SỬ DỤNG CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY – HỌC ĐỂ BỒI DƯỠNG VÀ PHÁT TRIỂN TƯ DUY BIỆN CHỨNG CHO HỌC SINH THÔNG QUA NỘI DUNG PHÉP BIẾN HÌNH

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌCSỬ DỤNG CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY – HỌC ĐỂ BỒI DƯỠNG VÀ PHÁT TRIỂN TƯ DUY BIỆN CHỨNG CHO HỌC SINH THÔNG QUA NỘI DUNG PHÉP BIẾN HÌNH Người hướng dẫn khoa họ

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

SỬ DỤNG CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY – HỌC

ĐỂ BỒI DƯỠNG VÀ PHÁT TRIỂN

TƯ DUY BIỆN CHỨNG CHO HỌC SINH THÔNG QUA NỘI DUNG PHÉP BIẾN HÌNH

Người hướng dẫn khoa học:

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Về cấu trúc, luận văn gồm các phần sau.

Giới thiệu

dưỡng và phát triển tư duy biện chứng cho học sinh trung học phổ thông

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

3 Câu hỏi nghiên cứu

4 Giả thuyết nghiên cứu

5 Các định nghĩa về các thuật ngữ

6 Phương pháp nghiên cứu

7 Sự quan trọng của nghiên cứu

8 Cấu trúc của luận văn

Chúng ta biết rằng học sinh chỉ có thể thực sự lĩnh hội được tri thức khi

tư duy tích cực của bản thân học sinh được phát triển Tư duy càng phát triển bao nhiêu thì càng có nhiều khả năng vận dụng những tri thức ấy vào trong thực tiễn bấy nhiêu “Tư duy có tác dụng to lớn trong đời sống xã hội, đã là con người thì ai cũng tư duy trước khi hành động để thiết kế quá trình hành động và trong khi hành động để điều chỉnh hành động của chính bản thân mình”[25]

“Các nhà nghiên cứu giáo dục đã thừa nhận rằng việc học toán của học sinh trong khu vực đang thay đổi từ việc thành thạo những kỹ năng toán cơ bản, các thuật toán đã có sẵn để giải một số lớp các bài toán cụ thể chuyển sang tư duy toán học trong việc giải quyết các vấn đề mà các em không biết trước cách giải…”[37] Vì vậy, trong việc dạy – học toán, việc nuôi dưỡng, rèn luyện, và phát triển tư duy toán học cho học sinh là một việc thiết thực và chính đáng

là học sinh thu được kiến thức đó bằng con đường nào và bằng cách nào; cái đáng quý ở đây là học sinh tự lao động, tìm tòi sáng tạo ra tri thức bằng cách thức riêng của bản thân Họ sẽ nhuyễn dần với một kiểu tư duy mà hiện nay ít được quan tâm đến và cùng với sự nhuyễn dần đó là học sinh sẽ tự tin vào khả năng sáng tạo của mình, tin vào lòng ham muốn tìm tòi và phát minh ra các tri thức cho bản thân.

Ngoài ra, để đi đến cái mới trong toán học phải kết hợp được tư duy logic và tư duy biện chứng toán học, cả tư duy hình tượng và thói quen tìm tòi bằng thực nghiệm Vì vậy, việc rèn luyện tư duy biện chứng cho học sinh là một phần rất quan trọng trong quá trình dạy học toán, bởi dạy học toán là dạy cho học sinh biết cách học, hướng học sinh vào việc tích cực hóa hoạt động học, hướng học sinh vào quá trình

tự tìm kiếm tri thức và thiết lập tri thức riêng cho bản thân mình

đã có rất nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu như GS.TS Nguyễn Cảnh Toàn với “Phương pháp luận duy vật biện chứng với việc học, dạy, và nghiên cứu toán” (1997, NXB ĐHQG Hà Nội), “Tuyển tập các công trình Toán học và Giáo dục”(2005, NXB Giáo Dục); Trần Quốc Thông với “Rèn luyện và phát triển tư duy biện chứng cho học sinh thông qua dạy học đại số và giải tích lớp 11”; Vương Vĩnh Phát với “Bồi dưỡng

và phát triển tư duy biện chứng cho sinh viên toán trường sư phạm trong dạy, học và nghiên cứu toán”(2003, Luận Văn Thạc Sĩ Khoa học giáo dục, ĐHSPI Hà Nội), tuy nhiên vẫn chưa thấy tài liệu nào nói đến việc vận dụng các quan điểm biện chứng vào trong hoạt động dạy – học toán như thế nào, hơn nữa là thiết kế và sử dụng các hoạt động dạy – học hình học như thế nào để nuôi dưỡng và phát triển tư duy biện chứng cho học sinh trung học phổ thông phù hợp với quan điểm dạy học mới (quan điểm dạy học theo lý thuyết kiến tạo, dựa trên lý thuyết hoạt động), vì thế chúng tôi tập trung khai thác vấn đề này

U Lựa chọn các hoạt động cần luyện tập cho học sinh trong dạy – học phép biến hình và tổ chức các hoạt động tương tác giữa thầy và trò

nhằm phát triển trí tuệ, phát triển tư duy biện chứng toán học cho học sinh các lớp 11 ở trường trung học phổ thông

Thông qua hoạt động dạy – học phép biến hình giúp học sinh chủ động tích cực lĩnh hội tri thức và rèn luyện cho học sinh thói quen nhìn bài toán dưới nhiều khía cạnh khác nhau

Đề xuất một số biện pháp dạy – học hình học thích hợp trong quá trình dạy học nhằm nuôi dưỡng và phát triển tư duy biện chứng toán học cho học sinh

Câu hỏi nghiên cứu 1 Bồi dưỡng cho học sinh năng lực tổng quát

theo định hướng từ một cái riêng có thể có nhiều cái chung bao trùm nó bằng cách nhìn nhận bài toán dưới nhiều góc độ khác nhau theo các quan hệ đã cho trong bài toán như thế nào để nuôi dưỡng và phát triển

tư duy biện chứng?

Câu hỏi nghiên cứu 2 Rèn luyện cho học sinh cách thức xem xét các

quan hệ, các tính chất từ nhiều trường hợp riêng của một cái chung như thế nào để từ đó học sinh sử dụng các thao tác tư duy: so sánh, khái quát hóa, tổng quát hóa để đề xuất bài toán mới, bài toán tổng quát?

Câu hỏi nghiên cứu 3 Tập luyện cho học sinh có thói quen xem xét

các đối tượng, quan hệ trong bài toán theo quan điểm vận động từ cái riêng đến cái chung (thể hiện trong giả thiết của bài toán) như thế nào

để học sinh có thể tổng quát hóa các bài toán, tìm tòi kiến thức thức mới?

U Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi đã sử dụng khảo cứu,

nghiên cứu lịch sử, nghiên cứu quan sát và nghiên cứu khảo sát Để tiến hành nghiên cứu, đầu tiên chúng tôi sử dụng nghiên cứu khảo sát kết hợp phỏng vấn về thực trạng dạy học ở một số trường trung học phổ thông Sử dụng khảo cứu và nghiên cứu lịch sử để có một nền tảng lý thuyết, từ đó dự đoán một số biện pháp phù hợp với thực trạng và lý thuyết để tiến hành soạn thảo và thiết kế một số hoạt động sẽ sử dụng trong quá trình dạy – học Trong quá trình dạy thực nghiệm chúng tôi phải sử dụng quan sát, ghi chép lại các dữ kiện và điều chỉnh các hoạt động cũng như đề xuất các biện pháp dạy – học phù hợp hơn

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Hai nguyên lý cơ bản của phép biện chứng duy vật

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

Nguyên lý về sự phát triển

Các quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật

Quy luật chuyển hóa từ những sự thay đổi về lượng thành những

sự thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Quy luật phủ định của phủ định.

Những cặp phạm trù cơ bản của phép biện chứng duy vật

Cái riêng, cái chung và cái đơn nhất

Quy nạp không hoàn toàn;

Xét các bài toán suy biến, tìm kiếm quy luật

CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM BỒI DƯỠNG VÀ PHÁT TRIỂN TƯ DUY BIỆN CHỨNG

CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Dựa vào cuộc khảo sát thực tế tình hình giảng dạy hình học hiện nay tại các trường trung học phổ thông, chúng tôi sẽ đề xuất một số hoạt động dạy - học phù hợp để bồi dưỡng và phát triển tư duy biện chứng cho học sinh

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

1 Thành phần tham gia

2 Công cụ nghiên cứu

3 Quy trình thu thập dữ liệu

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

Tham gia vào thực nghiệm này là một số giáo viên có kinh nghiệm

ở các trường trung học phổ thông, cũng như một số giáo sinh tại trường đại học An Giang và các học sinh tại các trường trung học phổ thông

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

Một số phiếu học tập và điều tra đối với học sinh, phiếu phỏng vấn đối với giáo viên

Các giáo án về phép biến hình và các bài kiểm tra

Nếu có thể là một số đoạn phim về các tiết học đã thực nghiệm

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

sẽ tiến hành thảo luận với các giáo viên có kinh nghiệm về các giáo

án và các hoạt động cần tiến hành trong quá trình dạy – học, sau đó các giáo viên sẽ tiến hành giảng dạy, chúng tôi cùng quan sát và ghi chép lại diễn biến, sau đó sẽ tiến hành rút kinh nghiệm và điều chỉnh các hoạt động cũng như các giáo án, và tiến hành dạy lại ở một lớp khác, sau đó sẽ điều chỉnh, rút kinh nghiệm cho thật hoàn chỉnh Trong quá trình dạy sẽ đưa cho học sinh các phiếu học tập để kịp thời điều chỉnh và rút kinh nghiệm trong việc thiết kế giáo án và các hoạt động dạy – học

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

Trong khi tiến hành nghiên cứu chúng tôi giả thiết rằng đối tượng tham gia nghiêm túc; cũng có thể xảy ra trường hợp một số đối tượng không thật sự nghiêm túc vì vậy kết quả rút ra có thể không chính xác; Trong khi tiến hành nghiên cứu chúng tôi giả thiết rằng đối tượng tham gia hiểu rõ vấn đề nghiên cứu nhưng cũng có khả năng một số giáo viên hoặc giáo sinh có thể không hiểu hoặc hiểu nhầm;

Nếu các giáo án và các hoạt động được tiến hành dạy, thảo luận và chỉnh sửa nhiều lần thì kết quả thu được sẽ đáng tin cậy hơn, tuy nhiên điều kiện về thời gian và cơ sở vật chất đã không cho phép

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

T Với các kết quả đã được trình bày, chúng tôi sẽ có một số biện pháp

được trình bày trong chương sau nhằm nâng cao năng lực tư duy cho học sinh, nhất là tư duy biện chứng

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

Ngoài ra, có thể phát triển luận văn theo hướng xem xét các năng lực

tư duy, nhất là tư duy biện chứng được vân dụng và phát triển như thế nào trong các lý thuyết về giáo dục toán như lý thuyết kiến tạo, lý

thuyết tình huống,…