Các thẩm quyền do Chính phủ và hệ thống cơ quan hành chính Nhà nước từ Trung ương đến địa phương thực hiện là biểu hiện cụ thể của hoạt động quản lý hành chính Nhà nước.Do đó có thể hiểu
Trang 1I-PHẦN MỞ ĐẦU:
Ở nước ta, quyền lực Nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp giữa các cơ quan Nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp Quyền lập pháp là quyền ban hành và sửa đổi Hiến pháp và các đạo luật, xây dựng các quy tắc pháp lý cơ bản để điều chỉnh các mối quan hệ
xã hội Quốc hội là cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất và là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp Quyền tư pháp là quyền bảo vệ pháp luật bằng hoạt động xét xử, công tố và các hoạt động khác liên quan trực tiếp đến xét xử Quyền hành pháp là quyền chấp hành luật và tổ chức đời sống xã hội theo pháp luật Quyền hành pháp bao gồm thẩm quyền lập quy và thẩm quyền hành chính Lập quy là quyền ban hành các văn bản pháp quy(văn bản dưới luật) nhằm cụ thể hoá luật và hướng dẫn thực hiện luật Hành chính là quyền
tổ chức, điều hành các hoạt động kinh tế -xã hội, đưa pháp luật vào đời sống, nhằm giữ gìn trật tự an ninh xã hội, phục vụ lợi ích nhân dân,sử dụng có hiệu quả nguồn tài chính để phát triển đất nước một cách có hiệu quả Các thẩm quyền do Chính phủ và hệ thống cơ quan hành chính Nhà nước từ Trung ương đến địa phương thực hiện là biểu hiện cụ thể của hoạt động quản lý hành chính Nhà nước.Do đó có thể hiểu rằng quản lý hành chính Nhà nước là hoạt động thực thi quyền hành pháp nhằm tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực Nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi của công dân do các cơ quan trong hệ thống hành chính từ Trung ương đến cơ sở tiến hành để thực hiện được chức năng nhiệm vụ của Nhà nước, phát triển kinh tế
xã hội, duy trì trật tự an ninh, thoả mãn nhu cầu hàng ngày của nhân dân Hoạt động của các cơ quan Nhà nước mang tính quyền lực-pháp lý, nhân danh Nhà nước, đại diện cho quyền lực Nhà nước, thể hiện ý chí Nhà nước Quyết định quản lý hành chính Nhà nước của cơ quan hành chính là sản phẩm chứa đựng yếu tố quyền lực, quyền uy, thể hiện ý chí của cơ quan ban hành Như vậy, quyết định quản lý hành chính Nhà nước cũng giống như mọi quyết
Trang 2định pháp luật khác đều có tính ý chí, tính quyền lực, tính pháp lý, thể hiện ở chỗ khi ra quyết định cơ quan, người có thẩm quyền nhân danh Nhà nước, đại diện cho quyền lực Nhà nước Mọi cơ quan Nhà nước, mọi tổ chức, cá nhân thuộc đối tượng thi hành đều phải thực hiện quyết định đó, nếu không tự giác
sẽ bị cưỡng chế thi hành trong trường hợp pháp luật quy định.Như vậy, việc
ra quyết định quản lý hành chính thể hiện ý chí quyền lực Nhà nước của các
cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, người có thẩm quyền, được ban hành trên
cơ sở và để thi hành luật theo thủ tục do pháp luật quy định, nhằm định ra ra chủ trương, chính sách, nhiệm vụ lớn có tính định hướng trong quản lý Nhà nước, hoặc đặt ra, sửa đổi, bãi bỏ quy phạm pháp luật hiện hành, làm thay đổi hiệu lực của chúng, hoặc làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt các quan hệ pháp luật hành chính cụ thể, để thực hiện các nhiệm vụ và chức năng quản lý Nhà nước Theo tính chất pháp lý, quyết định quản lý hành chính Nhà nước được phân thành 3loại : Quyết định chính sách; Quyết định quy phạm; Quyết dịnh hành chính cá biệt Nguyên tắc quản lý Nhà nước bằng pháp luật đòi hỏi mọi hoạt động của các cơ quan hành chính Nhà nước,trong đó có hoạt động ra quyết định quản lý hành chính Nhà nước phải ban hành trên cơ sở Hiến pháp, luật, văn bản của cơ quan Nhà nước cấp trên, phải nhằm thực hiện Hiến pháp, pháp luật và phải hợp lý, nghĩa là phải phù hợp với đườnglối chính trị, nhu cầu, nguyện vọng của nhân dân và thực tiễn, khả năng quản lý Nhà nước trong từng giai đoạn cụ thể Các quyết định quản lý hành chính Nhà nướcphải hợp pháp và hợp lý thì nó mới có khả năng thực thi, được xã hội chấp nhận có nghĩa là các quyết định quản lý hành chính Nhà nước không được trái với Hiến pháp, luật và văn bản của cơ quan Nhà nước cấp trên, và phải được ban hành trong phạm vi thẩm quyền của cơ quan hoặc chức vụ, và phải được xuất phát từ lý do xác thực, có nhĩa là chỉ khi nào trong đời sống quản lý Nhà nước
và đời sống nhân dân xuất hiện các nhu cầu, các sự kiện được pháp luật quy định cần phải ban hành quyết định thì cơ quan hành chính Nhà nước có thẩm quyền mới ra các quyết định nhằm quy định chung hoặc áp dụng pháp luật
Trang 3vào các trường hợp cụ thể Quyết định quản lý hành chính Nhà nước phải bảo đảm hài hoà lợi ích Nhà nước, tập thể và cá nhân Khi ban hành quyết định phải cân đối hợp lý lợi ích Nhà nước và xã hội, coi lợi ích của Nhà nước và lợi ích chung của công dân làm tiêu chí để đánh giá tính hợp lý của quyết định quản lý hành chính Nhà nước Quyết định quản lý hành chính Nhà nước phải
có tính cụ thể và phù hợp với từng vấn đề, với các đối tượng thực hiện Một quyết định có hiệu lực và khả năng thực thi cao khi nó được ban hành đúng lúc, trường hợp không cần thiết mà vẫn ban hành quyết định thì không những không mang lại hiệu quả mà thậm chí còn gây ra thiệt hại về vật chất, tinh thần, vì vậy có thể nói hiệu lực của pháp luật Nhà nước và hiệu quả quản lý
xã hội của Nhà nước phần nhiều tuỳ thuộc vào quyết định hành chính của Nhà nước, do đó qquyết định hành chính phải phù hợp thì sẽ là động lực thúc đẩy
xã hội phát triển theo chiều hướng tích cực Nếu quyết định sai thì xã hội sẽ rối ren, lòng dân không yên, uy tín của Nhà nước bị suy giảm Thực trạng nền hành chínhe của nước ta hiện nay còn nhiều bất cập do cả một thời kỳ dài chúng ta vận hành nền hành chính theo hưóng tập trung quan liêu bao cấp phù hợp với thời kỳ đất nước có chiến tranh Từ đại hội Đảng toàn quốc lần thứ
VI đến nay đất nước ta đã và đang từng bước xoá bỏ nền hành chính cũ tiến dần đến nền hành chính hiệu lực, hiệu quả để thích ứng với công cuộc đổi mới của đất nước, trong bước đi cụ thể không tránh khỏi có những sự tuỳ tiện, không chấp hành kỷ luật, kỷ cương, quy tắc, quy chế làm việc của các cơ quan quản lý hành chính Nhà nước đã làm cho nền hành chính không vận hành thống nhất từ Trung ương đến cơ sở Nhiều quyết định trái với quy định của cấp trên đã làm cho nhân dân thiếu niềm tin chung vào cơ quan hành chính Nhà nước do nhiều nhuyên nhân có thể do năng lực, trình độ hạn chế,
có thể do vụ lợi cá nhân như trường hợp xảy ra tại ấp Tân Thạnh, xã Tân Phú, huyện Tân Phụng, tỉnh Cần Thơ
Trang 4II- TÌNH HUỐNG
Tại ấp Tân Thạnh, xã Tân Phú, huyện Tân Phụng, tỉnh Cần Thơ ( cũ) toạ lạc một mảnh đất có diện tích 253,75m2,trong chế độ cũ đã có nhiều chủ
sử dụng khác nhau, nhưng đến khoảng năm 1965 thì trở thành đất thuộc diện vắng chủ và được sử dụng làm hai phòng học Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, phần đất này tiếp tục được sử dụng làm phòng học Đến năm
1992, UBND xã Tân Phú đã bán hai phòng học này cho ông Nguyễn Thanh Hồng ( 189m2 ) và ông Nguyễn Hữu Truật (64,75m2) Tiếp đó ông Hồng được UBND huyện Tân Phụng cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với phần đất ông đã mua, còn ông Truật thì bán lại phần đất của mình cho ông Nguyễn Duy Linh Mọi chuyện trở nên rắc rối khi gia đình bà Nguyễn Thị Đầm tự dưng phát đơn kiện đòi đất với lý do: trước đây họ là người sử dụng toàn bộ diện tích đất này Đòi hỏi vô lý này của bà Đầm lập tức bị UBND huyện Tân Phụng bác bỏ vì phần đất nói trên là tài sản công, thuộc quyền quản lý của Nhà nước và bà Đầm cũng không thuộc đối tượng có quyền đòi đất theo quyết định 111/CP ngày 14/4/1977 của Chính Phủ Không chịu bỏ cuộc, bà Đầm tiếp tục khiếu kiện đòi đất nên tháng 3/1997, Chủ tịch UBND tỉnh Cần Thơ ra quyết định đình chỉ việc xây dựng của gia đình ông Hồng trên phần đất 189m2 Ngay sau đó, ngày 6/10/1997, Chủ tịch UBND tỉnh Cần Thơ lại ra quyết định số 2539 với nội dung: huỷ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của ông Hồng, thu hồi toàn bộ 189m2 đất của ông Hồng vào 64,75m2 đất của ông Linh để giao cho UBND huyện Tân Phụng sử dụng vào mục đích công cộng Nếu quyết định này nhằm "sửa sai" cho việc bán đất trái thẩm quyền của UBND xã Tân Phú thì chẳng có gì đáng bàn Tuy nhiên, những việc làm liền sau đó của UBND tỉnh Cần Thơ, UBND huyện Tân
Trang 5Phụng lại buộc dư luận phải đặt câu hỏi: Việc thu hồi đất nói trên có đơn giản chỉ là "sửa sai"?
Căn cứ quyết định số 2539, ngày 17/11/1997, UBND huyện Tân Phụng có tờ trình số 111 gửi UBND tỉnh đề nghị được "hoá giá phần đất nói trên theo khung giá quy định của Nhà nước, trong đó được ưu tiên các hộ Nguyễn Thanh Hồng, Nguyễn Duy Linh đang sử dụng" Lý do được đưa ra là"vị trí phần đất thu hồi(…) diện tích tương dối nhỏ, không thể xây dựng các công trình phúc lợi phục vụ cho lợi ích công cộng" Mặc dù trong tờ trình này không hề đả động gì đến hộ bà Đầm nhưng không hiểu vì lý do gì, trong công văn số 2304 ngày 1/12/1997, UBND tỉnh Cầnt Thơ lập tức chỉ đạo UBND huyện Tân Phụng "Giao quyền sử dụng đất thổ cư trước đây là nền trường học tại xã Tân Phú, huyện Tân Phụng cho ba hộ là Nguyễn Thanh Hồng, Nguyễn Duy Linh và bà Nguyễn Thị Đầm theo hướng giao cho ông Linh diện tích là 64,75m2, ông Hồng 94,5m2, và bà Đầm 94,5m2" Sau đó UBND tỉnh Cần Thơ liên tiếp ra các công văn số 1990 ngày 8/9/1998 và số 401 ngày 6/2/1999 chỉ với nội dung yêu cầu UBND huyện Tân Phụng tổ chức giao 94,5m2 đất trước đây là nền trường học tai xã Tân Phú cho hộ bà Nguyễn Thị Đầm (trong khi bà Đầm đang ngụ tại địa phương khác, và đang quản lý, sử dụng 8.200m2 đất ruộng, 1.700m2 đất vườn và 300m2 đất thổ cư Điều đó đồng nghiã với việc bà Đầm không hề có nhu cầu sử dụng đất và cũng không phải là đối tượng được giao đất theo quy định của pháp luật)
Như vậy, trải qua 7 năm, từ việc UBND xã Tân Phú bán đất trái thẩm quyền đến hàng loạt các quyết định thu hồi đất, giao lại đất của UBND tỉnh Cần thơ và UBND huyện Tân Phụng, cuối cùng mọi thứ chẳng có gì thay dổi ngoài việc ông Hồng bỗng dưng bị mất đi một nửa diện tích đất mà ông đang
sử dụng ổn định."Nếu Nhà nước sử dụng phần diện tích đất trên vào mục đích công cộng thì tôi đành chịu nhưng đem giao bán cho một cá nhân khác thì tôi không đồng tình", nguyện vọng này của ông Hồng là chính đáng
Trang 6Sau sự việc trên dư luận đang dặt câu hỏi : động cơ nào dẫn đến những quyết định tiền hậu bất nhất này của UBND tỉnh Cần Thơ? Phải chăng là có tiêu cực trong các quyết định bất hợp lý trên?
III- PHÂN TÍCH VÀ XỬ LÝ TÌNH HUỐNG
1- CƠ SỞ LÝ LUẬN
Qua xem xét tình huống trên, ta thấy vai trò quản lý của Nhà nước về quyền sử dụng đất đai, chế độ quản lý của Nhà nước đối vơí đát đai, quyền hành pháp của Nhà nước về việc ra các quyết định điều chỉnh các quan hệ
xã hội
1.1- Vai trò quản lý của Nhà nước về quyền sử dụng đất đai.
Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thế được của một số sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, đối với Việt nam, một nước có 90% số dân làm nghề nông đất đai lại càng có vai trò quan trọng đặc biệt, đất đai còn là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh và quốc phòng Vai trò kinh tế của đất đai đã được Mác khái quát"Đất là Mẹ, sức lao động là Cha, sinh sản ra mọi của cải vật chất" Nhà nước xã hội chủ nghĩa ngay từ khi mới ra đời đã ưu tiên giải quyết các vấn đề về đát đai Ngay từ khi mới giành được chính quyền, Lê Nin đã ký sắc lệnh về ruộng đất, xác định quyền sở hữu duy nhất của Nhà nước Xô viết đối với đất đai Ở nước ta sau khi Cách mạng tháng 8 thành công, Nhà nước
đã ban hành các sắc lệnh, đạo luật để quản lý đất đai, ngay cả khi cuộc kháng chiến chống Pháp chưa hoàn thành, Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà đã ban hành "Luật cải cách ruộng đất" ngày 4/12/1953 nhằm từng bước xoá bỏ tàn dư của chế độ phong kiến và đế quốc do sự chiếm hữu đất đai mang lại
Từ sáu hình thức sở hữu chủ yếu về đất đai : sở hữu của thực dân Pháp, sở
Trang 7hữu của địa chủ, sở hữu của nhà chung, sở hữu của tầng lớp phú ông, sở hữu của tầng lớp tư sản và sở hữu nhỏ của người nông dân, Nhà nước chỉ còn thừa nhận hai hình thức sở hữu chủ yếu về đất đai là: Sở hữu Nhà nước và sở hữu ruộng đất của người nông dân, chính vì vậy việc quản lý và sử dụng đất đai là nhiệm vụ của toàn xã hội, mà trước hết là nhiệm vụ của Nhà nước, chỉ có Nhà nước mới có đủ các điều kiện và khả năng để quản lý thống nhất đất đai.Nguyên tắc đất đai thuộc sở hữu đặc biệt của Nhà nước đã được quy định taị điều 19 Hiến pháp 1980 và điều 17 Hiến pháp 1992: Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý, đó chính là cơ sở pháp lý cao nhất xác định Nhà nước là chủ sở hữu duy nhất và tuyệt đối toàn bộ vốn đất quốc gia Quyền sở hữu đất đai thuộc Nhà nước tức là đất đai khong còn thuộc quyền sở hữu của một tổ chức hay một cá nhân công dân nào Các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân công dân chỉ là chủ thể của quyền sử dụng đât đai mà thôi Nhà nước có quyền nhưng đồng thời cũng có nghĩa vụ khi tham gia vào quan hệ pháp luật đất đai Điều 13 Luật Đất đai 1992 xác định hàng loạt nội dung trong quản lý đất đai của Nhà nước và cũng là nghĩa vụ mà Nhà nước cần phải thực hiện, cụ thể là Nhà nước thực hiện việc kiểm tra giám sát quá trình quản lý và sử dụng đất, bảo hộ quyền lợi chính đáng của người sử dụng đất, giải quyết các bất đồng, mâu thuẫn trong quan hệ đất đai
Nhà nước giao đất cho người sử dụng đất, người sử dụng đất là người trực tiếp thực hiện ý đồ của Nhà nước, nhằm khai thác thuộc tính có ích của đất phục vụ cho việc phát triển kinh tế, xã hội, Nhà nước có chính sách bảo đảm cho người làm nông nghiệp có đất để sản xuất, bảo đảm việc thực hiện các quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, thế chấp và thừa kế trong thời hạn giao đất Điều 73 điểm 6,8 Luật Đất đai còn quy định:"Người sử dụng đất được Nhà nước bảo vệ khi bị người khác xâm phạm đến quyền sử dụng đất đai hợp pháp của mình, được bồi thường thiệt hại về đất khi bị thu hồi, được
Trang 8quyền khiếu nại, tố cáo về những hành vi vi phạm quyền sử dụnh đất hợp pháp của mình và những hành vi khác vi phạm pháp luật về đất đai"
1.2- Chế độ quản lý Nhà nước đối với đất đai.
Các quan hệ đất đai là các quan hệ xã hội trong lĩnh vực kinh tế, bao gồm:quan hệ sở hữu đất đai, quan hệ sử dụng đất đai Quản lý Nhà nước đối với đât đai là tổng hợp các hoạt động của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền để thực hiện và bảo vệ quyền sở hữu Nhà nước về đất đai, đó là các hoạt động trong việc nắm chắc tình hình sử dụng đất, trong việc phân phối và phân phối lại đất đai theo quy hoạch trước mắt cũng như lâu dài, trong việc thanh tra, kiểm tra giám sát quá trình sử dụng đất
Hoạt động quản lý đất đai của mỗi cơ quan Nhà nước có thẩm quyền làm phát sinh các quan hệ giữa các cơ quan Nhà nước với nhau và giữa các cơ quan Nhà nước với người sử dụng đất Nhà nước ban hành pháp luật để hướng dẫn các quan hệ đó được phát triển thống nhất và phù hợp với yêu cầu, lợi ích của Nhà nước và của nhân dân Vì vậy chế độ quản lý Nhà nước đối với đất đai là tổng hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình quản lý Nhà nước đối với đất đai Những quy định này được ghi nhận trong Hiến pháp 1992, trong Luật Đất đai 1993 và một số văn bản pháp luật về quản lý đất đai như quy định về thẩm quyền giao đất, quy định về chuyển quyền sử dụng đất
+ Thẩm quyền giao đất để sử dụng vào mục đích không phải là sản xuất nông nghiệp theo quy định tại điều 23 khoản 3 điểm d Luật Đất đai 1993…"Kế hoạch giao đất khu đân cư nông thôn để UBND huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh giao đất cho hộ gia đình, cá nhân làm nhà ở"
Trang 9+ Việc chuyển quyền sử dụng đất là thiết lập cho người sử dụng đất được sử dụng hợp pháp Nhà nước bảo hộ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, quy định này rất chặt chẽ, nhằm mở rộng tối đa quyền của người sử dụng và việc chuyển quyền sử dụng đất Mặc dù vậy Nhà nước cũng quy định các trường hợp không được phép chuyển quyền sử dụng đất tại điều
30 Luật Đất đai 1993 như sau:
Không được chuyển quyền sử dụng đất trong những trường hợp sau đây:
1-Đất sử dụng không có giấy tờ hợp pháp
2-Đất giao cho các tổ chức mà pháp luật quy định không được chuyển quyền sử dung
3-Đất đang có tranh chấp
1.3- Tính hợp pháp và hợp lý của một quyết định hành chính
Tính hợp pháp và hợp lý của một quyết định hành chính có mối liên hệ chặt chẽ với nhau Khi ban hành các quyết định hành chính, các cơ quan hành chính Nhà nước phải bảo đảm tính hợp pháp và tính hợp lý, có như vậy quyết định đưa ra mới có tính khả thi, được xã hôị đồng tình và chấp hành nghiêm chỉnh
+ Tính hợp pháp của một quyết định hành chính được thể hiện như sau:
- Các quyết định quản lý hành chính nhà nước phải phù hợp với nội dung
và mục đích của luật Có nghĩa là các quyết định quản lý hành chính Nhà nước không được trái với Hién pháp , luật và văn bản của cơ quan Nhà nước cấp trên Nghĩa là các quyết định hành chính Nhà nước không được
vi phạm luật
Trang 10- Các quyết định quản lý hành chính Nhà nước được ban hành trong phạm
vi thẩm quyềncủa cơ quan hoạc chức vụ điều này đòi hỏi mỗi cơ quan chỉ
có quyền hạn ban hành quyết định các vấn đề nhất định do pháp luật giao cho, không lạm quyền,không lẩn tránh trách nhiệm, việc phân định này nhừm đảm bảo cho cơ quan thực hiện trách nhiệm được chủ động, chống
sự can thiệp trái thẳm quyền của cơ quan khác tránh được tình trạng mất trật tự trong quản lý hành chính Nhà nước
- Quyết định quản lý hành chính Nhà nứơc phải được ban hành từ lý do xác thực Có nghĩa là chỉ khi trong đời sống quản lý Nhà nước và đời sống nhân dân có sự xuất hiện các nhu cầu, các sự kiện được pháp luật quy định phải ban hành quyết định thì cơ quan hành chính Nhà nước có thẩm quyền mới ra các quyết định nhằm áp dụng trong các trường hợp cụ thể hoặc quy định chung
- Quyết định quản lý hành chính phải được ban hành đúng thể thức Nếu vi phạm các điều bắt buộc trên thì quyết định hành chính sẽ trở thành bất hợp pháp
+ Yêu cầu hợp lý của một quyết định quản lý hành chính khi nó đáp ứng các yêu cầu sau:
- Quyết định quản lý hành chính Nhà nước phải bảo đảm hài hoà lợi ích của Nhà nước, tập thể và lợi ích cá nhân, phải cân đối hợp lý lợi ích Nhà nước
và xã hội, coi lợi ích chung của công dân làn tiêu chí để đánh giá tính hợp lýcủa quyết định