Quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng thủ tục tố tụng hình sự đối với người chưa thành niên

Tính tình có khi nhút nhát, có khi thô b o, d b quá khích.

Gi ng viên h ng d n: Sinh viên th c hi n:

L p: Lu t T pháp 2 - K33

C n Th , 04/2011

Gi ng viên h ng d n: Sinh viên th c hi n:

L p: Lu t T pháp 2 - K33

C n Th , 04/2011

L I M U 1

CH NG 1: LÍ LU N CHUNG V TH T C T T NG HÌNH S

I V I NG I CH A THÀNH NIÊN 4 1.1 Khái ni m ng i ch a thành niên ph m t i 4 1.2 Quy nh pháp lu t Hình s v tu i và trách nhi m hình s i

v i ng i ch a thành niên ph m t i 7

1.2.1 Tu i ch u trách nhi m hình s c a ng i ch a thành niên 71.2.2 Trách nhi m hình s i v i ng i ch a thành niên ph m t i 10

1.3 Khái quát v th t c t t ng hình s i v i ng i ch a thành niên 15

1.3.1 Khái ni m th t c t t ng hình s i v i ng i ch a thành niên 151.3.1.1 Vài nét v tình hình t i ph m do ng i ch a thành niên th c hi n 151.3.1.2 Khái ni m v th t c t t ng i v i ng i ch a thành niên 171.3.2 M c ích, ý ngh a c a vi c quy nh th t c t t ng hình s i v i

ng i ch a thành niên 191.3.3 S l c quy nh pháp lu t v th t c t t ng hình s i v i ng i

ch a thành niên 22

CH NG 2: QUY NH PHÁP LU T VÀ TH C TI N ÁP D NG QUY NH PHÁP LU T B LU T T T NG HÌNH S N M 2003

I V I NG I CH A THÀNH NIÊN PH M T I 24 2.1 Nh ng v n c n ch ng minh trong v án hình s i v i ng i

ch a thành niên 24

2.1.1 Nh ng v n c n ch ng minh trong v án hình s i v i ng i

ch a thành niên theo quy nh pháp lu t hi n hành 242.1.2 Th c ti n áp d ng quy nh pháp lu t v nh ng v n c n ch ngminh i v i ng i ch a thành niên 34

2.2 Yêu c u i v i ng i ti n hành t t ng 41

2.2.1 Quy nh pháp lu t hi n hành i v i ng i ti n hành t t ng trongcác v án ng i ch a thành niên 412.2.2 Th c ti n áp d ng quy nh pháp lu t v các tiêu chu n i v i ng i

ti n hành t t ng 43

2.3.1 Quy nh pháp lu t v vi c áp d ng, thay i, h y b bi n pháp ng n

ch n 49

2.3.1.1 i v i các bi n pháp ng n ch n không t c t do 50

2.3.1.2 i v i các bi n pháp ng n ch n t c t do 52

2.3.2 Th c ti n áp d ng các quy nh pháp lu t v vi c áp d ng, thay i, h y b các bi n pháp ng n ch n 56

2.3.2.1 i v i các bi n pháp ng n ch n không t c t do 56

2.3.2.2 i v i các bi n pháp ng n ch n t c t do 59

2.4 V n bào ch a và vi c tham gia t t ng c a gia ình, nhà tr ng, t ch c 66

2.4.1 Quy nh pháp lu t v m b o quy n bào ch a và vi c tham gia t t ng c a gia ình, nhà tr ng, t ch c trong quá trình t t ng i v i ng i ch a thành niên 66

2.4.1.1 Quy nh pháp lu t v m b o quy n bào ch a c a b can, b cáo ch a thành niên 66

2.4.1.2 Quy nh pháp lu t v vi c tham gia t t ng c a gia ình, nhà tr ng, t ch c i v i ng i b t m gi , b can, b cáo là ng i ch a thành niên 68

2.4.2 Th c ti n áp d ng 71

2.4.2.1 i v i vi c m b o quy n bào ch a cho b can, b cáo ch a thành niên 71

2.4.2.2 i v i vi c tham gia t t ng c a gia ình, nhà tr ng, t ch c 79

2.5 V n v xét x i v i ng i ch a thành niên 81

2.5.1 Quy nh pháp lu t v xét x ng i ch a thành niên 81

2.5.2 Th c ti n áp d ng quy nh pháp lu t v vi c xét x các v án ng i ch a thành niên 88

CH NG 3: M T S KI N NGH VÀ GI I PHÁP HOÀN THI N QUY NH PHÁP LU T V TH T C T T NG HÌNH S I V I NG I CH A THÀNH NIÊN 101

t ng hình s i v i ng i ch a thành niên 101

3.1.1 Ki n ngh nh m kh c ph c b t c p trong quy nh pháp lu t v vi cxác nh tu i ng i ch a thành niên 1013.1.2 M t s ki n ngh nh m hoàn thi n quy nh pháp lu t v h n ch c a

Vi n ki m sát trong công tác th c hành quy n công t và ki m sát vi c tuântheo pháp lu t 1013.1.3 Ki n ngh v vi c áp d ng, thay i, h y b bi n pháp ng n ch n i

v i ng i ch a thành niên 1033.1.4 M t s ki n ngh nh m hoàn thi n quy nh c a pháp lu t trong vi c

b o m quy n bào ch a c a b can, b cáo ch a thành niên 1063.1.5 Ki n ngh v vi c tham gia t t ng c a gia ình, nhà tr ng, t ch c 1103.1.6 M t s ki n ngh nh m hoàn thi n quy nh pháp lu t v th t c t

t ng xét x i v i ng i ch a thành niên 111

3.2 M t s gi i pháp nh m kh c ph c nh ng v ng m c trong vi c áp

d ng quy nh pháp lu t v th t c t t ng hình s i v i ng i ch a thành niên 114

3.2.1 M t s ki n ngh nh m kh c ph c nh ng b t c p c a lu t i v i

ng i ti n hành t t ng 1143.2.2 Nâng cao ý th c trách nhi m c a các c quan ti n hành t t ng trong

vi c m b o quy n bào ch a c a ng i ch a thành niên c ng nh vi ctham gia t t ng c a i di n gia ình, nhà tr ng, t ch c 118

K T LU N 120

L I M U

1 Tính c p thi t c a tài

Ng i ch a thành niên ph m t i là m t hi n t ng th c t , t n t i trong t t ccác xã h i Trong nh ng n m qua và nh t là th i i m hi n nay, tình tr ng ng i

ch a thành niên ph m t i Vi t Nam di n bi n r t ph c t p Vi c gi i quy t

v n ng i ch a thành niên ph m t i là vi c làm c n thi t gi nghiêm n

nh chính tr và tr t t an toàn xã h i, nh ng c ng là m t v n ph c t p và t

nh Tr c h t, do xu t phát t c i m tâm lý ang phát tri n, nhân cách ch a

c nh hình, nh n th c ch a c y nên m t s em ã có hành vi ph m

t i m t cách không t giác M t khác, khi ph m t i các em là nh ng ng i ph m

t i, nh ng ng th i c ng là nh ng n n nhân c a s thi u giáo d c, ch m sóc c agia ình, nhà tr ng và xã h i; hành ng c a các em ít nhi u b chi ph i b ihoàn c nh khách quan ho c b xúi gi c, l a d i

Chính vì v y, quan i m c a ng và Nhà n c ta v v n gi i quy t t i

ph m v ng i ch a thành niên là: "V n không ph i ch n gi n là x m t v

án, tr ng ph t m t t i ph m nào ó, i u quan tr ng là ph i tìm ra m i cách làm

gi m b t nh ng ho t ng ph m pháp và t t h n h t là ng n ng a ng các vi csai trái y x y ra" (Trích: Phát bi u c a ng chí Lê Du n – Bí th th nh t Ban

ch p hành Trung ng ng t i H i ngh t ng k t công tác Ki m sát toàn qu c

n m 1967), quán tri t tinh th n ó, B lu t T t ng hình s Vi t Nam n m 2003

ã dành m t ch ng riêng bi t (Ch ng XXXII) quy nh v th t c t t ng i

v i ng i ch a thành niên

ây là c s pháp lý áp d ng khi x lý i v i ng i b t m gi , b can, bcáo là ng i ch a thành niên Tuy nhiên, trong th c ti n áp d ng các quy nhnày ã n y sinh nhi u v ng m c và b t c p T nh ng quy nh c th và th c

ti n áp d ng các quy nh c a pháp lu t t t ng hình s i v i ng i ch a thànhniên, ng i vi t nh n th y, vi c m b o quy n l i c a ng i ch a thành niêntrong quá trình t t ng v n còn b h n ch , m t m t là do ng i ti n hành t t ngthi u nh ng k n ng c n thi t trong vi c i u tra, truy t , xét x ng i ch athành niên bên c nh ó do b t c p trong quy nh pháp lu t v th t c t t ng

ng i ch a thành niên H n n a, trong quá trình chuy n i c ch qu n lý kinh

t , bên c nh nh ng m t tích c c, n n kinh t th tr ng c ng ã làm n y sinhnhi u v n tiêu c c, trong ó tình hình ng i ch a thành niên ph m t i di n

bi n ngày càng ph c t p v i tính ch t, m c nguy hi m cho xã h i ngày càng

t ng Trong khi ó nh ng quy nh pháp lu t v th t c t t ng hình s i v i

ng i ch a thành niên không áp ng c yêu c u v x lý ng i ch a thànhniên ph m t i c ng nh công tác u tranh phòng, ch ng t i ph m ng i ch athành niên nh hi n nay Chính vì v y, tr c nh ng yêu c u trên, vi c nghiên

gi i T các quy nh c a lu t hi n hành i chi u v i th c t và có nh ng ki nngh , h ng hoàn thi n xung quanh v n này.Trong ó t p trung nghiên c ucác v n :; trên c s phân tích quy nh pháp lu t B lu t t t ng hình s n m

2003 i chi u v i th c ti n áp d ng quy nh này i v i ng i ch a thành niên.Qua ó, ng i vi t a ra m t s ki n ngh nh m hoàn thi n quy nh pháp lu t

và gi i pháp hoàn thi n th c ti n áp d ng các quy nh này

3 M c ích nghiên c u

Nh ã trình bày ph n trên v tính c p thi t c a vi c quy nh th t c t

t ng hình s i v i ng i ch a thành niên Vì v y, tài t ra m c tiêu nghiên

c u nh sau:

M t là: Ng i vi t s tìm hi u v khái ni m ng i ch a thành niên ph m t i,

tu i ch u trách nhi m hình s c ng nh hình ph t áp d ng i v i ng i ch athành niên; th t c t t ng i v i ng i ch a thành niên, m c ích c a vi c quy

nh th t c này

Hai là: Ng i vi t s nghiên c u quy nh c a pháp lu t hi n hành t ó ichi u v i th c ti n áp d ng nh ng quy nh này i v i ng i ch a thành niên

th y c nh ng b t c p trong quy nh c a pháp lu t c ng nh h n ch trong

vi c áp d ng các quy nh ó T ó ng i vi t s a ra nh ng ki n ngh và gi ipháp hoàn thi n v n này ph n ba

Ph n th ba: ph n này ng i vi t s a ra nh ng ki n ngh nh m hoànthi n quy nh pháp lu t và m t s gi i pháp hoàn thi n th c ti n áp d ng nh ngquy nh c a pháp lu t t t ng hình s i v i ng i ch a thành niên

m i qu c gia quy nh tu i c th c a ng i ch a thành niên.

i u 1 Công c qu c t v quy n tr em c i H i ng Liên H p

Qu c thông qua ngày 20/11/1989 có ghi: “Trong ph m vi Công c này, tr em

- B lu t Dân s Vi t Nam 2005 t i i u 18 nêu rõ: “Ng i t 18 tu i

tr lên là ng i thành niên Ng i ch a 18 tu i là ng i ch a thành niên”.

- T i i u 68 c a B lu t Hình s n m 1999 s a i b sung n m 2009 quy

nh: “Ng i ch a thành niên t 14 tu i n d i 18 tu i ph m t i ph i ch u trách nhi m hình s ”.

- B lu t T t ng Hình s n m 2003, t i ch ng XXXII: Th t c T t ng

i v i ng i ch a thành niên, c ng c p hai nhóm: ng i t 14 tu i n

d i 16 tu i và t 16 tu i n d i 18 tu i

Hi n nay, v n ng i ch a thành niên vi ph m pháp lu t nói chung và

ng i ch a thành niên ph m t i nói riêng là m t hi n t ng, m t th c t t n t i

t t c các qu c gia trên th gi i

nh ng quy nh khác c a ch ng này và theo nh ng quy nh khác c a ph nchung B lu t không trái v i nh ng quy nh c a ch ng này Do ó có th hi u

ng i ch a thành niên ph m t i là khái ni m dùng ch m t d ng ch th c

bi t là nh ng ng i t 14 tu i n d i 18 tu i th c hi n hành vi ph m t i.Bên c nh ó, nh ng ng i này còn ph i h i m t s y u t c n thi t quy t

nh ng i ch a thành niên ó có ph m t i hay không

Theo quan i m c a Ti n s khoa h c Lê C m và Th c s Th Ph ngkhoa lu t tr ng i h c lu t Hà N i, trong bài vi t: T pháp hình s i v i

ng i ch a thành niên – nh ng khía c nh pháp lý hình s , t t ng hình s , t i

ph m h c và so sánh lu t h c, ng trong t p chí Tòa án nhân dân tháng 10/2004(s 20, trang 9), cho r ng: khái ni m ng i ch a thành niên ph m t i c quy

nh trong pháp lu t hình s ch y u nh m xác nh tính ch t t i ph m i v ihành vi do ng i ch a thành niên th c hi n và t o i u ki n cho vi c áp d nghình ph t i v i ng i ch a thành niên sao cho phù h p v i tính ch t m cnguy hi m cho xã h i c a hành vi mà h ã th c hi n trên c s nh ng c i m

v tâm sinh lý c a h vào th i i m h ph m t i T lí do trên, các tác gi a rakhái ni m v ng i ch a thành niên ph m t i là: “Ng i ch a thành niên ph m

Quan i m phân tích nêu trên c a các tác gi là phù h p v i m t s quy

nh pháp lu t hi n hành Tuy nhiên, theo quan i m c a ng i vi t khái ni m và

5 d u hi u c b n nêu trên c a các tác gi còn thi u m t n i dung mà có l ó là

n i dung m u ch t xác nh ph m vi s d ng khái ni m ng i ch a thành niên

ph m t i T i i u 7 Quy t c B c Kinh quy nh các quy n c a ng i ch a thànhniên; i u 72 Hi n pháp 1992 quy nh quy n c a công dân, i u 9 B lu t t

t ng hình s n m 2003 ã kh ng nh nguyên t c suy oán vô t i, ó là: “không

ai b coi là có t i và ph i ch u hình ph t khi ch a có b n án k t t i c a tòa án ã

có hi u l c pháp lu t” N m d u hi u c b n mà các tác gi nêu trên m i ch là

nh ng i u ki n c n cho vi c ch ng minh trách nhi m hình s c a ng i ch athành niên ph m t i i u ki n c a trách nhi m hình s i v i ng i ch athành niên ph m t i b t u t th i i m b n án k t t i b cáo ch a thành niên có

hi u l c pháp lu t Trong khái ni m ng i ch a thành niên ph m t i c a các tác

gi ã không a ra quy nh là hành vi mà ng i ch a thành niên th c hi n ã

b tòa án xét x có hi u l c thi hành Do v y, khái ni m trên có th áp d ng c

v i ng i b b t, ng i b t m gi , b can, b cáo Và n u ng i ch a thành niên

ph m t i bao hàm luôn c nh ng ch th nêu trên thì không m b o nguyên t csuy oán vô t i

Xu t phát t c s nguyên t c suy oán vô t i thì ng i b b t, ng i b t m

gi , b can, b cáo c suy oán vô t i cho n khi có b n án k t t i có hi u l c

c a tòa án Ch th c a nguyên t c suy oán vô t i là ng i b b t, ng i b t m

gi vì h là ng i b bu c t i gián ti p trong các quy t nh b t, t m gi có ghi rõ

lý do B can là ng i b c quan có th m quy n quy t nh kh i t , b can c ng

là ch th c a nguyên t c suy oán vô t i, vì h ã có quy t nh truy c u tráchnhi m hình s v i nh ng cáo bu c c th Quy t nh kh i t b can không ng

ngh a v i vi c th a nh n ng i ó là có t i ó ch m i là ng i b bu c t i v

th c hi n hành vi có d u hi u c a t i ph m V n ng i ó có t i hay không

ch a c gi i quy t th i i m này Kh i t b can ch là th i i m b t u c aquá trình ch ng minh i u ki n trách nhi m hình s c a ng i ó B can khi cóquy t nh a v án ra xét x thì tr thành b cáo và c ng v i lý lu n trên thì

ng nhiên h c ng là ch th c suy oán vô t i

T s phân tích nêu trên thì khái ni m ng i ch a thành niên ph m t i

c xác nh là ng i ch a thành niên ã th c hi n hành vi nguy hi m cho xã

h i b pháp lu t hình s c m, có l i và ã có b n án k t t i có hi u l c pháp lu t

c a tòa án Còn i v i ng i ch a thành niên là ng i bi b t, ng i b t m gi ,

b can, b cáo thì ng nhiên h không th b coi là ã ph m t i

K t lu n: t nh ng phân tích trên ng i vi t rút ra khái ni m ng i ch a

thành niên ph m t i nh sau: “Ng i ch a thành niên ph m t i là ng i d i 18

tu i ã th c hi n hành vi nguy hi m cho xã h i b pháp lu t hình s c m, có l i

và ã có b n án k t t i có hi u l c pháp lu t c a tòa án”.

Nh v y, khái ni m t i ph m do ng i ch a thành niên gây ra là khái ni mdùng ch t i ph m ã c th c hi n b i m t d ng ch th c bi t (ng i

ch a thành niên) Khái ni m t i ph m do ng i ch a thành niên gây ra không

ng nh t v i khái ni m ng i ch a thành niên ph m t i nh ng hai khái ni m ó

có m i liên h ch t ch v i nhau T i ph m do ng i ch a thành niên gây ra làhành vi nguy hi m cho xã h i c th c hi n b i ng i d i 18 tu i và ng i ó

ph i ch u trách nhi m hình s t ng ng v i hành vi và l i c a mình theo phánxét c a c quan ti n hành t t ng

1.2 Quy nh pháp lu t Hình s v tu i và trách nhi m hình s i v i

ng i ch a thành niên ph m t i

1.2.1 Tu i ch u trách nhi m hình s c a ng i ch a thành niên

Ng i ch a thành niên khi ph m t i s ph i ch u trách nhi m hình s i

v i nh ng hành vi do mình gây ra, nh ng không ph i ng i ch a thành niên nàokhi ph m pháp c ng s b truy c u trách nhi m hình s Các qu c gia khác nhauquy nh tu i ch u trách nhi m hình s c a ng i ch a thành niên ph m t i làkhác nhau tùy thu c vào nhi u y u t Trong ó ph i k n th c t c a tu i

tr ng thành v trí tu , tinh th n; c i m v kinh t - xã h i; l ch s và v n hóa

c a m i dân t c; tùy thu c vào th c ti n u tranh phòng ch ng t i ph m c a

n c ta, c n c vào th c ti n u tranh phòng ch ng t i ph m, có tham

kh o lu t hình s c a các n c trên th gi i và trong khu v c c ng nh s pháttri n v tâm sinh lý c a ng i Vi t Nam mà B lu t hình s ã quy nh: ng i

ch a thành niên ch bao g m nh ng ng i t 14 tu i n d i 18 Tuy nhiên,trách nhi m hình s c a nh ng ng i ch a thành niên trong tu i t 14 tu i

V n t ra ây v lý lu n ó là vì sao ng i ch a 14 tu i l i không

ph i ch u trách nhi m hình s v hành vi nguy hi m cho xã h i mà h gây ra.Khoa h c lu t Hình s xác nh tu i ph i ch u trách nhi m hình s ch y u d avào tiêu chu n v s phát tri n tâm sinh lý c a con ng i mà ch y u là s pháttri n v quá trình nh n th c c a con ng i và yêu c u u tranh phòng ch ng t i

ph m Ng i ch a 14 tu i, trí tu ch a phát tri n y nên ch a nh n th c

c tính nguy hi m cho xã h i v hành vi c a mình, ch a kh n ng t chkhi hành ng nên h không b coi là có l i v hành vi nguy hi m cho xã h i mà

1

Xem: Vi n nghiên c u khoa h c pháp lý B t pháp, t pháp hình s so sánh, trang 278

h th c hi n M t hành vi c coi là không có l i c ng t c là không y u t

c u thành t i ph m nên h không ph i ch u trách nhi m hình s

Nh v y, theo quy nh c a pháp lu t hình s Vi t Nam, 14 tu i là gi i h n

th p nh t c a tu i ph i ch u trách nhi m hình s Vì v y, ng i ch a ch a

14 tu i thì trong m i tr ng h p u không b coi là ng i ph m t i và không

ph i ch u trách nhi m hình s m c dù ã th c hi n hành vi nguy hi m cho xã h i

m c c bi t l n Ch ng h n, A 13 tu i dung dao âm trúng vào tim B làm

B ch t t i ch thì A không b coi là ph m t i gi t ng i và theo ó c ng không

ph i ch u trách nhi m hình s

Ng i t 14 tu i tr lên nh ng ch a 16 tu i c coi là ng i ch a có

n ng l c trách nhi m hình s y Do ó h c ng ch ph i ch u trách nhi mhình s v m t s t i ph m theo quy nh c a pháp lu t ch không ph i ch utrách nhi m hình s v t t c các t i ph m Theo lu t hình s n c ta thì ng i t

14 tu i tr lên nh ng ch a 16 tu i ch ph i ch u trách nhi m hình s v

nh ng t i ph m r t nghi m tr ng do c ý ho c t i c bi t nghiêm tr ng, hkhông ph i ch u trách nhi m hình s trong tr ng h p th c hi n hành vi ph m t i

ít nghiêm tr ng, nghiêm tr ng, ho c vô ý th c hi n hành vi ph m t i r t nghiêm

tr ng

N u ng i t 14 tu i tr lên nh ng ch a 16 tu i l i ph m t i do vô ýthì ch b truy c u trách nhi m hình s trong tr ng h p ph m t i c bi tnghiêm tr ng

s i m m i th hai là B lu t hình s m i ã thu h p ph m vi trách nhi m hình

s i v i t i ph m nghiêm tr ng do c ý Ch ng h n, ng i ch a thành niêntrong tu i t 14 tu i n d i 16 tu i không ph i ch u trách nhi m hình s

v nh ng t i ph m nghiêm tr ng do c ý mà m c cao nh t c a khung hình ph t

m i qu c gia là khác nhau tùy thu c vào nhi u y u t nh ng nhìn chung u

n c ta i v i ng i ch a thành niên Ng i ch a thành niên ch y u ang

tu i tr em, c ng có nh ng ng i m i chuy n t tu i tr em sang ng i l n

Xu t phát t quan i m này, B lu t hình s hi n hành xây d ng m t

ch ng riêng quy nh ng l i x lý i v i ng i ch a thành niên ph m t i.Quy nh này d a trên c s phân tích v tâm, sinh lý i v i ng i ch a thànhniên ây là i t ng ch a phát tri n y v th ch t, tâm sinh lí, ch a th

nh n th c y tính ch t nguy hi m cho xã h i c a hành vi mà mình th c hi n

Nh n th c c a h th ng non n t, thi u chính ch n và c bi t h d b kích

ng, lôi kéo b i nh ng ng i xung quanh, n u môi tr ng x u và không c

ch m sóc giáo d c chu áo, ng i ch a thành niên d b nh h ng thói h t t

ch a thành niên ph m t i c quy nh t i i u 69 B lu t hình s nh sau:

- Vi c x lý ng i ch a thành niên ph m t i ch y u nh m giáo d c, giúp

h s a ch a sai l m, phát tri n lành m nh và tr thành công dân có ích cho xã

h i Trong m i tr ng h p i u tra, truy t , xét x hành vi ph m t i c a ng i

ch a thành niên, các c quan nhà n c có th m quy n ph i xác nh kh n ng

nh n th c c a h v tính ch t nguy hi m cho xã h i c a hành vi ph m t i,nguyên nhân và i u ki n gây ra t i ph m

Yêu c u c a nguyên t c này là t m c ích giáo d c, giúp ng i ch athành niên ph m t i s a ch a sai l m, phát tri n lành m nh và tr thành công dân

c n c vào tính ch t c a hành vi ph m t i, vào nh ng c i m c a nhân thân vàyêu c u c a vi c phòng ng a t i ph m.

Yêu c u c a nguyên t c này là ch trong tr ng h p c n thi t thì m i truy

- Khi xét x , n u th y không c n thi t ph i áp d ng hình ph t i v i ng i

ch a thành niên ph m t i, thì tòa án áp d ng m t trong các bi n pháp t pháp làgiáo d c t i xã, ph ng, th tr n ho c a vào tr ng giáo d ng

Nguyên t c này òi h i tòa án ph i l a ch n vi c có áp d ng hình ph t i v i

ng i ch a thành niên ph m t i hay không, n u có c n c tòa án không c n áp

d ng hình ph t i v i ng i ch a thành niên ph m t i, thì áp d ng bi n pháp tpháp C n c tòa án l a ch n vi c có áp d ng hình ph t i v i ng i ch athành niên ph m t i hay không là tính ch t c a hành vi ph m t i, nh ng c i m

v nhân thân và yêu c u c a vi c phòng ng a

- Không x ph t tù chung thân ho c t hình i v i ng i ch a thành niên

ph m t i

Khi áp d ng hình ph t i v i ng i ch a thành niên ph m t i c n h n ch

áp d ng hình ph t tù Khi x ph t tù có th i h n, tòa án cho ng i ch a thànhniên ph m t i c h ng m c án nh h n m c án áp d ng i v i ng i ãthành niên ph m t i t ng ng

- Không áp d ng hình ph t ti n i v i ng i ch a thành niên ph m t i

tu i t 14 tu i n d i 16 tu i

- Không áp d ng hình ph t b sung i v i ng i ch a thành niên ph m t i

ây là nguyên t c x lý, nh ng l i là c n c quy t nh hình ph t i v i ng i

ch a thành niên ph m t i Nguyên t c không áp d ng hình ph t t hình và tù

chung thân i v i ng i ch a thành niên ph m t i th hi n tính nhân o trong

lu t hình s n c ta, quy nh này th hi n c nguyên t c không l y tr ng tr

là m c ích c a hình ph t i v i ng i ch a thành niên ph m t i quy nhnguyên t c th nh t

Nguyên t c khi áp d ng hình ph t i v i ng i ch a thành niên ph m t i

c n h n ch áp d ng hình ph t tù, ây là nguyên t c m i c b sung nh m h n

ch áp d ng hình ph t tù i v i ng i ch a thành niên Vì hình ph t tù là hình

ph t cao nh t và n ng n nh t, nh h ng không t t n ng i ch a thành niên

Do ó, m b o nguyên t c x lý ng i ch a thành niên là nh m m c íchgiáo d c, c i t o h thì có th áp d ng các bi n pháp khác v a có th x lý i

v i ng i ch a thành niên v a m b o c m c ích giáo d c Ch nên áp

d ng hình ph t tù trong nh ng tr ng h p th t c n thi t theo quy nh pháp lu t

- Án ã tuyên i v i ng i ch a thành niên ph m t i khi ch a 16 tu i,thì không c tính xác nh tái ph m ho c tái ph m nguy hi m

Theo m t s nghiên c u khoa h c, vi c truy c u trách nhi m hình s và áp d nghình ph t i v i ng i ch a thành niên ph m t i c xem là c n thi t khi h i

3 i u ki n sau ây3:

- Ng i ch a thành niên ph m t i có nhân thân x u

- T i ph m ã c th c hi n có tính ch t nghiêm tr ng

- Nh ng bi n pháp giáo d c, phòng ng a nh giáo d c t i xã, ph ng, avào tr ng giáo d ng không có hi u qu c i t o ng i ch a thành niên ph m

t i mà c n áp d ng hình ph t i v i h

Ch khi nào h i ba i u ki n trên thì ng i ch a thành niên m i ph i

ch u trách nhi m hình s b ng hình ph t do Toà án tuyên B lu t hình s quy

nh b n lo i hình ph t c áp d ng i v i ng i ch a thành niên ph m t ibao g m: c nh cáo, ph t ti n, c i t o không giam gi và tù có th i h n

+ i v i ph t ti n: N u nh B lu t hình s n m 1985 tr c kia ch a quy

nh áp d ng ph t ti n i v i ng i ch a thành niên ph m t i thì B lu t hình s

n m 1999 ã quy nh ph t ti n c áp d ng là hình ph t chính i v i ng i

ch a thành niên ph m t i t 16 n d i 18 tu i n u h có thu nh p ho c cótài s n riêng Quy nh m i này nh m h n ch vi c áp d ng hình ph t tù i v i

ng i ch a thành niên ng th i vi c áp d ng ph t ti n i v i ng i ch a thànhniên ph m t i trong tr ng h p này v n m b o c m c ích c a hình ph t

M c ph t ti n i v i ng i ch a thành niên ph m t i không v t quá 1/2 m c

ph t ti n mà i u lu t quy nh

+ i v i hình ph t c i t o không giam gi : là hình ph t mang tính nghiêm

kh c h n so v i hình ph t ti n, B lu t hình s n m 1999 quy nh gi i h n hình

ph t áp d ng cho ng i thành niên ph m t i không v t quá 1/2 th i h n mà

i u lu t quy nh ng th i, do ng i ch a thành niên h u nh ch a có thu

nh p ho c tài s n riêng nên B lu t hình s n m 1999 ã không kh u tr thu

nh p c a h khi b k t án

+ i v i hình ph t tù có th i h n: Hình ph t tù có th i h n là hình ph tnghiêm kh c nh t trong các hình ph t áp d ng i v i ng i ch a thành niên

ph t tù chung thân, t hình và tr ng h p i u lu t quy nh hình ph t tù có th i

h n; t ng ng v i m c hình ph t khác nhau phù h p v i tu i c a ng ithành niên c ng nh yêu c u u tranh phòng ch ng t i ph m Quy nh này th

hi n s ti n b c a B lu t hình s n m 1999 khi quy nh v quy t nh hình

ph t i v i ng i ch a thành niên ph m t i C th , i u 74 quy nh nh sau:

Trong tr ng h p ng i ch a thành niên ph m nhi u t i, có t i th c hi n tr ckhi 18 tu i, có t i th c hi n sau khi 18 tu i thì vi c t ng h p hình ph t

Tóm l i: vi c quy nh trách nhi m i v i ng i ch a thành niên th hi ntinh th n nhân o c a pháp lu t n c ta i v i vi c x lý ng i ch a thànhniên ph m t i D a trên nh ng c i m riêng v nhân thân c a ng i ch athành niên mà lu t hình s có chính sách x lý phù h p v i t ng lo i vi ph m

t ng ng v i tu i c a h nh m b o v quy n và l i ích cho h , giúp h có c

Theo m t s nghiên c u th c tr ng ng i ch a thành niên ph m t i trong th igian qua có th th y m t s v n t ra nh sau:

- M t là, ng i ch a thành niên ph m t i có xu h ng ngày m t gia t ng:

T 2000 – 2006, s v ph m t i do ng i ch a thành niên gây ra là 74.389 v

v i 95.103 i t ng Riêng n m 2006, là h n 10.000 v ; n m 2007 toàn qu c có10.361 v , g m 15.589 i t ng; n m 2008 ã x y ra 11.746 v , g m 17.138

i t ng (t ng g n 2% s v ); n m 2009 x y ra 14.586 v , g m 20.371 S v

án do ng i ch a thành niên gây ra là m t con s r t l n, chi m kho ng 20%

t ng s v vi ph m hình s 4 Theo Tòa hình s Toà án nhân dân thành ph HChí Minh, t n m 2002 n nay, t l ng i ch a thành niên ph m t i t ng g n100%

- Hai là, tính ch t t i ph m do ng i ch a thành niên gây ra có chi u h ngngày m t nghiêm tr ng, th m chí áng báo ng

Theo C c c nh sát i u tra t i ph m và tr t t xã h i – B Công an cho

bi t: trong các t i ph m do ng i ch a thành niên th c hi n, lo i chi m t tr ngcao nh t là t i tr m c p tài s n chi m 45,16%, c ý g y th ng tích chi m12,47%, c p tài s n chi m 12,08%; ti p ó ph i k n các t i: c ng o t tài

s n chi m 3,45%, hi p dâm chi m 3,64% và c bi t là gi t ng i chi m 2,91%

- Ba là, ng i ch a thành niên ph m t i ang có xu h ng tr hóa và t p

h p thành b ng, nhóm cùng ho t ng ph m t i

Theo tin t Công an thành ph H Chí Minh, trong 5 n m, t n m 2004 n

2008, trên a bàn thành ph có 809 b ng nhóm ph m t i là ng i ch a thànhniên, trong ó có 3.307 i t ng ã b tri t phá

V l a tu i ph m t i t 16 n d i 18 tu i chi m cao nh t, kho ng60%; t 14 n d i 16 tu i là 32%; và d i 14 tu i là 8% Theo báo cáo t ng

k t c a Vi n ki m sát nhân dân thành ph H Chí Minh cho th y, trong n m

2008 c quan i u tra hai c p ã kh i t m i 11.500 b can, trong ó có t i 1.118

ng i d i 18 tu i (chi m t l 9,7%) các t i, nh ng chi m t l cao các t i

4

Theo báo cáo c a tòa án nhân dân t i cao.

r t nghiêm tr ng nh : c p gi t tài s n (17,2%), gi t ng i (19,3%), c p tài s n(30,2%), hi p dâm tr em (51%)… v i tính ch t ph m t i táo b o, li u l nh h n.Trong nh ng n m g n ây, con s ng i ch a thành niên ph m t i ã n m cbáo ng, s l ng ng i ch a thành niên ph m t i m i n m t ng áng k vàngày càng tr hóa v tu i V n t ra i v i c quan ch c n ng các c p làlàm sao x lý nh ng i t ng này mà không làm nh h ng l n n t nglai các em, ng th i áp ng c nguyên t c nhân o c a pháp lu t n c ta

i v i ng i ch a thành niên là: x lý ng i ch a thành niên nh m m c íchgiáo d c, c i t o giúp h nh n ra và s a ch a sai l m c a mình, tr thành ng i

t t s m hòa nh p v i cu c s ng m b o m c ích giáo d c i v i ng i

ch a thành niên không ch th hi n trong vi c áp d ng các bi n pháp x lý i

v i h mà tr c tiên là ph i giúp h nh n th c c sai ph m c a mình ngaytrong quá trình x lý v án hình s , th hi n qua các giai o n t t ng hình s Các giai o n t t ng hình s có vai trò r t quan tr ng trong vi c xác nh vi c

ph m t i c a ng i ch a thành niên d a trên các quy nh pháp lu t quy t

ta i v i ng i ch a thành niên ch y u là giáo d c và giúp h s a ch a

nh ng sai l m, t o i u ki n cho h phát tri n lành m nh tr thành nh ngcông dân có ích cho xã h i Vì v y, th t c t t ng c ng ph i c quy nh phù

h p v i ng i ch a thành niên

Theo B lu t t t ng hình s n c C ng hòa xã h i ch ngh a Vi t Nam,

th t c t t ng i v i ng i ch a thành niên c ti n hành theo trình t c

bi t quy nh t i ch ng XXXII g m 10 i u (t i u 301 n i u 310) Khái

ni m ng i ch a thành niên là khái ni m ph bi n c dùng trong nhi u ngành

khoa h c nh ng m i góc nghiên c u khác nhau, m i ngành khoa h c cókhái ni m v ng i ch a thành niên khác nhau Trong khoa h c pháp lý, khái

ni m ng i ch a thành niên c s d ng m t cách r ng rãi, ó là ng i ang

tu i nh t nh

Theo i u 68 B lu t Hình s n m 1999 thì: “Ng i ch a thành niên t

14 tu i n d i 18 tu i ph m t i ph i ch u trách nhi m hình s theo nh ng quy

nh c a ch ng này ng th i theo nh ng quy nh khác c a ph n chung B

lu t không trái v i nh ng quy nh c a ch ng này”.5

Kho n 3 i u 308 B lu t T t ng Hình s n m 2003 quy nh: “N u

ng i ch a thành niên ang ch p hành hình ph t tù ã 18 tu i thì ph i chuy n

ng i ó sang ch giam gi ng i ã thành niên”

Trong quá trình i u tra, truy t , xét x , xác nh chính xác tu i c a

ng i ch a thành niên, các c quan ti n hành t t ng c n ph i c n c vào gi ykhai sinh và nh ng tài li u c n thi t khác Tr ng h p ng i b t m gi , b can,

So v i quy nh tr c ây (B lu t T t ng Hình s n m 1988), quy nh

c quan có th m quy n còn ph i chú ý áp d ng nh ng quy nh khác c a B lu t

t t ng hình s không trái v i nh ng quy nh c a ch ng này

1.3.2 M c ích, ý ngh a c a vi c quy nh th t c t t ng hình s i v i

ng i ch a thành niên

D a vào nh ng i m c bi t v tâm sinh lý c a ng i ch a thành niên,

ng th i d a trên nguyên t c c a chính sách hình s i v i ng i ch a thànhniên, B lu t t t ng hình s c ng ã có nh ng quy nh c th v th t c t t ng

i v i ng i ch a thành niên Vi c quy nh th t c t t ng i v i ng i ch athành niên nh m m c ích sau:

- Th nh t là kh c ph c nh ng thi u sót trong công tác i u tra, truy t , xét x B i vì ng i ch a thành niên là ng i ang trong quá trình phát tri n vtâm sinh lý, h không hoàn toàn là tr con nh ng c ng ch a ph i là ng i l n,

l a tu i này có c i m tâm lý c tr ng nh t là thích b c l cá tính, thích b t

ch c ng i khác, h c làm ng i l n Do ó, h d b nh h ng b i môi tr ngtiêu c c xung quanh, nh t là các t n n xã h i Nh ng i t ng x u th ng l i

d ng s non y u v kinh nghi m s ng, l i d ng s nh d , c tin lôi kéo các

em ph m t i Khác v i ng i thành niên ph m t i, h u h t các i t ng là ng i

ch a thành niên u không có ý th c là mình ã ph m t i, h không bi t chành vi c a mình là nguy hi m cho xã h i Vì l ó, chúng ta không th cho r ng

ng i ch a thành niên khi ph m t i c ng ph i ch u hình ph t nh ng i ã thànhniên ph m t i M c ích chính c a vi c áp d ng hình ph t i v i ng i ch athành niên ph m t i là nh m giáo d c, c i t o h , giúp h s m hòa nh p c ng

ng Do ó trong công tác i u tra, truy t , xét x ph i có các bi n pháp riêng

áp d ng i v i ng i ch a thành niên, không th dùng các bi n pháp thông

th ng áp d ng cho các em, b i vì không có a tr nào hoàn toàn x u, ph i

bi t cách ti p c n m t cách thân thi n m i có th bi t c tâm t , suy ngh c ng

nh nh ng hành vi mà các em ã làm làm c i u này thì B lu t t t nghình s quy nh nh ng ng i ti n hành t t ng ph i có ki n th c c b n v tâm

lý h c, khoa h c giáo d c, quy nh này là nh m kh c ph c nh ng thi u sóttrong quá trình i u tra, truy t , xét x ng i ch a thành niên Vì v y, n u không

quy nh th t c t t ng riêng cho ng i ch a thành niên thì quy n l i c a h skhông c m b o.

- Th hai là nh m a ra nh ng bi n pháp x lý ng i ch a thành niên

ph m t i phù h p v i nh ng quy nh c a pháp lu t Nh ã phân tích trên, vi ctruy c u trách nhi m hình s ng i ch a thành niên ph m t i và áp d ng hình

ph t i v i h c th c hi n ch trong tr ng h p c n thi t và ph i c n c tính

ch t c a hành vi ph m t i, d a vào nh ng c i m c a nhân thân và yêu c u c a

vi c phòng ng a t i ph m N u không quy nh th t c t t ng cho ng i ch athành niên thì khi h ph m t i ng i ti n hành t t ng s không c n c n c vàocác tiêu chí chuyên bi t c a h mà s ánh ng trong vi c x lý nh v i ng i

ã thành niên Nh v y, li u có công b ng và t ng x ng v i hành vi và trìnhphát tri n gi a h Có th hành vi c a h là nguy hi m nh nhau nh ng ph i c n

c vào các y u t khác nh v tu i, m c nh n th c v hành vi ó và quan

tr ng là tiêu chí a ra hình ph t là nh m m c ích giáo d c và c i t o h , giúp

h tr thành ng i t t Do ó, vi c quy nh th t c t t ng i v i ng i ch athành niên là nh m a ra bi n pháp x lý ng i ch a thành niên ph m t i phù

h p v i nh ng quy nh c a pháp lu t, ng th i ó c ng là th hi n chính sáchnhân o c a n c ta trong vi c x lý i v i ng i ch a thành niên

- Th ba là k t h p hài hòa gi a các bi n pháp c ng ch và giáo d c, thuy t ph c, t o ra nh ng i u ki n c n thi t ng i ch a thành niên bi t s a

ch a nh ng sai l m, s m c i t o tr thành ng i l ng thi n, có ích cho xã h i.

Chính sách hình s c a Nhà n c Vi t Nam i v i vi c truy c u trách nhi mhình s ng i ch a thành niên là nh m giúp , c i t o, giáo d c ng i ch athành niên nh n ra sai l m t ó s a ch a nh ng sai l m c a mình, t o i u ki ncác em có kh n ng tái hòa nh p cu c s ng ây là nguyên t c bao trùm mangtính ch t ch o th hi n chính sách hình s c a ng và Nhà n c Vi t Nam

l y giáo d c làm n n t ng Trong quá trình x lý và áp d ng bi n pháp hình s

i v i ng i ch a thành niên ph m t i, nh ng ng i ti n hành t t ng ph i cân

nh c th n tr ng b o m c m c ích giáo d c, u n n n, r n e các hành vi

l ch l c, làm cho h th y rõ nh ng sai ph m c a mình và t giác s a ch a v i sgiúp c a gia ình, nhà tr ng và xã h i Do ó, pháp lu t hình s Vi t Nam

ã t ra nh ng nguyên t c riêng khi x lý hành vi ph m t i c a ng i ch athành niên Nguyên t c này òi h i ng i ti n hành t t ng trong v án hình s

i v i ng i ch a thành niên ph m t i ph i th y c r ng vi c x lý hình s là

vì s phát tri n lành m nh c a ng i ch a thành niên và m c x lý ph i m

b o s phát tri n lành m nh c a ng i ó

- M c ích cu i cùng là nh m b o v l i ích chính áng c a ng i ch a thành niên Ng i ch a thành niên ch y u ang tu i tr em, c ng có nh ng

ng i m i chuy n t tu i tr em sang ng i l n ây là i t ng ch a pháttri n y v th ch t c ng nh v tâm, sinh lý, h b h n ch v trình nh n

th c c ng nh v kinh nghi m s ng, thi u nh ng i u ki n v b n l nh t l p,

kh n ng t ki m ch ch a cao nên h d b kích ng, d b lôi kéo vào nh ng

ho t ng ph m pháp Tuy nhiên, có th th a nh n ng i ch a thành niên là

ng i ph m t i thì ph i có b n án k t t i ã có hi u l c pháp lu t c a tòa án Mà

b n án c a tòa án là k t qu c a toàn b ho t ng t t ng hình s c a các cquan ti n hành t t ng trong vi c i u tra, truy t , xét x ng i ch a thành niên

Nh ng ho t ng này liên quan tr c ti p n các quy n và l i ích h p pháp c a

ng i ch a thành niên là ng i b b t, ng i b t m gi , b can, b cáo trong v

án và n tính khách quan, tính pháp lý c a b n án ó là nh ng nguyên t c, t

t ng ch o, quá trình i u tra, truy t , xét x b can, b cáo là ng i ch athành niên i u này th hi n ch ng XXXII B lu t T t ng hình s - m t

ch ng quy nh v th t c t t ng hình s áp d ng i v i i t ng này Chínhsách hình s trong t t ng hình s i v i ng i ch a thành niên ch y u là

nh ng quy nh nh m b o m m t cách t t nh t quy n bào ch a cho i t ngnày, h n ch m t cách t i a vi c áp d ng nh ng bi n pháp c ng ch , h n ch

m t cách th p nh t nh ng tác ng không th tránh kh i v tâm lý i v i ng i

b b t, ng i b t m gi , b can, b cáo là ng i ch a thành niên do ho t ng t

t ng hình s gây ra, ng th i t o i u ki n thu n l i nh t cho vi c làm rõ nh ngnguyên nhân i u ki n ph m t i c a h tòa án có th xét x và tuyên b n án

có tác ng tích c c nh t n tâm lý c a i t ng này Vì th , trong t t c các

ho t ng i u tra, truy t , xét x i v i ng i ch a thành niên, các c quan ti nhành t t ng ph i xem xét m t cách khách quan toàn di n và y xác nh

các y u t có liên quan n vi c th c hi n t i ph m c a h nh : kh n ng nh n

th c v tính nguy hi m cho xã h i c a hành vi ph m t i, nh ng nguyên nhân và

i u ki n ph m t i

Chính sách hình s c a Nhà n c ta ã th hi n tinh th n nhân o, coi

tr ng vai trò giáo d c, giúp ng i ch a thành niên b o v quy n và l i ích c amình Pháp lu t ã có nh ng quy nh ti n b , bao trùm t giai o n i u tra,truy t , xét x và thi hành án n vi c áp d ng các bi n pháp có tính ch t phòng

ng a ó là vi c khuy n khích áp d ng r ng rãi ch nh mi n trách nhi m hình

s , mi n hình ph t i v i ng i ch a thành niên ph m t i

Tóm l i, t nh ng quy nh c a B lu t t t ng hình s cho th y chính sáchpháp lu t hình s c a n c ta i v i ng i ch a thành niên th hi n tính nhân

o rõ nét, quy nh theo h ng b o v t t nh t các quy n và l i ích h p pháp

c a ng i ch a thành niên

1.3.3 S l c quy nh pháp lu t v th t c t t ng hình s i v i ng i

ch a thành niên

Tr em nói riêng và ng i ch a thành niên nói chung u là nh ng i

t ng c n c quan tâm c bi t, b i vì h ch a có s phát tri n y v th

ch t và tinh th n; ch a nh n th c c tính ch t nguy hi m c a hành vi mà mình

th c hi n Vi c m b o quy n l i c a nh ng i t ng này c ng và nhà

n c ta dành s quan tâm c bi t ó là t t ng luôn c quán tri t trong cácchính sách, v n b n pháp lu t c a n c ta, nh ng quy nh u tiên mang tínhnguyên t c trong Hi n pháp n m 1946 ã kh ng nh tr em có quy n c b o

v , ch m sóc và h c t p V n này càng c th hi n rõ trong B lu t t t nghình s n m 1988, l n u tiên quy nh th t c v nh ng v án mà b can, b cáo

là ng i ch a thành niên Vi c quy nh này th hi n s quan tâm c a ng vàNhà n c trong vi c b o v quy n l i c a ng i ch a thành niên khi tham giavào các v án hình s Cho n nay, các quy nh v quy n c a tr em c ng nh

ng i ch a thành niên ngày càng c m r ng, c th hóa trong các v n b npháp lu t, c bi t là các quy nh i v i ng i ch a thành niên ph m t i nh m

b o m quy n l i cho h i n hình là vi c tham gia Công c quy n tr em,

c Vi t Nam phê chu n n m 1991, ban hành lu t b o v , ch m sóc và giáo d c

2.1.1 Nh ng v n c n ch ng minh trong v án hình s i v i ng i

ch a thành niên theo quy nh pháp lu t hi n hành

Khi m t ng i th c hi n hành vi nguy hi m cho xã h i thì hành vi này luônxâm h i n các khách th c lu t hình s b o v xác nh hành vi ó có

ph i là t i ph m hay không thì các c i m v ch th , m t ch quan, khách th ,

m t khách quan c a t i ph m ph i c làm sáng t , t ó có m t ch tài phù

h p v i ng i th c hi n t i ph m Các n i dung v v án hình s mu n c làmsáng t thì s ki n khách quan v hành vi nguy hi m cho xã h i ó ph i c ivào quá trình t t ng, theo ó các c quan ti n hành t t ng m i c quy n áp

d ng các bi n pháp mà pháp lu t t t ng hình s quy nh i v i ng i b tìnhnghi và các c quan t ch c cá nhân có liên quan ch ng minh gi i quy t v

án Ng i ã thành niên ph m t i nói chung c ng nh ng i ch a thành niên nóiriêng u ph i tuân th theo các quy nh c a pháp lu t t t ng hình s trong vi c

gi i quy t v án hình s Tuy nhiên, do c i m v tu i, trình phát tri n

v th ch t, tâm lý c a hai i t ng này là khác nhau do ó B lu t t t ng hình

niên ph m t i m t cách có hi u qu thì khi ti n hành i u tra, truy t và xét x

lo i án này, ngoài vi c xác nh nh ng v n c n ch ng minh có tính ch t b t

bu c chung i v i các v án hình s (theo nh quy nh t i i u 63 B lu t t

t ng hình s ) và các tình ti t khác c n thi t cho vi c gi i quy t úng n v án,

c quan i u tra, vi n ki m sát, tòa án c n ph i xác nh rõ m t s n i dung sau:

- Tu i, trình phát tri n v th ch t và tinh th n, m c nh n th c vhành vi ph m t i c a ng i ch a thành niên;

- i u ki n sinh s ng và giáo d c;

- Có hay không có ng i thành niên xúi gi c;

- Nguyên nhân và i u ki n ph m t i

+ Tu i, trình phát tri n v th ch t và tinh th n, m c nh n th c v hành vi ph m t i c a ng i ch a thành niên

Trong quá trình ti n hành t t ng, c quan i u tra, vi n ki m sát, tòa án

ph i xác nh tu i c a ng i ch a thành niên Vi c này c n thi t cho v n truy

c u hay không truy c u trách nhi m hình s i v i ng i ó M t khác, vi cxác nh tu i còn c n thi t cho vi c quy t nh áp d ng hình ph t thích h p và

m b o ch thi hành án úng quy nh c a pháp lu t i v i ng i ch athành niên Nh ã phân tích trên, ng i ch a thành niên t ng l a tu i khácnhau s có nh n th c khác nhau, ng i t 14 tu i thì tâm sinh lý khác v i

ng i 16 tu i hay 18 tu i

Do v y, khi i u tra, truy t , xét x nh ng b can, b cáo mà lí l ch c a h

ch a c làm rõ thì c quan i u tra, vi n ki m sát, tòa án ch c kh i t ,

i u tra, truy t , xét x khi có y c n c k t lu n r ng b can, b cáo là ng i

ã tu i ch u trách nhi m hình s theo quy nh c a B lu t hình s và ch áp

d ng ng l i xét x i v i ng i ch a thành niên ph m t i khi có y c n

c k t lu n r ng b cáo ch a thành niên khi ph m t i7 Vi c xác nh tu i ph i

d a trên nguyên t c theo h ng có l i cho b cáo Tr ng h p không bi t chínhxác ngày, tháng sinh c a b can, b cáo thì c n ph i xác nh nh sau:

7

Xem: Thông t liên ngành s 03/TTLN ngày 20/6/1992 c a Tòa án nhân dân t i cao – Vi n Ki m Sát nhân dân t i cao – B n i v h ng d n th c hi n m t s quy nh c a B lu t T t ng Hình s n m 1988 v lí l ch

c a b can, b cáo.

- N u xác nh c tháng sinh nh ng không xác nh c ngày sinh thì

l y ngày cu i cùng c a tháng ó xem xét trách nhi m hình s i v i b can,

i v i b can, b cáo

- N u không xác nh c n a n m nào, quý nào, tháng nào trong n m thì

l y ngày 31 tháng 12 t ng ng c a n m ó xem xét trách nhi m hình s i

v i b can, b cáo

Các c quan ti n hành t t ng trong quá trình i u tra, truy t và xét x ph i

ti n hành h t các bi n pháp xác minh mà không th ch ng minh c ngày tháng

n m sinh thì m i l y ngày cu i cùng trong tháng ho c tháng cu i cùng trong n mlàm ngày sinh c a ng i ph m t i Trong h s v án nh t thi t ph i có b n sao

gi y khai sinh (n u là tr ng h p có gi y khai sinh) ho c các biên b n xác minh

có xác nh n c a các c quan có th m quy n (n u là tr ng h p không có gi ykhai sinh) Trong tr ng h p không có tài li u kh ng nh tu i c a ng i ó

ho c có s nghi ng v tính xác th c c a nh ng tài li u ó thì ph i tr ng c ugiám nh theo i u 155 B lu t t t ng hình s

i v i ng i ch a thành niên, c quan ti n hành t t ng còn ph i làm rõ

m c phát tri n v th ch t và tinh th n c a h Vi c xác nh trình pháttri n v th ch t và tinh th n, m c nh n th c v hành vi ph m t i c a ng i

ch a thành niên nh m xác nh rõ m c trách nhi m c ng nh m c l i c a

ng i ó i v i hành vi và h u qu do ng i ó gây ra Qua các công trìnhnghiên c u v y h c k t h p v i th ng kê v t i ph m h c cho th y m t skhuy t t t v th ch t c ng nh m t s b nh t t có th là nh ng tác nhân r t quan

tr ng gây nên s r i lo n v nhân cách và y ng i ch a thành niên vào con

ng ph m t i8

Ví d : M t bé trai 15 tu i dùng compa gây th ng tích n ng cho m t b n cùng l p ch vì b các b n g i là th ng “m i h ch” D ng nh ây có m t

m i liên h nào ó gi a nh ng c i m d hình và hành vi ph m t i Nh ng c

i m th ch t ó có th t o nên nh ng khó kh n c bi t v tâm lí trong n i tâm

cá nhân và lòng t ph khi n nh ng cá nhân ó ph n ng l i b ng nh ng hành vi

ph m t i mà xã h i không th ch p nh n c tính nguy hi m c a nó i v ichính ch th ã gây ra hành vi ph m t i và i v i c xã h i

M c phát tri n v tinh th n c ng nh h ng n hành vi ph m t i c acon ng i nh nh ng ng i m c b nh tâm th n n ng, b nh r i lo n tính tình,

b nh trí tu thi u n ng… 9 Tình tr ng trí óc kém phát tri n dù ít khi là nguyênnhân tr c ti p c a hành vi ph m t i nh ng v n có liên quan t i hành vi ó

Nh ng ng i m c b nh này th ng d b xúi gi c ph m t i h n là nh ng ng i

có trí tu m c trung bình Vi c làm rõ c i m tính cách c a ng i ch a thànhniên, tình tr ng th ch t và tinh th n c a h có ý ngh a i v i vi c ánh giá

ch ng c và xác nh m c , tính ch t trách nhi m hình s i v i h Vi c này

th ng c xác nh qua l i khai c a cha m , th y cô giáo, b n bè c a ng i

ch a thành niên, nh n xét c a các t ch c xã h i n i ng i ch a thành niên h c

t p, lao ng và sinh s ng ho c tài li u c a c quan y t , k t lu n giám nh trong

tr ng h p có nghi ng v kh n ng nh n th c và khai báo úng n c a h

Tr ng h p c n thi t có th s d ng chuyên gia trong l nh v c tâm lí i v i l a

8

Xem: c san Báo giáo d c và th i i s 20 + 21 ra ngày 18/8/1991, tr.35.

9

Xem: c san báo giáo d c và th i i s 20 + 21 ra ngày 18/8/1991, tr 35-37.

- B nh tâm th n n ng: lo i b nh này, quá trình ph n ng th c t i sai l ch nghiêm tr ng, ho t ng ý chí b tan rã, ho t ng b n n ng n i lên h n lo n Hành ng c a nh ng ng i m c b nh này th ng mang tính ch t khó c ng l i c do nh ng thôi thúc, d n v t n i tâm th a mãn m t òi h i nào ó.

- B nh r i lo n tính tình: Nh ng ng i này v n sinh ho t bình th ng, tuy lao ng có gi m sút, tính tình không n nh và thay i theo xung t c a tình c m, h có ti m tàng không hòa h p v i ng i xung quanh.

- B nh trí tu thi u n ng: Nh ng ng i m c b nh này th ng có kh n ng nh n th c y u, có khi không có nh n

th c; ph n ng xúc c m s ng tùy thu c vào nhu c u b n n ng có c th a mãn hay không Tính tình có khi nhút nhát, có khi thô b o, d b quá khích.

tu i ng i ch a thành niên xác nh m c phát tri n v th ch t và tinh th n

c a ng i ch a thành niên10

Tóm l i: Vi c xác nh chính xác tu i c a ng i ch a thành niên ph m t ikhông ch có ý ngh a quan tr ng trong vi c xác nh trách nhi m hình s c a

ng i ó mà còn là c n c ánh giá v kh n ng nh n th c c a ng i ch athành niên v hành vi mà h th c hi n Trong tr ng h p không có tài li u kh ng

nh tu i c a ng i ó ho c có s nghi ng v tính xác th c c a nh ng tài li u

ó thì ph i tr ng c u giám nh N i dung c n xác nh có th c th c hi nthông qua vi c thu th p nh ng thông tin t cha, m , nh ng ng i h hàng thânthích, th y cô giáo, b n bè c a ng i ó, nh n xét c a nhà tr ng, oàn th xã

h i, chính quy n a ph ng, tài li u c a c quan y t , k t lu n giám nh…Trong quá trình ti n hành t t ng, các c quan ti n hành t t ng có th s d ng

ki n th c chuyên môn c a các chuyên gia tâm lý, các nhà s ph m có kinhnghi m xác nh trình phát tri n v th ch t và tinh th n, m c nh n th c

v hành vi ph m t i c a ng i ch a thành niên

+ i u ki n sinh s ng và giáo d c c a ng i ch a thành niên ph m t i

Vi c xác nh n i dung này có ý ngh a trong vi c làm rõ nguyên nhân, i u

ki n ph m t i, nh ng y u t tiêu c c nh h ng n quá trình hình thành nhâncách c a ng i ch a thành niên, m c ích, ng c ph m t i xác nh i u

ki n sinh s ng và giáo d c c a ng i ch a thành niên ph m t i, các c quan ti nhành t t ng c n ti n hành xác minh t i gia ình, nhà tr ng, a ph ng, n i

ng i ó c trú ho c c quan, t ch c n i ng i ó làm vi c N i dung c n xácminh, làm rõ là nhân thân, lai l ch c a nh ng ng i có trách nhi m ch m sóc,giáo d c ng i ch a thành niên nh cha, m , ng i nuôi d ng, ng i giám h ,

o c, l i s ng, quan h trong gia ình, quan h xã h i, s quan tâm n ng i

mà mình có trách nhi m ch m sóc, giáo d c c a nh ng ng i này Môi tr ngxung quanh c ng nh i u ki n sinh s ng và giáo d c có nh h ng m nh m

n b n thân ng i ch a thành niên trong quá trình hình thành nhân cách và nh

h ng tr c ti p t i hành vi ph m t i c a h Cho n nay ã có nhi u công trình

10

Xem: Bình lu n khoa h c B lu t hình s , Vi n nghiên c u khoa h c pháp lí, H.1992, tr 465

nghiên c u v v n này c công b C th là nh ng v n sau ây c n ph i

bê tha, c b c, cha m vi ph m pháp lu t, r u chè, c b c; các hành vi vi ph mpháp lu t …

Nh ng gia ình có c u trúc không hoàn h o nh b m ch t ho c li hôn,

ng i ch a thành niên trong gia ình th ng không c quan tâm ch m sóc chu

áo và d y d y , thi u th n tình c m, thi u th n v kinh t … Bên c nh ó

s thi u ch m sóc chu áo c a gia ình i v i vi c giáo d c con cái mà ch y u

là không có s ki m tra c n thi t ã làm cho ng i ch a thành niên không c

u n n n k p th i khi sai ph m Do v y các em th ng không có nh ng ph ng

th c hành ng úng n, d b nh h ng c a các hi n t ng tiêu c c khác và

d ph m t i Bên c nh ó, s giáo d c c a nhà tr ng c ng nh h ng n hành

vi ph m t i c a ng i ch a thành niên Th c t cho th y, th ng nh ng h c sinh

b l u ban thì hay b h c, i lang thang… và d sa vào con ng ph m t i:12

- C n làm rõ i u ki n sinh ho t, h c t p, vui ch i, gi i trí c a các thànhviên trong gia ình ho c trong nhóm b n bè g n g i c a ng i ch a thành niên.Ngoài ra, c ng c n làm rõ nh ng quan ni m l ch l c trong cu c s ng c a ng i

ch a thành niên, nh ng nh h ng tiêu c c c a các n ph m v n hóa c h i,ngo i lai… n vi c hình thành và phát tri n nhân cách c a ng i ch a thànhniên

- Nh ng hi n t ng tiêu c c ngoài xã h i c ng nh h ng n u óc nh y

c m và hi u ng c a ng i ch a thành niên nh h ng không lành m nh c amôi tr ng xung quanh tác ng l n n ng i ch a thành niên, b i h ang

l a tu i hi u ng, h ng hái, nhi u khi b ng b t, không có kh n ng t ki m ch

b n thân và thích thú các ho t ng giao ti p nên d b kích ng, lôi kéo Môi

tr ng xung quanh không lành m nh c ng d d n n tình tr ng hành ngkhông lành m nh c a ng i ch a thành niên

Nh v y, i u ki n sinh s ng và giáo d c ng i ch a thành niên có nh

h ng n vi c xác nh m t s i m liên quan t i hành vi ph m t i do ng i

ch a thành niên gây ra và kh n ng c i t o, giáo d c h Do ó, khi ti n hành

i u tra, truy t , xét x i v i nh ng v án mà b can, b cáo là ng i ch athành niên c n xác nh:

- i u ki n s ng c a gia ình;

- Thái c a cha m i v i vi c giáo d c con cái;

- Môi tr ng sinh ho t xung quanh, n i dung giáo d c c a nhà tr ng, n ilàm vi c, n i c trú có nh h ng n hành vi c a ng i ch a thành niên ph m

t i hay không

+ Có hay không có ng i thành niên xúi gi c

Vi c xác nh n i dung này giúp cho các c quan ti n hành t t ng làm rõhoàn c nh, i u ki n d n n vi c ph m t i, ánh giá úng tính ch t c a hành vi

th ng l i d ng s b ng b t, nh d c tin và s non y u v kinh nghi m s ng

c a ng i ch a thành niên lôi kéo h vào con ng ph m t i ôi khi chúngcòn e d a, kh ng ch bu c các em ph i ph m t i Cá bi t có nh ng tr ng h pcha m lôi kéo, r rê, xúi gi c con em mình ph m t i M t i u không kém ph nquan tr ng là trong th c t s lôi kéo, kích ng c a ng i thành niên ph m t i,

nh h ng c a ng i thành niên ph m t i i v i ng i ch a thành niên ang

trong hoàn c nh khó kh n là r t l n Trong nhi u tr ng h p nó là nhân t quy t

nh s sa ngã, ph m t i c a ng i ch a thành niên c bi t k x u th ng l i

d ng tri t hoàn c nh c th c a t ng em lôi kéo, kích ng Chúng l i d ng

s non y u v kinh nghi m s ng, l i d ng s d tin và nh d c a các em r i d n

d n lôi kéo các em vào con ng ph m t i K x u th ng tác ng vào các nhu

c u ham thích v t ch t t m th ng c a các em r i truy n d y cho các em các th

o n ph m t i13 Theo i m i kho n 1 i u 46 B lu t hình s n m 1999 thì

ph m t i vì b ng i khác e d a, c ng b c là m t trong nh ng tình ti t gi m

nh , vì v y trong nh ng v án mà b can, b cáo là ng i ch a thành niên c n

ph i xác nh có ng i l n xúi gi c hay không Ngoài ra, phát hi n ng

ph m trong v án mà b can, b cáo là ng i ch a thành niên, m b o không

l t k ph m t i, không làm oan ng i vô t i, ta c ng c n xác nh xem có ng ithành niên xúi gi c hay không H n n a, theo i m n kho n 1 i u 48 B lu thình s n m 1999 thì xúi gi c ng i ch a thành niên ph m t i là m t tình ti t

t ng n ng

Tóm l i, vi c xác nh có hay không có ng i thành niên xúi gi c là m ttình ti t quan tr ng trong vi c truy c u trách nhi m hình s i v i ng i ch athành niên Nh ã phân tích, ng i ch a thành niên có c i m là trình nh n

th c và kinh nghi m s ng c a h còn b h n ch , thi u i u ki n và b n l nh t

l p, kh n ng t ki m ch ch a cao, d b lôi kéo, kích ng Do ó, h là i

t ng d b k x u l i d ng, th c ti n xét x cho th y r t nhi u v án ng i ch athành niên b ng i thành niên xúi gi c, lôi kéo ph m t i, c bi t là có tr ng

h p cha m tr c ti p y con mình vào con ng ph m t i Nh ng hành vi nàykhông nh ng vi ph m pháp lu t mà còn vi ph m o c xã h i c n ph i c

x lý nghiêm kh c, ng th i ph i xem xét gi m nh trách nhi m hình s i v i

ng i ch a thành niên trong tr ng h p này

tìm ra nh ng nguyên nhân và i u ki n ph m t i, yêu c u các c quan, t ch c

h u quan áp d ng các bi n pháp kh c ph c và ng n ng a…” Nh v y vi c phát

hi n và kh c ph c nguyên nhân và i u ki n ph m t i c t ra trong quá trình

gi i quy t v án hình s nói chung ch không ch i v i v án mà ng i th c

hi n hành vi ph m t i là ng i ch a thành niên Tuy nhiên, i v i nh ng v án

mà ch th th c hi n t i ph m là ng i ch a thành niên thì vi c xác nh nguyênnhân và i u ki n ph m t i có ý ngh a r t quan tr ng trong vi c xác nh, ánhgiá y tính ch t c a hành vi ph m t i, ng c , m c ích ph m t i, vi c áp

d ng hình th c x lý ng i ch a thành niên ph m t i c ng nh vi c áp d ng các

bi n pháp phòng ng a t i ph m làm rõ nguyên nhân và i u ki n ph m t i

c a ng i ch a thành niên thì c n ti n hành thu th p các tài li u v nh ng nhân

t ch quan, khách quan tr c ti p ho c gián ti p nh h ng t i vi c hình thành ý

ph m t i c ng nh vi c th c hi n t i ph m c a ng i ó

Mu n u tranh phòng, ch ng t i ph m i v i ng i ch a thành niên

ph m t i có hi u qu ng th i ra bi n pháp kh c ph c và ng n ng a h p lí,chúng ta ph i tìm hi u nguyên nhân và i u ki n d n h n con ng ph m t i

Ng i ch a thành niên trong quá trình hình thành nhân cách c a mình ch u

nh h ng c a môi tr ng gia ình mà tr c h t ph i k n vai trò c a cha m

và nh ng thành viên g n g i khác nh ông, bà, anh, ch Các y u t tiêu c c có

th nh h ng tr c ti p n quá trình hình thành nhân cách c a ng i ch a thànhniên là các thói h , t t x u… nh ã phân tích trên Y u t ó c ng có th là các

14

Tài li u tham kh o công tác i v i tr em làm trái pháp lu t, y ban b o v và ch m sóc tr em, Hà

N i 1999, tr 83

quan h o c, truy n th ng t t p c a dân t c trong gia ình theo vòng quay

c a c ch th tr ng ngày càng b xói mòn nh tình tr ng li hôn

Nhà tr ng c ng có th c xem là y u t quan tr ng i v i s hìnhthành và phát tri n nhân cách c a ng i ch a thành niên Nhi u lúc, nhi u n inhà tr ng ch a làm tròn trách nhi m c a mình, vi c qu n lí, giáo d c ôi khimang tính hình th c i v i các em ó c ng là k h cho các hi n t ng tiêu

c c d dàng xâm nh p vào các em Hi n t ng các em b h c, ch y theo ng

ti n h n là c n h c ch do nhi u nguyên nhân khác nhau ã x y ra không ít.Tình tr ng b t c p trong t ch c c ng ng, trong qu n lí xã h i ã tác ngsâu xa n ng i ch a thành niên ph m t i Vi c t ch c vui ch i, gi i trí, vi cxây d ng các công trình v n hóa cho thanh, thi u niên còn quá ch t h p, do v ycác em th ng tiêu hao th i gian b ng cách t t p ngoài ng ph , b ng nh ngtrò ngh ch ng m và th ng là tiêu c c Trong tình hình nhi u em không vào

c ph thông trung h c ho c không có i u ki n i h c nh ng v n ch a có

nh ng hình th c h c ngh phù h p, vì v y các em còn ch i b i, lang thang ngoài

xã h i và b thu hút vào các t i m x u r i cu i cùng ph n l n i vào con ng

ph m t i

Nh v y, trong quá trình i u tra, truy t , xét x i v i nh ng v án mà bcan, b cáo là ng i ch a thành niên, c quan ti n hành t t ng c n ph i xác nhnguyên nhân và i u ki n ph m t i nh m:

- ra các bi n pháp x lí phù h p và úng n theo quy nh c a pháp

lu t;

- Yêu c u các c quan ho c t ch c h u quan áp d ng nh ng bi n pháp c nthi t nh m kh c ph c nguyên nhân và i u ki n phát sinh t i ph m t i các cquan ho c t ch c ó, góp ph n vào vi c u tranh phòng, ch ng t i ph m có

hi u qu

- Trong th c t , làm rõ nguyên nhân và i u ki n ph m t i c n ph i thu

nh p nh ng tài li u v gia ình, gia ình, nhà tr ng và xã h i nh ã phân tíchtrên nghiên c u15 C th là:

15

Bình lu n khoa h c B lu t TTHS, Vi n nghiên c u khoa h c pháp lí, Hà N i 1992, tr 465-466.

Ngu n g c phát sinh nh ng quan ni m, nh ng thói quen ph m pháp nh

s giáo d c c a gia ình, s lôi kéo r rê c a b n bè, s tiêm nhi m thói h , t t

Nh ã phân tích, các y u t d n n vi c ph m t i c a ng i ch a thànhniên u xu t phát t trình h c v n th p, hoàn c nh gia ình khó kh n ho ckhông nh n c s quan tâm giáo d c úng m c c a gia ình, nhà tr ng, l i btác ng x u t xã h i… Vì ch a thành niên, nên các bi n pháp và th t c t

t ng i v i i t ng này ch y u mang tính giáo d c ch không nh m m cích tr ng ph t Dù B lu t t t ng hình s ã có quy nh v vi c ch ng minhcác tình ti t liên quan n ng i ch a thành niên nh m có bi n bi n pháp x lý,giáo d c phù h p c bi t là áp ng yêu c u u tranh phòng, ch ng t i ph m

ng i ch a thành niên Tuy nhiên, trên th c t vi c áp d ng quy nh này trongquá trình t t ng v n còn nhi u vi ph m, nh h ng n quy n và l i ích h ppháp c a ng i ch a thành niên