Bổ sung và sử dụng các thí nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả trong dạy học phần a thực vật, chương i, II sinh học 11 THPT

Nguyễn Thị Thu Hằng 1 K34B Sinh – KTNN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA SINH - KTNN --- NGUYỄN THỊ THU HẰNG BỔ SUNG VÀ SỬ DỤNG CÁC THÍ NGHIỆM NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRONG DẠY HỌC

Nguyễn Thị Thu Hằng 1 K34B Sinh – KTNN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA SINH - KTNN -

NGUYỄN THỊ THU HẰNG

BỔ SUNG VÀ SỬ DỤNG CÁC THÍ NGHIỆM NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRONG DẠY HỌC PHẦN A THỰC VẬT, CHƯƠNG I, II -

SINH HỌC 11 -THPT

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Sinh học

Người hướng dẫn khoa học Ths AN BIÊN THÙY

Hà Nội, 2012

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của các thầy, cô giáo trong tổ phương pháp giảng dạy, các thầy cô trong khoa Sinh-KTNN, các thầy cô giáo trong trường ĐHSP Hà Nội 2 và các bạn sinh viên Đặc biệt em xin bày tỏ

lòng biết ơn sâu sắc của mình tới cô An Biên Thùy – người đã tận tình giúp

đỡ em trong quá trình hoàn thành khóa luận

Do lần đầu tiên làm quen với công tác nghiên cứu khoa học Hơn nữa

do thời gian và năng lực của bản thân còn hạn chế, mặc dù đã rất cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Em kính mong nhận được

sự đóng góp ý kiến của các thầy, cô giáo và các bạn sinh viên để khóa luận của em được hoàn thiện và có nhiều ứng dụng trong thực tế

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2012

Sinh viên

Nguyễn Thị Thu Hằng

LỜI CAM ĐOAN

Em xin cam đoan đề tài ““Bổ sung và sử dụng các thí nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng thí nghiệm trong dạy học phần A : Thực vật , chương I, II, sinh học 11” là công trình nghiên cứu của riêng em Các số liệu,

kết quả nêu trong khóa luận là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác

Hà Nội, ngày tháng năm 2012

Sinh viên

Nguyễn Thị Thu Hằng

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Đóng góp mới của đề tài 3

7 Cấu trúc luận văn 3

NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 4

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 4

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 4

1.1.1 Trên thế giới 4

1.1.2 Ở trong nước 5

1.2 Cơ sở lí luận 7

1.2.1 Một số khái niệm có liên quan 7

1.2.1.1 Phương tiện trực quan 7

1.2.1.2 Thí nghiệm 7

1.2.2 Tầm quan trọng của việc sử dụng TN trong dạy học SH 12

1.3 Cơ sở thực tiễn 15

1.3.1 Thực trạng về sử dụng TN ở trong trường THPT 15

1.3.2 Nguyên nhân thực trạng 19

Chương 2: BỔ SUNG VÀ SỬ DỤNG CÁC THÍ NGHIỆM TRONG DẠY HỌC PHẦN A: THỰC VẬT, CHƯƠNG I, II, SINH HỌC 11 21

2.1 Cấu trúc nội dung chương trình phần A: TV, chương I, II, SH 11 21

2.2 Bổ sung các thí nghiệm trong phần A: TV, chương I, II, SH 11 21

2.2.1 Nguyên tắc bổ sung TN 21

2.2.2 Các bước thiết kế, bổ sung TN 23

2.3 Cách sử dụng các thí nghiệm trong dạy học 34

2.3.1 Cách sử dụng TN 34

2.3.2 Các yêu cầu khi sử dụng TN 39

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 41

TÀI LIỆU THAM KHẢO 43 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Theo Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam 2009-2020: Mục tiêu

đào tạo của giáo dục Việt Nam là "Đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện ", xây dựng một thế hệ người Việt Nam mới đáp ứng được yêu cầu

phát triển kinh tế xã hội Giáo dục vừa đáp ứng yêu cầu xã hội, vừa thỏa mãn nhu cầu phát triển của mỗi cá nhân, mang đến niềm vui học tập cho mỗi người và tiến tới một xã hội học tập Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học đang là một vấn đề thời sự cấp bách của đất nước ta nói chung và ngành giáo dục đào tạo nói riêng

PTTQ là nguồn thông tin phong phú và đa dạng giúp HS lĩnh hội tri thức một cách cụ thể, chính xác; là con đường tốt nhất giúp HS tiếp cận hiện thực khách quan Ngoài ra, PTTQ góp phần khắc sâu, mở rộng, củng cố tri thức, phát triển năng lực tư duy, khả năng tìm tòi, khám phá và vận dụng tri thức Do đó, dạy học bằng PTTQ là một phương pháp dạy học rất hiệu quả nhằm lấy học sinh làm trung tâm và phát huy được tính tích cực của học sinh PTTQ gồm 3 nhóm chính: vât tự nhiên , vật tượng hình, thí nghiệm

SH là môn khoa học thực nghiệm, kiến thức SH thường được hình thành bằng phương pháp quan sát và thực nghiệm Đối với GV, TN là phương pháp hiệu quả nhất để tổ chức HS nghiên cứu các hiện tượng SH Đối với HS, TN là

mô hình đại diện cho hiện thực khách quan, là cơ sở xuất phát cho quá trình nhận thức của HS; TN là cầu nối giữa lí thuyết và thực tiễn do đó nó là phương tiện duy nhất giúp HS hình thành kĩ năng, kĩ xảo thực hành và tư duy kĩ thuật;

TN giúp HS đi sâu tìm hiểu bản chất của các hiện tượng và quá trình SH TN

do GV biểu diễn phải là mẫu mực về thao tác, việc tổ chức hoạt động nhận thức của HS dựa trên các TN phải theo hướng tích cực, sáng tạo Do đó, việc sử

dụng các TN trong dạy học SH là một yêu cầu quan trọng của đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông

Trong SGK SH 11, các TN được sử dụng để học bài mới; củng cố, hoàn thiện kiến thức Tuy vậy, trên thực tế, GV thường dùng TN trong các buổi thực hành là chủ yếu, chỉ có một số ít GV biểu diễn thí nghiệm trong dạy bài lên lớp nghiên cứu tài liệu mới Nguyên nhân của hiện tượng trên là do thiếu trang thiết bị hay trang thiết bị không đảm bảo chất lượng, những TN phức tạp, tốn kém, mất nhiều thời gian cùng với năng lực sử dụng, khai thác, tổ chức HS nhận thức TN của GV còn hạn chế, cùng với sự nhận thức chưa đúng đắn của GV

Vì lí do trên, để khai thác hết giá trị dạy học của TN, phát huy hết tính tích cực, chủ động học tập của HS, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài

“Bổ sung và sử dụng các thí nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng thí nghiệm trong dạy học phần A: Thực vật, chương I, II, sinh học 11”

2 Mục đích nghiên cứu

Bổ sung các TN nhằm nâng cao hiệu quả trong dạy học phần A: Thực vật, chương I, II, SH 11

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

 Nghiên cứu cơ sở lí luận của vấn đề sử dụng TN trong quá trình dạy

học

 Điều tra thực trạng việc sử dụng TN trong quá trình dạy – học

 Phân tích nội dung chương trình phần A: Thực vật, chương I, II, Sinh

học 11

 Bổ sung, sử dụng các TN trong dạy học phần A: Thực vật, chương I,

II, Sinh học 11 nhằm nâng cao hiệu quả của quá trình dạy – học

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

 Đối tượng nghiên cứu: Các TN dạy trong phần A: Thực vật , chương I,

II, SH 11

 Phạm vi nghiên cứu: Bổ sung thí nghiệm ở phần A: Thực vật, chương I,

II, SH 11- Ban cơ bản

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp nghiên cứu lí thuyết:

Nghiên cứu các tài liệu trong nướcvà nước ngoài có liên quan tới TN; kĩ thuật thực hiện các TN và phương pháp nâng cao hiệu quả sử dụng TN trong quá trình

dạy học

5.2 Phương pháp quan sát và điều tra sư phạm:

 Dự giờ, trao đổi ý kiến với GV

 Xây dựng hệ thống các câu hỏi, phiếu điều tra để điều tra thực trạng của việc sử dụng TN trong giảng dạy SH 11 ở trường THPT hiện nay,

5.3 Phương pháp chuyên gia:

Trong quá trình nghiên cứu, tôi đã hỏi ý kiến của các chuyên gia có kinh nghiệm trong việc bổ sung và cải tiến TN SH 11 ở trường THPT

5.4 Phương pháp thống kê toán học:

Xử lí các số liệu thống kê bằng phần mềm Microsoft Excel

6 Đóng góp mới của đề tài

Đề xuất bổ sung các thí nghiệm, biện pháp cải tiến cách làm và cách sử dụng TN trong phần A: thực vật, chương I, II, SH 11- Ban cơ bản

7 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, luận văn gồm 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài

Chương 2: Bổ sung, sử dụng các TN trong dạy học phần A: Thực vật, chương I, II, SH 11

NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Trên thế giới

Xu thế của thế giới hiện nay là nhấn mạnh đào tạo người học làm trung tâm của quá trình dạy học Và vấn đề sử dụng PTTQ, đặc biệt là TN đã được nghiên cứu từ rất lâu và được coi như vấn đề rất quan trọng trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học

K Đ Usinxki (1824 - 1870) cho rằng trực quan chính là phương tiện để phát triển tư duy Trực quan là cái ban đầu và là nguồn gốc của mọi tri thức, cảm giác cung cấp tài liệu cho hoạt động trí tuệ của con người Trực quan làm quá trình lĩnh hội tri thức của HS trở nên dễ dàng, tự giác, có ý thức và vững chắc hơn; tạo ra hứng thú học tập, kích thích tính tích cực của HS; là phương tiện tốt nhất giúp GV gần gũi với HS, HS gần gũi với thực tiễn và là phương tiện quan trọng để phát triển tư duy HS

X.G Sapôralenkô, M.H Sacmaep cho rằng: “Chất lượng PTTQ gắn chặt với chất lượng sử dụng nó của thầy giáo để PTTQ có thể đạt hiệu quả giảng dạy và giáo dục cao”

TN là phương tiện chứa đựng, chuyển tải thông tin, đáp ứng những yêu cầu nhận thức, giáo dục, phát triển của quá trình sư phạm nhưng bản thân nó

có giá trị dạy học cao hay thấp hoàn toàn phụ thuộc vào quá trình sử dụng Các TN được sử dụng không tốt sẽ dẫn đến hậu quả xấu về mặt sư phạm và kinh tế Chúng có thể phá vỡ cấu trúc bài giảng, phân tán sự chú ý của HS, lãng phí thời gian và nguyên liệu, mất lòng tin ở HS Đây cũng là vấn đề ít

được quan tâm hiện nay

1.1.2 Ở trong nước

Ở Việt Nam, hiện nay, vấn đề sử dụng PTTQ, trong đó có sử dụng các

TN đã được nhiều tác giả nghiên cứu ở tất cả các môn học, cấp học

Trong lĩnh vực Vật lí:

Năm 2005, Mai Khắc Dũng dựa trên cơ sở phân tích vị trí, vai trò của

TN đã đưa ra kết luận: “Sử dụng TN để khuyến khích hứng thú và lôi cuốn

HS tích cực tìm tòi kiến thức là một trong những biện pháp hữu hiệu nhằm nâng cao chất lượng dạy học Vật lí Từ đó tác giả đã tiến hành nghiên cứu, tự làm một số TN trong dạy học Vật lí 11

Năm 2006, Huỳnh Trọng Dương dựa trên cơ sở phân tích vai trò của các bài tập TN đã đưa ra qui trình hướng dẫn HS giải các bài tập TN Vật lí Theo tác giả, bài tập TN có vai trò quan trọng trong việc tích cực hóa hoạt động nhận thức của HS

Một số tác giả như: Nguyễn Thành Chung; Đặng Trần Chiến; Nguyễn Trọng Bé; Nguyễn Trọng Hưng; Ngô Thị Bình … lại đi sâu nghiên cứu cách thức cải tiến và chế tạo các TN trong quá trình dạy học Vật lí ở trường THPT, đặc biệt là các TN ảo và việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy các bài thực hành Vật lí

Trong lĩnh vực Hóa học:

Năm 1994, Nguyễn Ngọc Quang đã hệ thống PTTQ trong môn Hóa học gồm: TN và phòng TN (dụng cụ thiết bị, hóa chất) và đồ dùng trực quan (mẫu vật, mô hình, hình vẽ, bảng biểu) Theo tác giả, trong quá trình dạy học PTTQ đóng vai trò là mô hình đại diện cho hiện thực khách quan, là nguồn phát thông tin về sự vật, hiện tượng, là cơ sở quá trình dạy học phương tiện trực quan đóng vai trò là mô hình đại diện cho hiện thực khách quan, là nguồn phát thông tin về sự vật, hiện tượng, là cơ sở cho sự lĩnh hội tri thức, kĩ năng,

kĩ xảo của HS Từ đó tác giả đã đề xuất các biện pháp, quy trình sử dụng PTTQ đạt hiệu quả cao

Năm 2004, Hoàng Thị Chiên đã đề xuất phương án sử dụng TN để rèn luyện ngôn ngữ Hóa học cho HS, nâng cao hứng thú và chất lượng học tập môn Hóa học

Năm 2006, Cao Cự Giác đã nghiên cứu việc sử dụng các hình vẽ mô phỏng TN để thiết kế các bài tập Hóa học thực nghiệm nhằm nâng cao chất lượng các giờ thực hành trong dạy học Hóa học ở trường THPT

Trong lĩnh vực Sinh học, đã có các tác giả sau:

Năm 1999, Trịnh Bích Ngọc và Phan Minh Tiến cũng đã nghiên cứu việc tổ chức các hoạt động quan sát, TN trong dạy học SH ở trường THCS

Từ đó các tác giả đã đề xuất qui trình tổ chức cho HS quan sát và tiến hành

TN, theo hướng tích cực hóa hoạt động của HS

Năm 2003, Nguyễn Vinh Hiển từ sự phân tích vai trò của hoạt động quan sát, TN trong quá trình dạy học nói chung và dạy học SH nói riêng đã

đề xuất biện pháp, quy trình sử dụng TN trong dạy học kiến thức hình thái, sinh lí thực vật SH 6

Năm 2005, Hoàng Thị Kim Huyền đã xây dựng cấu trúc bài thực hành phương pháp dạy học SH nhằm nâng cao chất lượng thực hành và bồi dưỡng năng lực tự học cho sinh viên trường đại học sư phạm

Năm 2006, Nguyễn Thị Thắng đã đề xuất một số kinh nghiệm thực hiện thành công các TN thực hành trong dạy học SH 8

Năm 2007, Dương Tiến Sỹ trên cơ sở phân tích những khó khăn trong quá trình dạy học SH, đặc điểm tâm lí nhận thức của HS lớp 6, những hạn chế của các TN trường diễn đã đề xuất biện pháp sử dụng TN ảo đề tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học SH 6

Năm 2009, Hoàng Việt Cường trên cơ sở phân tích và đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng TN trong dạy học sinh học tế bào (SH 10) tạo

ra nền tảng để nâng cao hiệu quả sử dụng TN trong dạy học SH nói riêng và dạy học nói chung

Trên đây là những công trình nghiên cứu có liên quan đến vấn đề bổ sung, sử dụng các TN trong quá trình dạy học Tuy nhiên, chưa có công trình nào đề cập đến vấn đề bổ sung các TN nhằm nâng cao hiệu quả dạy học phần

A, chương I, II, SH 11

1.2 Cơ sở lí luận

1.2.1 Một số khái niệm có liên quan

1.2.1.1 Phương tiện trực quan

 PTTQ là những công cụ (phương tiện) mà người thầy giáo và HS sử dụng trong quá trình dạy - học nhằm xây dựng cho HS những biểu tượng về

sự vật, hiện tượng, hình thành khái niệm thông qua sự tri giác trực tiếp bằng các giác quan của người học

- Các TN: VD: Chọn 1 cành cây, bóc bỏ 1 khoanh vỏ Sau 1 tháng

sẽ có hiện tượng gì xảy ra? Tại sao?

1.2.1.2 Thí nghiệm

 TN là phương pháp nghiên cứu đối tượng và hiện tượng ở những điều kiện nhân tạo Trong phức hệ những điều kiện tự nhiên tác động lên cơ thể sinh vật, người nghiên cứu chỉ chọn một vài yếu tố riêng biệt để nghiên cứu lần lượt ảnh hưởng của nó

 Phân loại: Căn cứ vào con đường tổ chức hoạt động nhận thức và đặc điểm hoạt động của GV – HS chia TN ra làm 2 loại chính:

- THTN

- BDTN

 THTN: là phương pháp HS tiến hành các TN, để hiểu rõ được mục đích

TN, điều kiện TN Qua tiến hành và quan sát TN, HS xác định được bản chất của hiện tượng, quá trình sinh học

 Phân loại: Tùy theo logic nhận thức của HS trong quá trình THTN

mà có các phương pháp cụ thể sau:

 Phương pháp THTN – TBTH: Ở phương pháp này, HS tiến hành

TN nhằm minh họa, củng cố kiến thức đã tiếp thu từ các nguồn thông báo khác nhau Mặt khác HS cũng có thể làm lại TN mà GV đã biểu diễn nhằm rèn luyện kĩ năng thực hành

VD: Khi dạy “Các kiểu hướng động” (Bài 23), GV nêu cho HS biết:

Khi các cơ quan của cây sinh trưởng hướng tới nguồn hóa chất (nguồn dinh

dưỡng) => hướng hóa dương Khi cơ quan của cây sinh trưởng tránh xa

nguồn hóa chất (nguồn chất độc) => hướng hóa âm

Để củng cố và minh học lời giảng của GV, HS tiến hành và quan sát kết quả TN sau:

- Tạo 2 cốc trồng cây:

+Cắt lấy phần đáy của chai lavi cao khoảng 10-15cm

- Cho phân NPK, hóa chất độc hại vào trong một miếng túi bóng nhỏ, châm thủng nhiều lỗ

- Đặt túi phân NPK, túi hóa chất độc ở một góc của 2 đáy cốc lần lượt gọi

là cốc A, B

- Cho đất đầy cốc

- Trồng một hạt đậu nảy mầm vào giữa hoặc ở phía đối diện so với túi phân NPK và túi hóa chất độc

- Tưới ẩm

 Phương pháp THTN – TTBP: Ở phương pháp này, HS tự tiến hành TN, quan sát hiện tượng, phân tích, so sánh các hiện tượng xảy ra, để rút ra kết luận có giá trị nhận thức mới Vai trò của GV là hướng dẫn HS phân tích kết quả tìm mối quan hệ nhân – quả bằng các câu hỏi định hướng

VD: Khi dạy “Các kiểu hướng động” (Bài 23), GV ra bài tập cho HS

làm TNTH sau đây:

- Gieo một ít hạt đậu hoặc cải trên đất trong 3 chậu trồng cây hay trong

3 hộp lồng đã lót giấy lọc ướt ở đáy

+ Chậu 1: Đặt vào trong hộp có lỗ hở ở thành bên

+Chậu 2: Đặt vào trong hộp kín

+ Chậu 3: Đặt ở nơi có ánh sáng chiếu đồng đều

Yêu cầu HS quan sát sự sinh trưởng của các cây ở 3 chậu trên

- Để định hướng cho HS tự rút ra kết luận, đi đến kiến thức mới, GV nêu các câu hỏi sau:

(?) Nêu nhận xét về sự sinh trưởng của thân cây non ở các điều kiện chiếu sáng khác nhau

(?) Tính hướng sáng của rễ và ngọn cây khác nhau như thế nào?

(?) So sánh số lượng tế bào và kích thước tế bào ở phía nhận kích thích với phía không nhận kích thích? Từ đó giải thích vì sao cây cong về phía có ánh sáng?

 BDTN: là phương pháp mà những TN dưới sự hướng dẫn của GV, HS được quan sát những hình ảnh, những thao tác làm TN cụ thể Con đường nhận thức này có ý nghĩa to lớn, nó phát triển ở học sinh kỹ năng quan sát, hoàn thiện tư duy ( phân tích, tổng hợp, so sánh…) hình thành những những

kiến thức được cụ thể hơn.Từ đó giúp nâng cao chính bản thân học sinh, thể hiện tính tích cực độc lập ở mức độ cao trong quá trình học tâp

 Phân loại: Tùy theo logic nhận thức của HS trong quá trình BDTN

Dựa vào TN để hình thành kiến thức mới thông qua sự định hướng, gợi ý, tổ chức của GV,

đã giải thích cho HS

GV biểu diễn TN, tổ chức cho

HS quan sát, phát hiện vấn đề, bằng việc kết hợp với hệ thống câu hỏi logic Hệ thống câu hỏi

GV ra theo một trình tự logic nhất định, mà câu trả lời của

HS chỉ có thể tìm được thông qua sự tìm tòi, nghiên cứu TN Hoạt

Kết quả

HS tri giác PTTQ (TN) và tiếp thu kiến thức mới một cách thụ động Chưa phát huy được tính tích cực, độc lập, sáng tạo của HS

Hình thành các kiến thức mới ở

HS một cách chủ động, sáng tạo Phát huy tính tích cực, chủ động, rèn luyện các thao tác tư duy, khả năng tự học tự nghiên

cứu của HS

VD  Khi dạy mục “Hô hấp ở TV

là gì”, GV khẳng định quá trình

hô hấp ở TV thải CO2, sau đó

biểu diễn TN để minh họa:

- Lấy 2 cốc nước vôi trong đặt lên 2 tấm kính ướt

- Dùng 2 chuông thủy tinh A,

B úp vào 2 cốc nước vôi trên,

trong đó trong chuông A có đặt

thêm 1 chậu cây

- Đặt 2 chuông TN vào chỗ tối sau 6h lấy ra

 Quá trình hô hấp của cây ở

trong chuông A thải khí CO2

 Khi dạy mục “Hô hấp ở TV

là gì”

- GV biểu diễn TN:

+ Lấy 2 cốc nước vôi trong đặt lên 2 tấm kính ướt

+ Dùng 2 chuông thủy tinh A, B

úp vào 2 cốc nước vôi trên, trong đó trong chuông A có đặt thêm 1 chậu cây

+ Đặt 2 chuông TN vào chỗ tối

- Yêu cầu HS dự đoán hiện tượng xảy ra sau 6h

- GV đưa ra kết quả TN và hệ thống câu hỏi gợi mở:

+ Không khí trong hai chuông thủy tinh có những loại khí cơ bản nào?

+ Chất khí nào tác dụng với nước vôi trong tạo ra kết tủa? + Kết quả của TN như sau vì sao?

 Cốc nước vôi ở chuông thủy tinh B trong có váng mỏng

 Cốc nước vôi ở chuông thủy tinh A có lớp váng trắng

đục rất dày trên mặt cốc nước vôi

+ Qua đó ta có thể rút ra kết luận như thế nào?

1.2.2 Tầm quan trọng của việc sử dụng TN trong dạy học SH

Quá trình dạy học bao gồm nhiều thành tố có mối quan hệ mật thiết với nhau như: mục đích, nội dung, phương pháp và phương tiện dạy học

Có thể biểu diễn mối quan hệ của các thành tố trong quá trình dạy học theo sơ đồ sau:

Trong các thành phần nêu trên, phương tiện là đối tượng vật chất giúp

GV và HS tổ chức có hiệu quả quá trình dạy học nhằm đạt được mục đích dạy học và GV giữ vai trò chủ đạo Căn cứ vào nội dung dạy học, tình hình HS, phương tiện hiện có, GV lựa chọn phương pháp tác động vào HS nhằm đạt mục đích dạy học

Thực tế dạy học đã chứng minh rằng, quá trình nhận thức của con người đều xuất phát điểm từ thực tiễn, từ những hình tượng trực quan mà ta tri giác được trong cuộc sống Trực quan là phương tiện giúp cho sự phát triển

tư duy lôgic của HS Vì thế, trong quá trình dạy học, việc vận dụng các phương pháp dạy học không thể tách rời với việc sử dụng những phương tiện dạy học

Phương tiện dạy học có thể được coi là công cụ nhận thức thế giới của

HS Nó được sử dụng nhằm khắc phục những khoảng cách giữa việc tiếp thu

lý thuyết và thực tiễn, làm cho hoạt động nhận thức của HS trở nên sinh động,

Các hiện tượng SH có thể mô phỏng lại dưới dạng các TN HS quan sát

GV BDTN hay trực tiếp tiến hành các TN, tự lực tìm hiểu cấu tạo trong mối quan hệ với chức năng, tìm ra bản chất của các sự vật, hiện tượng và trực tiếp giúp cho các em tin tưởng và hiểu sâu sắc tri thức được lĩnh hội Trong các hoạt động TN có sự tham gia của nhiều cơ quan cảm giác, đồng thời HS phải động não suy nghĩ, tìm tòi nên phát triển được tư duy sáng tạo Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng là con đường nhận thức cơ bản nhất

b TN là cầu nối giữa lí thuyết và thực tiễn Vì vậy nó là phương tiện duy nhất giúp hình thành ở HS kĩ năng, kĩ xảo thực hành và tư duy kĩ thuật

Qua hoạt động TN, HS hiện thực hóa được những kiến thức lí thuyết đã học, làm cho những kiến thức đó trở nên thiết thực và gần gũi với thực tiễn Được tự mình quan sát, tiến hành các TN, suy nghĩ, tìm tòi bản chất của các

sự vật hiện tượng giúp cho HS có những hiểu biết đầy đủ, sâu sắc về các vấn

đề SH, thực tiễn Do những yêu cầu chặt chẽ khi tiến hành các TN đã giúp cho HS có được những phẩm chất tốt đẹp của người lao động, hình thành và phát triển ở các em thao tác tư duy kĩ thuật

c TN giúp HS đi sâu tìm hiểu bản chất của các hiện tượng, các quá trình SH

Trong khoảng thời gian 45 phút của một tiết học, GV rất khó có thể giải thích hết cho HS những vấn đề phức tạp mang tính bản chất, cơ chế của các

sự vật, hiện tượng Với tư cách là phương tiện giúp HS nghiên cứu, ôn tập, củng cố kiến thức, các TN sẽ giúp HS hiểu rõ được bản chất của các vấn đề

SH Tự mình tiến hành các TN, quan sát diễn biến và kết quả TN giúp cho HS

có cơ sở thực tiễn để giải thích bản chất của các hiện tượng đó

d TN do GV biểu diễn phải là mẫu mực về thao tác để qua đó HS học tập, bắt chước dần dần, khi HS tiến hành được TN, họ sẽ hình thành được khả năng thực hành TN

e TN có thể được sử dụng để tổ chức hoạt động nhận thức của HS với các mức độ tích cực, tự lực và sáng tạo khác nhau

TN có thể được sử dụng ở mức độ thông báo, tái hiện và ở mức độ cao hơn là tìm tòi bộ phận, nghiên cứu

Ngoài ra, TN còn giúp HS thêm yêu môn học, có được đức tính cần thiết của người lao động như: cần cù, kiên trì, ý thức tổ chức kỉ luật cao…

Như vậy, trong quá trình dạy học SH, TN được sử dụng trong tất cả các khâu của quá trình dạy học TN được tiến hành với nhiều hình thức và mức độ khác nhau TN có thể được GV biểu diễn hoặc HS tự tiến hành, TN có thể nhằm thông báo, tái hiện, tìm tòi bộ phận hoặc cũng có thể nhằm mục đích nghiên cứu TN có thể được tiến hành ở trên lớp hoặc trong phòng TN, trong vườn, ruộng hoặc ở nhà Tuy nhiên, các thí nghiệm trong nội dung chương trình chưa đủ để sử dụng trong quá trình dạy học Vì vậy, việc bổ sung, sử

dụng các thí nghiệm trong quá trình dạy học là một vấn đề quan trọng và cấp thiết

1.3 Cơ sở thực tiễn

1.3.1 Thực trạng sử dụng TN trong trường THPT

Để xác lập cơ sở thực tiễn cho việc bổ sung các TN vào quá trình giảng dạy chương trình SH 11 phần A chương I, II, chúng tôi đã tiến hành bằng phương pháp quan sát sư phạm, dự giờ, trao đổi với các GV bộ môn, điều tra thực trạng sử dụng TN ở trường THPT Phủ Lý A và trường THPT Nguyễn Như Tiến (Tỉnh Hà Nam)

a Đối với GV

1 Nhận thức về vấn đề sử dụng TN trong quá trình giảng

dạy môn SH

Rất cần thiết 

Cần thiết 

Không cần thiết 

Tại vì: Kích thích được hứng thú học tập của HS 

Phát huy được tính tích cực, độc lập, sáng tạo của HS trong quá trình dạy học 

Chuẩn bị công phu, mất nhiều thời gian 

Hiệu quả bài dạy không cao 

Không có trong đề thi 

Đảm bảo kiến thức vững, chắc 

2 Mức độ sử dụng thí nghiệm như thế nào? Thường xuyên 

6

4

0

8

10

2

0

7

9

3

60

40

0

80

100

20

0

70

90

30

Thỉnh thoảng 

Không sử dụng 

3 Trong quá trình giảng dạy, đã bao giờ GV bổ sung, cải

tiến thí nghiệm chưa?

Thường xuyên 

Thỉnh thoảng 

Không bao giờ 

4 Thường sử dụng thí nghiệm trong khâu nào của quá

trình dạy học?

Khâu nghiên cứu tài liệu mới 

Khâu ôn tập củng cố kiến thức 

Khâu kiểm tra, đánh giá 

5 Mục đích sử dụng thí nghiệm:

Thông báo kiến thức mới 

Minh họa cho kiến thức lí thuyết 

Củng cố, mở rộng kiến thức của HS 

Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS 

6 Các trang thiết bị nhà trường chuẩn bị có đủ để làm

các TN SH 11 không?

Có 

Không

7 Khi sử dụng thí nghiệm thường căn cứ vào những đặc

điểm nào sao đây:

Khả năng thành thạo của GV 

Theo đánh giá của giáo viên THPT, việc sử dụng các TN trong dạy học

SH tạo được hứng thú cho HS (80%), phát huy được tính tích cực, độc lập, sáng tạo của HS trong quá trình học tập (100%), đảm bảo cho HS nắm kiến thức vững chắc (90%)

Trong các trường THPT hiện nay, GV đã sử dụng TN trong quá trình dạy học nhưng mức độ sử dụng là không thường xuyên (60% GV thỉnh thoảng có sử dụng và 10% GV không bao giờ sử dụng)

TN chủ yếu được GV sử dụng trong khâu ôn tập, củng cố kiến thức (90%), trong khâu nghiên cứu tài liệu mới cũng đã được các GV sử dụng các

TN nhưng chủ yếu chỉ với mục đích minh họa cho kiến thức lí thuyết (80%) Còn các khâu khác của quá trình dạy học, GV rất ít đưa nội dung TN vào

Trong quá trình giảng dạy, GV đã bổ sung thêm các TN tuy nhiên ở mức độ thấp (20%) Và khi sử dụng TN, các GV thường căn cứ vào mục đích, nội dung bài dạy, đặc điểm nhận thức của HS, đặc điểm đồ dùng dạy học (100%)

Từ sự phân tích trên cho thấy GV THPT đã có sự nhận thức đúng đắn

về tầm quan trọng của TN trong quá trình dạy học SH Điều đó có thể cho phép khẳng định mức độ cần thiết và ý nghĩa của TN trong dạy học ở trường THPT hiện nay

Mặc dù giáo viên đã nhận thức đúng đắn về sự cần thiết của TN trong quá trình dạy học SH, nhưng việc sử dụng TN trong thực tế lại rất hạn chế Điều này tạo nên mâu thuẫn giữa nhận thức và mức độ sử dụng TN của GV trong quá trình dạy học ở trường THPT hiện nay

49,28 35,71 26,43 7.14

86,43 12.86 0,71

92,14 7,86

0

5 Thời gian tiến hành các thí nghiệm có đủ không?

Trong các tiết học có TN thì không khí lớp học sôi nổi hơn (86,43%) và mức độ nhận thức của HS cũng sâu sắc hơn (92,14%)

Điều này một lần nữa đã khẳng định vai trò quan trọng của hoạt động

TN trong quá trình dạy học

1.3.2 Nguyên nhân của thực trạng

* Nguyên nhân khách quan

Có hai nguyên nhân cơ bản:

Một là: Cơ sở vật chất phục vụ cho công tác thực hành TN ở nhiều

trường THPT chưa đảm bảo (100%) (Thiếu thiết bị hay có những thiết bị không sử dụng được)

Hai là: Công tác quản lí, chỉ đạo của lãnh đạo một số trường THPT

chưa sát sao, chặt chẽ

Trong đó, sự thiếu hụt về chủng loại và suy giảm về chất lượng thiết bị, dụng cụ và thời gian tiến hành TN là nguyên nguyên nhân khách quan cơ bản nhất

* Nguyên nhân chủ quan

Vấn đề cốt lõi dẫn đến hiệu quả sử dụng các TN chưa cao là do khả năng và mức độ sử dụng của GV Thực tế cho thấy, quá trình sử dụng các TN của GV còn gặp nhiều khó khăn, việc áp dụng theo đúng qui trình TN trong

SGK đã gây một số khó khăn cho GV về mặt thời gian cũng như kết quả của

TN Hơn nữa, mặc dù nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của TN nhưng mức độ sử dụng TN trong dạy học là không thường xuyên, GV chưa tự giác trong việc khai thác, sử dụng TN trong giảng dạy Do đó, hiệu quả sử dụng

TN trong quá trình giảng dạy chưa cao

Từ kết quả điều tra, khảo sát thực trạng việc sử dụng TN trong quá trình dạy học SH ở trường THPT cho phép đi đến kết luận: việc bổ sung, sử dụng TN trong dạy học SH là vấn đề cấp bách, cần thiết nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học

Chương 2: BỔ SUNG VÀ SỬ DỤNG CÁC THÍ NGHIỆM TRONG DẠY HỌC PHẦN A: THỰC VẬT, CHƯƠNG I, II,

Nội dung chương trình SH 11 gồm bốn chương tương ứng với bốn chức năng sống của sinh vật và được trình bày theo hướng hệ thống hoá kiến thức dựa trên cơ sở kiến thức ở THCS để hình thành kiến thức mang tính chất Sinh học đại cương Trên cơ sở đó liên hệ đến những ứng dụng vào thực tiễn sản xuất và cuộc sống

Theo quan điểm hệ thống, nội dung phần A: Thực vật, chương I, II, SH11 được thể hiện cụ thể quả bảng 1, 2 - phụ lục 3

2.2 Bổ sung các thí nghiệm trong sách phần A : Thực vật , chương I, II, sinh học 11

thông là kết thúc một tiết dạy, GV phải truyền đạt hết những nội dung trong SGK Tuy nhiên quan điểm đó hiện nay chưa hợp lí Tùy nội dung bài học,

GV có thể lựa chọn những nội dung then chốt, những nội dung khó của bài để giảng giải, khắc sâu cho HS, còn những ND tương tự hay những ND dễ, GV

có thể sử dụng để giao bài tập về nhà cho HS Có như vậy mới phát huy được năng lực tự học, năng lực tư duy sáng tạo của HS đồng thời cũng hoàn thành được mục tiêu dạy học

* Nguyên tắc 2: Phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo; bồi dưỡng

hứng thú học tập; phát triển năng lực nhận thức, rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo;

phù hợp với đặc điểm tâm - sinh lí HS

Nguyên tắc này nhằm đáp ứng yêu cầu chiến lược và cấp bách hiện nay của giáo dục nói chung, giáo dục phổ thông nói riêng

Trong dạy học SH, ngoài việc phối hợp các phương pháp, biện pháp theo lí luận dạy học hiện đại, còn phải chú ý vận dụng các phương pháp đặc trưng của SH như: Tổ chức các hoạt động quan sát tìm tòi, thực hành TN; tìm tòi nghiên cứu, vận dụng phương pháp biểu diễn TN nghiên cứu Qua các hoạt động này giúp các em thực hiện được những kĩ năng học tập cơ bản đồng thời tạo được hứng thú, nhu cầu, động cơ học tập

* Nguyên tắc 3: Đảm bảo sự thống nhất giữa phương pháp khoa học và phương pháp dạy học bộ môn

Phương pháp dạy học của GV ở trên lớp có ảnh hưởng quyết định không chỉ phương pháp học tập của HS trên lớp mà còn cả đối với phương pháp tự học khi không có mặt GV Phương pháp dạy học có tính nghiên cứu, lặp lại một cách thu gọn con đường tìm tòi của các nhà khoa học sẽ kích thích phong trào học tự giác, tích cực, tự lực và sáng tạo trong HS đồng thời nắm được cả phương pháp nghiên cứu bộ môn

Quá trình tiến hành TN biểu diễn phải được rút gọn nhưng diễn ra theo đúng lôgic của các TN SH, đồng thời đảm bảo đủ lượng thông tin được truyền đạt, tập trung vào các dấu hiệu bản chất mà qua đó HS có đủ tư liệu cho hoạt động gia công trí tuệ, giải quyết được vấn đề học tập

* Nguyên tắc 4: Đảm bảo tính khả thi của hoạt động TN trong nhiều hoàn cảnh khác nhau

Muốn dạy tốt, người GV nhất định phải làm chủ kĩ thuật ở mức độ thành thạo Trong quá trình dạy học SH, TN được xem là công cụ, phương tiện dạy học hỗ trợ đắc lực cho GV, do đó để nâng cao hiệu quả sử dụng TN trong quá trình dạy học, người GV cần phải có kĩ thuật cũng như sự thành thục về việc hướng dẫn, tổ chức cho HS tiến hành, khai thác, nghiên cứu các

TN Mặt khác, GV cũng cần thường xuyên tìm tòi, cải tiến để nâng cao chất lượng của các TN, phù hợp với mục tiêu dạy học và hoàn cảnh cụ thể Song dù cải biến hay sáng tạo các TN như thế nào thì cũng phải đảm bảo tính khả thi của hoạt động TN trong các hoàn cảnh cụ thể và phù hợp với mục tiêu dạy học

 Nguyên tắc 5: Số lượng thí nghiệm trong một bài vừa phải, hợp lý

Cần tính toán hợp lý số lượng thí nghiệm cần biểu diễn trong một bài lên lớp và thời gian dành cho mỗi thí nghiệm Không kéo dài thời gian thí nghiệm trong một tiết học Chỉ nên chọn làm một số thí nghiệm phục vụ trọng tâm bài học

2.2.2 Các bước thiết kế, bổ sung TN

Dựa trên các nguyên tắc trên, quy trình thiết kế, bổ sung TN vào quá trình dạy học gồm các bước sau:

- Rèn luyện kĩ năng vận dụng: nhận biết, giải thích các hiện tƣợng và giải quyết các vấn đề thực tiễn

- Rèn luyện và phát triển các kĩ năng khác: thu thập và xử lí thông tin, làm việc cá nhân, làm việc theo nhóm…

2.2.2.2 Xác định nội dung có thể tiến hành TN

Dựa trên sự phân tích cấu trúc nội dung, mục tiêu day – học, GV xác định nội dung có thể tiến hành TN theo một trình tự phù hợp với các hoạt động dạy – học Trên cơ sở đó sẽ tìm kiếm những TN phù hợp với nội dung dạy - học

2.2.2.3 Xác định các kĩ năng tư duy cần rèn luyện

Sau khi xác định nội dung có thể tiến hành TN, GV phải xác định các kĩ năng cần rèn luyện cho HS ở mỗi TN đƣa ra sao cho phù hợp với nội dung và năng lực HS

2.2.2.4 Tiến hành thí nghiệm hoặc tìm kiếm tư liệu về quá trình thí nghiệm, kết quả thí nghiệm cho từng nội dung bài học

Ngoài những TN trong SGK, để phục vụ cho quá trình dạy – học hiệu quả hơn, GV phải tiến hành TN khác hay tìm kiếm những tƣ liệu về quá trình

TN, kết quả TN trên internet… cho từng nội dung bài học ở các khâu giảng dạy khác nhau

2.2.2.5 Gia công sư phạm thành các dạng bài tập thí nghiệm để rèn luyện các kĩ năng tư duy, thực nghiệm

 Bài tập 1

Làm TN: Ngâm hạt đậu xanh nảy mầm, quấn vào giấy thấm và đặt vào mép trên ống nghiệm Trong ống nghiệm đổ nước khoảng 2/3 ống nghiệm

Có 2 ý kiến cho rằng:

- Ý kiến 1: Rễ cây dài thêm để tìm tới nguồn nước

- Ý kiến 2: Rễ cây vẫn giữ nguyên như lúc đầu vì ta đặt xa nguồn nước 1 khoảng nên rễ không tiếp xúc được nguồn nước

(?) Em đồng tình với ý kiến nào ? Đặc điểm nào của bộ rễ liên quan hiện tượng trên ?

(Dạy và củng cố: Bài 1: “Sự hấp thụ nước và muối khoáng ở rễ” và

Bài 23: “Hướng động”)

 Bài tập 2: GV có thể thiết kế và biểu diễn TN sau:

Đặt 3 cây cải vào ống nghiệm:

- Ống A: Cây 1 chỉ có miềm sinh trưởng và chóp rễ ngập trong nước

- Ống B: Cây 2 có miền lông hút và miền chóp rễ ngập nước

- Ống C: Cây 3 uốn cong chỉ có miền lông hút ngập nước

(?) Hiện tượng gì sẽ xảy ra? Qua đó kết luận điều gì?

(Dạy và củng cố Bài 1 “Sự hấp thụ nước và muối khoáng ở rễ”)

 Bài tập 3:

Làm ngập úng cây trên cạn trong khoảng 1 tuần

(?) Hiện tượng gì xảy ra? Tại sao?

(Dạy và củng cố Bài 1 “Sự hấp thụ nước và muối khoáng ở rễ”)

 Bài tập 4:

Lấy túi nilon trắng to chụp lên bộ lá của cây trồng trong chậu cảnh Vẫn tưới nước cho cây bình thường Sau 1 ngày tháo túi nilon ra, thấy đầu lá cây

đọng các giọt nước Có ý kiến cho rằng TN này chứng minh sự thoát hơi nước

(Dạy và củng cố Bài 2: “Vận chuyển các chất trong cây”)

 Bài tập 6:

Trồng cây cà chua, đu đủ, cho phát triển bình thường Cắt ngang thân cách gốc 1 đoạn khoảng 5 cm Nối thân cây với ống pipet bằng một đoạn ống

cao su Dùng xilanh bơm nước vào pipet, đánh dấu mực nước ban đầu

(?) Hiện tượng gì sẽ xảy ra sau 30 phút, 1 giờ Giải thích Tại sao phải tưới đủ

nước cho cây khi làm thí nghiệm ?

(Dạy và củng cố Bài 2: “Vận chuyển các chất trong cây”)

(Dạy và củng cố Bài 2: “Vận chuyển các chất trong cây”)

(Biết rằng giấy lọc tẩm CoCl2 có màu xanh sẽ chuyển sang màu hồng khi thấm nước)

(Dạy và củng cố Bài 3: “Thoát hơi nước”)

 Bài tập 14:

Với các dụng cụ: một ít hạt lúa giống, 3 chậu trồng cây, cát sạch, các loại phân N, P, K Hãy bố trí thí nghiệm chứng minh vai trò của các nguyên tố khoáng đối với cây

(Dạy và củng cố Bài 4: “Vai trò của các nguyên tố khoáng”)

 Bài tập 15:

Trồng cây cà chua trong 2 chậu:

- Chậu A: Có đủ các muối khoáng hòa tan: N, P, K, Mg

- Chậu B: Thiếu N

(?) Qua kết quả của TN, hãy cho biết khi thiếu N, cây có triệu chứng gì?

(Dạy và củng cố Bài 4: “Vai trò của các nguyên tố khoáng” và Bài 5: “Dinh

dưỡng Nitơ ở thực vật”)

 Bài tập 16: GV có thể thiết kế và biểu diễn TN:

 Cây đậu thí nghiệm được đặt vào trong tối 2 ngày Dùng giấy đen bọc kín một phần của mặt lá (mặt trên và dưới lá), giấy đen cũng có thể cắt theo hình khác nhau Đưa cây ra chỗ nắng gắt hay để dưới bóng đèn 300w khoảng 6-8 giờ

 Sau đó ngắt lá cây thí nghiệm, bỏ băng đen, bỏ lá vào nước sôi từ 1- 3 phút để làm chết các TB lá bị tách rời tinh bột và chuyển lá cây sang cốc thuỷ tinh có chứa cồn, đặt cốc lên nồi cách thuỷ đến khi là hoàn toàn hết màu Dùng nước rửa sạch trong cốc nước ấm

 Bỏ lá vào cốc dung dịch I + IK

Hình : Chuẩn bị thí nghiệm sự tạo thành tinh bột ngoài sáng

(?) Hãy dự đoán kết quả của TN này như thế nào? TN này chứng minh điều gì? Tại sao phải để cây đậu vào tối khoảng 2 ngày trước khi tiến hành TN?

(Dạy và củng cố Bài 8: “Quang hợp ở thực vật”)

 Bài tập 17: GV có thể thiết kế và biểu diễn TN:

 Đặt một số cành rong đuôi chó vào 2 ống nghiệm đầy nước (tất cả mặt cắt của cành rong hướng về phía miệng ống nghiệm)

 Dùng ngón tay cái bịt miệng và úp ngược ống nghiệm vào trong 2 cốc thuỷ tinh A, B đầy nước

 Đặt cốc thí nghiệm A ra ngoài nắng hay dưới ánh sáng mạnh của đèn điện

(?) Hãy nêu hiện tượng xảy ra? Cho biết TN này chứng minh điều gì?

(Dạy và củng cố Bài 8: “Quang hợp ở thực vật”)

 Bài tập 18: GV có thể thiết kế và biểu diễn TN:

 Đặt 2 chậu cây vào chỗ tối trong 2 ngày

 Sau đó đặt mỗi chậu lên 1 tấm kính ướt Dùng hai chuông thủy tinh A,

B úp ngoài mỗi chậu cây

 Trong chuông A cho thêm cốc nước vôi trong

 Đặt cả 2 chuông thí nghiệm ở chỗ nắng gắt

 Sau khoảng 5-6 h, ngắt lá của mỗi cây để thử tinh bột bằng dung dịch I (?) Hãy dự đoán kết quả của TN này như thế nào? TN này chứng minh điều gì? Tại sao phải để cây đậu vào tối khoảng 2 ngày trước khi tiến hành TN?

(Dạy và củng cố Bài 8: “Quang hợp ở thực vật”)

 Bài tập 19: GV có thể thiết kế và biểu diễn TN

 Lấy 2 cốc nước vôi trong đặt lên 2 tấm kính ướt

 Dùng 2 chuông thủy tinh A, B úp vào 2 cốc nước vôi trên, trong đó trong chuông A có đặt thêm 1 chậu cây

Đặt 2 chuông TN vào chỗ tối sau 6h lấy ra và quan sát kết quả

(?) Hãy nêu và giải thích kết quả của TN? Qua đó ta có thể rút ra kết luận gì?

(Dạy và củng cố Bài 12: “Hô hấp ở thực vật”)

 Bài tập 20: GV có thể thiết kế và biểu diễn TN:

 Đặt chậu cây vào cốc thủy tinh to, dùng tấm kính đậy kín miệng cốc

 Dùng túi giấy đen bọc toàn bộ cốc thủy tinh và đặt vào chỗ tối trong khoảng 4 giờ

 Bỏ túi giấy đen, đốt que đóm Mở hé miệng cốc, đưa que đóm đang cháy vào trong cốc thủy tinh thì thấy que đóm tắt

(?) Hãy cho biết TN này chứng minh điều gì?

(Dạy và củng cố Bài 12: “Hô hấp ở thực vật”)

 Bài tập 21:

Gieo một ít hạt đậu hoặc cải trên đất trong 3 chậu trồng cây hay trong 3 hộp lồng đã lót giấy lọc ướt ở đáy

Chậu 1: Đặt vào trong hộp có lỗ hở ở thành bên

 Chậu 2: Đặt vào trong hộp kín

Chậu 3: Đặt ở nơi có ánh sáng chiếu đồng đều

(?) Nêu nhận xét về sự sinh trưởng của thân cây non ở các điều kiện chiếu sáng khác nhau

(?) Thế nào là hướng động?

(?) So sánh số lượng tế bào và kích thước tế bào ở phía nhận kích thích với phía không nhận kích thích? Từ đó giải thích vì sao cây cong về phía

có ánh sáng?

(?) Tính hướng sáng của rễ và ngọn cây khác nhau như thế nào?

(Dạy và củng cố Bài 23: “Hướng động”)

 Bài tập 22: GV có thể thiết kế và yêu cầu HS chuẩn bị trước ở nhà:

 Bài tập 23:

- Tạo 2 cốc trồng cây:

+Cắt lấy phần đáy của chai lavi cao khoảng 10-15cm

- Cho phân NPK, hóa chất độc hại vào trong một miếng túi bóng nhỏ, châm thủng nhiều lỗ

- Đặt túi phân NPK, túi hóa chất độc ở một góc của 2 đáy cốc lần lượt gọi

(?) Kết quả của TN sẽ như thế nào? Qua đó ta rút ra kết luận gì?

(Dạy và củng cố Bài 23: “Hướng động”)

- Để 1 vài cục đá nhỏ dưới gốc cây hoa tulip

- Sau đó tưới nước ấm lên gốc cây hoa tulip

(?) Quan sát và nêu hiện tượng đóng và nở của hoa tulip Qua kết quả đó

ta có thể kết luận điều gì?

(Dạy và củng cố Bài 24: “Ứng động”)

 Bài tập 26: GV có thể thiết kế và cho HS chuẩn bị trước ở nhà:

- Một số hạt đậu để khô hay để trong tủ lạnh

- Một số hạt đậu khác đem ngâm trong nước để đủ ẩm, để ngoài trời hay

để ở trong đất ẩm, tơi xốp

(?) Quan sát và cho biết khả năng nảy mầm của các hạt ở hai trường hợp

trên

(Dạy và củng cố Bài 23: “Ứng động”)

 Bài tập 27:

Dùng tay kích thích vào lá cây rau bồng rút

(?) Hãy cho biết hiện tượng gì xảy ra? Giải thích nguyên nhân của hiện tượng đó?

(Dạy và củng cố Bài 23: “Ứng động”) 2.2.2.6 Sắp xếp các TN theo mục đích dạy và học

Các TN được sắp xếp trên nguyên tắc phải hợp logic với mục đích học

dạy-2.3 Cách thức sử dụng các thí nghiệm trong dạy học

2.3.1 Cách sử dụng TN

TN là một PTTQ nhằm tạo ra các hiện tượng tự nhiên, giúp HS nhận thức trực tiếp thế giới khách quan dưới dạng thuần khiết Nhờ đó mà HS cảm nhận được rõ ràng những đặc tính khách quan của sự vật, hiện tượng, có được cảm giác, biểu tượng đúng đắn về đối tượng nghiên cứu

TN là cơ sở, là điểm xuất phát của nhận thức lí tính của HS để rồi sau

đó diễn ra sự trừu tượng hóa và khái quát hóa Ngoài giá trị nhận thức, TN còn góp phần làm tăng hứng thú đối với môn học, phát triển kĩ năng, kĩ xảo thực hành, rèn luyện những phẩm chất đạo đức tốt cho HS như tính ngăn nắp, chính xác, thận trọng, kỉ luật… Đó là những đức tính cần thiết của người lao động mà nhà trường THPT cần đào tạo

Xuất phát từ những vai trò đặc biệt quan trọng như trên, TN cần phải được sử dụng thường xuyên, hợp lí và có hiệu quả trong quá trình dạy học

Để nâng cao hiệu quả sử dụng của TN trong quá trình dạy học, ngoài việc sử dụng các TN trong SGK trong các tiết dạy thực hành, giáo viên cần sử dụng