0,25lít/m2/ngày đêm (ô TN IV); 0,5lít/m2/ngày đêm (ô TN V); 1lít/m2

/ngày đêm (ô TN VI);

+ Một ô đối chứng (ô TN VII)

Trên cơ sở đó, tiến hành đo các chỉ số về tốc độ sinh trưởng, hình dạng kích thước lá, kích thước cây với thời gian 30 ngày/1 lần

Từ đó rút ra nhận xét ảnh hưởng của các chế độ ánh sáng và tưới nước khác nhau tới sinh trưởng của cây

Chương 3

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

1 Đặc điểm hình thái cây gấc

Gấc là một loại cây sống nhiều năm, leo nhờ tua cuốn ở nách lá, mỗi năm khô héo một lần nhưng năm sau vào mùa xuân từ gốc lại mọc ra nhiều thân mới Mỗi gốc có nhiều dây, mỗi dây có nhiều đốt

Lá mọc so le chia thùy khá sâu tới 1/3 hay 1/2 phiến Đường kính phiến

lá 12-20cm,phía đáy hình tim mặt trên màu xanh lục sẫm sờ ram ráp Hoa mọc riêng rẽ ở nách lá Hoa đực, hoa cái riêng biệt, nở vào các tháng 4-5 Cánh hoa màu vàng nhạt Quả to,có nhiều gai, khi chín có màu gạch đỏ đến

đỏ thẫm Tháng 6 có quả non hình bầu dục dài 15-20cm, ngoài có nhiều gai mềm đẹp Trong quả có nhiều hạt xếp thành hàng dọc, quanh hạt có màng màu đỏ,khi bóc màng đỏ thấy có một lớp vỏ cứng đen quanh mép có răng cưa

tù và rộng Hạt dài 25-30mm, rộng 19-30mm, dày 5-10mm

*Phân bố

Trồng khắp nơi ở Việt Nam Ngoài ra còn có ở Ấn Độ, Trung Quốc, Malaixia và nhiều nước khác nữa

* Đặc điểm sinh học và sinh thái học

Mọc rải rác trong rừng thứ sinh, khe núi, ven đường Cây ưa đất tơi xốp,cao ráo nhiều mùn, ẩm mát Trồng bằng hạt hay dâm cành vào tháng 2-3

âm lịch Thu hoạch quả vào tháng 9-12 đến hết tháng 1-2 năm sau

*Công dụng:

Nhân hạt gấc: Hạt gấc chỉ mới thấy dùng trong nhân dân,chưa có cơ sở nghiên cứu khoa học.Theo các sách cổ, hạt gấc có vị đắng hơi ngọt,tính ôn,hơi độc có tác dụng chữa mụn nhọt, sưng tấy dùng trong những trường hợp ngã bị thương, sung độc, phụ nữ bị sưng vú

Dầu gấc: được sử dụng từ 1942 Dùng trong những trường hợp cần đến vitamin A hay caroten:bệnh chậm lớn ở trẻ em, các bệnh về mắt (khô mắt, quáng gà) chữa các vết loét làm cho mau lên da non trong những vết bỏng vết thương

Rễ gấc: sao vàng, tán nhỏ dùng chữa tê thấp sưng tay chân

2.Khả năng nhân giống của gấc

a Khả năng nhân giống bằng hạt

Chọn quả lấy hạt ở những cây có quả to, sai, chín đẹp Trước khi gieo cần phải trà rửa thật sạch lớp nhớt bọc quanh vỏ hạt để hạt dễ nảy mầm

Xử lý hạt: Ngâm hạt trong dung dịch axit sunfuric 10% trong khoảng 24giờ cho vỏ hạt mềm dễ nảy mầm hơn hoặc ngâm hạt trong nước ấm 50-60

*Thí nghiệm: Trước khi gieo hạt, xử lý hạt bằng nước ấm khoảng

50-60OC trong khoảng 10-12giờ với các lô thí nghiệm

-Thí nghiệm đợt 1(tháng 10/2012)

Gieo 10 hạt vào 4 lô thí nghiệm: cả 4 lô được gieo trực tiếp trên đất màu phù sa đã được xử lý Kết quả được trình bày trong bảng:

Bảng 1.Kết quả thí nghiệm đợt 1

Phương pháp xử lý hạt

Ngày gieo

Số hạt gieo

Số hạt nảy mầm

Thời gian nảy mầm

Tỷ lệ nảy mầm

Gieo 10 hạt vào 4 ô thí nghiệm: cả 4 ô được gieo trong bầu đã được

xử lý Kết quả được trình bày trong bảng 2

Thời gian nảy mầm

Tỷ lệ nảy mầm

Gieo 10 hạt vào 4 lô thí nghiệm: cả 4 lô được gieo trong khay nhựa Kết quả được trình bày trong bảng 3

Thời gian nảy mầm

Tỷ lệ nảy mầm

Qua các thí nghiệm cho thấy:

-Việc gieo hạt qua xử lý ngâm nước ấm sẽ cho tỷ lệ nảy mầm tương đối cao.Việc xử lý hạt bằng việc ngâm nước ấm khoảng 11giờ sẽ rút ngắn thời gian nảy mầm hơn việc gieo hạt không được xử lý

-Tùy điều kiện cụ thể của từng nơi có thể gieo hạt ươm trên luống hay gieo trong bầu:

+ Gieo hạt trực tiếp ra luống:đất gieo phải tơi xốp, bằng phẳng, sạch cỏ,sau đó bón phân chuống ủ mục khoảng 2-3kg/m Luống cần đảm bảo thoát hơi nước tốt trong mùa mưa thuận lợi chăm sóc,luống cao 10-15cm,rộng 0.5-1m, khoảng cách gieo 12x6cm Đặt hạt nằm ngang tránh phơi mầm lên trên hoặc xuống dưới Độ sâu lấp hạt khoảng 2-3cm

+Gieo hạt trong bầu: ươm cây trong bầu có những ưu điểm sau:

-Chăm sóc bảo vệ cây con dễ dàng,thuận lợi, tiết kiệm được công lao động