Sử dụng phương pháp grap và lược đồ tư duy nhằm nâng cao chất lượng dạy và học trong các giờ luyện tập, ôn tập phần phi kim ban cơ bản

--- NGUYỄN THỊ HUỆ SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP GRAP VÀ LƯỢC ĐỒ TƯ DUY NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY VÀ HỌC TRONG CÁC GIỜ LUYỆN TẬP, ÔN TẬP PHẦN PHI KIM - BAN CƠ BẢN KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌ

-

NGUYỄN THỊ HUỆ

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP GRAP VÀ LƯỢC ĐỒ TƯ DUY NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY VÀ HỌC TRONG CÁC GIỜ LUYỆN TẬP, ÔN TẬP PHẦN PHI KIM

- BAN CƠ BẢN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Hóa học

Người hướng dẫn khoa học:

TS Đào Thị Việt Anh

Lêi c¶m ¬n

Để hoàn thành đề tài khóa luận này, tôi xin chân thành cảm ơn đến: Ban chủ nhiệm khoa, các thầy cô giáo - khoa Hóa học- trường ĐHSP Hà

Nội 2 Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Đào Thị Việt Anh

- người đã dành nhiều thời gian đọc bản thảo, đóng góp ý kiến quý báu và chỉnh sửa chi tiết từng vấn đề để hoàn thiện khóa luận

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến: Ban giám hiệu, các thầy cô giáo trường THPT Thuận Thành số 1 đã tạo điều kiện thuận lợi giúp tôi trong suốt thời gian thực nghiệm sư phạm

Tôi cũng xin cảm ơn đến các em học sinh các lớp thực nghiệm và đối chứng khối 10, 11- trường THPT Thuận Thành số 1 đã luôn đồng hành cùng tôi trong thời gian thực nghiệm sư phạm để hoàn thành khóa luận này

Đề tài được hoàn thành trong thời gian ngắn, cũng là đề tài mới nên không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong những ý kiến đóng góp từ phía thầy cô

và các bạn để đề tài được hoàn thiện hơn

Vĩnh Phúc, tháng 05 năm 2011

Người thực hiện

Nguyễn Thị Huệ

Lêi cam ®oan

Khóa luận tốt nghiệp của tôi với đề tài “ Sử dụng phương pháp grap và

lược đồ tư duy nhằm nâng cao chất lượng dạy và học trong các giờ luyện tập, ôn tập phần phi kim - ban cơ bản ”đã được hoàn thành Tôi xin cam

đoan kết quả nghiên cứu này là của riêng tôi, không trùng lặp với kết quả nghiên cứu của tác giả khác Nếu có vấn đề gì tôi xin chịu trách nhiệm hoàn toàn

Vĩnh Phúc, tháng 05 năm 2011

Người thực hiện

Nguyễn Thị Huệ

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Danh mục các grap, lược đồ tư duy

1 Grap bài 26 “ Luyện tập: Nhóm halogen ” 20

2 Grap bài 34 “ Luyện tập: Oxi và lưu huỳnh ” 21

3 Grap bài 13 “ Luyện tập: Tính chất của nitơ, photpho và

4 Grap bài 19 “ Luyện tập: Tính chất của cacbon, silic và

5 Lược đồ tư duy bài 26 “ Luyện tập: Nhóm halogen ” 24

6 Lược đồ tư duy bài 34 “ Luyện tập: Oxi và lưu huỳnh ” 25

7 Lược đồ tư duy bài 13 “ Luyện tập: Tính chất của nitơ,

8 Lược đồ tư duy bài 19 “ Luyện tập: Tính chất của

cacbon, silic và các hợp chất của chúng ” 27

Danh mục các bảng biểu

9 Nội dung và PPCT phần phi kim - ban cơ bản 17

12 Bảng 2: Phần trăm số HS đạt điểm từ Xi trở xuống 37

14 Bảng 4: Giá trị của các tham số đặc trưng 38

Danh mục các đồ thị, biểu đồ

19 Biểu đồ phân loại trình độ HS bài kiểm tra 1 40

20 Biểu đồ phân loại trình độ HS bài kiểm tra 2 40

21 Biểu đồ phân loại trình độ HS bài kiểm tra 3 40

MỤC LỤC

Phần I : MỞ ĐẦU 1

I Lí do chọn đề tài 1

II Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2

1 Mục đích 2

2 Nhiệm vụ 2

III Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

1 Khách thể nghiên cứu 2

2 Đối tượng nghiên cứu 2

IV Giả thuyết khoa học 2

V Phương pháp nghiên cứu 3

Phần II : NỘI DUNG 4

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 4

1.1 Ý nghĩa, tầm quan trọng của các bài ôn tập, luyện tập 4

1.2 Các phương pháp thường được sử dụng trong bài ôn tập, luyện tập 4

1.2.1 Phương pháp thuyết trình nêu vấn đề 4

1.2.2 Đàm thoại tìm tòi 5

1.2.3 Làm việc với sách giáo khoa 5

1.2.4 Phương pháp thảo luận nhóm 5

1.2.5 Sử dụng thí nghiệm hóa học và phương tiện trực quan trong bài luyện tập, ôn tập 6

1.2.6 Sử dụng bài tập hóa học 6

1.3 Phương pháp grap dạy học 7

1.3.1 Khái niệm 7

1.3.2 Các bước lập grap 7

1.3.3 Sử dụng grap trong giờ luyện tập, ôn tập 8

1.4 Lược đồ tư duy 8

1.4.1 Khái niệm lược đồ tư duy ( bản đồ tư duy) 8

1.4.2 Phần mềm Mindject minager 9

1.4.3 Ứng dụng lược đồ tư duy 11

1.5 Thực trạng sử dụng grap và lược đồ tư duy trong các bài luyện tập, ôn tập ở trường phổ thông 15

Chương 2 SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP GRAP VÀ LƯỢC ĐỒ TƯ DUY NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY VÀ HỌC TRONG CÁC GIỜ LUYỆN TẬP, ÔN TẬP PHẦN PHI KIM - BAN CƠ BẢN 16

2.1 Mục tiêu chương trình phần phi kim lớp 10, 11- ban cơ bản 16

2.1.1 Về kiến thức 16

2.1.2 Về kĩ năng 16

2.1.3 Về giáo dục 17

2.2 Nội dung và phân phối chương trình phần hóa phi kim - ban cơ bản 2.2.1 Phần hóa phi kim lớp 10 17

2.2.2 Phần hóa phi kim lớp 11 18

2.3 Lập grap nội dung kiến thức cần nắm vững trong bài luyện tập, ôn tập phần phi kim - ban cơ bản 19

2.3.1 Phần phi kim lớp 10 19

2.3.2 Phần phi kim lớp 11 19

2.4 Lập lược đồ tư duy nội dung kiến thức cần nắm vững trong các bài luyện tập, ôn tập phần phi kim lớp 10, 11- ban cơ bản 19 2.5 Thiết kế bài dạy ôn tập, luyện tập phần phi kim lớp 10, 11 – ban cơ

2.5.1 Phần phi kim lớp 10 19

2.5.2 Phần phi kim lớp 11 19

2.6 Hệ thống bài tập hóa học để rèn luyện kĩ năng cho học sinh trong các bài ôn tập, luyện tập 28

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 34

3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 34

3.2 Đối tượng và nội dung thực nghiệm sư phạm 34

3.2.1 Đối tượng 34

3.2.2 Nội dung 34

3.3 Tiến hành thực nghiệm 35

3.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm 35

3.5 Xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm 36

3.6 Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm 40

Phần III KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 42

TÀI LIỆU THAM KHẢO 44

Phụ lục 1: CÁC GIÁO ÁN GIẢNG DẠY THỰC NGHIỆM 46

Phụ lục 2: CÁC ĐỀ KIỂM TRA 15 PHÚT 58

PHẦN I : MỞ ĐẦU

I Lí do chọn đề tài

Nghị quyết Đại hội Đảng X đưa ra vấn đề: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục, phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học, khắc phục lối truyền thụ một chiều” Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới chương trình là đổi mới phương pháp dạy học Dạy học không chỉ dừng lại ở việc dạy kiến thức mà còn phải dạy học sinh con đường chiếm lĩnh kiến thức một cách tích cực, chủ động, sáng tạo Đặc biệt với khâu ôn tập và luyện tập, giáo viên có thể sử dụng các phương pháp dạy học tích cực tổ chức các hoạt động học tập cho học sinh nhằm phát triển tư duy một cách hiệu quả Trong SGK mới, các bài ôn tập, luyện tập có cấu trúc chung gồm 2 phần: phần các kiến thức cần nắm vững và phần các bài tập luyện tập Cấu trúc này đòi hỏi giáo viên phải lựa chọn phương pháp dạy phù hợp và có tính khái quát cao giúp học sinh hệ thống hoá kiến thức tìm ra mối liên hệ giữa các khái niệm, kiến thức được nghiên cứu trong chương trình Trong các phương pháp dạy có thể sử dụng để hoàn thiện và hệ thống hóa kiến thức, tôi nhận thấy phương pháp grap và lập lược đồ tư duy có những nét tích cực, đặc thù giúp cho học sinh phát triển tư duy logic, hệ thống và khái quát hoá kiến thức một cách hiệu quả

Theo xu hướng dạy và học ngày nay, dạy học theo chuẩn kiến thức - kĩ năng được chú trọng và quan tâm nhiều Dạy học đạt yêu cầu là tối thiểu phải đạt theo chuẩn kiến thức - kĩ năng của chương trình ban cơ bản

Xuất phát từ lí do trên, tôi chọn đề tài:

“ SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP GRAP VÀ LƯỢC ĐỒ TƯ DUY NHẰM

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY VÀ HỌC TRONG CÁC GIỜ LUYỆN TẬP,

II Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

1 Mục đích

Nghiên cứu sử dụng phương pháp grap và lược đồ tư duy trong các giờ luyện tập, ôn tập nhằm nâng cao khả năng nhận thức, tư duy logic và khái quát hóa của học sinh Qua đó, giúp họ nắm vững kiến thức cốt lõi, mối liên

hệ giữa các kiến thức và vận dụng giải quyết các vấn đề học tập và thực tiễn

2 Nhiệm vụ

- Nghiên cứu các nội dung lí luận liên quan đến đề tài: phương pháp grap, lược đồ tư duy và việc vận dụng chúng trong bài ôn tập, luyện tập

- Nghiên cứu chương trình, nội dung kiến thức phần phi kim lớp 10, 11 - ban

cơ bản, đi sâu nội dung các bài ôn tập - luyện tập

- Nghiên cứu vận dụng phương pháp grap và lược đồ tư duy thiết kế các hoạt động học tập trong các giờ ôn tập - luyện tập phần phi kim lớp 10, 11 - THPT

- Lựa chọn, xây dựng hệ thống bài tập vận dụng cho các bài ôn tập - luyện tập phần phi kim lớp 10, 11 - THPT

- Thực nghiệm sư phạm kiểm tra tính khả thi của đề tài

III Khách thể và đối tượng nghiên cứu

1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học phần hóa phi kim lớp 10, 11 – ban cơ bản

2 Đối tượng nghiên cứu

Sử dụng phương pháp grap và lược đồ tư duy trong dạy học các bài ôn tập

- luyện tập phần phi kim lớp 10, 11 – ban cơ bản

IV Giả thuyết khoa học

Nếu sử dụng phương pháp grap và lược đồ tư duy hợp lí sẽ nâng cao chất

tư duy cho HS

V Phương pháp nghiên cứu

Chúng tôi sử dụng phối hợp các phương pháp sau:

- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp phỏng vấn

- Phương pháp chuyên gia

- Phương pháp thiết kế và sử dụng các phần mềm: grap, mindmap

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp thống kê toán học

PHẦN II NỘI DUNG

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Ý nghĩa, tầm quan trọng của các bài ôn tập, luyện tập[ 2 ]

Bài luyện tập, ôn tập có giá trị nhận thức to lớn và có ý nghĩa quan trọng trong việc hình thành phương pháp nhận thức và phát triển tư duy cho học sinh Cụ thể là:

- Bài luyện tập giúp học sinh tái hiện lại các kiến thức đã học, hệ thống hóa các kiến thức hóa học được nghiên cứu riêng lẻ của bài, của chương có mối liên hệ logic với nhau Từ đó, giúp học sinh tìm ra được những kiến thức cơ bản nhất và các mối liên hệ bản chất giữa các kiến thức đã thu nhận được để ghi nhớ và vận dụng chúng trong việc giải quyết các vấn đề học tập…

- Thông qua các hoạt động học tập của học sinh trong bài luyện tập, ôn tập

mà giáo viên có điều kiện củng cố, làm chính xác và chỉnh lí, phát triển và mở rộng kiến thức cho học sinh

- Thông qua các hoạt động học tập trong giờ luyện tập, ôn tập để hình thành

và rèn luyện các kĩ năng hóa học như: kĩ năng giải thích – vận dụng kiến thức, giải các dạng bài tập hóa học, sử dụng ngôn ngữ hóa học

- Thông qua bài luyện tập, ôn tập mà thiết lập mối liên hệ của các kiến thức liên môn như : toán học, vật lí, sinh vật, địa lí… và sự vận dụng kiến thức của các môn học này để giải quyết các vấn đề học tập trong hóa học

1.2 Các phương pháp thường được sử dụng trong giờ ôn tập - luyện tập

1.2.1 Phương pháp thuyết trình nêu vấn đề [ 2 ]

Là phương pháp dùng lời để trình bày, giải thích nội dung bài học một cách chi tiết, dễ hiểu cho học sinh tiếp thu

Giáo viên có thể trình bày bài giảng với một khối lượng kiến thức lớn cho nhiều người cùng nghe Đối với học sinh, qua nghe giảng nhanh chóng hiểu vấn đề và học được phương pháp trình bày vấn đề học tập một cách có hệ thống

Tuy nhiên, đây là phương pháp độc thoại, học sinh bị rơi vào tình trạng thụ động, phải cố gắng nghe để hiểu, ghi nhớ và không có cơ hội để trình bày ý kiến riêng của mình dẫn đến thói quen thụ động

1.2.2 Đàm thoại tìm tòi [ 2]

Đàm thoại là phương pháp mà trong đó thầy đặt ra một hệ thống câu hỏi để trò lần lượt trả lời, đồng thời có thể trao đổi qua lại dưới sự chỉ đạo của thầy

Có ba phương pháp cơ bản sử dụng trong giờ học ôn tập, luyện tập:

- Thầy đặt ra hệ thống những câu hỏi riêng rẽ rồi chỉ định học sinh trả lời Nguồn thông tin cho cả lớp là tổ hợp các câu trả lời của học sinh

- Thầy đặt cho cả lớp một câu hỏi chính, rồi cho học sinh lần lượt trả lời từng bộ phận của câu hỏi lớn đó Người sau bổ sung cho người trước, cuối cùng giáo viên chỉnh lí, kết luận về kiến thức cần nắm vững

- Thầy nêu ra câu hỏi chính, kèm theo những gợi ý nhằm tổ chức cho cả lớp tranh luận hoặc đặt ra các câu hỏi phụ cho nhau để giúp nhau giải đáp Câu hỏi chính do thầy đưa ra trong phương án này thường chứa đựng yếu tố kích thích tranh luận

Nhìn chung phương pháp dạy học này thường được sử dụng nhiều hơn Qua

các câu hỏi giáo viên tìm hiểu được việc nắm bắt và vận dụng kiến thức của học sinh Từ đó, giáo viên biết được điểm mạnh, yếu của học sinh để kịp thời

có biện pháp điều chỉnh

1.2.3 Làm việc với sách giáo khoa [ 2 ]

Học sinh có thể sử dụng sách giáo khoa để hệ thống kiến thức, lập bảng so sánh, lập grap hoặc lập lược đồ tư duy cho các vấn đề ôn tập

Ưu điểm: Học sinh làm việc một cách độc lập, tích cực, tạo không khí sôi nổi trong giờ học và phát huy năng lực tư duy của học sinh

Nhược điểm: Câu hỏi ôn tập trong sách giáo khoa còn hạn chế chưa đề cập được hết tất cả các dạng bài mà học sinh sẽ gặp trong bài thi vào cao đẳng và đại học

Phương pháp này được đánh giá là một phương pháp dạy học tích cực, hướng vào học sinh và đạt hiệu quả cao trong giờ ôn tập

Cấu trúc chung của quá trình dạy học theo nhóm

Kết luận đánh giá  Tự đánh giá, tự điều chỉnh

1.2.5 Sử dụng thí nghiệm hóa học và các phương tiện trực quan trong bài luyện tập, ôn tập [ 2 ]

Sử dụng thí nghiệm biểu diễn trong giờ luyện tập, ôn tập không phải lặp lại thí nghiệm đã biểu diễn mà có thể dùng các thí nghiệm mới, có những dấu hiệu chung của thí nghiệm đã làm nhưng có những dấu hiệu của kiến thức mới nhằm củng cố, khắc sâu kiến thức, tránh sự khái quát hóa, suy diễn thiếu chính xác ở học sinh

Giáo viên có thể sử dụng thí nghiệm hóa học như một dạng bài tập nhận thức Giáo viên tổ chức cho học sinh tiến hành thí nghiệm, quan sát, mô tả đầy đủ hiện tượng và giải thích hoặc biểu diễn ở dạng thí nghiệm vui và yêu cầu học sinh giải thích

Ví dụ: Khi luyện tập về tính chất của oxi, lưu huỳnh và các hợp chất của

1.2.6 Sử dụng bài tập hóa học [ 2 ]

Bản thân bài tập hóa học đã là PPDH tích cực, song tính tích cực này được nâng cao hơn khi được sử dụng như là nguồn kiến thức để học sinh tìm tòi Hiện nay, bài tập hóa học được xây dựng theo các xu hướng:

- Loại bỏ những loại bài tập hóa học nghèo nàn nhưng lại cần đến những thuật toán phức tạp để giải

- Loại bỏ những loại bài tập có nội dung lắt léo, rắc rối, phức tạp, không thực tiễn

- Tăng cường sử dụng bài tập thực nghiệm

- Tăng cường sử dụng bài tập trắc nghiệm khách quan

- Xây dựng bài tập liên quan đến bảo vệ môi trường, an toàn thực phẩm

- Đa dạng hóa bài tập bằng sơ đồ, hình vẽ, bài tập thực nghiệm

Như vậy, sử dụng bài tập trong giờ ôn - luyện tập như nguồn kiến thức để học sinh tìm tòi, khám phá kiến thức, khám phá con đường lĩnh hội kiến thức Bên cạnh những PPDH thường được dùng phổ biến trên còn có những phương pháp rất tích cực, góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng giờ luyện tập, ôn tập, đó là: phương pháp sử dụng grap và lược đồ tư duy Nội dung của hai phương pháp này được thể hiện chi tiết trong mục 1.3 và 1.4

1.3 Phương pháp grap dạy học [ 5, 6, 8]

1.3.1 Khái niệm grap

Grap nội dung dạy học là sơ đồ phản ánh trực quan tập hợp những kiến thức

cơ bản của một nội dung dạy học và logic phát triển bên trong của nó

Grap nội dung của bài lên lớp là hình thức cấu trúc hóa một cách trực quan, khái quát và súc tích nội dung của tài liệu giáo khoa đưa ra dạy học trong bài lên lớp

1.3.2 Các bước lập grap

- Chọn kiến thức chốt tối thiểu ( kiến thức cơ bản cần và đủ)

- Mã hóa kiến thức chốt cho súc tích (dùng các kí hiệu quy ước)

- Đặt kiến thức chốt vào các điểm (đỉnh) trên mặt phẳng của tờ giấy

Bước 2: Thiết lập các cung

Nối các đỉnh với nhau bằng các mũi tên diễn tả mối liên hệ phụ thuộc giữa các nội dung kiến thức cơ bản, sao cho phản ánh đúng logic phát triển nội dung học tập

Bước 3: Hoàn thiện grap

Sửa chữa để làm cho grap trung thành với nội dung được mô hình hóa về cấu trúc logic nhưng phải đảm bảo tính khoa học, sư phạm và mĩ thuật và giúp cho học sinh lĩnh hội kiến thức dễ dàng

Khi tiến hành lập grap nội dung dạy học ta cần chú ý ở các khâu:

a Xác định đỉnh của grap: tìm kiến thức chốt của bài lên lớp

Giáo viên nghiên cứu nội dung các bài học trong chương để xác định kiến thức chốt (kiến thức cơ bản, bản chất nhất ) của chương hoặc nội dung cần luyện tập, ôn tập Những kiến thức chốt có thể đứng độc lập, hoặc có thể là một tập hợp của nhiều kiến thức khác và sẽ được đặt ở các đỉnh của grap Vậy một đỉnh có thể là một kiến thức hoặc nhiều kiến thức cùng loại

b Mã hóa kiến thức chốt

Mã hóa kiến thức chốt có nghĩa là biến nội dung các kiến thức chốt chứa đựng tại các đỉnh của grap thành một nội dung súc tích bằng các kí hiệu và ngôn ngữ hóa học Những kí hiệu dùng để mã hóa kiến thức chốt phải làm sao giúp cho học sinh có thể dễ dàng giải mã được, việc mã hóa kiến thức chốt được thầy và trò cùng nhau quy ước trong từng bài lên lớp, từng tiết học Ví

1.3.3 Sử dụng grap trong giờ ôn tập, luyện tập [ 6 ]

Việc hướng dẫn học sinh tự thiết lập grap nội dung bài luyện tập có thể thực hiện theo các hình thức sau :

- Giáo viên cung cấp grap câm (gồm các ô trống ở các đỉnh) và yêu cầu học sinh hoàn thành mã hoá nội dung của các đỉnh trong các khung của grap câm, lập các cung của grap Trong giờ ôn tập, giáo viên trình bày nội dung theo grap đã chuẩn bị, học sinh so sánh các grap của mình đã lập với grap của giáo viên Giáo viên có thể yêu cầu học sinh trình bày sự chuẩn bị của mình, các học sinh khác góp ý để cùng nhau xây dựng một grap tối ưu

- Giáo viên yêu cầu học sinh tự thiết kế toàn bộ grap cho nội dung bài luyện tập : công việc này giao cho học sinh chuẩn bị trước khi luyện tập

1.4 Lược đồ tư duy [ 13, 14, 15 ]

1.4.1 Khái niệm lược đồ tư duy (bản đồ tư duy)

Lược đồ tư duy cho ta một cách nhìn tổng quan về một vấn đề hay một lĩnh vực rộng lớn Cho ta thấy rõ và kết nối những ý tưởng, thông tin tổng hợp, đồng thời hiểu được các mối quan hệ chủ chốt, tập hợp số lượng lớn dữ liệu vào một chỗ Có thể nói lược đồ tư duy cũng là một tấm bản đồ

Lược đồ tư duy có cấu trúc cơ bản là các nội dung được phát triển rộng ra

từ trung tâm Nối các nhánh chính tới hình ảnh trung tâm, và nối các nhánh cấp hai, cấp ba với nhánh cấp một và cấp hai Điều này giống như phương thức của cây trong thiên nhiên nối các nhánh tỏa ra từ thân của nó

Với sự trợ giúp của công nghệ thông tin, việc tạo lập lược đồ tư duy được thực hiện trực quan hơn thông qua phần mềm Mindjet MindMannager

1.4.2 Phần mềm Mindjet MindManager

Việc ghi chép thông thường theo từng hàng chữ khiến ta khó hình dung tổng thể vấn đề, dẫn đến hiện tượng đọc sót ý, nhầm ý Lược đồ tư duy cho ta biết cách xác định chủ đề rõ ràng, sau đó phát triển ý chính, ý phụ một cách logic Giao diện của phần mềm này như sau:

Có thể tải phần mềm này từ http:/www.mindjet.com/support

- Ngoài ra, người dùng còn chèn được ghi chú, văn bản, hình ảnh, âm thanh, đường link trang web và tô màu sắc

1.4.3 Ứng dụng lược đồ tư duy trong học tập [ 6 ]

a Ứng dụng trong đọc sách

Lược đồ tư duy về cách đọc sách sẽ giúp ta thực hiện những điều trên một cách mạch lạc và khoa học, hợp lý nhất đảm bảo rằng những thông tin mà đọc được từ sách là đầy đủ Bởi vì trong lược đồ tư duy dùng nhiều hình ảnh bên cạnh những nội dung trọng tâm sẽ giúp ta gợi nhớ tốt hơn

Ví dụ : Lược đồ tư duy trong đọc sách

b Ứng dụng trong ghi chép

Việc sử dụng lược đồ tư duy trong ghi chép sẽ giúp ta nhớ được những ý của việc ghi chép, có thể hiểu được những ý của bài học

Hình ảnh trung tâm là vấn đề trọng tâm của những ý mà mình cần ghi Sau

đó là các nhánh phụ gồm những ý liên quan đến những ý mà mình cần quan tâm Nên sử dụng nhiều hình ảnh trong quá trình ghi chép sẽ giúp ta dễ nhớ hơn và giúp bạn tiết kiệm thời gian hơn

Ví dụ : Lược đồ tư duy trong ghi chép

c Ứng dụng trong thuyết trình

Nếu chúng ta dành thời gian để lập bản đồ tư duy về tất cả những thông tin

cơ bản về bài thuyết trình trước khi quyết định cụ thể chủ đề để nói, ta sẽ thấy

dễ dàng hơn để tập trung vào vấn đề chính Đồng thời ta cũng thấy được những vấn đề cần chuẩn bị, những điểm cần chú ý khi trình bày để đạt hiệu quả cao nhất

Ví dụ : Lược đồ tư duy trong thuyết trình

d Ứng dụng trong việc ôn tập, thi cử

Trong học tập, ứng dụng này có vai trò quan trọng hơn cả Ta có thể lập lược

đồ tư duy lên kế hoạch cho việc ôn tập, chuẩn bị cho việc thi cử của mình Lược đồ này giúp người học thấy được hình ảnh khái quát các hoạt động trong quá trình thi cử, sự phối hợp trong kế hoạch để đạt hiệu quả cao

Ví dụ : Lược đồ tư duy cho việc ôn tập, thi cử

e Ứng dụng trong nghiên cứu khoa học

Lược đồ tư suy sẽ giúp chúng ta làm việc một cách khoa học, hợp lý hơn

Từ ý trung tâm là nghiên cứu khoa học, chúng ta có thể phân ra thành các nhánh phụ như: lựa chọn chủ đề, quy mô phạm vi, xác định thông tin, lên quy trình thiết kế - nghiên cứu, phương pháp thu thập số liệu, xử lý phân tích,làm sáng tỏ vấn đề, viết báo cáo Ngoài ra cần thêm vào các hình ảnh liên quan đến những vấn đề mà ta cần quan tâm trong quá trình nghiên cứu

Ví dụ: Lược đồ tư duy trong nghiên cứu khoa học

1.5 Thực trạng sử dụng grap và lược đồ tư duy trong các bài luyện tập,

ôn tập ở trường phổ thông

Thực tế cho thấy ở nhiều nơi, các GV ít sử dụng phương pháp grap và lược

đồ tư duy trong dạy học hóa học Thậm chí một số GV còn chưa biết đến phương pháp này

Tuy nhiên, nhiều giáo viên còn quan niệm bài lên lớp luyện tập, ôn tập là một bài khó có thể dạy được hay, có tư tưởng ngại nghiên cứu, ít đầu tư khi dạy loại bài này Do vậy, nhiều bài ôn tập còn mang tính nhắc lại kiến thức cũ theo một trình tự nhất định chỉ mới “ôn” mà chưa “tập”, chưa “luyện”, chưa làm cho mọi đối tượng học sinh phải tích cực hoạt động Cho nên, khi giáo viên gọi học sinh khá thì học sinh yếu, học sinh trung bình không biết, hoặc ngược lại học sinh yếu làm được thì học sinh khá ngồi chơi

Những phương pháp dạy học mới như phương pháp grap, grap kết hợp với thảo luận nhóm đã bước đầu sử dụng nhưng không thường xuyên Việc xây dựng lược đồ tư duy cho các bài ôn tập có sự hỗ trợ của CNTT hầu như chưa

áp dụng ở trường phổ thông và được coi là mới lạ với GV và HS Phương pháp này được áp dụng nhiều ở nước phát triển và một số trường ở Việt Nam Phương pháp này có ý nghĩa tích cực trong việc hướng dẫn học sinh tự học, tự

ôn tập Thông qua đó còn rèn luyện cho HS biết lập kế hoạch cho một công việc cụ thể

Thực hiện đổi mới phương pháp dạy và học, trong các giờ luyện tập, ôn tập các thầy cô giáo đã có những nỗ lực đáng kể trong việc nâng cao chất lượng dạy học Có nhiều nơi, nhiều giáo viên đã thực hiện giờ luyện tập rất tốt, thể hiện chất lượng bài dạy cho thấy đã có nhiều đầu tư, nghiên cứu cho việc dạy

và soạn

Chương 2 SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP GRAP VÀ LƯỢC ĐỒ TƯ DUY

NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY VÀ HỌC TRONG CÁC GIỜ LUYỆN TẬP, ÔN TẬP PHẦN PHI KIM - BAN CƠ BẢN

2.1 Mục tiêu chương trình phần phi kim lớp 10, 11- ban cơ bản [ 8 ]

2.1.1 Về kiến thức

HS biết:

- Cấu tạo nguyên tử, số oxi hóa của các phi kim trong các hợp chất

- Tính chất vật lí, tính chất hóa học cơ bản của phi kim và một số hợp chất quan trọng của chúng

- Ứng dụng và phương pháp điều chế các phi kim và một số hợp chất quan trọng của chúng

HS được rèn luyện các kĩ năng:

- Vận dụng kiến thức về cấu tạo nguyên tử, liên kết hóa học, phản ứng hóa học để dự đoán lí thuyết tính chất cơ bản của đơn chất, hợp chất của các phi

kim và giải thích tính chất của chúng

- Quan sát, mô tả, giải thích các hiện tượng thí nghiệm nghiên cứu về phi kim và hợp chất của chúng

- Tiến hành một số thí nghiệm hóa học nghiên cứu tính chất của phi kim và hợp chất của chúng

2.2 Nội dung và phân phối chương trình phần phi kim - ban cơ bản [ 7 ]

2.2.1 Phần hóa phi kim lớp 10

Chương 5: Nhóm Halogen ( 12 tiết)

của clo

Chương 6: Oxi – lưu huỳnh ( 12 tiết)

Tiết 57, 58 Luyện tập: oxi và lưu huỳnh

2.2.2 Phần hóa phi kim lớp 11

Chương 2: Nhóm Nitơ ( 12 tiết)

Tiết 11 Nitơ

Tiết 12, 13 Amoniac và muối amoni

Tiết 14, 15 Axit nitric và muối nitrat

Tiết 17 Photpho

Tiết 18 Axit photphoric và muối photphat

Tiết 19 Phân bón hóa học

chúng

Tiết 21 Bài thực hành số 2: Tính chất của một số hợp chất của

nitơ, photpho Tiết 22 Kiểm tra 1 tiết

Chương 3: Cacbon - Silic ( 5 tiết)

Tiết 23 Cacbon

Tiết 24 Hợp chất của cacbon

Tiết 25 Silic và các hợp chất của silic

Tiết 26 Công nghiệp silicat

của chúng

Như vậy, phần phi kim THPT – ban cơ bản có 5 bài luyện tập Trên cơ sở nội dung kiến thức của các chương, chúng tôi tiến hành xây dựng các grap và lược đồ tư duy giúp HS hệ thống hóa kiến thức cần nắm vững Bên cạnh đó, chúng tôi xây dựng hệ thống các bài tập luyện tập cho từng chương giúp HS

2.3 Lập grap nội dung kiến thức cần nắm vững trong bài luyện tập, ôn tập phần phi kim - ban cơ bản

Dựa trên cơ sở lí luận về grap và phương pháp lập grap, chúng tôi tiến hành xây dựng các grap cho các bài luyện tập, ôn tập của các chương phần phi kim – ban cơ bản

2.4 Lập lược đồ tư duy nội dung kiến thức cần nắm vững trong các bài luyện tập, ôn tập phần phi kim lớp 10, 11- ban cơ bản

Lược đồ tư duy có cấu trúc cơ bản là nội dung được phát triển rộng ra từ trung tâm, rồi nối các nhánh chính cấp 1 tới hình ảnh trung tâm, nối các nhánh cấp 2, cấp 3 với nhánh cấp 1…

Chúng tôi sử dụng phần mềm Mindjet MindManager Pro 9 để lập lược đồ tư duy

2.4.1 Lược đồ tư duy phần phi kim lớp 10 [trang 24, 25 ]

2.5 Thiết kế bài dạy ôn tập, luyện tập phần phi kim lớp 10, 11 – ban cơ

bản ( Các giáo án được trình bày ở phần phụ lục 1 trang 46 -> 57 )

2.5.1 Phần phi kim lớp 10

2.5.1.1 Bài 26 (Tiết 45, 46) Luyện tập: Nhóm halogen

2.5.1.2 Bài 34 (Tiết 57, 58) Luyện tập: Oxi và lưu huỳnh