Nghiên cứu so sánh nội dung và phương pháp dạy học hóa học 10 trường trung học phổ thông nhóm oxi

Đảm bảo định hướng đổi mới phương pháp dạy học Hóa học theo hướng dạy và học tích cực - Hệ thống nội dung hóa học cơ bản được tổ chức sắp xếp sao cho: Giáo viên thiết kế, tổ chức để họ

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 1

NGHIÊN CỨU SO SÁNH NỘI DUNG VÀ

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HÓA HỌC 10

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

NHÓM OXI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Hóa học

HÀ NỘI – 2011

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 2

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn T.S Cao Thị Thặng đã hướng dẫn em rất

nhiệt tình, dành nhiều thời gian đọc bản thảo và đóng góp nhiều ý kiến quý

báu cho khóa luận

Em xin cảm ơn các thầy, cô giáo trong Khóa Hóa học- Trường Đại học

Sư phạm Hà Nội 2 đã tận tình dạy dỗ chúng em trong suốt những năm học tại

trường

Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các thầy giáo, cô giáo trong tổ Hóa-

Sinh và các em học sinh trường THPT Yên Dũng III đã giúp đỡ, tạo điều kiện

thuận lợi cho em trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Em xin cảm ơn gia đình, bạn bè và người thân đã tạo điều kiện để em

hoàn thành luận văn này

Mặc dù đã rất cố gắng nhưng do thời gian có hạn nên khóa luận của em

không tránh khỏi còn nhiều thiếu sót Rất mong nhận được sự đóng góp ý

kiến của các thầy, cô và các bạn để khóa luận của em ngày càng hoàn thiện

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 3

LỜI CAM ĐOAN

Em xin cam đoan đề tài này là kết quả nghiên cứu của bản thân em,

không trùng với kết quả của tác giả khác Các kết quả và số liệu trong đề tài là

trung thực Nếu có gì sai sót em xin hoàn toàn chịu trách nhiêm!

Hà Nội, tháng 5 năm 2011

Sinh viên

Nguyễn Thị Huế

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 4

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 5

1.1.2 Tìm hiểu về sách giáo khoa Hóa học (SGK) 23

1.1.3 Tìm hiểu về định hướng đổi mới phương pháp dạy học hóa học

1.2.2 Tìm hiểu thực tiễn chỉ đạo của Bộ Giáo dục và đào tạo trong việc tập

huấn chỉ đạo dạy học và kiểm tra đánh giá theo chuẩn kiến thức kĩ năng.

36

CHƯƠNG 2 : NGHIÊN CỨU SO SÁNH CHƯƠNG TRÌNH, SÁCH

GIÁO KHOA, SÁCH GIÁO VIÊN HÓA HỌC 10 PHẦN NHÓM OXI

40

2.1 So sánh nội dung phần Nhóm oxi giữa chương trình chuẩn và chương 40

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 6

trình nâng cao Hóa học 10

2.1.1 So sánh nội dung chương trình chuẩn và chương trình nâng cao Hóa

học 10

41

2.1.2 So sánh nội dung phần Nhóm oxi giữa chương trình chuẩn và

chương trình nâng cao Hóa học 10

44

2.2 So sánh nội dung phần Nhóm oxi giữa sách Hóa học 10 và Hóa học 10

nâng cao

47

2.3 So sánh chuẩn kiến thức, kĩ năng phần Nhóm oxi giữa chương trình

chuẩn và chương trình nâng cao Hóa học 10

50

2.4 So sánh nội dung bài viết của SGK, SGV với chuẩn KT-KN 59

2.4.1 Nội dung bài viết SGK so với chuẩn KT- KN 59

2.4.2 Nội dung bài viết SGV so với chuẩn KT- KN 60

2.5 So sánh về phương pháp dạy học phần Nhóm oxi giữa chương trình

chuẩn và nâng cao Hóa học 10

60

CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ GIÁO ÁN PHẦN NHÓM OXI THEO

CHUẨN KIẾN THỨC, KĨ NĂNG VÀ THEO ĐỊNH HƯỚNG ĐỔI

MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG

71

3.1 Định hướng chung khi thiết kế giáo án theo chuẩn kiến thức, kĩ năng

và theo định hướng đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông

71

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 7

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Thế giới đang ngày càng phát triển, đặc biệt là các ngành công nghệ

cao như công nghệ thông tin, công nghệ hóa học Việt Nam là một nước

đang trong đà phát triển Để hòa chung cùng xu thế phát triển của thế giới

vấn đề đặt ra cho chúng ta là cần có một nền Giáo dục tiên tiến, đào tạo đáp

ứng với nhu cầu phát triển của xã hội hiện nay

Hóa học là một môn khoa học tự nhiên, không chỉ cung cấp cho học

sinh những tri thức khoa học phổ thông, cơ bản về các chất, sự biến đổi các

chất, mà còn cung cấp cho người học mối liên hệ qua lại giữa công nghệ hóa

học, môi trường và con người Những tri thức này rất quan trọng, giúp học

sinh có nhận thức khoa học về thế giới vật chất, góp phần phát triển năng lực

nhận thức và năng lực hành động, hình thành nhân cách người lao động mới

năng động, sáng tạo

Việc đổi mới giáo dục phổ thông theo nghị quyết 40/2000/QH10 của

Quốc hội là một quá trình đổi mới về nhiều lĩnh vực của giáo dục mà tâm

điểm của quá trình này là đổi mới chương trình giáo dục từ Tiểu học tới

Trung học phổ thông mới được triển khai chưa lâu Trong đó, có đổi mới

chương trình môn Hóa học Hiện nay việc dạy học theo chuẩn kiến thức, kĩ

năng là bắt buộc với toàn cán bộ Giáo viên và cán bộ quản lí Thực tế việc

dạy học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng còn mới mẻ và khó khăn với giáo viên

và cán bộ chỉ đạo

Lần đầu tiên chương trình Hóa học Việt Nam được thiết kế ở mức độ

chuẩn và mức độ nâng cao Có sự phân hóa giữa hai chương trình, nhằm phù

hợp với khả năng và nhu cầu của người học Sách giáo khoa về cơ bản đã viết

theo chuẩn nhưng cũng có một số chưa theo chuẩn kiến thức, kĩ năng Do đó,

để dạy học và kiểm tra đánh giá theo chuẩn kiến thức, kĩ năng góp phần đổi

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 8

mới chương trình và sách giáo khoa là một việc làm thiết thực Việc hiểu rõ

chương trình và SGK ở mỗi ban và thấy được sự khác biệt giữa chúng, áp

dụng dạy học ở trường phổ thông là rất cần thiết

Nghiên cứu đặc điểm cấu tạo, tính chất của một số đơn chất và hợp chất

trong nhóm oxi, thấy được sự khác biệt cơ bản giữa chương trình cơ bản và

nâng cao là cơ sở để giáo viên có phương pháp dạy học tích cực theo chuẩn

kiến thức, kĩ năng Tìm hiểu về những đơn chất và hợp chất trong Nhóm oxi

đã thấy được những ứng dụng quan trọng của chúng đối với đời sống và sản

xuất

Do đó, đề tài “ nghiên cứu so sánh nội dung và phương pháp dạy học

Hóa học 10 trường Trung học phổ thông Nhóm oxi ” là thiết thực và góp phần

đáp ứng yêu cầu của Bộ Giáo Dục hiên nay

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu so sánh chương trình, sách giáo khoa, sách giáo viên,

phương pháp dạy học nhằm thiết kế giáo án dạy học theo chuẩn kiến thức, kĩ

năng Hóa học 10 Nhóm oxi góp phần nâng cao chất lượng dạy học hóa học

theo chương trình và sách giáo khoa mới

3 Giả thuyết khoa học

Nếu nghiên cứu phân tích làm sáng tỏ được mức độ nội dung, chuẩn

KT-KN, nắm được định hướng đổi mới phương pháp dạy học của hai ban cơ

bản và nâng cao thì sẽ thiết kế được các giáo án thực hiện dạy học theo chuẩn

KT-KN góp phần triển khai tốt chương trình và SGK mới

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài

Cơ sở lí luận:

- Tìm hiểu về chương trình Hóa học phổ thông: Chương trình chuẩn và nâng

cao Chú ý chương trình Hóa học 10

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 9

- Tìm hiểu về SGK Hóa học Chú ý sách giáo khoa Hóa học 10

- Tìm hiểu về định hướng đổi mới phương pháp dạy học Hóa học THPT Đi

sâu phương pháp dạy học Hóa học 10

Cơ sở thực tiễn:

- Tìm hiểu về thực tiễn dạy học và kiểm tra đánh giá theo chuẩn kiến thức, kĩ

năng ở trường THPT hiện nay Đặc biệt với lớp 10

- Tìm hiểu thực tiễn chỉ đạo của Bộ Giáo dục và đào tạo trong việc tập huấn

chỉ đạo dạy học và kiểm tra đánh giá theo chuẩn kiến thức, kĩ năng

4.2 Nghiên cứu so sánh chương trình, SGK, SGV Hóa học 10 phần Nhóm oxi

- So sánh nội dung phần Nhóm oxi giữa chương trình chuẩn và chương trình

nâng cao Hóa học 10

- So sánh nội dung phần Nhóm oxi giữa sách Hóa học 10 và sách Hóa học 10

nâng cao

- So sánh chuẩn KT-KN phần Nhóm oxi giữa chuẩn KT-KN của chương trình

chuẩn với chuẩn KT-KN ở chương trình nâng cao Hóa học 10

- So sánh nội dung phần Nhóm oxi giữa chuẩn KT-KN với nội dung SGK,

SGV ở từng nội dung cụ thể ở mỗi chương trình chuẩn và theo chương trình

nâng cao

- So sánh về phương pháp dạy học phần Nhóm oxi giữa chương trình chuẩn

và nâng cao Hóa học 10

4.3 Thiết kế giáo án phần Nhóm oxi theo chuẩn KT-KN và theo định hướng

đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả học tập hóa học ở

trường THPT

- Định hướng chung khi thiết kế giáo án theo chuẩn kiến thức, kĩ năng và theo

định hướng đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông

- Thiết kế giáo án cụ thể

+ Thiết kế giáo án theo chương trình chuẩn và sách Hóa học 10

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 10

+ Thiết kế giáo án theo chương trình nâng cao và sách Hóa học nâng cao 10

4.4 Thử nghiệm sư phạm

5 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

Nội dung chương trình, SGK, phương pháp dạy học trong Nhóm oxi

6 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu lí luận: Tìm hiểu chương trình, sách, báo, tài liệu có liên quan

Từ đó phân tích tổng hợp để rút ra những điểm giống nhau và khác nhau giữa

chương trình, SGK, PPDH theo chuẩn KT- KN nội dung Nhóm oxi Hóa học

10 trường THPT

- Nghiên cứu thực tiễn: Quan sát, theo dõi việc thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ

năng ở trường THPT để rút ra nhận xét

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: dạy thực nghiệm giáo án đã soạn theo

hướng dạy học tích cực và theo chuẩn KT- KN Tiến hành kiểm tra mức độ

nắm vững kiến thức, kĩ năng của HS sau mỗi giờ học bằng các bài kiểm tra 15

phút, sau đó tổng hợp các số liệu và rút ra kết luận

- Phương pháp thống kê toán học: Thống kê, xử lí các số liệu thu thập được,

từ đó phân tích kết quả, rút ra những kết luận cho đề tài

7 Cái mới của đề tài

So sánh làm sáng tỏ được:

- Sự giống nhau và khác nhau về nội dung chương trình, chuẩn KT-KN, SGK,

phương pháp dạy học, đánh giá kết quả học tập giữa chương trình chuẩn và

nâng cao phần Nhóm oxi Hóa học 10

- Sự phù hợp và khác biệt giữa SGK, SGV với chuẩn KT-KN phần Nhóm oxi

Hóa học 10

- Nêu một số nét về thực trạng dạy học theo chuẩn KT-KN qua quan sát, trao

đổi, phân tích một số giáo án, dự một số giờ dạy và sự chỉ đạo dạy học theo

chuẩn KT-KN của Bộ Giáo dục và đào tạo

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 11

- Thiết kế được 6 giáo án theo chuẩn kiến thức, kĩ năng theo định hướng đổi

mới phương pháp dạy học và định hướng đổi mới đánh giá kết quả học tập

môn Hóa học Đưa giáo án dạy thử nghiệm ở trường phổ thông và xem xét

bước đầu hiệu quả

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 12

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Tìm hiểu về chương trình Hóa học phổ thông

1.1.1.1 Vị trí

Môn Hóa học là môn học trong nhóm môn Khoa học tự nhiên

Môn Hóa học cung cấp cho học sinh những tri thức khoa học phổ

thông, cơ bản về các chất, sự biến đổi các chất, mối liên hệ qua lại giữa công

nghệ hóa học, môi trường và con người Những tri thức này rất quan trọng nó

giúp học sinh có nhận thức khoa học về thế giới vật chất, góp phần phát triển

năng lực nhận thức và năng lực hành động, hình thành nhân cách người lao

động mới năng động, sáng tạo

1.1.1.2 Mục tiêu

Môn Hóa học nhằm giúp học sinh đạt được:

1.1.1.2.1 Về Kiến thức

Học sinh có được hệ thống kiến thức hóa học phổ thông cơ bản, hiện

đại và thiết thực từ đơn giản đến phức tạp, gồm:

- Kiến thức cơ sở hóa học chung

- Hóa học vô cơ

- Hóa học hữu cơ

1.1.1.2.2.Về kỹ năng

Học sinh có được hệ thống kĩ năng hóa học phổ thông cơ bản và thói

quen làm việc khoa học gồm:

- Kĩ năng học tập hóa học

- Kĩ năng thực hành hóa học

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 13

- Phát hiện và giải quyết vấn đề một cách khách quan, trung thực trên

cơ sở phân tích khoa học

- Ý thức trách nhiệm với bản thân, cộng đồng và với xã hội

- Ý thức vận dụng những tri thức hóa học đã học vào cuộc sống và vận

động người khác cùng thực hiện

Như vậy, qua phân tích so sánh giữa mục tiêu của chương trình chuẩn

với mục tiêu của chương trình nâng cao nhận thấy có những điểm giống nhau

về kiến thức, kĩ năng, thái độ đồng thời có sự khác nhau là chương trình nâng

cao còn giúp học sinh đạt được về kiến thức: tương đối mở rộng và hoàn thiện

hơn Ví dụ, trong chương trình nâng cao có học về sự lai hóa các obitan

nguyên tử, khái quát nhóm oxi nhưng ban cơ bản không học Về kĩ năng:

không chỉ là những kĩ năng phổ thông cơ bản mà cần đạt tới kĩ năng hóa học

phổ thông tương đối thành thạo Như việc, yêu cầu HS giải một số dạng bài

tập tổng hợp Vận dụng linh hoạt một số kiến thức để giải quyết một số vấn

đề trong học tập và thực tiễn đời sống Trên cơ sở đó giúp học sinh phát triển

tư duy hóa học và năng lực sáng tạo để tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu về hóa

học và khoa học tự nhiên

1.1.1.3 Quan điểm xây dựng và phát triển chương trình

Chương trình môn Hóa học ở trường phổ thông được xây dựng và phát

triển trên cơ sở các quan điểm sau đây:

1.1.1.3.1 Đảm bảo thực hiện mục tiêu của bộ môn Hóa học ở trường phổ

thông

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 14

Mục tiêu của bộ môn Hóa học phải được quán triệt và cụ thể hóa trong

chương trình của các lớp ở cấp Trung học cơ sở và Trung học phổ thông

1.1.1.3.2 Đảm bảo tính phổ thông cơ bản, hiện đại và thực tiễn trên cơ sở

hệ thống tri thức của khoa học Hóa học

Hệ thống tri thức hóa học cơ bản được lựa chọn bảo đảm:

- Kiến thức, kĩ năng hóa học phổ thông cơ bản

- Tính chính xác của khoa học Hóa học

- Sự cập nhật một cách cơ bản những thông tin của khoa học Hóa học

hiện đại về nội dung và phương pháp

- Nội dung hóa học gắn với thực tiễn đời sống, sản xuất

- Nội dung hóa học được cấu trúc có hệ thống từ đơn giản đến phức

tạp

1.1.1.3.3 Đảm bảo tính đặc thù của bộ môn Hóa học

- Nội dung thực hành và thí nghiệm hóa học được coi trọng, là cơ sở để

xây dựng kiến thức và rèn luyện kĩ năng hóa học

- Tính chất hóa học của các chất được chú ý xây dựng trên cơ sở các lí

thuyết chủ đạo của hóa học và được kiểm nghiệm dựa trên cơ sở thực nghiệm

hóa học

1.1.1.3.4 Đảm bảo định hướng đổi mới phương pháp dạy học Hóa học

theo hướng dạy và học tích cực

- Hệ thống nội dung hóa học cơ bản được tổ chức sắp xếp sao cho:

Giáo viên thiết kế, tổ chức để học sinh tích cực hoạt động xây dựng kiến thức

và hình thành kĩ năng mới, vận dụng để giải quyết một số vấn đề thực tiễn

được mô phỏng trong các bài tập hóa học

- Chú ý khuyến khích giáo viên sử dụng thiết bị dạy học, trong đó có

ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học Hóa học

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 15

1.1.1.3.5 Đảm bảo định hướng về đổi mới đánh giá kết quả học tập Hóa

học của học sinh

Hệ thống câu hỏi và bài tập hóa học đáp ứng yêu cầu đa dạng, kết hợp

trắc nghiệm khách quan và tự luận, lí thuyến và thực nghiệm hóa học Hệ

thống bài tập hóa học này nhằm đánh giá kiến thức, kĩ năng hóa học của học

sinh ở 3 mức độ biết, hiểu, và vận dụng, phù hợp với nội dung và phương

pháp của chương trình

1.1.1.3.6 Đảm bảo kế thừa những thành tựu của chương trình Hóa học

trong nước và thế giới

Chương trình môn Hóa học phổ thông đảm bảo tiếp cận nhất định với

chương trình Hóa học cơ bản ở một số nước tiên tiến trong khu vực về mặt

nội dung, phương pháp, mức độ kiến thức, kĩ năng hóa học phổ thông

Chương trình bảo đảm kế thừa và phát huy những ưu điểm, khắc phục một số

hạn chế của các chương trình Hóa học trước đây của Việt Nam

1.1.1.3.7 Đảm bảo tính phân hóa trong chương trình Hóa học phổ thông

Chương trình môn Hóa học nhằm đáp ứng nguyện vọng và phù hợp với

năng lực của mọi học sinh Ngoài nội dung hóa học phổ thông cơ bản từ lớp 8

đến lớp 12 còn có nội dung tự chọn về Hóa học dành cho học sinh có nhu cầu

luyện tập thêm hoặc tìm hiểu một lĩnh vực nhất định, hoặc nâng cao kiến thức

hóa học Nội dung này góp phần giúp học sinh có thể tiếp tục học lên cao

đẳng, đại học hoặc bước vào cuộc sống lao động

Như vậy, giữa quan điểm phát triển của chương trình chuẩn và quan

điểm phát triển của chương trình nâng cao đều có những điểm giống nhau như

trên Ngoài ra chương trình nâng cao còn có những điểm khác như:

a) Đảm bảo thực hiện mục tiêu của bộ môn Hóa học

Chương trình nâng cao cần quán triệt và cụ thể hóa mục tiêu phân hóa

Trung học phổ thông

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 16

b) Đảm bảo tính phổ thông có nâng cao, gắn với thực tiễn trên cơ sở hệ

thống tri thức của khoa học hiên đại

Hệ thống tri thức Trung học phổ thông nâng cao về hóa học được lựa

chọn đảm bảo: Kiến thức, kĩ năng hóa học phổ thông, cơ bản, tương đối hiện

đại và hoàn thiện hơn chương trình chuẩn

c) Đảm bảo tính đặc thù của bộ môn Hóa học

- Nội dung thực hành và thí nghiệm hóa học được coi trọng hơn so với

chương trình chuẩn, là cơ sở quan trọng để xây dựng kiến thức và rèn kĩ năng

hóa học

- Tính chất hóa học của các chất được chú ý xây dựng trên cơ sở nội

dung lí thuyết chủ đạo chung tương đối hiện đại và được kiểm nghiệm dựa

trên cơ sở thực nghiệm hóa học, có lập luận khoa học

d) Đảm bảo định hướng đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích

cực

- Tăng cường tổ chức hoạt động để học sinh tự giác, tích cực, tự lực,

hoạt động xây dựng kiến thức và hình thành kĩ năng mới, vận dụng để giải

quyết một số vấn đề thực tiễn được mô phỏng trong các bài tập hóa học

e) Đảm bảo định hướng về đổi mới đánh giá kết quả học tập Hóa học

của học sinh

- Hệ thống câu hỏi và bài tập hóa học đa dạng, theo hướng tăng cường

hơn nội dung bài tập tổng hợp và bài tập thực nghiệm kết hợp trắc nghiệm

khách quan và tự luận, lí thuyết và thực nghiệm hóa học nhằm đánh giá học

sinh ở 3 mức độ: biết, hiểu, vận dụng phù hợp với nội dung và phương pháp

của chương trình nâng cao

- Đánh giá năng lực tư duy hóa học và năng lực hoạt động sáng tạo của

học sinh qua một số nhiệm vụ cụ thể, thí dụ như bài tập nhận biết một số chất

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 17

độc hại, xử lí chất độc hại, thực hiện vệ sinh an toàn thực phẩm, ( thể hiện

trong các bài tập tổng hợp và bài tập thực nghiệm)

1.1.1.4 Nội dung

Kí hiệu +: Nội dung lần đầu tiên đề cập tới, ở mức độ chưa đầy đủ

Kí hiệu * : Nội dung đề cập tới ở mức độ cao và đầy đủ

5 Công thức hóa học – Hóa trị + *

6 Phản ứng hóa học, phản ứng oxi hóa –

12 Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học

Định luật tuần hoàn

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 18

II- HÓA HỌC VÔ CƠ

1 Các loại hợp chất vô cơ

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 19

4 Phân biệt một số chất vô cơ

III- HÓA HỮU CƠ

2 Hiđrocacbon

2.3.Hiđrocacbon thơm Các nguồn

hiđrocacbon thiên nhiên

4 Hóa học và các vấn đề kinh tế, xã hội,

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 20

môi trường

Như vậy, qua phân tích so sánh giữa nội dung của chương trình chuẩn

với nội dung của chương trình nâng cao Nhận thấy ngoài những nội dung

trong chương trình chuẩn đã đề cập thì chương trình nâng cao còn phát triển

hơn ở mức độ lí thuyết, đề cập nhiều hơn ở mức độ hiểu, giúp học sinh vận

dụng để xem xét các đối tượng cụ thể Ví dụ: Với hóa vô cơ: còn nghiên cứu

thêm một số nội dung về một số kim loại chuyển tiếp có nhiều ứng dụng trong

đời sống, sản xuất Chương trình nâng cao còn được tăng về thời lượng 2,5

tiết/ tuần, tổng số tiết/ năm/ khối là 87,5 tiết

1.1.1.4.3 Nội dung dạy học ở từng lớp

Đối với từng lớp học chương trình có những nội dung dạy học cụ thể

1.1.1.5 Chuẩn kiến thức, kĩ năng

Chuẩn kiến thức, kĩ năng là nội dung mới rất quan trọng trong chương

trình giáo dục phổ thông, là cơ sở để dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả học

tập của HS Chuẩn kiến thức kĩ năng góp phần đổi mới phương pháp dạy học

và đổi mới đánh giá kết quả học tập Hóa học cũng như việc chỉ đạo thực hiện

chương trình và sách giáo khoa mới

1.1.1.5.1 Chuẩn kiến thức kĩ năng là một trong các nội dung của chương

trình giáo dục phổ thông môn Hóa học

Cấu trúc chương trình hóa học phổ thông gồm có: Vị trí, mục tiêu,

Quan điểm xây dựng và hoàn thiện chương trình, Nội dung, chuẩn kiến thức

kĩ năng, giải thích hướng dẫn thực hiện

1.1.1.5.2 Chuẩn kiến thức, kĩ năng quy định mức độ cần đạt về kiến thức, kĩ

năng ở mỗi cấp mỗi chủ đề

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 21

Về mức độ kiến thức: chuẩn KT-KN quy định rõ mức độ biết, hiểu về khái

niệm, tính chất, ứng dụng và điều chế các chất

Ở mức độ biết: Yêu cầu HS nhớ được các kiến thức về chất, tái hiện lại nội

dung đã học về chất và sự biến đổi của chúng, HS trả lời được các câu hỏi là

gì? như thế nào? bằng cách nào? Các động từ để chỉ mức độ biết thường nêu

được, phát biểu được, kể tên, liệt kê

Ở mức độ hiểu: Yêu cầu HS không chỉ nhớ được các kiến thức đã học mà có

thể giải thích được, lấy ví dụ minh họa được cho mỗi trường hợp, diễn đạt

theo các cánh khác nhau, vận dụng trong các trường hợp tương tự có biến đổi,

suy luận để tìm câu trả lời HS trả lời câu hỏi tại sao? vì sao? cụ thể như thế

nào

Các động từ diễn đạt mức độ hiểu thường là giải thích, minh họa, dự

đoán, biểu diễn

Trong chuẩn kiến thức hiện nay để đơn giản nên chỉ dùng biết và hiểu

Về kĩ năng: Lần đầu tiên, trong chương trình chuẩn đã đưa ra 3 nhóm kĩ năng

cơ bản đó là: Kĩ năng học tập ( nhận thức) hóa học, kĩ năng thực hành hóa học

và kĩ năng vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề mô phỏng trong các

bài tập hóa học theo các mức độ từ thấp đến cao: Học để biết, học để làm, học

để sáng tạo

Nhóm các kĩ năng học tập hóa học gồm có: kĩ năng quan sát thí

nghiệm, kĩ năng tiến hành thí nghiệm, suy đoán, kiểm tra và kết luận để rút

ra tính chất hóa học mới, phương pháp điều chế chất

Nhóm kĩ năng thực hành hóa học gồm một số kĩ năng khi HS tiến hành

thí nghiệm thực hành như lắp đặt dụng cụ, kĩ năng sử dụng thiết bị, kĩ năng sử

dụng hóa chất, tiến hành thí nghiệm thành công và an toàn thí nghiệm, quan

sát và giải thích hiện tượng, viết tường trình thí nghiệm

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 22

Nhóm kĩ năng vận dung gồm một số kĩ năng: Nhận biết hóa chất mất

nhãn, tách chất ra khỏi hỗn hợp, xác định % khối lượng trong hỗn hợp khí,

rắn, lỏng, khử chất thải độc hại, chống ô nhiễm môi trường, giữ gìn về sinh an

toàn thực phẩm, giải thích một số hiện tượng thực tế

Nhóm các kĩ năng này chưa đưa ra mức độ biết làm, làm tốt và làm thành

thạo

Chuẩn kiến thức, kĩ năng giúp phân biệt mức độ khái niệm hóa học ở

cấp THCS và cấp THPT

Thí vụ như: Khái niệm nguyên tử, nguyên tố hóa học, phản ứng oxi

hóa- khử ở lớp 8 và lớp 10 đã được phân biệt rõ ở chuẩn kiến thức và kĩ năng

Mức độ nội dung về kim loại ở lớp 9 và lớp 12 đã được phân biệt ở

mức độ sâu, rộng về kiến thức và kĩ năng

Mức độ về hóa học hữu cơ ( đại cương, hiđrocacbon no và hiđrocacbon

không no, thơm, hợp chất hữu cơ chứa oxi, nitơ ) từ lớp 9 và lớp 11, 12 đã

được phân biệt rõ ở chuẩn kiến thức, kĩ năng về các chủ đề hóa học hữu cơ ở

mỗi lớp và mỗi cấp

Mức độ kĩ năng trong các bài thực hành hóa học đã phân biệt được mức

độ kĩ năng thực hành và mức độ kĩ năng vận dụng từ lớp 8, 9 với 10, 11, 12

1.1.1.5.3 Chuẩn kiến thức, kĩ năng còn giúp thấy rõ mức độ kiến thức giữa

chương trình chuẩn và chương trình nâng cao ở các lớp 10, 11, 12 về mức độ

sâu, rộng

Do khác nhau về mức độ lí thuyết về cấu tạo nguyên tử, liên kết hóa

học, bảng tuần hoàn do đó mức độ vận dụng để nghiên cứu một số khái

niệm, quy luật, tính chất, ứng dụng, điều chế các chất vô cơ và hữu cơ cũng ở

mức độ khác nhau Một số khái niệm chỉ có ở chương trình nâng cao thí dụ

như khái niệm sự lai hóa obitan, ô lượng tử, thủy phân muối, pin điện hóa, thế

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 23

điện cực tiêu chuẩn chỉ có ở chương trình nâng cao THPT mà không có ở

trong chương trình chuẩn

Kĩ năng giải bài tập tổng hợp chỉ có ở chương trình nâng cao mà không

yêu cầu ở chương trình chuẩn THPT

1.1.1.5.4 Chuẩn kiến thức kĩ năng và vấn đề đổi mới phương pháp dạy học

Hóa học phổ thông

Nếu dạy học bám sát chuẩn kiến thức kĩ năng sẽ giúp đổi mới phương

pháp dạy học Hóa học theo định hướng phát huy tính tích cực chủ động của

HS Thí dụ như:

Ở chủ đề Chất, nguyên tử, phân tử lớp 10 có ghi ở mức độ cần đạt

là:Kĩ năng: quan sát thí nghiệm, hình ảnh, mẫu chất rút ra nhận xét về tính

chất của chất Để đạt được kĩ năng này thì GV không thể cho HS đọc SGK,

hoặc sử dụng mẫu vật, thí nghiệm theo phương pháp minh họa mà phải sử

dụng theo phương pháp nghiên cứu để HS tự rút ra nhận xét về tính chất của

chất

Tương tự như vậy, có rất nhiều trường hợp GV cần phải đổi mới

phương pháp thì mới giúp HS có kĩ năng cần đạt

Với chủ đề tính theo CTHH và tính theo PTHH nếu bám sát chuẩn kiến

thức, kĩ năng cần đạt thì sẽ thấy rõ là từ tỉ lệ mol sẽ suy ra cách giải bài toán

theo công thức hóa học và phương trình hoá học rất logic và dễ hiểu với HS,

GV có thể gợi ý HS tự tìm ra cách giải mà không cần phải thông báo cho HS

về cách giải nên phát huy được tính tích cực chủ động của HS

Hoặc khi nghiên cứu về nhôm, sắt chúng ta thấy có ghi kĩ năng cần đạt

là: “ Dự đoán, kiểm tra và kết luận về tính chất hoa học của nhôm và sắt

Quan sát sơ đồ, hình ảnh rút ra được nhận xét về phương pháp sản xuất

nhôm, gang, thép, nhận biết nhôm và sắt bằng phương pháp hóa học thì ở

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 24

đây chú ý phải đổi mới phương pháp thì mới giúp HS đạt được các kĩ năng

trên

Có rất nhiều trường hợp khi ghi mức độ kĩ năng cần đạt đó chính là quy

định phương pháp cần thực hiện để đạt kĩ năng Thí dụ như ở mức độ cần đạt

về kĩ năng ở các chủ đề về Clo, HCl, flo, brom, iot, oxi, lưu huỳnh, H2S, SO2,

SO3 đều có yêu cầu: Dự đoán, kiểm tra và kết luận về tính chất và để đạt

được yêu cầu về kĩ năng như vậy thì các GV phải đổi mới phương pháp dạy

học trước đây của mình Đối với việc nghiên cứu một số hợp chất hữu cơ

cũng vậy Đối với nội dung thực hành, chuẩn kĩ năng đã ghi rõ: “ sử dụng

dụng cụ, hóa chất để thực hiện thành công an toàn các thí nghiệm Quan sát,

mô tả hiện tượng, giải thích và viết PTHH, viết tường trình thí nghiệm" Do

đó, trong các bài thực hành GV cần tạo điều kiện để HS hoạt động để có các

kĩ năng trên Qua việc phân tích chuẩn kiến thức kĩ năng và yêu cầu về đổi

mới phương pháp dạy học đã chỉ rõ vai trò của chuẩn kiến thức, kĩ năng với

việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học hóa học

1.1.1.5.5 Chuẩn kiến thức và kĩ năng với vấn đề định hướng sử dụng thiết bị

hóa học trong dạy học như thế nào?

Tìm hiểu về chuẩn kiến thức kĩ năng theo các chủ đề cụ thể đặc biệt là

các chủ đề nghiên cứu về tính chất, phương pháp điều chế các chất ta thấy có

điểm giống nhau ở phần kĩ năng là “ Quan sát hoặc tiến hành thí nghiệm để

nghiên cứu tính chất của ” hoặc “ Dự đoán tính chất, kiểm tra bằng thí

nghiệm để rút ra tính chất hóa học ”

Trong các bài thực hành thường có ghi yêu cầu cần đạt về kĩ năng là: “

Sử dụng, dụng cụ thiết bị để tiến hành thành công an toàn các thí nghiệm,

quan sát, mô tả hiện tượng để rút ra kết luận

Như vậy, yêu cầu về kĩ năng đã cho thấy định hướng sử dụng thiết bị

theo hướng tiến hành các thí nghiệm để HS phát hiện tính chất mới và khắc

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 25

Chuẩn kiến thức kĩ năng cũng đã chỉ rõ yêu cầu cần đổi mới kiểm tra

đánh giá Khi ra đề kiểm tra định kì, đề thi tốt nghiệp hoặc đề thi tuyển sinh

bám sát chuẩn kiến thức, kĩ năng sẽ thực hiện đổi mới kiểm tra đánh giá kết

quả học tập môn Hóa học Trong các bài kiểm tra không chỉ đánh giá kiến

thức mà cần có câu hỏi để đánh giá kĩ năng của HS, không chỉ có câu hỏi bài

toán đánh giá kiến thức lí thuyết mà còn câu hỏi để đánh giá kiến thức và kĩ

năng thực hành của HS, không chỉ có câu hỏi bài tập đơn thuần chỉ là vận

dụng kiến thức kĩ năng trong phạm vi học tập hóa học mà cần có đánh giá vận

dụng hóa học vào một số tình huống thực tiễn để bảo vệ môi trường đất,

nước, khồng khí để giữ gìn vệ sinh an toàn thực phẩm

1.1.1.6 Giải thích và hướng dẫn

1.1.1.6.1 Về phương pháp dạy học

Cũng như các môn học khác trong nhà trường phổ thông, phương pháp

dạy học hóa học theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của

người học, hình thành và phát triển năng lực tự học, tự giải quyết vấn đề dưới

sự hướng dẫn của giáo viên Tuy nhiên, Hóa học là môn khoa học chuyên

nghiên cứu sự biến đổi các chất trên cơ sở lí thuyết hóa học và thực nghiệm

hóa học Do vậy, phương pháp Hóa học cần phải coi trọng thực hành thí

nghiệm và phát triển tư duy hóa học

Trong dạy học Hóa học cần chú ý:

- Sử dụng thiết bị, thí nghiệm hóa học theo định hướng chủ yếu là

nguồn để học sinh nghiên cứu, khai thác, tìm tòi kiến thức hóa học Hạn chế

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 26

sử dụng chúng để minh họa hình ảnh mà không có tác dụng khắc sâu kiến

thức và rèn luyện kĩ năng

Mặt khác, cần đảm bảo thực hiện đầy đủ các bài thực hành thí nghiệm

đã được quy định trong chương trình và những thí nghiệm trong bài học của

SGK

- Sử dụng câu hỏi và bài tập hóa học như là nguồn tri thức để học sinh

tích cực, chủ động nhận thức kiến thức, hình thành kĩ năng và vận dụng các

kiến thức và kĩ năng hóa học đã học

- Nêu và giải quyết vấn đề trong dạy học hóa học theo hướng giúp học

sinh chủ động tiếp thu kiến thức Thông qua các tình huống có vấn đề trong

học tập hoặc vấn đề thực tiễn giúp học sinh phát triển tư duy hóa học và năng

lực giải quyết vấn đề

- Sử dụng SGK Hóa học như là nguồn tri thức để học sinh tự đọc, tự

nghiên cứu, tích cực nhận thức, thu thập thông tin và xử lí thông tin có hiệu

quả

- Tổ chức cho học sinh tự học, kết hợp với hợp tác theo nhóm nhỏ trong

học tập hóa học, theo hướng giúp học sinh có khả năng tự học, khả năng hợp

tác cùng học, cùng nghiên cứu để giải quyết một số vấn đề trong học tập hóa

học và một số vấn đề thực tiễn đơn giản có liên quan đến hóa học

Khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin để đổi mới phương pháp

dạy học Hóa học, đặc biệt ở những địa phương có điều kiện thực hiện

1.1.1.6.2 Về đánh giá kết quả học tập của học sinh

a) Đánh giá kết quả học tập của học sinh cần căn cứ vào mục tiêu môn

Hóa học trường phổ thông, chuẩn kiến thức, kĩ năng cần đạt được ở mỗi cấp,

lớp, chủ đề cụ thể nhằm đảm bảo khách quan, công bằng, khả thi và hướng

quá trình dạy học hóa học ngày càng tích cực hơn

b) Kết hợp các hình thức đánh giá:

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 27

- Kết hợp tự luận và trắc nghiệm khách quan theo hướng tăng cường sử

dụng trắc nghiệm khách quan trong bài kiểm tra Hóa học

- Kết hợp đánh giá của giáo viên và đánh giá của học sinh Tạo điều

kiện cho học sinh tham gia đánh giá kết quả học tập lẫn nhau và tự đánh giá

bản thân

c) Nội dung đánh giá cần đảm bảo:

- Đánh giá kiến thức về lí thuyết hóa học, về tính chất, ứng dụng của

các chất

- Đánh giá kĩ năng cơ bản môn Hóa học, chú ý kĩ năng thực hành thí

nghiệm, khai thác kênh hình, xử lí số liệu và phân tích biểu bảng trong học

tập hóa học

- Đánh giá mức độ biết, hiểu, vận dụng kiến thức, kĩ năng hóa học với

một tỉ lệ thích hợp theo hướng tăng cường đánh giá khả năng vận dụng kiến

- Việc dạy học Hóa học ở vùng miền được thực hiện theo hướng dẫn

của Bộ Giáo dục và Đào tạo

- Đảm bảo để mọi học sinh đều đạt được chuẩn kiến thức, kĩ năng của

môn Hóa học Đối với những học sinh ham hiểu biết và có khả năng về hóa

học được khuyến khích học nâng cao hơn và được tạo điều kiện để phát triển

năng lực

Như vậy, qua phân tích so sánh giữa giải thích và hướng dẫn thực hiện

chương trình chuẩn với giải thích và hướng dẫn thực hiện chương trình nâng

cao nhận thấy có những điểm giống nhau như trên đồng thời có sự khác nhau:

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 28

Một là: về phương pháp dạy học trong giải thích và hướng dẫn thực

hiện chương trình nâng còn: Tăng cường hơn việc sử dụng thiết bị, thí nghiệm

hóa học theo định hướng là nguồn để học sinh nghiên cứu, khai thác tìm tòi

kiến thức hóa học Mặt khác cần đảm bảo đầy đủ các bài thực hành thí

nghiệm đã được quy định trong chương trình và những thí nghiệm trong bài

học của sách giáo khoa Hóa học nâng cao Tăng cường sử dụng câu hỏi và bài

tập hóa học không chỉ để củng cố kiến thức, kĩ năng mà còn là nguồn tri thức

để học sinh tích cực, chủ động nhận thức kiến thức, hình thành kĩ năng và vận

dụng tích cực các kiến thức và kĩ năng đã học Tăng cường nêu và giải quyết

vấn đề trong dạy học Hóa học giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo và

năng lực giải quyết vấn đề Tăng cường sử dụng sách giáo khoa Hóa học như

là nguồn để học sinh tự đọc, tự nghiên cứu, tích cực nhận thức, thu thập thông

tin có hiệu quả Tổ chức cho học sinh tự học kết hợp với hợp tác theo nhóm

nhỏ trong học tập hóa học theo hướng giúp học sinh có khả năng tự học, khả

năng hợp tác cùng học, cùng nghiên cứu để giải quyết vấn đề trong học tập

hóa học và một số vấn đề thực tiễn đơn giản có liên quan đến Hóa học

Hai là: về kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo chương

trình Trung học phổ thông nâng cao cần căn cứ vào mục tiêu môn Hóa học

Trung học phổ thông nâng cao, chuẩn kiến thức, kĩ năng cần đạt ở mỗi lớp

nhằm đảm bảo khách quan, công bằng và hướng quá trình dạy học Hóa học

ngày càng tích cực Nội dung đánh giá cần đảm bảo:Tăng cường hơn việc

đánh giá kiến thức, kĩ năng học tập hóa học theo chuẩn KT-KN Tăng cường

hơn việc đánh giá kĩ năng thực hành, thí nghiệm hóa học, khai thác kênh hình,

xử lí số liệu và phân tích biểu bảng trong học tập hóa học Đánh giá mức độ

biết, hiểu, vận dụng kiến thức kĩ năng hóa học, tăng cường hơn việc đánh giá

khả năng vận dụng trong học tập và cuộc sống Tăng cường hơn việc đánh giá

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 29

năng lực tư duy hóa học, năng lực giải quyết vấn đề trong học tập hóa học và

một số vấn đề của thực tiễn cuộc sống có liên quan đến hóa học

1.1.2 Tìm hiểu về sách giáo khoa Hóa học (SGK)

1.1.2.1.Vai trò của sách giáo khoa

SGK hay sách học sinh môn Hóa học trong nhà trường phổ thông có

những vai trò chủ yếu sau:

- Cung cấp cho học sinh hệ thống kiến thức, kĩ năng cơ bản, hiện đại,

thiết thực theo những qui định của chương trình môn Hóa học phổ thông

- Góp phần hình thành cho học sinh những phương pháp học tập tích

cực, khả năng tự học, tự nghiên cứu, hình thành và phát triển các kĩ năng,

phương pháp nghiên cứu hóa học

- Tạo điều kiện cho học sinh tự kiểm tra, tự đánh giá kiến thức, kĩ năng,

tự khẳng định mình đối với môn học Hóa học

- Chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên, hoặc vào các trường học nghề,

hoặc trực tiếp lao động, tham gia các hoạt động của cuộc sống

1.1.2.2 Những đổi mới của sách giáo khoa

a) Những yêu cầu đổi mới của sách giáo khoa

Với yêu cầu đổi mới toàn diện giáo dục phổ thông thì những yêu cầu

đổi mới SGK Hóa học đã được các tác giả quán triệt trong quá trình biên soạn

sách Các yêu cầu cụ thể là:

- Bám sát chương trình

Việc biên soạn SGK phải căn cứ vào mục tiêu giáo dục bộ môn, quán

triệt các định hướng đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá mà

chương trình đã quy định

- Đảm bảo tính kế thừa trong quá trình biên soạn

- Có chú ý tới xu thế tiên tiến trong biên soạn sách giáo khoa của các

nước trên thế giới

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 30

- Đảm bảo các tiêu chuẩn cơ bản, hiện đại, sát thực tiễn Việt Nam Kiến

thức đưa vào SGK phải đảm bảo các tiêu chuẩn trên, và phải là các kiến thức

chuẩn xác, đã được thừa nhận, không còn là vấn đề đang tranh luận Cần đặc

biệt chú ý tới các kiến thức có khả năng ứng dụng cao, coi trọng thực hành,

thực nghiệm hóa học

- Đảm bảo tính liên thông môn sao cho kiến thức các môn hỗ trợ lẫn

nhau, tránh trùng lặp, mâu thuẫn

- Tạo điều kiện trực tiếp giúp học sinh tiếp tục nâng cao năng lực tự

học và đổi mới phương pháp dạy học

- Đảm bảo yêu cầu phân hóa với các đối tượng học sinh qua việc chọn

lựa nội dung, hình thức trình bày của SGK theo chương trình chuẩn và nâng

cao và ngay trong từng cuốn sách

- Đảm bảo các yêu cầu về văn phong đặc trưng của SGK mỗi môn học

- Chú ý tới đặc điểm lứa tuổi học sinh và điều kiện dạy học cụ thể của

các cấp học

b) Những đổi mới của sách giáo khoa Hóa học phổ thông

Đổi mới về cách trình bầy

Sự trình bầy của SGK Hóa học phổ thông có sự kết hợp cân đối về tư

liệu, thông tin trong mỗi bài học dưới dạng kênh chữ và kênh hình, trong đó

kênh hình được coi trọng hơn về số lượng và chất lượng

* Sự trình bày trong mỗi chương theo thứ tự:

- Số thứ tự chương, tên chương, tranh hoặc ảnh tượng trưng cho nội

dung chính của chương, tóm tắt những nội dung cơ bản của chương

- Thứ tự các bài học trong chương

- Cuối chương là các bài luyện tập nhằm giúp học sinh củng cố kiến

thức, kĩ năng cơ bản của chương

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Hóa học 31

- Kết thúc một số chương còn có bài thực hành nhằm rèn luyện kĩ năng

thực hành hóa học, hình thành và phát triển phương pháp nghiên cứu hóa học

* Sự trình bày trong mỗi bài theo thứ tự:

- Số thứ tự bài học, số tiết dành cho bài học, tên bài học

- Mục tiêu của bài học

- Những nội dung chính của bài học được trình bày theo các đề mục

- Bài tập cho mỗi bài học thường có từ 4 đến 8 bài để học sinh luyện

tập vận dụng các kiến thức thu được sau mỗi bài học

- Một số bài học có thêm phần tư liệu học tập, phần đọc thêm nhằm bổ

sung, hoàn thiện kiến thức, kĩ năng trong bài học và góp phần giảm tải nội

dung cho bài học, đồng thời còn gây hứng thú học tập cho học sinh

Về hình thức trình bày

- Sách được in theo khổ lớn 17 x 24cm

- Màu sắc sử dụng trong cuốn sách hài hòa, đẹp Có các sơ đồ bằng

hình ảnh, hình vẽ mô tả thí nghiệm với hình ảnh rõ nét với nhiều màu sắc đẹp,

hài hòa giống với thực tế

- Trong bài học, các đề mục, phần tư liệu, phần tóm tắt cuối bài học

được sử dụng các cỡ chữ phù hợp, rõ ràng

c) Nội dung kiến thức trong sách giáo khoa Hóa học

Nội dung kiến thức được trình bày dưới dạng các bài học Hóa học như:

Bài học về các học thuyết, định luật hóa học và hình thành khái niệm; bài

nghiên cứu tính chất các nguyên tố, đơn chất, hợp chất vô cơ và hữu cơ quan

trọng; bài học luyện tập, tổng kết; bài học thực hành Nội dung kiến thức cho

các bài được trình bày đầy đủ, cụ thể dưới dạng các thông tin, bảng số liệu, sơ

đồ

- Bài luyện tập được trình bày gồm 2 phần là phần kiến thức cần nhớ và

phần bài tập

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Húa học 32

- Cỏc bài thực hành giỳp học sinh rốn luyện cỏc kĩ năng: tiến hành thớ

nghiệm đơn giản, quan sỏt và mụ tả đầy đủ cỏc hiện tượng, vận dụng kiến

thức giải thớch hiện tượng và rỳt ra kết luận

- Bài tập được trỡnh bày trong mỗi bài học cú số lượng vừa phải, đa

dạng và cú sự phõn húa về mức độ nhận thức cụ thể gồm:

+ Bài tập trắc nghiệm khỏch quan định tớnh và định lượng

+ Bài tập tự luận định tớnh và định lượng

+ Bài tập thực nghiệm, cú nội dung thực hành, thớ nghiệm húa học

+ Bài tập cú sử dụng hỡnh vẽ, sơ đồ…

+ Bài tập cú nội dung gắn với thực tiễn, đời sống

SGK húa học phổ thụng đó cú những đổi mới đỏng kể về cỏch trỡnh

bày, hỡnh thức và nội dung để đỏp ứng được yờu cầu đổi mới toàn diện giỏo

dục phổ thụng từ mục tiờu, nội dung, phương phỏp và phương tiện dạy học

Húa học

Như vậy, SGK là tài liệu thể hiện một cỏch cụ thể nội dung của mụn

học trong chương trỡnh giỏo dục Đối với hầu hết giỏo viờn phổ thụng, việc

dạy học, kiểm tra đỏnh giỏ theo SGK cũng đồng nghĩa thực hiện chương trỡnh

Cho tới nay SGK vẫn là tài liệu chủ yếu để dạy và học ở cỏc cấp phổ thụng

Do đú cỏc yờu cầu đổi mới giỏo dục phổ thụng về cơ bản đó được thể hiện

trong nội dung biờn soạn SGK Tuy nhiờn SGK chưa thể hiện rừ được phương

phỏp dạy học đối với từng đối tượng cụ thể

1.1.3 Tỡm hiểu về định hướng đổi mới phương phỏp dạy học Húa học

THPT

1.1.3.1 Định hướng chung

* Dạy - học tích cực trong bộ môn Hoá học

Dạy - học tích cực bộ môn Hoá học dựa trên cơ sở quan niệm về tích

cực hoá hoạt động của học sinh (HS) và lấy HS làm trung tâm của quá trình

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Húa học 33

dạy- học Dạy - học tích cực bộ môn Hoá học đ-ợc đặt ra do yêu cầu đổi mới

giáo dục phổ thông, yêu cầu phát triển nhân lực trong cơ chế thị tr-ờng và hội

nhập quốc tế

Dạy học tích cực bộ môn Hóa học có những đặc điểm chung và có nét

đặc thù của bộ môn Hóa học:

- Tổ chức các hoạt động nhận thức giúp phát huy tính tích cực, chủ

động của các HS trong học tập Hóa học

- Chú ý tới ph-ơng pháp nhận thức tích cực của HS, hình thành kĩ năng

học tập Hóa học tích cực, bồi d-ỡng kĩ năng tự học để các HS đều đ-ợc tham

gia hoạt động tìm tòi phát hiện kiến thức

- Tạo điều kiện để các HS đều đ-ợc vận dụng kiến thức để giải quyết

một số vấn đề thực tiễn có liên quan đến Hóa học thông qua giải các dạng bài

tập đã đ-ợc quy định trong chuẩn kiến thức, kĩ năng

- Tổ chức và tạo điều kiện để HS phát triển kĩ năng học tập hợp tác kết

hợp học tập cá nhân một cách linh hoạt và có hiệu quả

- Thực hiện kiểm tra đánh giá kết quả học tập hóa học theo chuẩn kiến

thức, kĩ năng Tạo điều kiện để HS tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau Kết hợp

đánh giá của GV và tự đánh giá của HS, đánh giá quá trình và đánh giá định

kỳ một cách linh hoạt

* Hoạt động dạy tích cực của GV

Dạy hoá học không phải chỉ là quá trình dạy, truyền thụ kiến thức,

thông báo thông tin, "rót" kiến thức vào HS mà chủ yếu là quá trình GV thiết

kế, tổ chức, điều khiển các hoạt động nhận thức tích cực của HS để đạt đ-ợc

các mục tiêu cụ thể ở mỗi bài, ch-ơng, phần Hoá học cụ thể

Hoạt động của các GV là:

Thiết kế kế hoạch bài học (giáo án) bao gồm các hoạt động của HS

theo những mục tiêu cụ thể của mỗi bài học Hoá học mà HS cần đạt

đ-ợc

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Húa học 34

Tổ chức các hoạt động trên lớp để HS hoạt động theo cá nhân hoặc

theo nhóm nh-: nêu vấn đề cần tìm hiểu, tổ chức các hoạt động tìm

tòi phát hiện tri thức và hình thành kĩ năng hoá học v.v

Định h-ớng, điều chỉnh các hoạt động của HS: chính xác hoá các

khái niệm hóa học, các kết luận về các hiện t-ợng, bản chất hoá học

mà HS tự tìm tòi đ-ợc GV thông báo thêm một số thông tin mà HS

không thể tự tìm tòi đ-ợc thông qua các hoạt động ở trên lớp

Thiết kế và thực hiện việc sử dụng các ph-ơng tiện trực quan, hiện

t-ợng thực tế, thí nghiệm hoá học, mô hình mẫu vật nh- là nguồn để

HS khai thác, tìm kiếm, phát hiện những kiến thức, kĩ năng hoá học

Tạo điều kiện cho HS đ-ợc rèn luyện kĩ năng học tập, tự học tích

cực, vận dụng nhiều hơn những tri thức của mình để giải quyết một

số vấn đề có liên quan tới hoá học trong đời sống, sản xuất

Chú ý dạy học sinh cách học tích cực, chủ động và sáng tạo

Nhiều hoạt động tr-ớc đây do GV thực hiện, thí dụ: Trình bày nội

dung có trong SGK; làm thí nghiệm, nêu hiện t-ợng, mô tả hiện t-ợng,

giải thích và viết PTHH thì trong dạy học tích cực, các hoạt động này

Giáo viên tạo điều kiện để HS tích cực chủ động tiến hành các hoạt

động đó d-ới sự h-ớng dẫn của GV

* Hoạt động học tập tích cực của HS

Học hoá học không chỉ là quá trình đ-ợc dạy, không phải chỉ là sự tiếp

nhận một cách thụ động những tri thức hoá học mà chủ yếu là quá trình HS tự

học, tự nhận thức, tự khám phá, tìm tòi các tri thức hoá học một cách chủ

động, tích cực, là quá trình tự phát hiện và giải quyết các vấn đề d-ới sự

h-ớng dẫn, chỉ đạo của GV

HS tiến hành các hoạt động sau:

Tự phát hiện vấn đề hoặc nắm bắt vấn đề do GV nêu ra

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Húa học 35

Hoạt động cá nhân hoặc hợp tác theo nhóm nhỏ để tìm tòi, giải quyết

các vấn đề đặt ra Các hoạt động có thể là:

- Dự đoán hiện t-ợng, tính chất hóa học

- Làm thí nghiệm, quan sát, mô tả hiện t-ợng, giải thích và rút ra

kết luận

- Báo cáo kết quả hoạt động cá nhân hoặc nhóm

- Phán đoán, suy luận,

- Trả lời câu hỏi

- Giải bài toán hoá học,

- Tham gia làm việc hợp tác theo nhóm,

- Rút ra kết luận, nhận xét về hiện t-ợng, tính chất , ứng dụng và

điều chế

Vận dụng kiến thức kỹ năng đã biết để giải thích một số hiện t-ợng

hoá học xẩy ra trong đời sống và sản xuất

Tự đánh giá và đánh giá việc nắm kiến thức kỹ năng của bản thân và

nhóm của các HS khác

Tự học thông qua việc nghiên cứu thông tin từ SGK, các tài liệu tham

khảo, các ph-ơng tiện thông tin đại chúng và thực tiễn đời sống

Cách học tập chủ động, sáng tạo

Nếu tr-ớc đây hoạt động của HS chủ yếu là nghe, ghi chép, trả lời câu

hỏi một cách thụ động thì nay HS cần tích cực thực hiện các hoạt động để

thu thập và sử lí các thông tin, rút ra kết luận

* Các hình thức tổ chức dạy học tích cực

Các hình thức tổ chức dạy học cần tạo ra một môi tr-ờng đảm bảo đ-ợc

mối liên hệ t-ơng tác giữa hoạt động của GV, hoạt động của HS và môi tr-ờng

an toàn để HS tiến hành các hoạt động học tập có hiệu quả, chất l-ợng

Học tập trên lớp d-ới sự h-ớng dẫn của GV theo các hình thức:

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Húa học 36

- Học tập cá nhân

- Học theo cặp

- Học tập hợp tác theo nhóm nhỏ

Tự học tập ở nhà, trong th- viện, trên mạng internet

Học tập ngoài nhà tr-ờng: tham quan học tập ở ngoài trời, cơ sở sản xuất, cơ

sở thực tiễn, xã hội

* Sử dụng thiết bị dạy học hóa học và ứng dụng công nghệ thông

tin theo h-ớng dạy và học tích cực

Tích cực sử dụng đầy đủ và có hiệu quả các thiết bị dạy học hóa học tối

thiểu: Tranh ảnh, dụng cụ, hóa chất đ-ợc cung cấp theo danh mục thiết bị tối

thiểu và một số thiết bị dạy học chung: Đĩa hình, đầu DVD kết nối với TV do

Bộ Giáo dục và Đào tạo duyệt

Tích cực ứng dụng CNTT ở những nơi có điều kiện: Đĩa CD- ROM và

máy tính, máy chiếu đa năng góp phần tích cực hóa hoạt động của HS

Thực hiện sử dụng thiết bị dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin theo định

h-ớng tích cực: Thiết bị dạy học hóa học trong đó có ứng dụng công nghệ

thông tin đ-ợc sử dụng nh- là ph-ơng tiện hỗ trợ, là nguồn kiến thức để HS

tìm tòi , nghiên cứu rút ra kiến thức, kiểm tra, vận dụng kiến thức và kĩ năng

giúp hiểu sâu, nhớ lâu các kiến thức đã học

Hạn chế sử dụng thiết bị dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin chỉ

để trình chiếu, minh họa một cách hình thức, hời hợt mà không giúp phát triển

t- duy tích cực của HS, không giúp HS rút ra đ-ợc những kiến thức mới

* Đổi mới ph-ơng pháp dạy học Hoá học theo h-ớng sử dụng một

cách tổng hợp và linh hoạt các ph-ơng pháp, ph-ơng tiện dạy học cơ bản

và hiện đại , đặc thù của bộ môn Hoá học với các kĩ thuật thiết kế tổ chức

hoạt động dạy học hóa học giúp dạy học hóa học tích cực và có hiệu quả

- Sử dụng các yếu tố tích cực đã có ở các PPDH Hoá học nh- ph-ơng

pháp thực nghiệm, ph-ơng pháp nêu và giải quyết vấn đề, ph-ơng pháp trực

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Húa học 37

quan, ph-ơng pháp đàm thoại, ph-ơng pháp sử dụng câu hỏi và bài tập hóa

học v.v

- Sử dụng các ph-ơng pháp đã có theo h-ớng tích cực: Thuyết trình tích

cực, thí nghiệm HS và thí nghiệm biểu diễn của GV theo h-ớng nghiên cứu

- Tiếp thu có chọn lọc một số quan điẻm, ph-ơng pháp tích cực trong

giáo dục khoa học hiện đại của một số n-ớc trên thế giới nh-: dạy học kiến

tạo, dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ, dạy học theo dự án, dạy học theo tình

huống, dạy học theo hợp đồng, dạy học theo góc v.v trong dạy học Hóa học

- Lựa chọn các ph-ơng pháp phát huy tính tích cực của HS phù hợp với

mục tiêu, nội dung loại bài hoá học nhất định, đối t-ợng HS cụ thể, phù hợp

với điều kiện của từng vùng từng địa ph-ơng

- Phối kết hợp một cách hợp lý một số ph-ơng pháp khác nhau nhằm

phát huy cao độ hiệu quả của giờ dạy học Hoá học tích cực

- Kết hợp các ph-ơng pháp với việc sử dụng các thiết bị dạy học Hóa

học, khai thác ứng dụng của công nghệ thông tin nh- sử dụng máy tính và

projecter, đĩa hình, thí nghiệm mô phỏng, thí nghiệm ảo tạo điều kiện cho HS

tích cực, độc lập sáng tạo khám phá kiến thức mới và rèn luyện kĩ năng

Một số định h-ớng ph-ơng pháp dạy học Hoá học THPT theo

h-ớng tích cực đ-ợc chú ý, nh- :

a Sử dụng thiết bị, thí nghiệm hoá học theo định h-ớng chủ yếu là

nguồn để HS nghiên cứu, khai thác tìm tòi kiến thức hoá học Hạn chế sử dụng

chúng để minh hoạ hình ảnh, kết quả thí nghiệm mà không có tác dụng khắc

sâu kiến thức

b Sử dụng câu hỏi và bài tập hoá học nh- là nguồn để HS tích cực, chủ

động nhận thức kiến thức, hình thành kĩ năng và vận dụng tích cực các kiến

thức và kĩ năng đã học

c Nêu và giải quyết vấn đề trong dạy học Hoá học theo h-ớng giúp HS

không tiếp thu kiến thức một chiều Thông qua các tình huống có vấn đề trong

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Húa học 38

học tập hoặc vấn đề thực tiễn giúp HS phát triển t- duy sáng tạo và năng lực

giải quyết vấn đề

d Sử dụng sách giáo khoa hoá học nh- là nguồn t- liệu để HS tự đọc, tự

nghiên cứu, tích cực nhận thức, thu thập thông tin và xử lí thông tin có hiệu

quả

e Tự học kết hợp với hợp tác theo cặp, theo nhóm nhỏ trong học tập

hoá học theo h-ớng giúp HS có khả năng tự học, khả năng hợp tác cùng học,

cùng nghiên cứu để giải quyết một số vấn đề trong học tập hoá học và một số

vấn đề thực tiễn đơn giản có liên quan đến hoá học

g Chú ý ứng dụng công nghệ thông tin để đổi mới ph-ơng pháp dạy

học, đặc biệt ở những địa ph-ơng có điều kiện thực hiện Thí dụ:

- Sử dụng đĩa CD- ROM có các hình ảnh mô phỏng về một số khái

niệm trừu t-ợng, một số thí nghiệm độc hại, khó thành công hoặc cần nhiều

thời gian

- Sử dụng một số phần mềm chuyên dụng đơn giản để thiết kế bài học

điện tử, hệ thống câu hỏi và bàì tập hoặc sử dụng các phần mềm có sẵn

- Khuyến khích HS khai thác các thông tin theo một số chủ đề có liên

quan đến thực tiễn nh- vệ sinh an toàn thực phẩm, ô nhiễm môi tr-ờng, bài tập

trắc nghiệm khách quan trên mạng internet

h Chú ý áp dụng đổi mói đánh giá kết quả học tập hóa học theo h-ớng

sử dụng hệ thống bài tập đa dạng: bài tập lí thuyết và bài tập thực nghiệm,

TNKQ và tự luận, bài tập hóa học có nội dung thực tiễn giúp HS tự đánh giá

và đánh giá lẫn nhau, kết hợp đánh giá của GV và đánh giá của HS trong quá

trình dạy học Hóa học

* Thiết kế kế hoạch bài học môn Hóa học theo định h-ớng đổi mới

ph-ơng pháp dạy học Hóa học

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Húa học 39

Để thực hiện dạy học tích cực một bài học hóa học, cần có các b-ớc cơ

bản:

- Nhận thức sâu sắc về dạy học tích cực bộ môn Hóa học: Quan niệm,

hoạt động của GV, hoạt động của HS, vận dụng các ph-ơng pháp để dạy học

tích cực

- Thiết kế kế hoạch bài học theo định h-ớng dạy học tích cực

- Tổ chức, điều khiển các hoạt động nhận thức của HS theo h-ớng tích

cực

Do đó khâu thiết kế kế hoạch bài học có vai trò rất quan trọng

1.1.3.2 Qui trình để thiết kế bài soạn theo h-ớng đổi mới ph-ơng pháp

dạy học

Bài soạn cho một tiết dạy học theo h-ớng dạy học tích cực đ-ợc chuẩn

bị theo các b-ớc sau đây:

B-ớc 1: Xác định mục tiêu của bài

Mục tiêu của bài là đích đặt ra cho HS cần đạt đ-ợc sau khi học bài đó

- Mục tiêu của bài học chỉ đạo toàn bộ nội dung, ph-ơng pháp day- học,

nội dung và ph-ơng pháp đánh giá (hệ thống câu hỏi và bài tập)

Mục tiêu của bài gồm 3 thành tố: kiến thức, kĩ năng, thái độ

- Khi xác định mục tiêu cần chú ý tới những kiến thúc và đặc biệt là các

kĩ năng, thái độ ẩn chứa trong nội dung của bài

Mục tiêu đ-ợc thể hiện bằng các động từ để có thể l-ợng hoá đ-ợc

Trong mục tiêu nêu rõ sau khi học phần đó HS biết cách tiến hành các

hoạt động để có đ-ợc kiến thức mới nào? kĩ năng mới nào? có thái độ tích cực

gì?

Chuẩn kiến thức, kĩ năng trong ch-ơng trình hóa học THPT là cơ sở

quan trọng để xác định mục tiêu bài học

B-ớc 2: Xác định ph-ơng pháp, kĩ thuật dạy học chủ yếu

Nguyễn Thị Huế K33-B Khoa Húa học 40

Việc xác định ph-ơng pháp sao cho đơn giản, phù hợp, giúp HS tự lực ở

mức cao nhất để tìm tòi phát hiện kiến thức mới đồng thời phù hợp với đối

t-ợng HS Việc lựa chọn ph-ơng pháp căn cứ vào mục tiêu cụ thể, nội dung cụ

thể và đặc điểm của mỗi ph-ơng pháp và sự phối hợp giũa chúng

B-ớc 3 : Chuẩn bị

Chuẩn bị thiết bị dạy học cần thiết cho tiết học gồm:

- Tranh ảnh nào? Cách sử dụng? ở đâu? khi nào?

- Dụng cụ hóa chất nào để thực hiện thí nghiệm nào? Cho HS hay cho

GV? Số l-ợng?

- Phiếu học tập? Nội dung của phiếu học tập? Sử dụng ở nội dung nào?

- Đồ dùng tự làm hoặc tự sắm? HS hay GV chuẩn bị

Việc chuẩn bị này cần đ-ợc thiết kế trên cơ sở xác định các ph-ơng

pháp dạy học chủ yếu trong bài học

B-ớc 4: Thiết kế các hoạt động của GV và HS theo h-ớng tích cực ở trên

lớp

Mỗi hoạt động nên t-ơng ứng với một nội dung của bài học

Mỗi hoạt động cần đảm bảo rõ ràng:

- Mục tiêu của hoạt động: Kiến thức, kĩ năng và thái độ Nên bám sát

chuẩn kiến thức, kĩ năng trong ch-ơng trình Hóa học phổ thông

- Các hoạt động cụ thể của GV và HS để thực hiện mục tiêu Yêu cầu

phải thể hiện đ-ợc vai trò tổ chức, điều khiển, định h-ớng và hoàn thiện của

GV và các hoạt động tích cực của HS rút ra kiến thức mới

- Kết quả của mỗi hoạt động là rút ra đ-ợc kiến thức, kĩ năng mới cần

lĩnh hội

Việc thiết kế các hoạt động có thể đ-ợc chia thành các cột hoặc có thể

trình bày thứ tự các hoạt động của GV và HS

B-ớc 5: HS tự đánh giá củng cố và vận dụng