Tìm hiểu thực trạng quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua quá trình dạy học môn tập đọc ở lớp 4

Lời cảm ơn Để hoàn thành khoá luận tốt nghiệp với đề tài: “Tìm hiểu thực trạng giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua môn Tập đọc lớp 4”, tôi đã nhận đ-ợc sự h-ớng dẫn rất tận tình của

Lời cảm ơn

Để hoàn thành khoá luận tốt nghiệp với đề tài: “Tìm hiểu thực trạng giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua môn Tập đọc lớp 4”, tôi đã nhận đ-ợc sự h-ớng dẫn rất tận tình của cô giáo - thạc sĩ Trịnh Thuý Giang, sự giúp đỡ của các thầy cô giáo trong khoa Giáo dục Tiểu học tr-ờng Đại học S- phạm Hà Nội 2 và

sự giúp đỡ của cô giáo chủ nhiệm lớp 4A2- Lê Hoàng Hà và các cô giáo ở tr-ờng Tiểu học Phù Lỗ A, Sóc Sơn, Hà Nội

Qua đây, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các thầy cô giáo trong khoa Giáo dục Tiểu học Và đặc biệt gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến giảng viên - Thạc

sĩ Trịnh Thuý Giang đã h-ớng dẫn và tạo những điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành khoá luận tốt nghiệp này

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan khoá luận này là kết quả nghiên cứu của riêng tôi

Những kết quả thu đ-ợc là hoàn toàn chân thực và ch-a có trong một đề án

nghiên cứu nào

Nếu sai tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Hà Nội, tháng 5 năm 2010 Sinh viên thực hiện

Vũ Thị Huệ

Mục lục

Mở đầu

1.Lí do chọn đề tài 7

2- Lịch sử vấn đề nghiên cứu 9 3 Mục đích nghiên cứu 10

4 Đối t-ợng và khách thể nghiên cứu 10

5 Nhiệm vụ nghiên cứu: 11

6 Giả thuyết khoa học: 11

7 Phạm vi nghiên cứu: 11

8 Ph-ơng pháp nghiên cứu 12 9- Cấu trúc khoá luận: 12 Nội dung Ch-ơng 1: Cơ sở lý luận 1.1 Một số khái niệm công cụ của đề tài 13

1.1.1 Khái niệm về đạo đức 13

1.1.2 Khái niệm giáo dục đạo đức 14

1.1.3 Khái niệm quá trình giáo dục đạo đức 14

1.1.4 Khái niệm quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học 15

1.1.5 Khái niệm quá trình dạy học 16

1.1.6 Khái niệm quá trình dạy học môn Tập đọc 16

1.2 Môn Tập đọc đối với việc giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 4 16

1.2.1 Đặc tr-ng của môn Tập đọc lớp 4 16

1.2.2 Đặc điểm của phân môn Tập đọc 18

1.2.2.1 Nhiệm vụ 18

1.2.2.3 Nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua môn Tiếng Việt ở Tiểu học 28 1.2.2.4 ý nghĩa của việc giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua phân môn Tập đọc ở Tiểu học 29

1.3 Các ph-ơng pháp dạy học th-ờng đ-ợc sử dụng trong tiết học Tập đọc ở tiểu

học nhằm giáo dục đạo đức cho học sinh 31

1.3.1 Ph-ơng pháp đọc, kể diễn cảm 31

1.3.2 Ph-ơng pháp đàm thoại 32

1.3.3 Ph-ơng pháp trực quan 34

1.3.4 Ph-ơng pháp đ-a học sinh vào hoạt động văn học 35

Ch-ơng 2: Thực trạng quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học thông qua quá trình dạy học môn tập đọc lớp 4 2.1 Khái quát đối t-ợng điều tra khảo sát 36

2.1.1 Một số đặc điểm tâm lý, đặc điểm nhân cách của học sinh lứa tuổi tiểu học 36 2.1.2 Những đặc điểm tâm lý của học sinh lớp 4 có liên quan đến việc tiếp nhận những bài học đạo đức thông qua các tiết học Tập đọc 38

2.1.2.1 Học sinh lứa tuổi lớp 4 giàu xúc cảm và tình cảm 38

2.1.2.2 Trí t-ởng t-ợng phong phú, bay bổng 40

2.1.2.3 T- duy hình t-ợng 41

2.2 Khái quát về quá trình điều tra khảo sát 41

2.2.1 Mục tiêu khảo sát 41

2.2.2 Nội dung điều tra khảo sát 42

2.2.3 Ph-ơng pháp nghiên cứu 42

2.2.4 Thời gian điều tra 42

2.2.5 Địa điểm điều tra 42

2.3 Kết quả khảo sát43 2.3.1 Thực trạng nhận thức của giáo viên về mức độ phù hợp của việc giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua phân môn Tập đọc 43

2.3.2 Thực trạng nhận thức về nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua

2.3.3 Thực trạng của việc sử dụng các ph-ơng pháp dạy học vào giáo dục đạo

2.3.4 Thực trạng của việc sử dụng kết hợp các ph-ơng pháp dạy học vào giáo

dục đạo đức thông qua quá trình dạy học môn Tập đọc lớp 4 46 2.3.5 Thực trạng việc giáo dục đạo dức cho học sinh ở các b-ớc dạy học tiết Tập

đọc 48

2.3.6 Một số khó khăn mà giáo viên gặp phải trong quá trình dạy học phân môn Tập đọc lớp 4 54

2.5 Đề xuất một số giải pháp 55

Kết luận 56

Danh mục tài liệu tham khảo 64

Danh môc c¸c kÝ hiÖu viÕt t¾t

Nxb : Nhµ xuÊt b¶n

GV : Gi¸o viªn

HS : Häc sinh

Mở đầu

1 Lí do chọn đề tài

Ông cha ta đã có câu: “Tốt gỗ hơn tốt nước sơn” hay “ Cái nết đánh chết cái đẹp” nhằm nói lên cái quan trọng, cái quý giá của phẩm chất và nhân cách tốt đẹp của con ng-ời Hay Bác Hồ đã nói: “Người có đức nh-ng không có tài thì làm việc gì cũng khó, ng-ời có tài nh-ng không có đức thì là ng-ời vô dụng” Chính vì vậy, đạo đức đ-ợc coi nh- là những thứ quý giá nhất của một con ng-ời khi họ đ-ợc sinh ra, lớn lên và hoà nhập vào cuộc sống cộng đồng Một con ng-ời mà thiếu đi những phẩm chất tốt đẹp của con ng-ời thì dù có tài giỏi

đến đâu cũng không bao giờ đ-ợc coi là một con ng-ời hoàn thiện

Cho nên, từ x-a đến nay, giáo dục đạo đức luôn chiếm một vị trí quan trọng trong nền giáo dục của mọi thời đại Ông cha ta th-ờng nói: “Tiên phải học

lễ, hậu mới học văn”

Ngày nay, với xu thế hội nhập và toàn cầu hoá thế giới thì đạo đức lại càng đ-ợc coi trọng bởi vì ng-ời ta cho rằng nhân văn là cái gốc cho mọi sự phát triển và hoạch định những chính sách của mỗi quốc gia

ở Việt Nam , hệ thống giáo dục quốc dân luôn đặt ra mục tiêu là đào tạo ra những con ng-ời toàn diện cả đức lẫn tài, là những phẩm chất của con ng-ời Việt Nam trong thời đại mới, thời đại công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc Tuy nhiên, trên những ph-ơng tiện thông tin đại chúng gần đây liên tục

đ-a tin những sự việc liên quan đến hành vi đạo đức của một số ng-ời: một nhóm học sinh đam tâm đánh đập bạn của mình một cách không th-ơng tiếc giữa ban ngày và xung quanh là những tiếng hò reo cổ vũ của những ng-ời bạn

đồng trang lứa, những hình ảnh những thanh niên còn rất trẻ với lối sống buông thả coi th-ờng pháp luật và hậu quả là sa vào những tệ nạn xã hôị nh- trộm cắp, c-ớp giật… được đăng tải ngày một nhiều Phải chăng là hồi chuông cảnh báo về

xu h-ớng đi xuống của nhân cánh và phẩm chất đạo đức của một bộ phận giới

trẻ hiên nay đặc biệt là tầng lớp học sinh vẫn còn đang ngồi trên ghế nhà tr-ờng

?

Do vậy, giáo dục đạo đức nói chung và giáo dục đạo đức cho học sinh hiện nay

là một đã và đang là vấn đề đ-ợc cả xã hội quan tâm, các nhà giáo dục quan tâm

và các bậc phụ huynh quan tâm

Trong hệ thống giáo dục ở n-ớc ta, Tiểu học là một bậc học có vị trí và vai trò to lớn Là bậc học tiếp nối bậc học Mầm non và là bậc học nền tảng nền tảng của các bậc học tiếp theo Giáo dục học sinh Tiểu học trong đó có giáo dục đạo

đức chiếm một vị trí hết sức quan trọng “Giáo dục Tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo

đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học cơ sở”

[ Điều 27, mục 2, Luật Giáo dục]

ở tr-ờng Tiểu học hiện nay, giáo dục đạo đức đ-ợc thực hiện chủ yếu thông qua giáo dục Ngoài bộ môn Đạo đức đóng vai trò chuyên trách trong giáo dục những quy tắc đạo đức và chuẩn mực và hành vi cho học sinh thì giáo dục

đạo đức còn thông qua những môn học khác trong đó có môn Tiếng Việt

Môn Tiếng Việt là một trong những bộ môn chính trong ch-ơng trình Tiểu học, Ngoài chức năng chính là dạy học sinh các kỹ năng trong sử dụng Tiếng Việt là nói – nghe – đọc – viết thì mỗi bài học của bộ môn này còn chứa đựng các bài học đạo đức thông qua nội dung bài học Trong môn Tiếng Việt mà đặc biệt là các bài tập đọc, học sinh không chỉ đ-ợc tiếp xúc trực tiếp với các bài văn, bài thơ có tính chọn lọc, đ-ợc học các cách sử dụng ngôn ngữ một cách hiệu quả mà từ các bài học đó, học sinh đ-ợc rút ra những bài học riêng, không chỉ thuộc phạm trù kiến thức mà con có các phạm trù mang tính

đạo đức, giáo dục đạo đức Từ những bài văn,bài thơ học sinh đ-ợc hoà mình vào thế giới sinh động của cỏ cây, hoa lá, các con vật, của những hoạt động trong cuộc sống th-ờng ngày, những bài học ca ngợi sự thành công của những danh nhân … Từ đó, giáo dục cho học sinh tình yên thiên nhiên đất n-ớc, yêu lao

động, yêu con ng-ời, chân trọng những thành quả và giá trị của cuộc sống

Đề tài tôi lựa chọn là: “Tìm hiểu quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua môn Tập đọc ở lớp 4” sẽ là tiếng nói nhằm góp phần vào việc khám phá ý nghĩa giáo dục đạo đức quan trọng của phân môn Tập đọc đối với việc giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học nói chung và học sinh lớp 4 nói riêng Tìm hiểu thực trạng của quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua các giờ học Tập đọc ở một số tr-ờng Tiểu học hiện nay và đề xuất một số ý kiến nhằm tìm ra những ph-ơng pháp hữu hiệu trong các tiết dạy học sao cho phát huy tối đa tác động của phân môn Tập đọc đối với việc giáo dục đạo đức cho học sinh Tất cả sẽ tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển toàn diện của các

em trong t-ơng lai

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Giáo dục đạo đức luôn là một vấn đề đ-ợc quan tâm chú ý của xã hội ở tất cả các quốc gia Chính vì vậy đã có không ít những công trình khoa học nghiên cứu vấn đề này

Có thể kể đến nh- Francois Jullien với “Xác lập cơ sở đạo đức” đã tìm ra

những nguyên vật liệu để tạo nền tảng cơ sở cho sự phát triển đạo đức của con ng-ời

Trong cuốn “Đạo đức học”, G Ban-đê-lat-de đã chỉ ra những quan điểm

luận điểm khoa học về đạo đức, mối quan hệ của đạo đức với các ngành khoa học khác.Sự hình thành, phát triển và vị trí của nó đói với giáo dục nói chung

A.N.Lêonchiep lại nói về tác động của giá trị đạo đức vào hoạt động của ý

thức, sự hình thành và phát triển nhân cách con ng-ời trong cuốn “Hoạt động

của ý thức, nhân cách”

Ngoài ra còn có rất nhiều tác giả cũng nghiên cứu về vấn đề này nh-:

“Những cảm xúc của con người” K izard, A.N.Leontiev trong cuốn “ Hoạt

động-ý thức-nhân cách”, L.A Lyalin với tác phẩm “Cơ sở tâm lí của đức dục” vv… Mỗi tác giả tìm hiểu cụ thể vào từng khía cạnh của đạo đức

ở Việt Nam cũng đã có một số công trình nghiên cứu về vấn đề này cho việc giáo dục đạo đức nói chung và giáo dục đạo đức cho học sinh em Tiểu học nói riêng có thể kể đến :

Phạm Minh Hạc với “Vấn đề con người trong công cuộc đổi mới” bàn về tầm quan trọng các phẩm chất đạo đức của con ng-ời mới trong công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất n-ớc.Các vấn đề giáo dục có liên quan nhằm bồi d-ỡng con ng-ời trong thời kì mới

Ngô Công Hoàn với Giá trị đạo đức và giáo dục những giá trị đạo đức

cho trẻ em, tìm hiểu về phạm trù giá trị, giá trị đạo đức và việc giáo dục đạo đức

cho trẻ em, thực trạng của nó tại một số tr-ờng Mầm non khu vực phía Bắc

Lê Minh Thuận với Trò chơi phân vai theo chủ đề và việc hình thành

nhân cách.Tác giả Lê Minh Thuận đã tìm thấy vai trò của trò chơi trong việc

giáo dục đạo đức cho trẻ để hình thành nhân cách ở trẻ Cách thức tiến hành hoạt

động , tổ chức trò chơi cho trẻ để đạt hiệu quả hình thành nhân cách.Trong cuốn

88 cách rèn luyện thói quen tốt cho trẻ của Lê Đức Trung Trong cuốn sách này,

tác giả đã đ-a ra hàng loạt các ph-ơng pháp nhằm hình thành những thói quên và hành vi tốt cho trẻ nhằm giúp các bậc phụ huynh và các thầy cô giáo tham khảo,tìm ra những ph-ơng pháp phù hợp để bồi d-ỡng những những giá trị đạo

đức phù hợp nhất cho con em mình

Trong các công trình Đã có một số tác giả nghiên cứu nh- tác giả D-ơng

Thị Ngát với công trình Tìm hiểu việc giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo thông

qua các tiết học cho học sinh làm quen với tác phẩm văn học Tìm hiểu ý nghĩa

của các tácphẩm văn học thiếu nhi đối với việc giáo dục đạo đức cho trẻ em mẫu

giáo

Rất nhiều tác giả đã quan tâm nghiên cứu vấn đề giáo dục đạo đức cho trẻ

em nh-ng ch-a có tác giả nào đi nghiên cứu cụ thể về quá trình giáo dục đạo

đức cho học sinh tiểu học thông qua môn Tập đọc lớp 4 Vì thế, đây đang là một vấn đề con đang bỏ ngỏ

3 Mục đích nghiên cứu

Thông qua việc nghiên cứu lí luận và thực tiễn quá trình giáo dục đạo đức thông qua quá trình dạy học môn Tập đọc ở lớp 4 để tìm ra các biện pháp giáo dục đạo

đức cho học sinh có hiệu quả khi học môn Tập đọc

- Đối t-ợng nghiên cứu: Công tác giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua phân

môn Tập đọc lớp 4”

5 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Tìm hiểu về cơ sở lý luận của đề tài

- Tìm hiểu thực trạng công tác giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua phân môn Tập đọc lớp 4

- Nguyên nhân thực trạng và một số giải pháp khắc phục nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua môn Tập đọc lớp 4

6 Giả thuyết khoa học:

Nếu giảng dạy các giờ học Tập đọc theo h-ớng đ-a học sinh tham gia vào các

hoạt động đạo đức của bài học thì sẽ tác động mạnh mẽ đến việc hình thành tình

cảm đạo đức cho học sinh

7 Phạm vi nghiên cứu:

Vì thời gian và điều kiện nghiên cứu có hạn nên đề tài chỉ đi sâu vào nghiên cứu giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học thông qua những bài văn xuôi trong phân môn Tập đọc ở lớp 4

8 Ph-ơng pháp nghiên cứu

7.1 Ph-ơng pháp nghiên cứu lý luận

Trên cơ sở sử dụng các thao tác t- duy nh- phân tích, tổng hợp, so sánh tôI tiến hành s-u tầm các tài liệu về tâm lý học,giáo dục học, các tài liệu văn học

có liên quan nhằm tổng hợp thành những nét chung về đặc thù đạo đức của cá nhân và xã hội

7.2 Ph-ơng pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Ph-ơng pháp quan sát s- phạm

Với ph-ơng pháp này, tôi tiến hành dự giờ các tiết dạy và học của giáo viên và học sinh thông qua tiết Tập đọc,quan sát các hoạt động của giáo viên và học sinh để thấy đ-ợc việc sử dụng các ph-ơng pháp giáo dục đạo đức và khả

năng tiếp nhận các bài học đạo đức của học sinh thông qua các phân môn Tập

đọc

7.2.2 Ph-ơng pháp điều tra

Sử dụng ph-ơng pháp này nhằm tìm hiểu thực trạng của việc giáo dục đạo

đức cho học sinh thông qua môn tập đọc lớp 4 bằng cách thu thập những số liệu

cụ thể từ các tr-ờng Tiểu học

7.2.3 Ph-ơng pháp đàm thoại

Trong quá trình điều tra thực trạng, tôI sử dụng ph-ơng pháp đàm thoại nhằm đ-ợc trò truyện với các giáo viên và học sinh về các vấn đề có liên quan

đến vấn đề điều tra

7.3.4 Ph-ơng pháp nghiên cứu sản phẩm giáo dục

Sử dụng ph-ơng pháp này để nghiên cứu về khả năng tiếp nhận các bài học đạo đức của học sinh thông qua môn Tiếng Việt, các giáo án giảng dậy của giáo viên

7.3.5 Ph-ơng pháp thống kê toán học

Ngoài các ph-ơng pháp đã nêu, tôi còn sử dụng ph-ơng pháp thống kê toán học nhằm xác định, l-ợng hoá các số liệu từ quá trình điều tra thực trạng bằng phiếu điều tra

8 Cấu trúc khoá luận:

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung chính của khoá luận gồm:

Nội dung

Ch-ơng 1: Cơ sở lý luận

1.1 Một số khái niệm công cụ của đề tài

1.1.1 Khái niệm về đạo đức

Có thể nói đạo đức là một phạm trù rộng lớn Với mỗi khía cạnh nhìn

nhận một vấn đề và quan điểm của từng cá nhân thì vấn đề đạo đức đ-ợc hiểu với những khái niệm khác nhau

Theo tác giả Lê Văn Hồng và nhóm tác giả Lê Ngọc Lan, Nguyễn Văn Thàng trong cuốn “ Tâm lí học lứa tuổi và tâm lí học Sư phạm”_NXB Đại học Quốc gia Hà Nội thì đạo đức đ-ợc quan niệm là:

“Đạo đức là hệ thống những chuẩn mực biểu hiện thái độ đánh giá quan

hệ giữa lợi ích của bản thân với lợi ích của ng-ời khác và của toàn xã hội”

Còn trong cuốn “Tâm lí học Tiểu học” của nhóm tác giả Bùi Văn Huệ, Phan Thị Hạnh Mai, Nguyễn Xuân Thức thì đạo đức lại đ-ợc định nghĩa rằng:

“Đạo đức là một trong những hình thái ý thức của xã hội phản ánh tồn tại xã hội, quy định các nguyên tắc cơ bản trong quan hệ giữa con ng-ời với xã hội và giữa ng-ời với nhau trong các mối quan hệ xã hội, chính trị khác nhau”

Các khái niệm đạo đức trên thì đều đúng ứng với từng góc nhìn của vấn đề

và quan niệm nhận thức của mỗi cá nhân mà đạo đức đ-ợc quan niệm theo những cách khác nhau

Vậy đạo đức nên đ-ợc hiểu là gì?

Trong quá trình tổng hợp, tìm hiểu thì theo tôi khái niệm Đạo đức nên

đ-ợc hiểu là:

Đạo đức là tổng hợp những nguyên tắc, quy tắc, những tiêu chuẩn sinh hoạt chung trong xã hội nhằm điều chỉnh sự ứng xử của con ng-ời trong mọi lĩnh vực của đời sống, đảm bảo cho xã hội một trật tự nhất định cần thiết cho sự tồn tại và phát triển của nó

Đạo đức đ-ợc nảy sinh từ nhu cầu của xã hội, điều hoà và thống nhất các mâu thuẫn giữa lợi ích chung và lợi ích riêng Để giải quyết các mâu thuẫn đó, xã hội đề ra các yêu cầu d-ới dạng chuẩn mực giá trị, đ-ợc mọi ng-ời công nhận

và đ-ợc củng cố bằng sức mạnh của phong tục, tập quán, d- luận, l-ơng tâm Chính vì thế mà đạo đức khác với pháp quyền là nó không dựa vào sức mạnh của luật pháp mà dựa vào d- luận, của l-ơng tâm, của những quan niệm mang tính chất đánh giá nh-: Thiện - ác, vinh – nhục, chính – tà, để đảm bảo trật tự xã hội Đạo đức mang tính lịch sử, tính giai cấp và nhân bản sâu sắc

1.1.2 Khái niệm giáo dục đạo đức

- Giáo dục đạo đức là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch nhằm trang bị cho con ng-ời những hiểu biết về các quy tắc, nguyên tắc, chuẩn mực

đạo đức, rèn cho họ những tình cảm và hành vi đạo đức phù hợp với yêu cầu xã hội mà họ đang sống Trên cơ sở đó hình thành cho học sinh những phẩm chất

đạo đức, những nét tính cách của con ng-ời Việt Nam mới

Có thể nói, giáo dục đạo đức là một quá trình lâu dài và phức tạp Quá trình giáo dục đạo đức là một quá trình biến tri thức đạo đức thành niềm tin và tình cảm

đạo đức Nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố: môi tr-ờng, gia đình và các con đ-ờng

giáo dục.

1.1.3 Khái niệm quá trình giáo dục đạo đức

Giáo dục theo nghĩa hẹp là quá trình tác động có mục đích, có hệ thống,

họ những phẩm chất, nhân cách Giáo dục là quá trình hai mặt: mặt tác động của nhà s- phạm và mặt tiếp nhận của ng-ời đựoc giáo dục Đây chính là sự tác động chuyển hoá những yêu cầu từ bên ngoài – những yêu cầu của xã hội thành những phẩm chất bên trong bền vững của cá nhân

Về bản chất, giáo dục đạo đức là quá trình tổ chức cuộc sống, hoạt động và giap l-u cho học sinh, nhằm giúp họ nhận thức đúng, tạo lập tình cảm và tháI độ

đúng, hình thành những thói quen hành vi văn minh trong cuộc sống, phù hợp với chuẩn mực xã hội

Quá trình giáo dục đạo đức là quá trình tác động có mục đích xuất phát từ

những yêu cầu của xã hội, từ mong muốn của các nhà giáo dục dẫn dắt thế hệ trẻ v-ơn tới những chuẩn mực văn hoá xã hội phù hợp với những truyền thống dân tộc và thời đại Nó mang tính định h-ớng xã hội

- Giáo dục đạo đức là quá trình lâu dài đ-ợc thực hiện trong suốt cuộc đời mỗi con ng-ời và đ-ợc thực hiện ở mọi nơI, mọi lúc Nh- vậy, giáo dục là suốt đời

- Giáo dục đạo đức là quá trình phức tạp, diễn ra với nhiều mâu thuẫn Mâu thuẫn giữa yêu cầu chung của xã hội với xu h-ớng và nguyện vọng riêng của mỗi cá nhân Mâu thuẫn giữa cái tích cực v-ơn tới và cái tiêu cực, thói quen, sức ỳ tâm lí cản trở hoạt động Mâu thuẫn giữa nhu cầu và khả năng thực hiện của mỗi con ng-ời…

- Giáo dục đạo đức là quá trình có những quy luật chung với số đông, nh-ng cũng có ngoại lệ với những đặc điểm cá biệt Do vậy, quá trình giáo dục đạo đức

là quá trình gắn với những đối t-ợng cụ thể

- Quá trình giáo dục này là quá trình chịu tác động của nhiều yếu tố khách quan bởi các yếu tố nh- môi tr-ờng chính trị - xã hội, trình độ kinh tế văn hoá, tập quán, thói quen và quá trình giáo dục chỉ có hiệu quả khi gắn liền với quá trình, trình tự giáo dục

1.1.4 Khái niệm quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học

Quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học là quá trình tổ chức cuộc sống, hoạt động và giao l-u cho học sinh Tiểu học nhằm giúp cho học sinh nhận thức đúng, tạo lập tình cảm, thái độ đúng, hình thành những thói quen hành vi văn minh trong cuộc sống phù hợp với chuẩn mực xã hội

Quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học nhằm mục tiêu hình thành cho học sinh những hành vi đạo đức chuẩn mực bao gồm các khâu:

Khâu nhận thức, khâu hình thành thái độ ,tình cảm và niềm tin, khâu hình thành thói quen hành vi

Cũng nh- quá trình giáo dục, quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học

là một quá trình lâu dài và phức tạp Quá trình này cũng chịu tác động của nhiều yếu tố nh- môi tr-ờng kinh tế xã hội, tính cá biệt của đối t-ợng giáo dục

1.1.5 Khái niệm quá trình dạy học

Quá trình dạy học là quá trình họat động của hai chủ thể, trong đó d-ới sự h-ớng dẫn, điều khiển của giáo viên, học sinh nhận thức lại nền văn minh nhân loại và rèn luyện thành kĩ năng hoạt động, tạo lập thái độ sống tốt đẹp

Trong đó giáo viên là chủ thể của hoạt động giảng dạy, ng-ời đ-ợc đào tạo chu đáo về nghiệp vụ s- phạm, ng-ời nắm vững kiến thức khoa học về

chuyên ngành, các quy luật phát triển tâm lí, ý thức và đặc điểm nhận thức của học sinh để tổ chức cho họ học tập Trên nguyên tắc phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh, giáo viên tổ chức và điều khiển quá trình hoạt động của học sinh, làm cho học tập trở thành một hoạt động độc lập có ý thức, bằng sự khéo léo của ph-ơng pháp s- phạm, giáo viên khai thác tiềm năng trí tuệ, tri thức và kinh nghiệm sống của học sinh, giúp họ tìm ra những ph-ơng pháp hoạt động sáng tạo, tự lực nắm lấy kiến thức và hình thành các kĩ năng hoạt động

Học sinh là chủ thể của quá hoạt động học tập Chủ thể có ý thức, chủ

động, tích cực và sáng tạo trong ý thức và rèn luyện nhân cách Quá trình nhận thức độc đáo của học sinh chính là bản chất của quá trình dậy học

1.1.6 Khái niệm quá trình dạy học môn Tập đọc

Quá trình dậy học môn tập đọc là quá trình hoạt động của giáo viên và học sinh, trong đó, d-ới sự tổ chức, h-ớng dẫn và điều khiển của giáo viên, học sinh

có ý thức, chủ động và sáng tạo để tiếp nhận những ph-ơng pháp học tập, tìm tòi

và tiếp thu những kiến thức trong môn Tập đọc

1.2 Môn Tập đọc đối với việc giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 4

1.2.1 Đặc tr-ng của môn Tập đọc lớp 4

Với t- cách là một phân môn chính trong ch-ơng trình dạy học Tiếng Việt ở lớp

4, môn Tập đọc có những đặc tr-ng riêng

Với phân môn Tập đọc, đối t-ợng tác động chính là hệ thống các văn bản Trong

hệ thống môn Tập đọc lớp 4 cũng bao gồm hệ thống văn bản gồm 62 văn bản Trong đó có 17 văn bản thơ, 29 truyện, 9 bài văn miêu tả và 9 văn bản phi nghệ thuật

Các văn bản trong môn Tập đọc mang tính chỉnh thể nhằm giúp cho học sinh tiếp thu trọn vẹn một ý nghĩa kiến thức và các ý nghĩa giáo dục của tác phẩm Các bài tập đọc này đ-ợc chia ra nhiều chủ điểm

Có tất cả 10 chủ điểm trong phân môn Tập đọc lớp 4 đó là:

1) Th-ơng ng-ời nh- thể th-ơng thân 2) Măng mọc thẳng

3) Trên đôi cánh -ớc mơ

4) Có chí thì nên 5) Tiếng sáo diều 6) Ng-ời ta là hoa đất 7) Vẻ đẹp muôn màu 8) Những ng-ời quả cảm 9) Khám phá thế giới 10) Tình yêu cuộc sống Mỗi chủ điểm là một nội dung kiến thức theo trình độ thích hợp với lứa tuổi học sinh Ngoài những kiến thức cơ bản của môn Tập đọc thì mỗi bài học ở phân môn này đều là những bài học đạo đức sâu sắc Điều này đã làm nên đặc điểm nổi bật của phân môn này mà ít có phân môn của bộ môn nào có thể thay thế

đ-ợc Ngay từ nội dung của chủ đề ta cũng có thể nhận thấy nội dung của các bài học đạo đức ở trong đó nh- nhớ nguồn với ý nghĩa chung là nhớ và biết ơn nguồn cội của mình, chủ đề anh em một nhà với ý nghĩa về tình đoàn kết trong gia đình Chủ đề th-ơng ng-ời nh- thể th-ơng thân ca ngợi tinh thần nhân đạo, vì con ng-ời Các bài tập đọc có trong cùng một chủ điểm thì đều có nội dung h-ớng vào chủ đề đó

Cho nên học môn Tập đọc lớp 4 vừa là học cách đọc và hiểu văn bản bằng Tiếng Việt vừa là tiếp cận với một hệ thống các bài học đạo đức thiết thực và giàu tính nhân văn

1.2.2 Đặc điểm của phân môn Tập đọc lớp 4

1.2.2.1 Nhiệm vụ

Đọc giúp trẻ em chiếm lĩnh một ngôn ngữ đễ dùng trong giao tiếp và học tập

Nó là công cụ để học tập các môn khác Nó tạo ra hứng thú và động cơ học tập, tạo điều kiện để học sinh có khả năng tự học và tinh thần học tập cả đời Đó là khả năng không thể thiếu đ-ợc cho mỗi con ng-ời trong thì đại văn minh

Đọc một cách có ý thức sẽ tác động tích cực đến trình độ ngôn ngữ cũng nh- t- duy ng-ời đọc Việc dạy học tập đọc sẽ giúp các em hiểu biết hơn, bồi d-ỡng các

em cái thiện và cái đẹp, dạy cho các em biết suy nghĩ một cách logic cũng nh- biết t- duy hình ảnh nhằm tạo nên một t- duy tổng quan khi nhìn vào thế giới Cho nên học đọc có ý nghĩa to lớn vì nó bao gồm các nhiệm vụ giáo d-ỡng, giáo dục và phát triển

Nh- vậy, môn Tập đọc cũng mang đến cho học sinh những điều nh- thế Vậy nhiệm vụ chính của môn Tập đọc lớp 4 là:

- Tập đọc là môn thực hành, nhiệm vụ quan trọng nhất của nó ở lớp 4 là tiếp tục hoàn thiện năng lực đọc cho học sinh

- Giáo dục lòng ham đọc sách, hình thành ph-ơng pháp và thói quen làm việc với văn bản Làm cho sách đ-ợc tôn kính trong tr-ờng học, để tr-ờng học thực sự trở thành trung tâm văn hoá

- Làm giàu kiến thức về đời sống và kiến thức văn học cho học sinh

- Phát triển ngôn ngữ và t- duy cho học sinh

- Giáo dục t- t-ởng, đạo đức, tình cảm, thị hiếu thẩm mĩ cho học sinh

1.2.2.2 Vai trò

Trong phân môn Tập đọc,ngoài nhiệm vụ là hoàn thành các kĩ năng sử dụng Tiếng Việt là nói, nghe, đọc, viết thì môn Tập đọc còn đóng vai trò to lớn trong việc giáo dục đạo dức cho học sinh

a Hình thành những tình cảm đạo đức ban đầu cho học sinh

Những tình cảm cần giáo dục đạo đức cho học sinh đó là tình th-ơng yêu con ng-ời, yêu quê h-ơng đất n-ớc mình, yêu lao động, ghét l-ời biếng, ghét cái

ác…Nội dung cụ thể là:

Giáo dục tình th-ơng yêu con ng-ời: Tình th-ơng yêu con ng-ời là cốt lõi

đạo đức của mỗi ng-ời Vì vậy, ngay từ nhỏ cần giáo dục cho học sinh có tình yêu th-ơng con ng-ời

+ Tr-ớc hết là giáo dục học sinh biết yêu quí những ng-ời thân trong gia

đình nh- ông bà, bố mẹ, anh chị em Cần làm cho học sinh tiểu học hiểu rằng mọi ng-ời trong gia đình đều gắn bó với nhau trên tình ruột thịt, cần th-ờng xuyên sống hoà thuận và quan tâm chăm sóc lẫn nhau Trong gia đình ai cũng làm việc và học tập đó là những việc làm nghiêm túc có ích cho gia đình và xã hội, cần đ-ợc tôn trọng nh- không đ-ợc quấy rầy, vòi vĩnh khi bố mẹ đang làm việc, anh chị đang học bài vv…

+ Giáo dục tình th-ơng yêu và thái độ quan tâm với mọi ng-ời gần gũi xung quanh Yêu mến và sẵn sàng giúp đỡ cô giáo, quan tâm giúp đỡ ng-ời già yếu, nh-ờng nhịn chăm sóc em nhỏ

+ ở tr-ờng Tiểu học, cần quan tâm giáo dục cho học sinh những tình cảm bạn bè

- Giáo dục cho học sinh tình yêu th-ơng quê h-ơng đất n-ớc

Giáo dục lòng yêu quê h-ơng đất n-ớc đối với học sinh Tiểu học là giáo dục cho học sinh biết yêu gia đình, làng xóm, khối phố mình ở, yêu cảnh vật, cây cối, cỏ hoa, làm giàu đẹp cho quê h-ơng mình Giáo dục tình yêu đối với Bác Hồ và có hiểu biết sơ đẳng về quốc kỳ, quốc ca, về thủ đô, về các miền của

Tổ Quốc, các di tích lịch sử ở địa ph-ơng, cũng nh- những ngày hội, ngày lễ hoặc những sự kiện trọng đại của đất n-ớc Từ đó mà nhen nhóm ở học sinh những ý thức ban đầu của lòng yêu n-ớc Điều này sẽ là cơ sở để hình thành ý thức đối với quê h-ơng đất n-ớc sau này khi học sinh đủ lớn khôn

- Để giáo dục cho học sinh những tình cảm đối với quê h-ơng đất n-ớc,

đối với con ng-ời, hằng ngày ng-ời lớn cần sử dụng những hình thức thích hợp nh- qua nội dung các bài học, đi tham quan, cô chỉ cho học sinh thấy, kể cho

học sinh nghe về đất n-ớc, về con ng-ời, gây cho học sinh những xúc cảm và những hiểu về đất n-ớc, về con ng-ời

b Rèn luyện các thói quen hành vi đạo đức

Những kỹ xảo, thói quen hành vi đạo đức cần giáo dục cho học sinh là:

- Thói quen về vệ sinh trong sinh hoạt cá nhân nh- vệ sinh thân thể, vệ sinh trong ăn uống

- Thói quen hành vi văn minh trong quan hệ giao tiếp với mọi ng-ời xung quanh Trong cuộc sống sinh hoạt hằng ngày, ng-ời lớn cần giúp học sinh nắm

đ-ợc quy tắc ứng xử trong quan hệ với mọi ng-ời nh- biết chào hỏi khi gặp ng-ời lớn quen biết, biết cảm ơn khi nhận đ-ợc sự giúp đỡ của ng-ời khác, biết xin lỗi khi làm phiền ng-ời khác, biết đoàn kết với bạn bè, nh-ờng nhịn em nhỏ, giúp đỡ ng-ời già, không chế diễu, c-ời cợt khi ng-ời khác hoặc bạn bè có thiếu sót

- Thói quen biết bảo vệ, sử dụng giữ gìn đồ dùng

- Thói quen hành vi nơi công cộng: Giáo dục cho các em biết tôn trọng và thực hiện những quy định chung nh- không c-ời nói ồn ào, đùa nghịch làm mất trật tự nơi công cộng, không vứt rác bừa bãi, trên cơ sở những thói quen hành

vi trên mà dần hình thành ở học sinh những đức tính cần thiết nh-: tính độc lập, tính ngăn nắp, tính kỷ luật, tính mạnh dạn, can đảm

c Hình thành những biểu t-ợng đạo đức

Trong quá trình hình thành những tình cảm, thói quen hành vi đạo đức, ng-ời lớn cần giải thích để học sinh hiểu rõ đ-ợc tính đúng đắn của những hành

vi đạo đức mà ng-ời lớn yêu cầu học sinh làm Nh- vậy, việc hình thành những

biểu t-ợng đạo đức cho học sinh nh- thế nào là tốt, nh- thế nào là xấu, thế nào

là ngoan, thế nào là h-… cần dựa trên những hình ảnh đạo đức cụ thể để học

sinh dễ hiểu, dễ làm theo Vì biểu t-ợng đạo đức càng phong phú sẽ giúp học sinh càng mở rộng khả năng đánh giá và tự đánh giá thái độ hành vi đạo đức của ng-ời khác và bản thân Từ đó mà tình cảm đạo đức càng sâu sắc, các hành vi

đạo đức càng tự giác và bền vững hơn

- Phân môn Tập đọc có vai trò rất quan trọng trong việc hình thành những

chuẩn mực đạo đức cho các em

Từ những bài học cụ thể đ-ợc rút ra sau từng tiết học Nội dung bài học

đạo đức lần l-ợt đ-ợc truyền tải đến các em Mỗi bài học ứng với một chủ đề Các em sẽ đ-ợc gặp những nhân vật rất quen thuộc với mình Qua hành động của những nhân vật, các em sẽ đ-ợc biết hành động nào là những hành động tốt, hành động nào là những hành động ch-a tốt, nhân vật nào đáng khen, nhân vật nào đáng chê vv…

Trong chủ đề mở đầu của bài Tập đọc tuần 1, sách Tiếng Việt 4 tập 1 là bức tranh minh hoạ cho chủ đề Th-ơng ng-ời nh- thể th-ơng thân Trong bức tranh, các em sẽ đ-ợc quan sát hình ảnh ví dụ cho chủ đề này Đó lá hình ảnh các chú

bộ đội không sợ nguy hiểm bơi thuyền trên dòng n-ớc lũ cứu giúp những đồng bào lũ lụt Em bé gái tốt bụng dẫn một bà lão qua đ-ờng Một ng-ời bạn nhỏ không quản ngại đ-ờng xa cõng bạn mình đi học Đó là những hình ảnh tiêu biểu cho chủ đề th-ơng ng-ời nh- thể th-ơng thân Qua lời giới thiệu của giáo viên, các em sẽ đ-ợc học cụ thể hơn những việc làm, những hành động của chủ

đề thông qua những bài tập đọc

Bài tập đọc đầu tiên trong chủ đề là bài học đạo đức Dế Mèn bênh vực kể yếu Nội dung câu chuyện kể về: Dế Mèn bắt gặp chị Nhà Trò ngồi gục đầu trên một tảng đá cuội và đang khóc tức t-ởi

…“Chị nhà Trò đã bé nhỏ lại gầy yếu quá, ng-ời bự những phấn, nh- mới lột Chị mặc áo thâm dài, đôi chỗ chấm điểm vàng, hai cánh mỏng nh- cánh b-ớm non lại ngắn chùn chùn Hình nh- cánh yếu quá, ch-a quen mở Mà dù có khoẻ cũng chẳng bay đ-ợc xa Tôi đến gần, chị Nhà Trò vẫn khóc, nức nở mãi chị mới kể…Tôi xoè cả hai càng ra bảo Nhà Trò:

- Em đừng sợ Hãy trở về cùng với tôi đây Đứa độc ác không thể cậy khoẻ

ăn hiếp yếu…”

Qua phần tìm hiểu bài các em sẽ đ-ợc tìm hiểu về bài học của câu chuyện:

- Tìm những chi tiết chứng tỏ chị Nhà Trò rất yếu ớt?

- Nhà Trò bị bọn nhện đe doạ, ức hiếp nh- thế nào?

- Những lợi nói và cử chỉ nào nói lên tấm lòng nghĩa hiệp của Dế Mèn?

Yêu th-ơng chăm sóc và bảo vệ những yếu đuối hơn mình là hành động mà mỗi ng-ời nên có Bài tập đọc ca ngợi tấm g-ơng nghĩa hiệp của nhân vật Dế Mèn

cũng là một bài học đạo đức hết sức tiêu biểu giúp cho học sinh hình thành những biểu t-ợng đạo đức, từ đó hình thành niềm tin đạo đức cho các em

Bài tập đọc Th- thăm bạn, Sách giáo khoa Tiếng Việt tập 1 Hành động chia sẻ những nỗi đau với Hồng khi cha mất là một bài học đoạ đức khác trong chủ đề Th-ơng ng-ời nh- thể th-ơng thân Thấu hiểu những nỗi đau khi mất cha, L-ơng đã viết một bức th- đến để hỏi thăm và động viên Hồng, một ng-ời bạn

mà Hồng mới quen khi ba của en vừa hi sinh trong trận lụt

“ Hồng ơi !

Mình hiểu Hồng đau đớn và thiệt thòi nh- thế nào khi ba Hồng đã ra đi mãi mãi Nh-ng chắc Hồng cũng tự hào về tấm g-ơng dũng cảm của ba xả thân cứu ng-ời giữa dòng n-ớc lũ Mình tin rằng theo g-ơng ba, Hồng sẽ v-ợt qua nỗi đau này Bên cạnh Hồng còn có má, có cô bác và có cả những ng-ời bạn mới nh- mình….”

Qua những câu hỏi phần tìm hiểu bài:

Bạn L-ơng viết th- cho bạn Hồng để làm gì?

Tìm những câu cho thấy bạn L-ơng rất thông cảm với bạn Hồng?

Tìm những câu cho thấy bạn L-ơng biết cách an ủi bạn Hồng?

Từ bài tập đọc, các em đ-ợc biết thêm một bài học đạo đức nữa trong chủ đền th-ơng ng-ời nh- thể th-ơng thân Các em đ-ợc học cánh quan tâm đến ng-ời khác, đặc biệt là những ng-ời có hoàn cảnh khó khăn hơn mình Biết đ-ợc cánh

an ủi ng-ời khác khi cần Tấm g-ơng của bạn L-ơng là tầm g-ơng càn cho các

em học tập và làm theo vì xung quanh chính các em cũng có rất nhiều bạn nhỏ

có hoàn cảnh giống nh- Hồng Và cũng có rất nhiều bạn khác cũng biết cách quan tâm và chia sẻ với nỗi đau của mọi ng-ời nh- bạn L-ơng Những hành

động nh- nhân vật Hồng, nh- Dế Mèn là những bài học cụ thể nhất để học sinh nhận thức đ-ợc các chuẩn mực đạo đức và hành động theo niềm tin đạo đức đã

có qua việc học phân môn Tập đọc

Chính vì thế, môn Tiếng Việt ở tiểu học thực sự mang đến cho các em hệ thống tri thức và chuẩn mực đạo đức các em dễ dàng tiếp nhận ở mọi lúc, mọi nơi _ Môn Tập đọc ở Tiểu học góp phần hình thành niềm tin đạo đức cho học sinh

đều h-ớng tới các em với những bài học chứa đầy tình yêu th-ơng sâu sắc Các bài học đều đ-ợc xây dựng dựa trên tình cảm và suy nghĩ của các em Thông qua phần tìm hiểu bài, các em đựơc dẫn dắt vào bài học có chứa nội dung giáo dục

.Sự h-ớng thiện, h-ớng đến tất cả những gì là tốt đẹp nhất từ những bài tập

đọc, bài văn, bài thơ mà các em học hằng ngày Đã tạo cho các em một niềm hứng thú với những điều tốt đẹp trong cuộc sống, là những điều chính các em tin

là đúng và muốn mình cũng phải làm theo để trở thành một ng-ời tốt

_ Phân môn Tập đọc góp phần hình thành thói quen đạo đức, hành vi đạo đức

có nhu cầu đ-ợc làm theo những tấm g-ơng đạo đạo đức đã đ-ợc học

Bài tập đọc Chị em tôi Sách giáo khoa Tiếng Việt 4 Tập 1

Nội dung ý nghĩa của bài Tập đọc là Cô chị hay nói dối đã tỉnh ngộ nhờ sự giúp

đỡ của cô em

…“Tôi sững sờ, đứng im nh- phỗng Nhìn ba, tôi đợi một trận cuồng phong Nh-ng ba tôi chỉ buồn rầu bảo :

_ Các con ráng bảo ban nhau mà học cho nên ng-ời

Từ đó, tôi không bao giờ dám nói dối ba đi chơi nữa…”

Câu chuyện khuyên học sinh không đ-ợc nói dối Sau khi học xong bài tập đọc các em càng nhận thức đ-ợc rằng: Nói dối là một tính xấu làm mất lòng tin, sự

thói quen không tốt, đó là sự đễ dãi khi buông ra những lời nói bao biện cho mình cho dù đó không phải là sự thật Thông qua bài học Tập đọc, nhận ra hành

động của nhân vật giống mình một phần nào, nếu nhân vật đó không tốt, sự nhận

Môn Tập đọc thật sự có vai trò to lớn trong việc giáo dục đạo đức cho học sinh lớp 4 nói riêng và học sinh Tiểu học nói chung Với môn Tập đọc ở lớp 4, học sinh có thêm một kênh thông tin đa dạng và phong phú về các bài học đạo

đức, rất gần gũi, rất quen thuộc đối với việc học mỗi ngày

1.2.2.3 Nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua môn Tiếng Việt ở Tiểu học

a Giáo dục lòng nhân ái, lòng yêu n-ớc

Trẻ ở lứa tuổi Tiểu học, đời sống tình cảm thống trị gần nh- mọi hoạt động của trẻ Do vậy, sống trong tình th-ơng, đ-ợc mọi ng-ời yêu mến và yêu mến mọi ng-ời là hạnh phúc của trẻ Giáo dục tình th-ơng cũng đồng thời đáp ứng một nhu cầu sống của trẻ Tình th-ơng cũng là cái gốc của đạo đức

con ng-ời

Lòng yêu n-ớc là một chủ đề đ-ợc coi trọng trong nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh Với môn Tập đọc, chỉ cần điểm qua các chủ đề theo tuần thì các chủ đề về lòng yêu n-ớc đã chiếm một phần lớn ở lớp 4, trong tổng số

10 chủ đề thì chủ đề về lòng yêu n-ớc đã chiếm tới 4, ví dụ nh- các chủ đề: Người ta là hoa đất, Những người quả cảm, cuộc sống muôn màu…

Thông qua các bài thơ, bài văn mang tính chọn lọc, các em đ-ợc hoà mình vào thế giới của văn học miêu tả về vẻ đẹp của non sông đất n-ớc, những tấm g-ơng anh hùng hi sinh vì nền độc lập tự do của dân tộc Từ đó khơi dậy cho các em niềm tự hào dân tộc, trách nhiệm với quê h-ơng mình, và lớn hơn nữa

là trách nhiệm đối với tổ quốc

Trong bài Trung thu độc lập, sách giáo khoa Tiếng Việt 4 Tập 1

… “Đêm nay trăng sáng quá ! Trăng ngày mai còn sáng hơn Anh mừng cho các em vui Tết Trung thu độc lập đầu tiên và anh mong -ớc ngày mai đây, những tết trung thu tươi đẹp hơn nữa sẽ đến với các em.”

Bài tập đọc là tình th-ơng yêu các em nhỏ của một anh chiến sĩ, những mơ

-ớc bình dị khi đất n-ớc còn trong chiến tranh Các em sẽ biết đ-ợc cái quý giá của nền độc lập Của những đêm trung thu vui t-ơi trong hoà bình, cùng

ca hát, phá cỗ d-ới trăng Các em sẽ yêu mến thêm đất n-ớc mình, cùng phấn

đấu xây đất n-ớc hoà bình phát triển nh- mơ -ớc của anh chiến sĩ trong bài học

Trong bài Tập đọc Trống đồng Đông Sơn.SGK TV4 T1

Từ hình ảnh chiếc trống đồng Đông Sơn Trống đồng đ-ợc coi là niềm tự hào chính đáng của dân tộc Việt Nam.Thông qua bài học, các em đ-ợc hiểu về sự tài hoa và khéo léo của ông cha ta đã để lại một di sản văn hoá độc đáo mang

đậm bản sắc của dân tộc Và bài học đạo đức đ-ợc rút ra là hãy trân trọng những thành tựu mà cha ông đã để lại, tích cực đóng góp sức mình để tạo ra những thành quả để lại cho muôn đời sau

Trong bài Đ-ờng đi Sa pa, sách giáo khoa Tiếng Việt 4 tập 1 lại là một bài tập đọc ca ngợi về cảnh đẹp đất n-ớc, đó là cảnh đẹp của Sa pa, thông qua bài tập đọc các em cảm nhận đ-ợc tình cảm yêu mến thiết tha của tác giả dối với cảnh đẹp đất n-ớc

“Xe chúng tôi leo chênh vênh trên dốc cao của con đường xuyên tỉnh Những

đám mây trắng nhỏ sà xuống cửa kính ô tô tạo nên cảm giác bồng bềnh huyền ảo Chúng tôi đang đi bên những thác trắng xoá tựa mây trời, những rừng cây âm âm, những bông hoa chuối rực lên nh- ngọn lửa Tôi đang lim dim mắt ngắm mấy con ngựa đang gặm cỏ trong một v-ờn đào cạnh đ-ờng Con đen huyền, con trắng tuyết, con đỏ son, chân dịu dàng, chùm đuôi cong l-ớt th-ớt liễu rủ.”…

Những phong cảnh nơi quê h-ơng th-ờng là những nơi chứa nhiều kỉ niệm Giáo dục cho các em biết yêu mến những cảnh vật hằng ngày là con đ-ờng dẫn đến tình yêu n-ớc rộng lớn nơi tiềm thức của các em Những cảnh vật d-ờng nh- là bình th-ờng ấy lại là nơi mang lại cho các em tình yêu quê h-ơng và gia đình thiết thực Những hàng cây quanh nhà, những cánh đồng lúa thơm mát, những góc phố với tập nập ng-ời và xe qua lại Đó đều là những phần máu mủ của quê h-ơng rộng lớn Từ đó, các em biết mở rộng lòng mình với tất cả, với đất n-ớc, với con ng-ời và mọi thứ nơi các em đang

b Giáo dục quan hệ bạn bè, xây dựng mối quan hệ bạn bè đoàn kết

thân ái

Lứa tuổi Tiểu học, các em đến tr-ờng đi, găp gỡ thầy cô, và bạn bè bạn bè

Đó là các mối quan hệ xã hội mang theo tuổi thơ của các em Song song với quá trình giảng dạy của nhà tr-ờng thì môi tr-ờng và những mối quan hệ xung quanh chiếm một và trò giáo dục đạo đức quan trọng cho học sinh Trong mối quan hệ đó, yêu cầu các em phải xây dựng đ-ợc một tập thể doàn kết, thân ái và giúp nhau cùng tiến bộ Thông qua những bài Tập đọc, các em

đ-ợc học về những tấm g-ơng giúp đỡ bạn bè, các quy tắc ứng xử phù hợp trong mối quan hệ đó Đối với phân môn Tập đọc ở lớp 4 cũng mang cho học sinh những điều nh- thế

Bài tập đọc Th- thăm bạn kể về một lá th- chia sẻ của L-ơng với Hồng khi cha của Hồng đã hi sinh trong mất trận lũ lụt khi xả thân cứu ng-ời giữa dòng n-ớc lũ Bức th- bày tỏ niềm cảm thông sâu sắc đến Hồng và gia đình của Hồng, động viên Hồng v-ợt qua những khó khăn hiện tại để tiếp tục cố gắn v-ơn lên trong học tập và trong cuộc sống

Từ bài tập đọc, các em đ-ợc giáo dục lòng thân ái, đoàn kết th-ơng và giúp

đỡ những ng-ời bạn của mình những lúc khó khăn Yêu th-ơng, giúp đỡ bạn

bè, các em sẽ h-ớng tới quan tâm và giúp đỡ tất cả những ng-ời xung quanh

Đó là một chuẩn mực quan trong của đạo đức

Trong bài Tập đọc Dế Mèn bênh vực kẻ yếu Nhân vật Dế Mèn đã dùng lòng dũng cảm của mình để cứu Nhà Trò, một ng-ời bạn nhỏ bé và yếu đuối Và Mèn đã dậy cho lũ nhện một bài học vì sự cậy thế bắt nạt ng-ời khác:

“- Chúng mày có của ăn của để, béo múp míp mà cứ đòi mãi một tí tẹo nợ đã

từ mấy đời rồi Lại còn kéo bè kéo cánh đánh một cô gái yếu đuối thế này Thật đáng xấu hổ! ”

Bênh vực kẻ yếu, Mèn đã để lại một bài học sâu sắc cho các em từ bài tập đọc các em vừa học Nó giáo dục các em phải luôn luôn quan tâm, giúp đỡ những ng-ời bạn của mình trong lúc khó khăn Bởi chỉ có thế thì tình bạn mới luôn

đ-ợc khăng khít, gắn bó Cũng từ đó, những ng-òi bạn sẽ ở bên các em khi

thể đó,mỗi thành viên là một tấm g-ơng về đoàn kết, luôn chăm sóc yêu th-ơng và giúp đỡ những ng-ời bạn của mình

Nh- vậy, những bài tập đọc mà các em học tập đọc mà các em học hằng ngày Các em đã đ-ợc học về các bài học đạo đức về sự đoàn kết, hiểu rõ thế nào là đoàn kết từ những nhân vật và tình huống trong bài Những tình huống

ấy cũng gần gũi nh- những gì các em đ-ợc thấy trong cuộc sống hằng ngày

Từ đó, các em sẽ tiếp thu những bài học đạo đức một cách dễ dàng nhất Những bài học đạo đức sẽ không còn là những bài học khô cứng, giáo điều và

ép buộc, trái lại đó là những bài học hết sức nhẹ nhàng và gần gũi

c Giáo dục những quy tắc, lễ phép, hành vi có văn hoá

Những quy tắc, sự lễ phép và những hành vi ứng xử văn minh là một yếu

tố cần thiết nhất cho những biểu hiện đạo đức của một con ng-ời trong cuộc sống hiện đại Những quy tắc này cần giáo dục cho các em mọi lúc, mọi nơi với những bài học cụ thể Âu yếm hỏi thăm một em nhỏ chẳng may bị vấp ngã Nhiệt tình dắt một cụ già sang đ-ờng Lễ phép trong th-a gửi Lịch sự khi nhờ ng-ời khác giúp đỡ hay chỉ một hành động nho nhỏ tự giác bỏ một mẩu rác vụn vào thùng rác nơi công cộng Đó chính là những hành động của những con ng-ời có văn hoá trong t-ơng lai Để từ nhận thức đúng, hình niềm tin đạo đức trở thành hành động đúng đắn và th-ờng xuyên trong cuộc sống hằng ngày là cả một quá trình dài và cần tới nhiều tác động giáo dục một cách tích cực

Đối với những bài tập đọc, từ những văn bản đã đ-ợc chọn lọc ngay cả về hình thức và nội dung, ý nghĩa thì những bài học mà các bài học đó mang lại luôn phong phú trong đó là những kiến thức đạo đức giáo dục học sinh về những quy tắc, lễ phép và hành vi có văn hoá

Trong bài Tâp đọc “Thưa chuyện với mẹ”

Nội dung câu chuyện là cuộc trao đổi giữa hai nhân vật là C-ơng và mẹ C-ơng C-ơng muốn bày tỏ ý kiến với mẹ về việc muốn xin đi làm tại một lò rèn Lời thoại câu chuyện về sự trao đổi giữ hai mẹ con C-ơng diễn ra hết sức

tự nhiên Qua lời đối thoại giữa C-ơng với mẹ, các em đã thấy đ-ợc những lời

lễ hết sức lễ phép của C-ơng với ng-ời mẹ của mình

…“Th-a mẹ, con tự ý muốn thế Con th-ơng mẹ vất vả, đã nuôi bằng ấy đứa

em lại còn phải nuôi con…Con muốn học một nghề để kiếm sống.”…

Từ những lời nói của C-ơng, các em sẽ học đ-ợc cách nói năng lễ phép với

ông bà, cha mẹ của mình, hình hành niềm tin đạo đức và có những hành vi

đạo đức đúng đắn

Trong bài Tập đọc Ng-ời ăn xin - Tập đọc 4 Tập 1

Câu chuyện kể về hành vi của một cậu bé gặp một ông già ăn xin ở bên

đ-ờng Ông già rên rỉ cầu xin cậu cứu giúp Cảm thông với ông già nghèo khổ, cậu đã không ngần ngại lục tìm túi của mình để giúp ông lão Cảm thông với những ng-ời nghèo khổ và giúp đỡ họ cũng là biểu hiện của một con ng-ời có văn hoá Là đức tính cần thiết trong thời đại xã hội đang b-ớc vào một kỉ nguyên mới, kỉ nguyên xã hội nhân văn Nó là một trong những biểu hịên của con ng-ời có đạo đức và nhân phẩm toàn diện Thông qua bài tập

đọc, các em đã đ-ợc hiểu thêm về một khía cạnh của những hành vi giao tiếp

… “Cơn tức giận của tên cuớp thật dữ dội Hắn đứng phắt dậy, rút soạt dao ra, lăm lăm chực đâm Bác sĩ Ly vẫn dõng dạc và quả quyết:

- Nếu anh không cất dao, tôi quyết sẽ làm anh bị treo cổ trong phiên toà sắp tới

Trông bác sĩ và gã kia lúc này thật khác nhau một trời một vực Một đằng thì

đức độ hiền từ mà nghiêm nghị Một đằng thì nanh ác hung hăng nh- thú dữ nhốt chuồng Hai ng-ời g-ờm g-ờm nhìn nhau Rốt cục, tên c-ớp biển cúi

Với những nội dung phong phú và đa dạng, Các bài học đạo đức đ-ợc kết hợp hài hoà với nội dung kiến thức của môn tiếng Việt làm cho môn Tập đọc trở thành một môn học góp phân hoàn thiên nhân cách cho học sinh

1.2.2.4 ý nghĩa của việc giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua phân môn Tập đọc ở Tiểu học

Giáo dục đạo đức là một thành phần không thể thiếu trong giáo dục nhân cách con ng-ời, một bộ phận nền tảng của giáo dục

- Lứa tuổi là lứa tuổi đầu tiên của cuộc đời mỗi con ng-ời Bậc học Tiểu học là một trong những bậc học đầu tiên của nền giáo dục và đạo tạo – bậc học

mà sự phát triển của học sinh đ-ợc chứng minh là quan trọng cho sự phát triển sau này của học sinh Do vậy, nếu ngay từ tuổi Tiểu học, chúng ta chú trọng giáo dục học sinh những khái niệm hành vi đạo đức đúng đắn sẽ đặt cơ sở nền tảng cho bộ mặt đạo đức mai sau của các em Đồng thời, tạo cho học sinh một động lực quan trọng giúp học sinh phát triển và hành động đúng h-ớng trong quá trình tr-ởng thành

- Giáo dục đạo đức là một bộ phận quan trọng của việc giáo dục nhân cách toàn diện Nó luôn có mối quan hệ chặt chẽ với các mặt giáo dục khác

+ Đối với giáo dục trí tuệ: Nó là tiền đề cần thiết để mở rộng hiểu biết về các quan hệ đạo đức gồm có các quan hệ giữa cá nhân với nhau, giữa cá nhân với tập thể Hình thành phát triển kỹ năng nhận xét, đánh giá các thái độ, hành vi

đạo đức của bản thân và ng-ời khác

+ Đối với giáo dục thẩm mỹ: Trình độ phát triển đạo đức có ảnh h-ởng mạnh mẽ đến giáo dục thẩm mỹ Những xúc cảm, tình cảm đạo đức tích cực, những hành vi văn minh là cơ sở của giáo dục thẩm mỹ

Trong sinh hoạt: Học sinh thích gọn gàng, sạch sẽ, ngăn nắp

- Học sinh thích làm những việc tốt giúp đỡ ng-ời thân, bạn bè, những ng-ời xung quanh

- Đó chính là giúp học sinh biết h-ớng tới cái đẹp, thích cái đẹp, tạo ra cái

đẹp và biết tạo ra nó trong cuộc sống

Đối với giáo dục thể chất và lao động: Việc giáo dục cho học sinh những thói quen hành vi sạch sẽ, văn minh, thích làm công việc vừa sức nh- giúp đỡ

bạn bè, cha mẹ, cô giáo lau bảng, quét lớp, quét nhà, vặt rau, tưới cây,…chính là góp phần phát triển thể lực và giáo dục thói quen lao động cho học sinh

_ Giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua các bài Tập đọc giúp các em nâng cao khả năng cảm thụ cái đẹp biết ý thức cái đẹp và sáng tạo ra cái đẹp bằng chính hành vi phù hợp đạo đức và lối sống của các em

Vì các văn bản đ-ợc lựa chọn trong phân môn Tập đọc đều mang tính chọn lọc Các từ ngữ giàu hình ảnh trong các văn bản nghệ thuật, Câu từ cô đọng trong các bài học là những câu chuyên cổ tích Lời lẽ mộc mạc, chân thành đối với những câu chuyện kể danh nhân vv…Tất cả đều mang cho các em cảm nhận

đ-ợc vẻ đẹp trong ngôn từ Tiếng Việt Thông qua vẻ đẹp ấy là những bài học làm ng-ời sâu sắc và nhiều ý nghĩa

Bài tập đọc Hoa học trò, sách giáo khoa Tiếng Việt 4 tập 2 là một nét khám phá thú vị vẻ đẹp muôn màu của thế giới xung quanh Đó là hoa ph-ợng, hoa của học trò Để phát hiện ra rằng thế giới xung quanh chúng ta đang sống luôn luôn diệu kì với muôn ngàn dáng vẻ, điều đó khiến chúng ta - là những học sinh cũng phải làm thật nhiều những điều tốt đẹp cho thế giới ấy

…“Ng-ời ta quên đoá hoa, chỉ nghĩ đến cây, đến hàng, đến những tán hoa lớn xoè ra như muôn ngàn con bướm thắm đậu khít nhau….Bình minh của hoa ph-ợng còn là màu đỏ non, nếu có m-a lại càng t-ơi dịu Ngày xuân dần hết, số hoa tăng lên, màu cũng đậm dần Rồi hoà nhịp với mặt trời chói lọi, màu ph-ợng mạnh mẽ kêu vang : Hè đến rồi! Khắp thành phố đều rực lên nh- Tết đến nhà nhà đều dán câu đối đỏ.”

_ Giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua những bài tập đọc giúp các em tiếp nhận những bài học đạo đức một cánh nhẹ nhàng Những bài học đạo đức đ-ợc xây dựng trong bài là những tình huống gần gũi, quen thuộc với các em Hình

ảnh dũng cảm, lao mình xuống cứu con của con chim sẻ mẹ, hình ảnh chú bé Ga-vrôt dũng cảm một mình ở trong nguy hiểm, đạn pháo của kẻ thù lấy quân trang cho đồng đội của mình, hình ảnh anh hùng Trần Đại Nghĩa với tấm g-ơng lao động giỏi Không quá gò bó, học sinh tiếp nhận văn bản và nội dung bài học thông qua các b-ớc tiếp thu kiến thức trong một tiết dậy Điều này giúp các em

_ Giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua phân môn tập đọc góp phần nâng cao chất l-ợng giáo dục đào tạo toàn diện Đáp ứng với các yêu cầu đổi mới ph-ơng pháp dạy học hiện nay nhằm tạo điều kiện cho học sinh lĩnh hội đ-ợc nhiều kiến thức trong một môn học

Xét trong quá trình đổi mới các ph-ơng pháp dạy học nhằm tăng c-ờng khả năng tiếp thu nhiều tri thức cho học.Môn Tập đọc đọc giúp các em không những hoàn thiện kiến thức về môn Tiếng Việt mà còn hoàn thiện cả nhân cách con ng-ời từ những bài học này

1.3 Các ph-ơng pháp dạy học th-ờng đ-ợc sử dụng trong tiết học Tập đọc ở tiểu học nhằm giáo dục đạo đức cho học sinh

1.3.1 Ph-ơng pháp đọc, kể diễn cảm.

Đọc, kể một cách nghệ thuật là cách mà ng-ời đọc, ng-ời kể sử dụng mọi sắc thái biểu cảm của giọng mình và các ph-ơng tiện biểu cảm khác nh-: nét c cung nh- vây.Các mẫu ứng dụng trong phân môn chính tả,luyện từ và câu khi mặt, ánh mắt, cử chỉ, điệu bộ, để trình bày tác phẩm, làm cho ng-ời nghe có thể tái tạo bằng hình ảnh những cái đã nghe đ-ợc đồng thời gợi lên ở ng-ời nghe những tình cảm và cảm xúc nhất định

* Tầm quan trọng của việc đọc, kể diễn cảm

Do học sinh ch-a biết đọc nên ngôn ngữ nghệ thuật mà các em cảm thụ

đ-ợc sẽ bàng cách nghe ng-ời lớn đọc, kể, chính vì vậy trình bày tác phẩm một cách diễn cảm, xúc động thì có tầm quan trọng đặc biệt

- Trình bày tác phẩm nghệ thuật làm cho các em dễ hiểu nội dung, dễ t-ởng t-ợng nghệ thuật, giúp các em nhìn thấy đ-ợc hình t-ợng, các khung cảnh, các tình tiết

- B-ớc đầu giúp học sinh biết nhận xét đánh giá

* Chuẩn bị kỹ l-ỡng tác phẩm, nghĩa là phải hiểu nội dung, chủ đề t- t-ởng của ng-ời viết và chủ đề của tác phẩm, đồng thời phải xâm nhập vào tác phẩm tới mức độ phải truyền đạt đ-ợc thái độ của mình với nh-ng điều mình nói

ra, có nh- vậy những tình cảm của ng-ời đọc mới truyền đ-ợc sang ng-ời nghe

* Chú ý:

- Ng-ời nói, ng-ời kể, phải hiểu mình đang nối những gì, tr-ớc khi kể phải chuẩn bị tác phẩm kỹ

- Tránh trình bày lời nói hành vi của nhân vật theo lối hành vi tự nhiên VD: Kêu thật, khóc thật, c-ời ha ha…

- Luyện đọc và kể về tác phẩm: phải thuộc từng từ

Trong tiết học Tập đọc có vai trò: làm cho học sinh nắm đ-ợc nội dung

các bài học nhanh hơn và dễ hiểu các nội dung khó trong bài học Học sinh có

thể bày tỏ suy nghĩ của mình về vấn đề đang trao đổi

Có 3 loại đàm thoại:

a Đàm thoại mở đầu

- Là loại đàm thoại giới thiệu một cách ngắn gọn nhất h-ớng học sinh vào nội dung bài học

Nếu là bài học mới thì giáo viên đàm thoại h-ớng sự chú ý của các em vào

nội dung, tình tiết, tính cách của nhân vật trong tác phẩm ( chú ý không nên sử

dụng tác phẩm dùng câu hỏi : có hoặc không)

Nếu là bài học mà học sinh đã đ-ợc nghe kể thì giáo viên nên chú ý vào việc gợi nhớ tác phẩm cho học sinh

b Đàm thoại tìm hiểu tác phẩm

- Là loại đàm thoại kết hợp với giảng giải làm cho học sinh nhớ về nội