Trả hồ sơ điều tra bổ sung trong vụ án hình sự

Một trong những biện pháp mà Bộ luật Tố tụng hình sự quy định để cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng nhằm giải quyết đúng đắn vụ án đó là: Trả hồ sơ điều tra bổ sung để xác định tội danh c

Giảng viên hướng dẫn Sinh viên thực hiện

Bộ môn: Luật Tƣ Pháp MSSV: 5075144

Lớp: Tƣ pháp 2-k33

Cần Thơ-04/2011

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN

Trang

LỜI NÓI ĐẦU 6

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐIỀU TRA BỔ SUNG TRONG VỤ ÁN HÌNH SỰ 9

1.1 Khái niệm chung về điều tra bổ sung trong vụ án hình sự 9

1.1.1 Khái niệm điều tra bổ sung 9

1.1.2 Đặc điểm của hoạt động điều tra bổ sung vụ án hình sự 11

1.1.3 Hậu quả pháp lý của hoạt động trả hồ sơ điều tra bổ sung 11

1.2 Nhiệm vụ của hoạt động điều tra bổ sung trong vụ án hình sự 17

1.2.1 Thu thập thêm những tình tiết, chứng cứ mới cho vụ án 17

1.2.2 Tạo cơ sở để cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết đúng sự thật khách quan cho vụ án 18

1.2.3 Thúc đẩy quá trình giải quyết vụ án kịp thời và chính xác 19

1.3 Tầm quan trọng, mục đích, ý nghĩa của hoạt động điều tra bổ sung 19

1.3.1 Tầm quan trọng của hoạt động điều tra bổ sung 19

1.3.2 Mục đích của hoạt động điều tra bổ sung 22

1.3.3 Ý nghĩa của hoạt động điều tra bổ sung 25

CHƯƠNG 2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ TRẢ HỒ SƠ ĐIỀU TRA BỔ SUNG TRONG VỤ ÁN HÌNH SỰ 27

2.1 Thẩm quyền và thời hạn điều tra bổ sung 27

2.1.1 Thẩm quyền trả hồ sơ điều tra bổ sung 27

2.1.1.1.Viện kiểm sát 27

2.1.1.2 Tòa án 29

2.1.1.3 Hội đồng xét xử 30

2.1.2 Thời hạn điều tra bổ sung và số lần trả hồ sơ điều tra bổ sung 33

2.2 Những căn cứ trả hồ sơ điều tra bổ sung trong vụ án hình sự 36

2.2.1 Thiếu những chứng cứ quan trọng đối với vụ án mà Viện kiểm sát hoặc Tòa án không tự mình bổ sung được 36

2.2.2 Căn cứ để khởi tố bị can hoặc xét xử bị cáo về một tội phạm khác hoặc có người đồng phạm khác 46

2.2.3 Có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng 52

THIỆN NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ TRẢ HỒ SƠ ĐIỀU TRA

BỔ SUNG TRONG VỤ ÁN HÌNH SỰ 60

3.1 Về mặt pháp lý 60

3.1.1 Về căn cứ “phạm tội khác” tại điểm b khoản 1 Điều 179 60

3.1.2 Về thẩm quyền trả hồ sơ điều tra bổ sung 63

3.1.3 Về kỹ thuật lập pháp 65

3.2 Về mặt thực tiễn 66

3.2.1 Về căn cứ “thiếu chứng cứ quan trọng” tại khoản 1 Điều 168 và điểm a khoản 1 Điều 179 66

3.2.2 Về thủ tục trả hồ sơ điều tra bổ sung 69

3.2.3 Về quyết định trả hồ sơ 70

3.2.4 Về thời hạn điều tra bổ sung 72

KẾT LUẬN 74 TÀI LIỆU THAM KHẢO

LỜI NÓI ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Từ khi có tội phạm, trong xã hội vấn đề đấu tranh phòng chống cũng được đặt ra Đấu tranh phòng chống tội phạm là một trong những nhiệm vụ quan trọng và tất yếu của Nhà nước Phòng ngừa, điều tra và xử lý tội phạm là những hoạt động có liên quan chặt chẽ với nhau trong cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, lợi ích của xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân Cũng như bất kì hoạt động xã hội nào, đấu tranh phòng chống tội phạm cần phải được tiến hành có cơ sở khoa học: Khoa học luật hình sự, khoa học luật tố tụng hình sự, khoa học điều tra hình

sự và thi hành án hình sự đảm bảo cho cuộc đấu tranh mang tính pháp lí được thỏa đáng và phù hợp Điều này thể hiện ở việc xác định những hành vi nào trong xã hội là tội phạm và khi tội phạm xảy ra sẽ nhanh chóng phát hiện, điều tra không được bỏ lọt, đồng thời áp dụng các biện pháp tác động hình sự đối với những người phạm tội phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội và của nhân thân người phạm tội để có thể: Giáo dục, cải tạo người phạm tội trở thành người có ích cho

xã hội

Tuy đặt ra mục tiêu là cải tạo người phạm tội thành người có ích cho xã hội, nhưng đó lại là một mục tiêu rất khó khăn Tội phạm ngày nay với hành vi cũng như mức độ gây án rất tinh vi Chính vì mức độ tinh vi như vậy mà làm cho các cơ quan tiến hành tố tụng rất khó khăn trong quá trình giải quyết vụ án cũng như việc định tội tội phạm Vì như đã nói ngày nay với mức độ phát triển của khoa học kĩ thuật cũng như trình độ của con người ngày càng nâng cao, thì vấn đề phạm tội ngày càng tinh vi với mức độ có tổ chức Do đó các cơ quan tiến hành tố tụng phải áp dụng mọi biện pháp để định tội cho phù hợp với pháp luật, phù hợp với pháp chế xã hội chủ nghĩa, xử đúng người đúng tội không để lọt tội phạm, tránh làm oan, sai người vô tội Một trong những biện pháp mà Bộ luật Tố tụng hình sự quy định để cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng nhằm giải quyết đúng đắn vụ án đó là: Trả hồ sơ điều tra bổ sung để xác định tội danh cho chính xác

Chính vì sự cấp thiết, quan trọng của vấn đề này, đặc biệt là việc trả hồ sơ điều tra bổ sung trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự để tránh làm oan sai người vô tội,

cũng như việc định tội danh cho phù hợp Nên người viết đã chọn đề tài “Trả hồ sơ

điều tra bổ sung trong vụ án hình sự” để nghiên cứu, tìm hiểu làm đề tài luận văn

tốt nghiệp

2 Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu những quy định của pháp luật về chế định trả hồ sơ

để điều tra bổ sung như: Thẩm quyền, thời hạn, căn cứ và điều kiện dẫn đến việc trả hồ

sơ điều tra bổ sung trong quá trình giải quyết vụ án hình sự Để qua đó chính bản thân người viết và những người có quan tâm tới chế định có thể hiểu biết nhiều, sâu sắc cụ thể những quy định về chế định trả hồ sơ điều tra bổ sung vụ án hình sự Thông qua đó đúc kết những kinh nghiệm, biện pháp hữu hiệu hơn để cho chế định trả hồ sơ ngày càng có hiệu quả trong việc giải quyết chính xác vụ án, nâng cao trách nhiệm cũng như vai trò của các cơ quan tiến hành tố tụng góp phần răn đe những người chuẩn bị phạm tội với suy nghĩ có thể thoát tội, vì đã chuẩn bị khá đầy đủ, có thể qua mặt được cơ quan tiến hành tố tụng Đề tài cũng liên hệ thực trạng hiện nay để đưa ra những ý kiến đánh giá đúng đắn về vai trò và sự cần thiết của việc trả hồ sơ điều tra bổ sung vụ án hình sự theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự Việt Nam nhằm đưa ra những vướn mắc và phương pháp để hoàn thiện những quy định của pháp luật với tinh thần cải cách tư pháp

3 Phạm vi nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, do quá trình tìm kiếm, thu thập tài liệu còn khó khăn cũng như thời gian nghiên cứu đề tài tương đối ngắn và kiến thức của bản thân còn hạn chế, vì vậy đề tài chỉ tập trung nghiên cứu tìm hiểu những quy định của pháp luật về việc trả hồ sơ điều tra bổ sung trong vụ án hình sự cụ thể là: Thẩm quyền

ra quyết định trả hồ sơ, thời hạn cũng như số lần trả hồ sơ và những căn cứ để ra quyết định phải trả hồ sơ để điều tra bổ sung vụ án hình sự được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự Việt Nam năm 2003 Từ đó tìm ra tồn tại và đề ra giải pháp cụ thể khắc phục những tồn tại đó và đưa ra một vài kiến nghị để cho chế định trả hồ sơ điều tra bổ sung có hiệu quả hơn trong việc tìm ra sự thật của vụ án, đảm bảo cho công cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm được tiến hành tốt hơn

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong bài nghiên cứu này phương pháp chủ yếu mà người viết sử dụng để làm rõ chế định trả hồ sơ điều tra là: Phương pháp sưu tầm và phương pháp phân tích luật viết Đây là hai phương pháp được sử dụng thường xuyên trong quá trình nghiên cứu, với các phương pháp đó bài luận văn này được thực hiện theo một trình tự nhất định từ việc nêu lên các vấn đề sau đó phân tích để cuối cùng rút ra kết luận chung Chính vì cách viết này người viết sẽ tạo cơ hội để người đọc dễ tiếp cận và dễ hiểu những vấn

đề mà người viết muốn truyền tải đến mọi người Bên cạnh đó, tác giả còn sử dụng các phương pháp so sánh, phân tích, tổng hợp, đối chiếu các quy định của pháp luật để làm sáng tỏ nội dung của đề tài

Cô và các bạn Một lần nữa em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến giáo viên hướng dẫn, cô Mạc Giáng Châu đã giúp đỡ tận tình để em hoàn thành bài luận văn này

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐIỀU TRA BỔ SUNG

TRONG VỤ ÁN HÌNH SỰ

1.1 Khái niệm chung về điều tra bổ sung trong vụ án hình sự

1.1.1 Khái niệm điều tra bổ sung

Đấu tranh phòng chống tội phạm là một trong những nhiệm vụ quan trọng và tất yếu của Nhà nước Phòng ngừa, điều tra và xử lý tội phạm là những hoạt động có liên quan chặt chẽ với nhau trong cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm, bảo vệ lợi ích Nhà nước, lợi ích của xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân Khi có vụ án xảy ra, các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự, người tiến hành tố tụng hình sự phải áp dụng mọi biện pháp để chứng minh sự thật của vụ án, xác định tội phạm và người phạm tội,

để làm cơ sở giải quyết đúng đắn vụ án Giải quyết vụ án hình sự là một quá trình áp dụng pháp luật rất phức tạp Quá trình đó được thực hiện với nhiều chủ thể, với các hoạt động khác nhau ở các giai đoạn khác nhau như: khởi tố, điều tra, truy tố và xét

xử, đặc biệt là ở giai đoạn điều tra Giai đoạn này rất quan trọng để tìm ra sự thật của

vụ án, nên trước hết phải nhận thức một cách khách quan, toàn diện và đầy đủ các tình tiết của vụ án, tìm kiếm, áp dụng các văn bản pháp luật cho phù hợp để phục vụ cho việc định tội danh thật hợp lý Như vậy, để giải quyết vụ án hình sự, các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự phải làm rõ được sự thật của vụ án Nếu không làm tốt công tác này thì có thể làm cho vụ án không được giải quyết một cách khách quan, có sự sai lệch so với những gì đã xảy ra, dẫn đến tình trạng định tội sai và làm oan người vô tội Việc dẫn đến định tội sai, làm oan người vô tội xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau Nguyên nhân dẫn đến định tội sai sẽ đi tìm hiểu ở đây là sự tồn tại khách quan của giai đoạn điều tra Như đã nói, giai đoạn điều tra là giai đoạn rất quan trọng,

có thể định tội chính xác, hoặc không chính xác là phụ thuộc phần lớn vào giai đoạn này Vì vậy mà các cơ quan Nhà nước đã có những biện pháp để tăng cường hơn nữa cho giai đoạn điều tra được tốt hơn, nếu có những vấn đề chưa được thỏa đáng sau khi điều tra thì sẽ áp dụng trả hồ sơ điều tra bổ sung để làm rõ vấn đề

Trả hồ sơ điều tra bổ sung vụ án hình sự là hoạt động tố tụng quan trọng được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự, nhằm đảm bảo giải quyết vụ án được khách quan, toàn diện và chính xác, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm Tuy việc trả hồ sơ điều tra bổ sung vụ án hình sự là vấn đề được luật quy định cụ thể trong

Bộ luật Tố tụng hình sự nhưng luật lại không có định nghĩa về trả hồ sơ điều tra bổ sung, mà chỉ quy định khi nào được trả, thời hạn trả và thẩm quyền ra quyết định trả…

Vì vậy, để hiểu rõ vấn đề trả hồ sơ điều tra bổ sung vụ án hình sự, thông qua những gì

pháp luật quy định cũng như thực tiễn áp dụng những quy định của pháp luật có thể định nghĩa trả hồ sơ điều tra bổ sung trong vụ án hình sự như sau:

Trả hồ sơ điều tra bổ sung trong vụ án hình sự là việc cơ quan tiến hành tố tụng

có thẩm quyền mà cụ thể là Viện kiểm sát, Tòa án và Hội đồng xét xử trả hồ sơ cho cơ quan điều tra để tiến hành điều tra bổ sung vì đã có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng; còn thiếu những chứng cứ quan trọng đối với vụ án mà không thể bổ sung được;

và có căn cứ khởi tố bị can, bị cáo về một tội khác hoặc có đồng phạm khác Việc điều tra bổ sung hồ sơ nhằm tạo điều kiện để cơ quan điều tra thu thập thêm những thông tin cũng như bằng chứng quan trọng khác, từ đó giải quyết vụ án nhanh chóng và chính xác hơn

Để làm rõ vấn đề về trả hồ sơ điều tra bổ sung vụ án hình sự có thể điển hình

một vụ án như sau: Sơ thẩm lần hai kỳ án vườn mít ở Bình Phước1

.

Ngày 12.11.2004, Thị Út cùng Thị Hằng đi mót củ mì, nhưng không về nhà Ngày 16.11.2004, gia đình tìm thấy xác Thị Út tại vườn mít thuộc trang trại của ông Dương Bá Tuân Qua lời khai của Thị Hằng có nhìn thấy Lê Bá Mai là người làm thuê cho ông Dương Bá Tuân chở Út đi bằng xe máy Cơ quan cảnh sát điều tra huyện Bình Long bắt tạm giam Lê Bá Mai điều tra Trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử, Lê

Bá Mai thừa nhận hành vi phạm tội giết người và hiếp dâm

Đây là vụ án gây chấn động cả nước mà trước đó hai cấp sơ thẩm và phúc thẩm Tòa án nhân dân Tối cao tuyên phạt mức án tử hình với Lê Bá Mai, nhưng bị Viện kiểm sát nhân dân Tối cao khẳng định vi phạm tố tụng Ngày 5.2.2007, Hội đồng phẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao ra quyết định giám đốc thẩm huỷ án sơ thẩm và

án phúc thẩm Lần này Hội đồng xét xử, triệu tập đủ 20 người có quyền lợi và nghĩa

vụ liên quan Điểm mới trong phần xét hỏi, Lê Bá Mai đều khai nhận mình giết người

và hiếp dâm, nhưng khi Hội đồng xét xử hỏi hành vi đó thể hiện như thế nào thì Mai không mô tả được

Mai khẳng định mình bị ép cung và bị Công an đánh đập, nên buộc phải nhận tội Hội đồng xét xử hỏi một số tang vật liên quan đến chủ trang trại Dương Bá Tuân Ông Tuân khẳng định những tang vật trong vụ án là bịa đặt, gia đình ông không có những vật dụng đó Ông cung cấp một tình tiết hết sức quan trọng trong vụ án là trong khi Lê Bá Mai bị tạm giữ có một người tên Tuấn tự xưng là giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn bí mật gặp Mai bảo: “Mày cứ nhận tội đi, chỉ 2-3 năm tù là ra thôi ” cho thấy tính phức tạp của vụ án

1

http://laodong.com.vn/Tin-Tuc/Toa-lai-tra-ho-so-dieu-tra-bo-sung/5884

Trong phần tranh tụng, các luật sư đề nghị làm rõ những mâu thuẫn trong cáo trạng cũng như trong các bút lục và phần kháng nghị số 30 của Viện kiểm sát nhân dân Tối cao Cơ quan điều tra vi phạm nghiêm trọng Luật Tố tụng là bỏ qua không giám định bốn sợi tóc tại hiện trường, điều tra viên lập biên bản không có chữ ký của bị cáo… Đến trưa ngày 15.7, Hội đồng xét xử quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung

Từ vụ án trên có thể thấy rằng muốn giải quyết một vụ án rất khó khăn, phải tiến hành nhiều giai đoạn khác nhau mới có thể tiến hành giải quyết chính xác được Và qua những gì thể hiện trong vụ án trên thì có thể nhận thấy rằng, muốn vụ án được chính xác hơn cơ quan tiến hành tố tụng đã quyết định trả hồ sơ để Cơ quan điều tra điều tra bổ sung làm rõ nhiều vấn đề Thông qua quá trình xét xử của vụ án trên có nhiều căn cứ để trả hồ sơ điều tra bổ sung đó là: Cơ quan điều tra vi phạm nghiêm trọng Luật tố tụng là bỏ qua không giám định bốn sợi tóc tại hiện trường, điều tra viên lập biên bản không có chữ ký của bị cáo… Đó cũng là những căn cứ ra quyết định trả

hồ sơ điều tra bổ sung để Cơ quan điều tra thu thập thêm những thông tin cũng như bằng chứng quan trọng khác, từ đó giải quyết vụ án nhanh chóng và chính xác hơn

Từ định nghĩa và ví dụ cụ thể đã phần nào giúp cơ quan tiến hành tố tụng hiểu rõ hơn về trả hồ sơ điều tra bổ sung trong vụ án hình sự Tóm lại, việc điều tra bổ sung được tiến hành khi có những căn cứ quy định tại Điều 168 và 179 Bộ luật Tố tụng hình

sự2

, việc trả hồ sơ điều tra là do các cơ quan tiến hành tố tụng đảm nhận cụ thể là Viện kiểm sát, Tòa án và Hội đồng xét xử quyết định, nhằm mục đích tìm ra sự thật khách quan của vụ án Tuy nhiên, đây chỉ là một khái niệm mang tính khái quát chung về vấn

đề trả hồ sơ điều tra bổ sung Để rõ hơn về chế định này sẽ đi vào tìm hiểu những đặc điểm cũng như những hậu quả của hoạt động trả hồ sơ điều tra bổ sung dưới những tác động của xã hội hiện nay

1.1.2 Đặc điểm của hoạt động điều tra bổ sung vụ án hình sự

Để đảm bảo việc điều tra, truy tố, xét xử thật sự khách quan, toàn diện và đầy đủ trong quá trình nghiên cứu hồ sơ vụ án, Kiểm sát viên cũng như Thẩm phán được phân công chủ tọa phiên tòa có nhiệm vụ kiểm tra tính hợp pháp và tính có căn cứ của quá trình điều tra được thể hiện trong hồ sơ vụ án, và kết luận điều tra Nếu thấy hồ sơ chưa đầy đủ, còn lọt người, lọt tội hoặc có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng trong hoạt động điều tra thì Kiểm sát viên hoặc Thẩm phán phải ra quyết định trả lại hồ sơ, yêu cầu Cơ quan điều tra bổ sung nhằm khắc phục những thiếu sót và sai lầm của Cơ quan điều tra, đảm bảo việc giải quyết vụ án trong thời gian mà pháp luật quy định

2

Xem Điều 168 và 179 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003

Từ những vấn đề trên, cũng như từ khái niệm của hoạt động điều tra bổ sung và thực tiễn có thể rút ra được một số đặc điểm của hoạt động điều tra bổ sung như sau:

Thứ nhất, Việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung được tiến hành khi chưa đủ căn cứ

để giải quyết vụ án chính xác Nhìn một cách chung nhất khi xác định tội một người

nào đó thì cần tìm hiểu nhiều mặt bao gồm mặt khách quan, mặt chủ quan, mặt chủ thể

và mặt khách thể của tội phạm Để xác định những chế định của cấu thành tội phạm cho chính xác cần phải có những căn cứ để giải quyết chế định tội phạm cho phù hợp Những căn cứ ở đây rất quan trọng nếu thiếu những căn cứ này thì vụ án không còn chính xác, đầy đủ và không đảm bảo tính khách quan Căn cứ khởi tố vụ án hình sự là dấu hiệu của tội phạm đã được xác định Khi chưa xác định được dấu hiệu của tội phạm thì việc tiến hành các hoạt động điều tra, áp dụng các biện pháp cưỡng chế đối với người bị nghi là thực hiện tội phạm đều có thể dẫn đến oan, sai và vi phạm quyền dân chủ của công dân Để loại trừ những trường hợp oan, sai, vi phạm nghiêm trọng quyền dân chủ của công dân, cơ quan tiến hành tố tụng hình sự tiến hành nhiều biện pháp để giải quyết vụ án, trong đó trọng tâm và quan trọng hơn cả là tìm kiếm những căn cứ để định tội cho phù hợp

Chính vì vậy, khi cơ quan tiến hành tố tụng thấy chưa có đủ căn cứ giải quyết vụ

án chính xác, thì các cơ quan tiến hành tố tụng phải áp dụng biện pháp trả hồ sơ để Cơ quan điều tra tiến hành điều tra bổ sung, điều tra thêm những vụ việc khác để có thể giải quyết vụ án khách quan hơn, tránh tình trạng định tội sai cho một người, và làm oan người vô tội

Thứ ha, Yêu cầu trả hồ sơ để điều tra bổ sung được đưa ra sau khi giai đoạn điều tra đã hoàn tất Việc điều tra kết thúc khi Cơ quan điều tra ra bản kết luận điều

tra đề nghị truy tố hoặc ra bản kết luận điều tra và quyết định đình chỉ điều tra3

Sau khi nhận được hồ sơ vụ án cùng bản kết luận điều tra do Cơ quan điều tra chuyển sang, Viện kiểm sát phải nghiên cứu tài liệu đó Nếu như Viện kiểm sát không thấy được những sai sót mà đã chuyển cho Tòa án để giải quyết thì trong trường hợp này Tòa án cũng phải xem xét hồ sơ Theo quy định của pháp luật thì sau khi Cơ quan điều tra đã chuyển hồ sơ cho hai cơ quan Viện kiểm sát và Tòa án lúc này giai đoạn điều tra đã hoàn tất, hai cơ quan còn lại cần nghiên cứu xem xét tất cả những vấn đề mang tính

3

Điều 162 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 quy định về kết thúc điều tra như sau:

“1 Khi kết thúc điều tra, Cơ quan điều tra phải làm bản kết luận điều tra

2 Việc điều tra kết thúc khi Cơ quan điều tra ra bản kết luận điều tra đề nghị truy tố hoặc ra bản kết luận điều tra và quyết định đình chỉ điều tra

3 …”

thủ tục tố tụng cũng như những vấn đề thuộc về nội dung vụ án thể hiện qua hồ sơ điều tra, nhằm xác định quá trình tiến hành tố tụng có tuân theo quy định của pháp luật tiến hành tố tụng không, còn có những hạn chế, thiếu sót nào cần khắc phục để kịp thời ra quyết định tố tụng cần thiết nhằm bổ sung và hoàn thiện hồ sơ Khi hai cơ quan Viện kiểm sát hoặc Tòa án thấy ra những vấn đề đó thì hai cơ quan này căn cứ theo quy định của pháp luật, tiến hành việc trả lại hồ sơ cho Cơ quan điều tra tiến hành hoạt động điều tra bổ sung, hoạt động điều tra bổ sung sẽ không thuộc giai đoạn điều tra mà

là hoạt động tìm kiếm thêm những thông tin cũng như bằng chứng mới cho vụ án Do

đó việc trả hồ sơ điều tra bổ sung được tiến hành khi giai đoạn điều tra đã hoàn tất và

đã chuyển sang giai đoạn truy tố hoặc xét xử

Thứ ba, Bản kết luận điều tra sau khi điều tra bổ sung có thể dẫn đến truy tố thêm bị can, hành vi phạm tội khác hoặc xác định tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ hoặc các tình tiết khác của vụ án Đây cũng được xem là một đặc điểm đặc thù của hoạt

động điều tra bổ sung vụ án hình sự Đối với hoạt động điều tra ở giai đoạn điều tra và hoạt động điều tra của điều tra bổ sung vụ án hình sự có mục đích cũng như ý nghĩa là như nhau, tất cả là tìm ra những bằng chứng mới, vấn đề mới để giải quyết vụ án kịp thời và chính xác Đối với hoạt động điều tra trong giai đoạn điều tra bản kết luận điều tra là cơ sở cho việc truy tố nhưng đối với điều tra bổ sung thì bản kết luận xảy ra một trong hai trường hợp:

Trường hợp thứ nhất, nếu như khi điều tra, cũng như trong quá trình điều tra mà

Cơ quan điều tra chứng minh được thêm những tình tiết mới, xác định có tội phạm khác được thực hiện và có người đồng phạm khác Khi đó tùy thuộc vào mức độ phạm tội Cơ quan điều tra lập bản kết luận điều tra lại, và bản kết luận điều tra này sẽ không phụ thuộc vào bản kết luận điều tra ban đầu Trường hợp này có thể thấy việc điều tra

bổ sung đã tìm kiếm và chứng minh được vụ án có tội phạm mới hoặc đồng phạm khác Theo đó, căn cứ vào bản kết luận điều tra Viện kiểm sát sẽ truy tố thêm tội phạm khác và đồng phạm khác theo bản kết luận điều tra mới Khi đó Tòa án xét xử theo bản cáo trạng mới, và cuối cùng Tòa án xét xử theo tội mới đó

Trường hợp thứ hai, khi Viện kiểm sát hoặc Tòa án chỉ yêu cầu cơ quan điều tra

xác định sự chính xác của vụ việc, một vấn đề nào đó mà không làm thay đổi nhiều nội dung vụ án thì khi có bản kết luận điều tra sau khi đã làm theo yêu cầu của Viện kiểm sát hoặc Tòa án, lúc đó Cơ quan điều tra bổ sung, Cơ quan điều tra một lần nữa sẽ chuyển cho Viện kiểm sát hoặc Tòa án để hai cơ quan này tiếp tục giải quyết vụ án Khi đó căn cứ vào bản kết luận điều tra lần này cơ quan Viện kiểm sát hoặc Tòa án chỉ

xem là cơ sở để xác định tình tiết tăng nặng, có thể giải quyết vụ án chính xác hơn chứ

không thể là cơ sở để truy tố tội mới Ví dụ: Vụ sát hại cháu bé ở Hƣng Yên4

Khoảng 20 giờ ngày 16-8-2010, Tuấn nhận được điện thoại của Đào Văn Hùng (em trai) nói ra sân kho có việc gấp Tuấn đã mượn xe máy của chú ruột và rủ thêm một người bạn cùng đi Thấy Tuấn đến, Hùng nói bị Khải đánh, sau đó cùng anh trai lao vào đánh Khải Được một số thanh niên can ngăn, nhưng Tuấn hất tay mọi người

ra và túm cổ áo cháu Khải kéo xuống giếng làng dìm xuống Cứ mỗi lần Khải cố nhô đầu lên thì bị Tuấn ấn đầu xuống nước Khi thấy nạn nhân không giãy giụa nữa, Tuấn bơi vào bờ rồi thản nhiên lấy xe đi về nhà Lúc đó, một số thanh niên đã nhảy xuống giếng mò và đưa nạn nhân lên bờ hô hấp nhưng Khải đã tử vong Khám nghiệm tử thi cho thấy, vùng da cổ bên trái có những vết xước da bầm tím; nạn nhân tử vong là do ngạt nước

Do nạn nhân Khải bị sát hại khi chưa tròn 16 tuổi nên ngày 9-3-2011, Toà án nhân dân tỉnh Hưng Yên đã mở phiên tòa sơ thẩm xét xử bị cáo Đào Văn Tuấn tội giết người với tình tiết tăng nặng là “giết trẻ em” Đặc biệt, khi một số thanh niên can ngăn, Tuấn vẫn tiếp tục xông vào đánh nạn nhân là thể hiện sự côn đồ Do đó, Tuấn phải chịu thêm tình tiết tăng nặng về hành vi côn đồ Từ những dấu hiệu này, ông Bách đề nghị Hội đồng xét xử trả hồ sơ cho Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp để điều tra bổ sung những dấu hiệu trên Hội đồng xét xử phiên sơ thẩm đã quyết định “Trả lại

hồ sơ điều tra bổ sung những tình tiết chưa được làm rõ” Quyết định trả hồ sơ điều tra

bổ sung trong trường hợp này chỉ xác định thêm bị cáo Tuấn có phải chịu thêm trách nhiệm về hành vi côn đồ của mình không Khi xác định được Tuấn có hành vi côn đồ hay không để thông qua đó định khung tình tiết tăng nặng mà tội Tuấn đã phạm Khi

đó quyết định trả hồ sơ lần này sẽ không làm thay đổi tội danh “giết trẻ em”, và kết hợp với việc điều tra bổ sung để định tội danh cho Tuấn phù hợp với pháp luật

Qua quá trình tìm hiểu trên, góp phần thấy rõ hơn những đặc điểm đặc trưng của hoạt động điều tra bổ sung vụ án hình sự

1.1.3 Hậu quả pháp lý của hoạt động trả hồ sơ điều tra bổ sung

Trả hồ sơ điều tra bổ sung vụ án hình sự là hoạt động tố tụng quan trọng được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự nhằm đảm bảo giải quyết vụ án được khách quan, toàn diện và chính xác, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm Thực tiễn áp dụng các quy định về trả hồ sơ điều tra bổ sung vụ án hình sự trong thời gian qua đã đem lại nhiều giá trị thực tiễn to lớn Hậu quả pháp lý là việc ta áp dụng chế định trả hồ sơ điều tra bổ sung thì có nhiều vấn đề sẽ xảy ra, nhiều chế định được áp

4

http://www.tienphong.vn/Phap-Luat/531483/Vu-sat-hai-chau-be-o-Hung-Yen-Noi-dau-cua-hai-nguoi-me.html

dụng để giải quyết vụ án cho chính xác Khi đã đem lại được những thành công trong quá trình áp dụng các chế định đó thì sẽ được pháp luật ghi nhận một cách cụ thể và trong từng điều luật

Thứ nhất, Một cách chung nhất thì việc yêu cầu điều tra bổ sung sẽ dẫn đến việc điều tra Nhiệm vụ của điều tra vụ án hình sự là: Xác định tội phạm và người thực hiện

hành vi phạm tội; xác định thiệt hại do tội phạm gây ra, tạo điều kiện cần thiết cho việc giải quyết vụ án; lập hồ sơ đề nghị truy tố bị can; xác định nguyên nhân và điều kiện phạm tội, yêu cầu các cơ quan, tổ chức áp dụng các biện pháp khắc phục và ngăn ngừa Tuy nhiên, cơ quan tiến hành tố tụng quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung tất nhiên là nhiệm vụ điều tra đã không thực hiện đầy đủ Do đó khi có quyết định trả hồ

sơ điều tra bổ sung của Viện kiểm sát hoặc Tòa án thì Cơ quan điều tra sẽ lại làm nhiệm vụ tiến hành việc điều tra lần nữa Việc điều tra bổ sung này sẽ giúp Cơ quan điều tra thu thập những chứng cứ cũng như những chế định quan trọng để giải quyết

vụ án chính xác hơn Vì vậy mà việc trả hồ sơ điều tra bổ sung khi chưa đủ căn cứ hoặc còn thiếu một vấn đề nào đó có lien quan để giải quyết vụ án là việc rất cần thiết,

và khi có quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung tất nhiên sẽ dẫn đến việc điều tra, việc điều tra này sẽ thu thập thông tin chứng minh cho vụ án chính xác, toàn diện hơn

Thứ hai, Điều tra bổ sung có thể dẫn đến đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án

Quyết định đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án được đưa ra khi không có sự việc phạm tội, hành vi không cấu thành tội phạm, người thực hiện hành vi chưa đến tuổi chịu trách nhiệm, bị can tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội, bị can bị bệnh tâm thần hoặc bệnh hiểm nghèo khác và khoản 2 Điều 164 Bộ luật Tố tụng hình sự5

Đây là hậu quả của hoạt động điều tra nếu thuộc vào các quy định đó vụ án sẽ bị đình chỉ hoặc tạm đình chỉ, và cũng có trong hoạt động điều tra bổ sung mà được cụ thể hóa trong quy định của pháp luật cụ thể là Điều 169 và 180 của Bộ luật Tố tụng hình sự6

Trong một số trường hợp, khi tiến hành điều tra để thu thập thêm chứng cứ thì vụ án

đó lại rơi vào những căn cứ không thể giải quyết tiếp được Vì vậy hoạt động điều tra được tiến hành để thu thập thêm bằng chứng cụ thể, để có thể giải quyết vụ án, thu thập thêm chứng cứ chứng minh đúng tội phạm, người thực hiện hành vi phạm tội, xác định tính chất và mức độ thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra Tùy thuộc vào những vấn đề thu thập được trong lần điều tra bổ sung nếu có nhiều sai phạm được phát hiện, nhiều vấn đề chưa được làm rõ cần phải điều tra thêm để thu thập thêm thông tin có ích cho vụ án Do vậy, tùy vào mức độ mà cơ quan tiến hành tố tụng hình sự quyết

định đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án, giúp giải quyết vụ án khách quan, đảm bảo pháp chế xã hội chủ nghĩa và đặc biệt là tôn trọng, bảo vệ các quyền và lợi ích cơ bản của công dân

Thứ ba, Việc điều tra bổ sung có thể dẫn truy tố lại Theo quy định của pháp luật

thì những vụ việc nào thu thập được trong quá trình điều tra hay bất cứ những gì có thể đáp ứng để làm sáng tỏ vụ án đều có thể xem là căn cứ để định tội Thông qua những căn cứ cũng như những gì thu thập được sẽ làm cơ sở cho việc truy tố bị can Điều tra

bổ sung là tìm kiếm thêm những chứng cứ quan trọng của vụ án, khi đó có nhiều vấn

đề sẽ phát hiện ra: Có thể là tìm thấy bằng chứng mới hay tội phạm mới trong lần điều tra bổ sung này… Vấn đề quan trọng nói ở đây là khi điều tra bổ sung có phát hiện những vấn đề trên thì Viện kiểm sát truy cứu thêm người thêm tội Khi đã truy cứu thêm người thêm tội thì Cơ quan điều tra phải có bản kết luận điều tra lại Thông qua bản kết luận điều tra đó nếu không thuộc trường hợp tình tiết tăng nặng hình sự thì Viện kiểm sát phải truy tố lại, và dẫn đến quy định tại Điều 163 đề nghị truy tố lại Theo đó, Tòa án phải làm lại quyết định đưa vụ án ra xét xử Thông qua hoạt động điều tra bổ sung mà Cơ quan điều tra lại có thể tìm ra người phạm tội mới, tìm ra chứng cứ mới để cho việc truy tố của Viện kiểm sát, cũng như việc định tội của Tòa án đúng đắn, không để lọt tội phạm khỏi vòng pháp luật

Thứ tư, Tất cả hậu quả pháp lý của ba vấn đề trên đều dẫn đến hậu quả pháp lý

thứ tư này, cái mà hậu quả trên hướng tới là cơ sở cho việc xác định vụ án thật sự

chính xác với sự thật khách quan của vụ án Xác định sự thật của vụ án một cách

khách quan là tiến hành điều tra và xét xử vụ án một cách vô tư, không định kiến suy diễn mà phải dựa vào các chứng cứ đã thu thập và đánh giá theo quy định của Bộ luật

Tố tụng hình sự Các quyết định của cơ quan tiến hành tố tụng phải có căn cứ, tức là chỉ khởi tố vụ án hình sự khi đã xác định có dấu hiệu phạm tội, xem xét hành vi phạm tội trên các mặt của yếu tố cấu thành tội phạm trong một tổng thể không tách rời nhau Những vấn đề trên đã được cụ thể hóa trong quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự cụ thể ở Điều 10 xác định sự thật của vụ án, đây là hậu quả rất quan trọng mà mọi vấn đề điều hướng tới và đã trở thành nguyên tắc cơ bản của Bộ luật Tố tụng hình sự, đảm bảo việc xử lý vụ án được công minh, không để lọt tội phạm đồng thời không làm oan người vô tội

Thông qua quá trình trả hồ sơ điều tra bổ sung vụ án hình sự có thể thấy rằng việc trả hồ sơ để điều tra sẽ làm cho vụ án thêm sáng tỏ, đúng sự thật hơn Thông qua quy định trả hồ sơ điều tra bổ sung góp phần cho vụ án được chính xác, đúng như hậu quả thứ tư của vấn đề Và qua đó các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự ghi nhận từng vấn đề và sẽ cụ thể hóa thành những quy định của pháp luật để tất cả các cơ quan tố

tụng áp dụng theo những quy định cụ thể đó để có thể giải quyết vụ án nhanh chóng và chính xác hơn

1.2 Nhiệm vụ của hoạt động điều tra bổ sung trong vụ án hình sự

1.2.1 Thu thập thêm những tình tiết, chứng cứ mới cho vụ án

Thực chất của quá trình điều tra là tìm kiếm, khám phá vụ án, xác định chân lý khách quan, đó là quá trình làm sáng tỏ những điều cần chứng minh trong vụ án Muốn vậy phải thu thập, kiểm tra, đánh giá và sử dụng chứng cứ của vụ án, đó cũng là quá trình của một cuộc điều tra và kết quả cuối cùng là xác định sự thật của một vụ án Muốn vậy phải căn cứ vào những tài liệu thu thập được, chứa đựng trong hồ sơ điều tra vụ án hình sự Trên cơ sở kết quả điều tra mà Cơ quan điều tra ra quyết định hoặc đề xuất hình thức xử lý thích hợp, đảm bảo đúng với sự thật chính trị, đúng pháp luật

Tuy nhiên nếu như hoạt động điều tra trên không thu được kết quả như ý muốn, làm cho vụ án không đúng với sự thật thì cơ quan tiến hành tố tụng tiến hành trả hồ sơ điều tra bổ sung cho Cơ quan điều tra tiến hành điều tra lại để thu thập thêm tình tiết cũng như những chứng cứ mới Quá trình điều tra lần này nội dung phát hiện, thu thập, kiểm tra đánh giá và sử dụng chứng cứ phải hướng vào các đối tượng chứng minh cụ thể

mà luật định Ngoài ra cần quan tâm đến đặc điểm thực tế xảy ra vụ án mà hướng các hoạt động điều tra vào thu thập chứng cứ làm sáng tỏ các đặc điểm đó, không nên đi theo những hướng điều tra trước đó mà cứ lần tới vì có thể hướng điều tra trước đã không đúng Do đó, phải định hướng điều tra ở nhiều góc độ

Nhiệm vụ của điều tra bổ sung lần này rất quan trọng Nó là cơ sở cho cơ quan tiến hành tố tụng hình sự giải quyết vụ án đúng với sự thật vì có thể nói trên thực tế Tòa án tiến hành xét xử dựa trên những gì mà Cơ quan điều tra thu thập được Thông qua quá trình điều tra bổ sung, Cơ quan điều tra thu thập được những tình tiết mới, chứng cứ mới khi đó Cơ quan điều tra tiến hành so sánh đối chiếu với những gì đã thu thập được trong lần điều tra trước tiên để có thể rút ra những bằng chứng quan trọng hơn, chính xác hơn, đồng thời loại bỏ những gì thu thập được mà không có liên quan cho quá trình giải quyết

vụ án

Vì vậy, có thể thấy rằng hoạt động điều tra bổ sung, quá trình điều tra bổ sung là quá trình thu thập thêm những tình tiết, chứng cứ mới cho vụ án, xây dựng các văn bản, tích lũy các tài liệu để tiến hành xét xử tội phạm Tuy nhiên, không phải nhiệm vụ của điều tra bổ sung chỉ có vậy mà điều tra bổ sung còn có nhiều nhiệm vụ quan trọng khác

sẽ tìm hiểu sau đây

1.2.2 Tạo cơ sở để cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết đúng sự thật khách quan cho vụ án

Muốn giải quyết vụ án hình sự một cách chính xác khách quan, cơ quan tiến hành

tố tụng và người tiến hành tố tụng phải tìm ra hướng giải quyết cho phù hợp Hướng giải quyết ở đây phải có cơ sở, có căn cứ chính xác mới có thể giải quyết được Cơ sở giúp tổng hợp lại tất cả những tình tiết, chứng cứ cũng như những gì liên quan đến vụ án để giải quyết khách quan hơn Chính vì vậy khi đã thu thập được những bằng chứng cũng như những chứng cứ sẽ giúp cho manh mối của vụ án phức tạp lần lần được giải tỏa Thậm chí, thực tiễn giải quyết án cũng ghi nhận nhiều trường hợp mà khi đã được chứng minh được một thời gian thì vụ án sẽ đi theo hướng khác Hướng khác ở đây sẽ tạo cơ sở cho việc giải quyết vụ án được toàn diện chính xác hơn

Theo quy định của pháp luật về điều tra bổ sung trong tố tụng hình sự được bắt đầu

từ khi có quyết định trả hồ sơ của Viện kiểm sát hoặc Tòa án Tuy nhiên, trước đó đã diễn ra nhiều giai đoạn tố tụng với việc áp dụng các biện pháp tố tụng khác nhau như khởi tố, điều tra, truy tố và trong các giai đoạn đó có thể áp dụng các biện pháp tạm giữ, tạm giam, cấm đi khỏi nơi cu trú, lấy lời khai, đối chất, nhận dạng, khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi Các giai đoạn tố tụng này cũng như việc áp dụng biện pháp giúp cho việc tiến hành giải quyết được nhanh chóng theo đúng trình tự góp phần

xử lý vụ án được chính xác Tuy nhiên, việc tiến hành các biện pháp đó đôi khi không tìm ra sự thật Bởi vậy công tác điều tra bổ sung có nhiệm vụ tìm kiếm lại những kết quả đúng sự thật trước đó bằng những biện pháp kiểm tra xác minh lại, đánh giá và sử dụng chứng cứ vào quá trình điều tra Cũng như đã nói, điều tra bổ sung là quá trình thu thập tài liệu, chứng cứ cho vụ án, cho nên khai thác triệt để những thông tin về tội phạm cho phép mở rộng công tác điều tra bổ sung, nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm, mở rộng theo hướng thu thập những tin tức về các phương thức, thủ đoạn, các phương tiện thực hiện tội khác ngoài phạm vi vụ án đang điều tra

Khi đã mở rộng được như vậy thì nhiều rắc rối sẽ được giải đáp, những rắc rối ở đây là những tình tiết, bằng chứng liên quan đến vụ án Khi có quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung thì có nghĩa là vụ án đã được điều tra trước đó vẫn còn đang gặp nhiều khó khăn phức tạp khó có thể giải quyết chính xác Do đó, hai cơ quan Viện kiểm sát và Tòa

án căn cứ vào những quy định pháp luật tiến hành trả hồ sơ Cái mà Viện kiểm sát hoặc Tòa án muốn hướng tới trong lần trả hồ sơ điều tra bổ sung này là sự thật khách quan vì thiếu những vấn đề này họ không thể giải quyết vụ án chính xác được, có thể dẫn đến định tội sai và làm oan cho một người Quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung để cho Cơ quan điều tra làm rõ vấn đề là điều phải thực hiện, khi đã được tìm hiểu cụ thể vấn đề Viện kiểm sát hoặc Tòa án sẽ căn cứ vào quá trình thu thập của Cơ quan điều tra để giải

quyết vụ án Vì vậy mà khi đã tìm ra những bằng chứng, chứng cứ sẽ tạo cơ sở cho cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết đúng sự thật khách quan cho vụ án

1.2.3 Thúc đẩy quá trình giải quyết vụ án kịp thời và chính xác

Trong quá trình trả hồ sơ điều tra bổ sung trong vụ án hình sự, nhiệm vụ của hoạt động điều tra bổ sung sẽ thu thập thêm những thông tin, chứng cứ để giải quyết vụ án Khi đã thu thập được những vấn đề đó thì giai đoạn truy tố của Viện kiểm sát hoặc giai đoạn xét xử của Tòa án sẽ tiếp tục Một hoặc cả hai giai đoạn này đối với vụ án lúc đầu

đã được thực hiện, nhưng vì còn thiếu những chứng cứ hoặc chế định nào đó để giải quyết chính xác vụ án nên phải trả hồ sơ điều tra bổ sung nên khi đã tìm kiếm được những gì còn thiếu vụ án sẽ đi theo hướng khách quan hơn

Quá trình trả hồ sơ điều tra bổ sung tiến hành điều tra trong khoảng thời gian nhất định Một khi vụ án đươc tiến hành trả hồ sơ điều tra bổ sung thì có thể nói vụ án đó rất phức tạp, khó khăn Do vậy, khi có quyết định trả hồ sơ để thu thập thêm chứng cứ để giải quyết vụ án lại mất thêm một khoảng thời gian, khoảng thời gian để trả hồ sơ cộng với khoảng thời gian xét xử sẽ làm cho vụ án bị kéo dài Tuy nhiên, vụ án bị kéo dài không phải vụ án đi vào con đường bế tắc, mà kéo dài ở đây để có thời gian tìm hiểu và định hướng, tạo cơ sở cho việc tìm ra những vấn đề quan trọng để giải quyết vụ án Khi vụ án đã có cở sở để giải quyết theo một hướng chính xác, cơ quan tiến hành

tố tụng có căn cứ để có thể xét xử vụ án Khi quá trình điều tra bổ sung đã hoàn thành, mọi vấn đề đã được thu thập được, thì vụ án đã có đủ căn cứ để giải quyết, sẽ thúc đẩy cho quá trình xác định sự thật của vụ án kịp thời và chính xác hơn

1.3 Tầm quan trọng, mục đích, ý nghĩa của hoạt động điều tra bổ sung

1.3.1 Tầm quan trọng của hoạt động điều tra bổ sung

Trả hồ sơ điều tra bổ sung trong tố tụng hình sự là một chế định hết sức quan trọng, là một bước trong giai đoạn điều tra tố tụng hình sự Tất cả những việc làm từ khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử suy cho cùng là nhằm phục vụ cho việc định tội phạm cho chính xác Từ đó, các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự mới có thể áp dụng một hình phạt đúng đắn cho tội phạm Việc nghiên cứu vấn đề trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong tố tụng hình sự có tầm quan trọng cả về thực tiễn và lý luận

Trước hết, nghiên cứu các vấn đề này là một đóng góp quan trọng cho việc hoàn thiện về mặt lý luận tố tụng hình sự Việc làm sáng tỏ cơ sở khoa học cho việc trả hồ

sơ điều tra bổ sung sẽ trang bị cho các cơ quan tố tụng những kiến thức cần thiết, giúp cho các cơ quan này nắm được cơ sở lý luận quan trọng trong hoạt động điều tra, truy

tố, xét xử vụ án để truy cứu đúng người đúng tội Khi cơ quan tiến hành tố tụng đang đứng trước một vụ án mà không biết phải giải quyết như thế nào, khi đó cơ quan tiến

hành tố tụng tiến hành định tội nhưng vì không đủ căn cứ sẽ dẫn đến định tội sai Sau khi đã định tội mà Viện kiểm sát kháng nghị, những người có liên quan kháng cáo lên Tòa án cấp trên, nếu như Tòa cấp trên xử bị cáo không có tội thì Tòa án cấp dưới chẳng những định tội sai cho một người và làm oan cho người vô tội, mà còn phải bồi thường thiệt hại cho người bị oan, sai đó Chính vì vậy, việc quy định trả hồ sơ điều tra

bổ sung sẽ không những giúp cho cơ quan tiến hành tố tụng không kết án sai cho người khác mà còn làm tăng thêm lòng tin của nhân dân vào cơ quan thực hiện chức năng tố tụng hình sự

Bên cạnh đó, hiểu và vận dụng đúng đắn lý luận của việc trả hồ sơ là một yêu cầu cần thiết đối với cơ quan tiến hành tố tụng trong lĩnh vực tố tụng hình sự Khi đã

có chế định trả hồ sơ điều tra bổ sung các cơ quan tiến hành tố tụng đã thực hiện nhiều biện pháp cụ thể mà pháp luật quy định để giải quyết những vấn đề chưa rõ Những vấn đề chưa rõ ở đây là những gì còn thiếu hay những gì chưa đúng sự thật Qua quá trình tìm hiểu cũng như thu thập lần này sẽ làm cho việc giải quyết vụ án nhanh chóng, chính xác, toàn diện hơn Cũng có thể qua lần điều tra này giúp cơ quan tiến hành tố tụng tìm kiếm thêm những người đồng phạm khác liên quan đến vụ án hoặc có thể tìm được những bằng chứng mới chứng minh sự vô tội cho bị can hoặc bị cáo Nếu như pháp luật không có chế định trả hồ sơ điều tra bổ sung, vụ án có thể đi vào con đường

bế tắc, khi đó cơ quan tiến hành tố tụng hình sự muốn giải quyết vụ án chính xác phải tiến hành căn cứ vào những tình tiết liên quan hoặc tự mình thu thập thì dẫn đến kéo dài thời gian, công sức, cũng như tiền bạc nhưng chưa chắc vụ án được giải quyết thỏa đáng Còn đối với những vụ án chưa xác định được mà cố tình tuyên án, thì có thể kết

án sai, không phù hợp với sự thật khách quan của vụ án, xử lý oan người vô tội, để lọt tội phạm, xử lý nhẹ hoặc nặng hơn so với tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội Do việc xử lý như vậy sẽ xâm phạm đến những quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, làm giảm uy tín của cơ quan tư pháp, vi phạm pháp chế, ảnh hưởng không nhỏ đến công cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm Vì vậy, việc trả hồ sơ điều tra bổ sung có tầm quan trọng rất lớn cả mặt lý luận và thực tiễn

Để làm rõ thêm vấn đề này có thể đơn cử một vụ án cụ thể sau Vụ án bộ xương

người trong ống cống ở Quảng Nam7

.

Nỗi oan khuất bắt đầu từ khi một nhóm thanh niên tình cờ phát hiện một bộ xương người dưới ống cống Cơ quan công an vào cuộc, xác định nạn nhân bị chết từ tám tháng về trước và có liên quan đến nhiều người Ngày 14-9-2004, lúc 16 giờ 30,

Vũ Quốc Tuấn, Ngô Văn Dũng cùng một nhóm thanh niên ở thôn 3, tỉnh Quảng Nam

7

http://www.congan.com.vn/vie/news/news_printpreview.php?catid=707&id=12259

đến cống Tiêu tát cá Lúc mực nước cạn, họ phát hiện trong ống cống là một bộ xương người Liên quan đến cái chết của Hồ Ngọc Nhân, ngày 18-9-2004 Công an tỉnh Quảng Nam đã bắt tạm giam Ngô Song Tùng, Ngô Hoàng Trung, Nguyễn Hoàng Linh Phương để điều tra làm rõ Trước đó, vào lúc 19 giờ 30 ngày 12-1-2004, tại khu vực cầu Bình Lứt đã xảy ra một vụ ẩu đả giữa nhóm của anh em Ngô Hoàng Trung, Ngô Song Tùng và Nguyễn Hoàng Linh Phương với nhóm trai làng của Hồ Ngọc Nhân, Hồ Ngọc Ngân, Phan Việt Hùng, Hồ Ngọc Tuấn cùng trú ở thôn 3, xã Bình Trung Sau cuộc ẩu đả đó, Hồ Ngọc Nhân mất tích và phải tám tháng sau, nhóm thanh niên đi tát

cá mới tình cờ nhìn thấy xác trong một ống cống Ngày 22-12-2006, Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm Sau hơn bốn tiếng đồng hồ xét xử căng thẳng, cuối cùng Hội đồng xét xử vẫn không thể tuyên án vì hồ sơ vụ án chưa đủ yếu

tố cáo buộc các bị cáo Ngô Song Tùng, Ngô Hoàng Trung, Nguyễn Hoàng Linh Phương phạm các tội “giết người”, “gây rối trật tự công cộng” và “không tố giác tội phạm” Vì không đủ yếu tố kết tội nên ông Phạm Xuân Hồi (Kiểm sát viên nhân dân tỉnh Quảng Nam) đã yêu cầu tạm giam hai bị cáo Ngô Song Tùng, Nguyễn Hoàng Linh Phương thêm bốn tháng nữa để trả hồ sơ điều tra bổ sung thêm chứng cứ và đã được Hội đồng xét xử chấp nhận riêng bị cáo Ngô Hoàng Trung trước đó đã được cơ quan điều tra thay đổi từ biện pháp tạm giam sang biện pháp ngăn chặn cấm đi khỏi nơi cư trú

Bốn tháng sau, vào ngày 19-4-2007, Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam tiếp tục đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm lần thứ hai Cũng giống như lần trước, lần này vẫn không thể tuyên án vì chứng cứ từ Viện kiểm sát không đủ để cáo buộc các bị cáo phạm tội

và cũng chính lần này ông Phạm Xuân Hồi tiếp tục đứng ra xin rút lại hồ sơ để điều tra

bổ sung thêm Hai bị cáo Ngô Song Tùng, Nguyễn Hoàng Linh Phương vẫn bị tạm giam (ngày 27-4-2007 bị cáo Nguyễn Hoàng Linh Phương mới được Viện kiểm sát nhân dân thay thế biện pháp tạm giam bằng biện pháp cho gia đình bảo lãnh về nơi cư trú)

Hơn tám tháng sau, ngày 28-12-2007, Tòa án nhân dân tối cao tại Đà Nẵng mới

mở phiên tòa phúc thẩm xét xử vụ án Lần này, dựa trên cơ sở những tình tiết trong quá trình điều tra bổ sung, lời khai của bị cáo, đại diện người bị hại, người làm chứng

và đối chiếu các tình tiết liên quan , Tòa án nhân dân tối cao tại Đà Nẵng tuyên phạt

bị cáo Ngô Song Tùng tám năm tù giam vì tội “giết người”, buộc bồi thường cho gia đình người bị hại 28,5 triệu đồng tiền mai táng phí và 20 triệu đồng tiền tổn thất về tinh thần Riêng hai bị cáo Ngô Hoàng Trung, Nguyễn Hoàng Linh Phương vô tội nên được trả tự do

Từ vụ án trên có thể thấy rằng việc trả hồ sơ điều tra bổ sung có ý nghĩa vô cùng quan trọng, nếu như không có quy định trả hồ sơ điều tra bổ sung thì vụ án trên khó

mà có thể giải quyết chính xác được, cũng như những bị cáo trên sẽ bị kết án oan, làm oan cho người vô tội, khi đó tương lai của những người bị oan sẽ ra sao, mọi người sẽ không còn tin vào cơ quan thực hiện quyền công tố của Nhà nước nữa Tuy nhiên, khi

có quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung thì vụ án sẽ được giải quyết chính xác với sự thật khách quan hơn

Vì vậy, quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung trong vụ án hình sự có tầm quan trọng rất lớn giúp cho việc định tội phạm cho chính xác mà còn không xét xử sai và không làm oan người vô tội, vì việc định tội đúng có ý nghĩa quyết định trong vụ án hình sự, đó là cơ sở cần thiết cho việc truy cứu trách nhiệm hình sự người phạm tội Chính vì vậy, mà việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung góp phần mang lại hiệu quả trong đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm và đặc biệt là vẫn giữ được uy tín của cơ quan thực hiện quyền công tố

1.3.2 Mục đích của hoạt động điều tra bổ sung

Trong Bộ luật Tố tụng hình sự mục đích của tố tụng hình sự là tìm ra sự thật của một vấn đề cụ thể Còn trong hoạt động điều tra bổ sung thông qua những quy định về điều tra bổ sung mục đích mà cơ quan tiến hành tố tụng muốn đạt tới là tìm kiếm thêm những thông tin, chứng cứ mới để có thể giải quyết vụ án nhanh chóng, chính xác hơn

và kết quả cuối cùng mà cơ quan tiến hành tố tụng hình sự muốn đạt đến không những trừng trị kẻ phạm tội mà làm thế nào vừa trừng trị, vừa răn đe những người khác Đặc biệt và quan trọng hơn cả là giúp cho người phạm tội sau khi đã chịu trách nhiệm hình

sự sẽ trở về có ích cho cộng đồng và cho toàn xã hội

Để có thể giải quyết và xử lý chính xác, khách quan tội phạm và người phạm tội, việc làm sáng tỏ các tình tiết của vụ án, tức là chứng minh trong tố tụng hình sự có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Việc chứng minh tội phạm, làm sáng tỏ các tình tiết của vụ

án đòi hỏi phải có các thông tin, tài liệu phản ánh sự kiện phạm tội Hay nói cách khác chứng cứ là phương tiện duy nhất được cơ quan tiến hành tố tụng sử dụng chứng minh trong vụ án hình sự Vì vậy, các cơ quan tiến hành tố tụng xem chứng cứ có ý nghĩa quan trọng trong vấn đề lập pháp tố tụng hình sự, cũng như hoạt động điều tra, truy tố

và xét xử vụ án hình sự Chứng cứ quan trọng là vậy, do đó thiếu những chứng cứ thì

vụ án không giải quyết đúng đắn và đầy đủ, thiếu tính khách quan để giải quyết vụ án,

có thể để lọt tội phạm, truy cứu không đúng người đúng tội, hoặc truy cứu không đúng với hành vi của họ gây ra cho xã hội

Chính vì vậy, điều mà cơ quan tiến hành tố tụng hình sự muốn hướng tới, là tìm kiếm thêm những chứng cứ quan trọng, chính xác có liên quan đến vụ án để có thể giải

quyết vụ án phù hợp với quy định của pháp luật, phù hợp với pháp chế xã hội chủ nghĩa, đó cũng là mục đích của hoạt động điều tra bổ sung Mục đích của hoạt động điều tra bổ sung cũng tìm kiếm thêm chứng cứ, nhưng chứng cứ ở đây là tìm kiếm thêm, thu thập thêm thông qua việc điều tra bổ sung, khi có được những chứng cứ này,

cơ quan tiến hành tố tụng căn cứ vào những gì có được khi điều tra sau đó mới có thể

đem vụ án ra giải quyết tiếp được Có thể tìm hiểu một vụ án như sau Vụ án Lê

Hoàng Thắng “em hại anh ruột”8

Theo bản án sơ thẩm của Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, khoảng 22 giờ ngày 16/8/2005, Lê Hoàng Thắng và anh ruột Lê Văn Thành đến dự đám tang nhà hàng xóm Khi đã say, Thắng được hai người hàng xóm đưa về trước Nửa tiếng sau, anh Thành về gọi cửa, khoảng 10 phút Thắng mới ra nên hai anh em gây lộn Bị anh

xô ngã, Thắng tức giận, chạy vào trong nhà lấy tuốc-nơ-vít đầu dẹp đâm vào vai của anh Thành, rồi tiếp tục đi ngủ Khi hàng xóm đi ngang qua phát hiện anh Thành nằm thoi thóp ngoài hiên mới báo cho gia đình đưa đi cấp cứu, nhưng nạn nhân đã chết sau

đó

Tháng 1/2007, Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đưa ra xét xử, tuyên phạt Thắng mức án 14 năm tù về tội “giết người” Đến ngày 19/4/2008, Tòa án nhân dân Tối cao tại Thành phố Hồ Chí Minh đưa ra xét xử theo đơn kháng cáo kêu oan của Thắng Án sơ thẩm cho rằng, chỉ vì va chạm trong lời nói, cách ứng xử mà Thắng đã

cư xử thiếu kiềm chế nên không chấp nhận lời kêu oan của bị cáo, tuyên phạt Thắng

14 năm tù về tội giết người

Tại phiên Tòa phúc thẩm vừa qua, Thắng không thừa nhận hành vi phạm tội và cho rằng bản án trên đã kết tội oan, bị cáo không giết chết anh mình Khi vừa bị bắt, Thắng thừa nhận dùng tuốc-nơ-vít được thu giữ trong nhà để đâm anh mình, sau đó lại nói hung khí là một con dao Lý do có sự thay đổi trên là Thắng thấy cần khai báo thật thà để được hưởng sự khoan hồng Những lập luận đó, trong phiên xử lần này bị cáo này đều chối bỏ Thắng cho rằng mình đã "bị ép cung và dùng nhục hình buộc phải nhận tội"

Hội đồng xét xử phúc thẩm cũng nhìn nhận, những lời khiếu nại của Thắng có cơ

sở để xem xét vì ngay chính lời khai nhận tội của bị cáo cũng không nhất quán, không phù hợp với lời khai của những người làm chứng và những chứng cứ khác đã được thu thập trong quá trình điều tra Quá trình thẩm vấn bị cáo cũng cho thấy hồ sơ vụ án thể hiện rất nhiều điểm mâu thuẫn, chứng cứ không phù hợp Cụ thể việc dễ dàng chấp nhận lời khai không thống nhất của bị cáo Thắng Thực tế căn cứ vào kết quả giám

8

http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Chung-cu-mo-ho-van-bi-ket-an/11005064/218/

định, chiều sâu vết thương của nạn nhân là 16cm, nhưng trong biên bản thu giữ vật chứng thì cây tuốc-nơ-vít có mũi dài chỉ 12cm Hơn nữa, Tòa phúc thẩm còn nhận định, việc thu giữ vật chứng đã vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng hình sự là không niêm phong Tường trình của Điều tra viên xác định, khi thu giữ vật chứng không phát hiện có dính dấu vết máu nhưng kết quả giám định thì có Kết quả điều tra sau đó không lý giải được vì sao tất cả những vật chứng này đều có máu người

Ngoài ra, theo chứng cứ đã thu thập được cho thấy: Khi uống rượu về nhà, bị cáo Thắng đã quá say, phải nhờ hai người dìu về Sau đó, bố Thắng là người khoá cửa và giữ chìa khoá Theo lẽ thường người say rượu phải ngủ mê man hơn người bình thường, nhưng bản án sơ thẩm cho rằng khi anh Thành về nhà gọi cửa nhiều lần mà bố

mẹ không hề nghe thấy, để Thắng phải thức dậy mở cửa cho anh vào nhà Thậm chí, khi Thành vào nhà, cự cãi, đánh nhau với Thắng ở ngay tại phòng khách nơi cả nhà nằm ngủ, nhưng những người này cũng không hề hay biết, là điều thật vô lý

Do việc điều tra ở cấp sơ thẩm không đầy đủ nên Tòa án nhân dân Tối cao đã huỷ bản án và chuyển hồ sơ cho cấp sơ thẩm để điều tra bổ sung những vấn đề chưa

bổ sung này tìm ra những căn cứ mới để giải oan, nhưng cũng có thể tìm ra chứng cứ buộc tội chính xác mà anh Thắng không thể chối được Vì vậy, có thể nói rằng mục đích của hoạt động điều tra nói chung và điều tra bổ sung nói riêng sẽ không làm oan cho mọi người nếu không phạm tội, và sẽ trừng trị thích đáng những người có hành vi phạm tội không để tội phạm lọt khỏi vòng vây của pháp luật

Mặt khác, khi cơ quan tiến hành tố tụng hình sự mong muốn đạt tới khi yêu cầu trả hồ sơ điều tra bổ sung không được như ý muốn, như chứng cứ không tìm được hoặc chứng cứ không liên quan đến vụ án, khi đó vụ án sẽ không được giải quyết đúng đắn và đầy đủ Lúc này vụ án đã không được xét xử đúng thì việc dẫn đến oan, sai là điều đương nhiên sẽ xảy ra Cũng như vụ án được nêu trên lúc đầu vụ án thiếu những chứng cứ quan trọng nên vụ án cứ kéo dài Và sau cùng bằng những quy định của pháp luật vụ án vẫn tiếp tục được điều tra để làm rõ, tất nhiên đến cuối cùng mọi việc dần dần được sáng tỏ, trừng trị những người thực hiện hành vi pham tội, nếu bị oan thì phục hồi được thanh danh của người bị hại, góp phần bảo vệ quyền công dân của con người theo Hiến pháp xã hội chủ nghĩa

1.3.3 Ý nghĩa của hoạt động điều tra bổ sung

Bộ luật Tố tụng hình sự là bộ luật thể hiện cụ thể nhiệm vụ đã nêu Bộ luật Tố tụng hình sự quy định trình tự, thủ tục khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án; chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng; quyền và nghĩa vụ của các cơ quan tiến hành tố tụng, tham gia tố tụng, các cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội và công dân, nhằm phát hiện chính xác, nhanh chóng, và xử

lý công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội, không để lọt tội phạm làm oan người vô tội

V.I Lênin đã chỉ rõ: “ Tác dụng ngăn ngừa của hình phạt… hoàn toàn không phải ở chỗ hình phạt đó phải nặng mà ở chỗ đã phạm tội thì không thoát khỏi bị trừng phạt Điều quan trọng không phải ở chỗ đã phạm tội thì phải trừng phạt nặng mà là ở chỗ không tội phạm nào không bị phát hiện”9

Qua những gì đã đạt được của hoạt động điều tra bổ sung, cũng như mục đích đạt được là tìm kiếm thêm những thông tin, chứng cứ để góp phần giải quyết vụ án đúng đắn và đầy đủ, khách quan về vụ án đồng thời không để lọt tội phạm làm oan người vô tội Khi áp dụng chế định trả hồ sơ điều tra bổ sung thì vụ án được giải quyết chính xác, khi đó ý nghĩa của hoạt động trả hồ sơ điều tra thông qua những quy định của pháp luật sẽ tiếp tục phát huy được những hiệu quả của chế định trả hồ sơ điều tra

bổ sung góp phần bảo vệ mọi quyền lợi của con người

Từ nhiệm vụ của Bộ luật Tố tụng hình sự, cũng như mục đích của chế định trả

hồ sơ điều tra bổ sung như trên thông qua những quy định có thể thấy rằng, chúng không những bảo vệ tổ chức, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, và bảo vệ trật tự an toàn xã hội… mà còn bảo vệ tài sản của mọi công dân và tài sản của Nhà nước Chính vì vậy, mà giai đoạn điều tra là bộ phận cấu thành của Bộ luật Tố tụng hình sự, nên chế định điều tra cũng thực hiện những nhiệm vụ đó và đặc biệt là hoạt động điều tra bổ sung cũng sẽ có ý nghĩa như vậy Việc trả hồ sơ điều tra bổ sung có ý nghĩa quan trọng là vậy, vì khi tội phạm xâm phạm hay gây thiệt hại cho lợi ích của Nhà nước, lợi ích của xã hội và lợi ích của công dân đòi hỏi Nhà nước phải có biện pháp giải quyết, đề ra phương hướng đấu tranh nhằm ngăn chặn hành vi phạm tội gây ra, đồng thời có biện pháp xử lý đối với người phạm tội và đề ra mục đích cụ thể sau khi đã xử lý tội phạm Để thực hiện chức năng

đó luật quy định các biện pháp xử lý, cũng như trình tự thủ tục để giải quyết Nhưng không phải vụ án nào cũng dễ dàng như vậy, có những vụ án mất khá lâu thời gian để xét xử, mất nhiều công sức cũng như tiền bạc để giải quyết vụ án Nên việc điều tra bổ

9

Xem V.I Lênin toàn tập, Tập 4, Nxb Sự thật, Hà Nội tr 508

sung thêm có ý nghĩa quan trọng, giúp cho cơ quan tiến hành tố tụng không định tội oan cho người vô tội, không làm mất lòng tin của nhân dân vào cơ quan tố tụng, mọi người an tâm hơn khi có một cơ quan quản lý làm tốt nhiệm vụ được giao, giúp cho việc xử lý đúng pháp luật, bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa đúng theo những gì Hiến pháp quy định

Thông qua các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự trong quá trình giải quyết

vụ án, cũng như quá trình trả hồ sơ điều tra bổ sung, đảm bảo cho hành vi phạm tội được phát hiện kịp thời, xử lý nhanh chóng và công minh theo đúng pháp luật Bên cạnh đó, nó còn có ý nghĩa bảo vệ các quan hệ xã hội quan trọng nhất, thuộc các lĩnh vực quan trọng nhất của Nhà nước như : Chính trị, kinh tế, văn hóa-xã hội, các lĩnh vực này là cầu nối mọi sự tồn tại, là các mặt trọng yếu nhất của Đất nước Bảo vệ được các mặt này là coi như Đất nước được bền vững Vì vậy, mà khi tội phạm xâm hại đến các lĩnh vực này thì Nhà nước ta sẽ nghiêm trị những người có hành vi tùy vào tính chất, mức độ nguy hiểm cho các quan hệ đó một cách thích đáng

Còn vấn đề bảo vệ công dân, hay việc bảo vệ trật tự an toàn xã hội thì việc trả hồ

sơ điều tra bổ sung càng có ý nghĩa, bởi vì việc điều tra bổ sung để điều tra lại đó không những làm sáng tỏ vụ việc, có thể trả lại công bằng cho người vô tội, đôi khi nhờ hoạt động điều tra bổ sung có thể tìm thêm căn cứ để áp dụng hình phạt nhẹ hơn cho tội phạm, bảo vệ lợi ích hợp pháp cho họ Còn đối với những người chưa thực hiện hành vi phạm tội, sẽ giúp răn đe những người có suy nghĩ chuẩn bị phạm tội, để họ nhìn vào đó mà có thể hiểu biết được, nếu họ có suy nghĩ phạm tội lén lút, bí mật, không ai biết đi nữa thì cuối cùng nhờ nhiều hoạt động điều tra, trong đó nếu điều tra lần đầu không có kết quả thì việc điều tra bổ sung cuối cùng cũng sẽ làm sáng tỏ vụ

án, lúc đó vụ án có khó đến đâu, phức tạp như thế nào thì sự thật cũng được phơi bày

ra trước ánh sáng

Khi đã bảo vệ được như vậy, cũng như việc phòng chống tội phạm được đưa ra thì mọi tài sản của công dân cũng như mọi tài sản của Nhà nước ở nơi công cộng, hay tài sản được giao cho công dân quản lý sẽ được bảo vệ an toàn hơn vì đã có những biện pháp răn đe phòng chống tội phạm được đặt ra Khi đó việc thực hiện hành vi phạm tội phá hoại hay xâm phạm tài sản của Nhà nước và công dân được giảm bớt, mọi người sẽ an tâm hơn về tài sản của mình và tài sản của Nhà nước với một xã hội trật tự và an toàn

Chính vì vậy, nhờ hoạt động điều tra nói chung và điều tra bổ sung nói riêng, là một công cụ pháp lý hữu hiệu có ý nghĩa bảo vệ lợi ích cho toàn xã hội, lợi ích cho công dân, giúp cho Nhà nước ta có một xã hội thật phồn vinh “ dân giàu, nước mạnh,

xã hội công bằng, dân chủ và văn minh”

CHƯƠNG 2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ TRẢ HỒ SƠ ĐIỀU TRA BỔ SUNG

TRONG VỤ ÁN HÌNH SỰ

2.1 Thẩm quyền và thời hạn điều tra bổ sung

2.1.1 Thẩm quyền trả hồ sơ điều tra bổ sung

Bộ luật Tố tụng hình sự quy định cụ thể về thẩm quyền trả hồ sơ điều tra bổ sung

vụ án hình sự cụ thể giao cho hai cơ quan Viện kiểm sát và Tòa án Viện kiểm sát ra quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong thời hạn quyết định truy tố quy định tại khoản 1 Điều 166 của Bộ luật Tố tụng hình sự Thẩm phán được phân công chủ tọa phiên tòa ra quyết định trả hồ sơ cho Viện kiểm sát để điều tra bổ sung trong thời hạn chuẩn bị xét xử quy định tại khoản 2 Điều 176 của Bộ luật Tố tụng hình sự

2.1.1.1.Viện kiểm sát

Đối với Viện kiểm sát Điều 1 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân quy định:

“Viện kiểm sát là cơ quan thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp theo Hiến pháp và pháp luật Qua đó góp phần bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo

vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ tài sản của Nhà nước, của tập thể và các quyền, lợi ích hợp pháp của công dân” Trong giai đoạn điều tra, Viện kiểm sát thực hiện quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong các hoạt động điều tra nhằm bảo đảm việc điều tra khách quan, toàn diện, đầy đủ, chính xác và đúng pháp luật, không

bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội Mọi hành vi phạm tội đều phải được khởi

tố, điều tra và xử lý kịp thời, không để người nào bị khởi tố, bị bắt, bị tạm giữ, tạm giam, bị hạn chế các quyền công dân, bị xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, tài sản, tự do, danh dự và nhân phẩm một cách trái pháp luật

Với tầm quan trọng như vậy, Bộ luật Tố tụng hình sự quy định tại điểm b khoản

1 Điều 166 thì sau khi nhận được hồ sơ vụ án và bản kết luận điều tra, Viện kiểm sát phải nghiên cứu hồ sơ Trong quá trình nghiên cứu hồ sơ thì theo quy định tại Điều

168 Bộ luật Tố tụng hình sự, nếu thấy hồ sơ thiếu những chứng cứ quan trọng mà Viện kiểm sát không tự mình bổ sung được; có căn cứ để khởi tố bị can về một tội phạm khác hoặc có người đồng phạm khác; hoặc phát hiện có vi phạm nghiêm trọng thủ tục

tố tụng thì Viện kiểm sát ra quyết định trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra để điều tra bổ sung

Điều luật quy định cụ thể thẩm quyền trả hồ sơ của Viện kiểm sát trong quá trình

tố tụng hình sự Trong giai đoạn điều tra Viện kiểm sát là cơ quan có thẩm quyền kiểm sát việc điều tra của Cơ quan điều tra Kiểm sát việc khởi tố, kiểm sát các hoạt động điều tra và việc lập hồ sơ vụ án của Cơ quan điều tra, kiểm sát việc tuân theo pháp luật

của những người tham gia tố tụng, giải quyết các tranh chấp về thẩm quyền điều tra theo quy định của pháp luật, yêu cầu Cơ quan điều tra khắc phục các vi phạm pháp luật trong hoạt động điều tra, yêu cầu Thủ trưởng Cơ quan điều tra xử lý nghiêm minh Điều tra viên đã vi phạm pháp luật trong khi tiến hành điều tra, kiến nghị với cơ quan, tổ chức

và đơn vị hữu quan áp dụng các biện pháp phòng ngừa tội phạm và vi phạm pháp luật Chính vì vậy, mà khi có vi phạm trong quá trình điều tra hay có căn cứ nào đó biết rằng vụ án không được tiến hành chính xác, thì Viện kiểm sát phải ra quyết định trả hồ

sơ để điều tra bổ sung Viện kiểm sát là cơ quan thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động điều tra nên khi phát hiện thì Viện kiểm sát được luật quy định trao thẩm quyền

ra quyết định được trả hồ sơ điều tra bổ sung Việc quy định thẩm quyền ra quyết định trả hồ sơ của Viện kiểm sát có vai trò quan trọng trong việc định hướng hướng đi tiếp theo cho phù hợp Khi đó vụ án được tiến hành theo đúng như những gì đã quy định, các giai đoạn hay các quá trình tố tụng tiếp theo được tiến hành một cách thuận lợi vì

đã có đủ căn cứ để định tội nhờ vào hoạt động điều tra bổ sung này Nếu như Viện kiểm sát không được trao thẩm quyền này thì khi phát hiện được những vi phạm hay thiếu những chế định quan trọng, lúc đó Viện kiểm sát ra các quyết định như đình chỉ hay tạm đình chỉ để điều tra Các quyết định này trong giai đoạn này sẽ làm mất nhiều thời gian hơn, bên cạnh đó nếu Viện kiểm sát không đủ căn cứ để ra các quyết định đó thì phải tiến hành truy tố bị can trước pháp luật Quyết định truy tố này sẽ không đúng với những gì mà bị can đã phạm, có thể là tội nhẹ hơn hoặc cũng có thể là bị truy tố về tội nặng hơn Vì vậy mà Bộ luật Tố tụng hình sự quy định cụ thể thẩm quyền trả hồ sơ

để điều tra bổ sung cho Viện kiểm sát tại Điều 166, giúp cho quá trình tiến hành giải

quyết vụ án toàn diện và khách quan hơn Để làm rõ xin nêu một thí dụ: Vụ điện kế

điện tử10

Ngày 10-8-2009, Cơ quan điều tra Bộ Công an đã có kết luận điều tra, chuyển hồ

sơ sang Viện kiểm sát nhân dân tối cao đề nghị truy tố 17 bị can về các tội “cố ý làm trái các quy định của Nhà nước gây hậu quả nghiêm trọng”, “sản xuất, buôn bán hàng giả” và “trốn thuế”, liên quan đến 293.000 điện kế điện tử Ngày 16-10-2009 Viện kiểm sát nhân dân tối cao vừa có văn bản trả hồ sơ vụ án “cố ý làm trái” tại Công ty điện lực Thành phố Hồ Chí Minh để điều tra bổ sung

Theo Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Cơ quan điều tra cần làm rõ thêm các vấn

đề liên quan đến tội danh của nhóm bị can sản xuất, buôn bán hàng giả, giám định thiệt hại số điện kế điện tử giả, nguồn gốc linh kiện Nếu như Viện kiểm sát không ra quyết định trả hồ sơ để làm rõ những căn cứ mà cứ truy tố theo đề nghị của Cơ quan

10

http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Vu-dien-ke-dien-tu-Tra-ho-so-dieu-tra-bo-sung/40167482/218/

điều tra thì có thể tội danh được truy tố trong trường hợp này không phù hợp với tội danh mà bị can đã phạm Nên quyết định trả hồ sơ của Viện kiểm sát là rất cần thiết để giải quyết đúng đắn vụ án

Đối với Tòa án, để việc xét xử vụ án được tiến hành chính xác, luật quy định sau khi nhận được hồ sơ vụ án và Bản cáo trạng từ Viện kiểm sát chuyển sang, Thẩm phán được phân công chủ tọa phiên tòa có nhiệm vụ nghiên cứu hồ sơ, giải quyết các khiếu nại và yêu cầu của những người tham gia tố tụng Thẩm phán nghiên cứu hồ sơ để xác định đã có đủ điều kiện đưa vụ án ra xét xử hay chưa hay phải ra một quyết định khác Một trong những quyết định được Thẩm phán đưa ra đó là vấn đề trả hồ sơ điều tra bổ sung, và được quy định cụ thể tại điểm b khoản 2 Điều 176 Bộ luật Tố tụng hình sự Quy định rằng, căn cứ để Tòa án trả hồ sơ điều tra bổ sung là giống với căn cứ mà Viện kiểm sát trả hồ sơ Và quyền trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án sẽ được cụ thể cho Thẩm phán vì Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án hình sự, khi được phân công thì Thẩm phán phải nghiên cứu hồ sơ vụ án trước khi mở phiên tòa Trong quá trình nghiên cứu này Thẩm phán đã theo dõi cụ thể vụ án, các tình tiết của vụ án được Thẩm phán nghiên cứu chi tiết trước khi tiến hành xét xử vụ án Khi đó nếu thấy

vụ án rơi vào những căn cứ quy định tại khoản 1 Điều 179 Bộ luật Tố tụng hình sự thì Thẩm phán ra quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung Luật quy định Tòa án quyền này giúp cho vụ án được tiến hành chính xác, khách quan hơn Tòa án là cơ quan thực hiện chức năng xét xử khi có dấu hiệu phạm tội, hoặc trả tự do cho người khác nhờ phán quyết của họ Nên khi thấy vụ án không được khách quan Tòa án phải ra quyết định điều tra bổ sung cho chính xác Nếu Tòa án không được trao cho thẩm quyền trả hồ sơ

để điều tra bổ sung thì vụ án không còn đúng với sự thật, khi đó làm cho vấn đề oan

sai sẽ xảy ra Để làm rõ, có thể điển hình bằng ví dụ về việc trả hồ sơ để điều tra bổ

sung vụ án Mai Văn Dâu11

Ngày 19-9-2006, Viện kiểm sát nhân dân tối vừa có quyết định trả hồ sơ điều tra

vụ án Lê Văn Thắng, Mai Văn Dâu và đồng phạm cho Cơ quan An ninh điều tra - Bộ Công an để tiến hành điều tra bổ sung theo các yêu cầu của Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Các bị can trên có dấu hiệu lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ; Làm môi giới hối lộ; Nhận hối lộ; Đưa hối lộ xảy ra tại Thành phố

Hồ Chí Minh và Hải Phòng và Bộ Thương mại Trước đó, Tòa án nhân dân Thành phố

Hồ Chí Minh đã có quyết định trả hồ sơ cho Viện kiểm sát nhân dân tối cao với yêu cầu xem xét lại tội danh của một số bị can trong vụ án do nghi ngờ có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm Theo quan điểm của Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh thì cần tăng hình phạt đối với Mai Văn Dâu và Lê Văn Thắng theo nhóm tội gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng Đồng thời, đề nghị truy tố thêm 9 đối tượng liên quan về tội đưa hối lộ; môi giới hối lộ và lợi dụng ảnh hưởng với người có chức vụ quyền hạn để trục lợi Quyết định trả hồ sơ của Tòa án giúp cho việc xác định tội của Mai Văn Dâu và

Lê Văn Thắng phù hợp với mức tội mà hai bị can này đã phạm Đồng thời bên cạnh đó không bỏ lọt tội phạm trong vụ án này, phù hợp với quy định của pháp luật quy định tại Điều 1 Bộ luật Tố tụng hình sự là phát hiện chính xác, kịp thời mọi hành vi phạm tội, không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội

2.1.1.3 Hội đồng xét xử

Bên cạnh đó, khi nghiên cứu Bộ luật Tố tụng hình sự tại khoản 2 Điều 19912

của

Bộ luật Tố tụng hình sự thì Hội đồng xét xử cũng có thẩm quyền ra quyết định trả hồ

sơ để điều tra bổ sung, tuy nhiên thẩm quyền này có hạn chế so với thẩm quyền của Viện kiểm sát và Tòa án vì việc quy định về căn cứ trả hồ sơ thì Viện kiểm sát và Tòa

án có quy định cụ thể, còn Hội đồng xét xử được quyền trả hồ sơ điều tra bổ sung trong trường hợp nào hoặc khi thỏa những căn cứ nào thì pháp luật tố tụng hình sự lại không quy định Thực hiện nguyên tắc “Tòa án xét xử tập thể và quyết định theo đa số”, tại phiên tòa mọi vấn đề liên quan đến vụ án đều phải được Hội đồng xét xử thảo luận tập thể và quyết định theo đa số Quyết định của Hội đồng xét xử về việc bị cáo phạm tội hay không phạm tội, nếu phạm tội thì tội gì, có áp dụng hình phạt hay không, mức hình phạt như thế nào… Với tầm quan trọng là tập thể quyết định vụ án, nên Bộ

luật Tố tụng hình sự trao cho Hội đồng xét xử có thẩm quyền quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung trong vụ án hình sự Hội đồng xét xử thực hiện quyền trả hồ sơ không căn

cứ vào quy định của điều luật, mà tự mình ra quyết định trả khi phát hiện một vụ việc nào đó có thể làm ảnh hưởng tới phát quyết cuối cùng của họ thì Hội đồng xét xử ra quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung Vì Hội đồng xét xử là tập thể ra quyết định cuối cùng để định tội bị cáo có tội hay không có tội, nên họ phải thận trọng trong quá trình xét xử Việc trả hồ sơ của Hội đồng xét xử giúp cho vụ án được tiến hành đúng với sự thật khách quan của vụ án Nếu luật không quy định thẩm quyền trả hồ sơ của Hội đồng xét xử thì có thể phán quyết của họ sẽ kết tội sai cho mọi người và làm oan cho người vô tội, lúc đó quyền lợi của công dân (bị cáo) sẽ không được đảm bảo, mọi người sẽ rơi vào tù tội oan mà mặc dù họ không thực hiện Chính vì vậy thẩm quyền ra quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung có giá trị về mặt lý luận và thực tiễn Để minh

họa có thể điển hình một ví dụ: Vụ án giết người xảy ra tại khu vực cổng Trường

THPT Mạc Đĩnh Chi13

Đào Thành Bình và Ngô Văn Hoan, học sinh lớp 10 của Trường THPT Mạc Đĩnh Chi bị Hoàng Thụy Khá, Đoàn Văn Dương, học sinh lớp 12 cùng trường đánh Sau đó, Hoan gọi cho anh trai là Ngô Văn Tiến nói lại sự việc Nhận được điện thoại của em, Tiến rủ bạn là Đinh Ngọc Quang đi xe máy đến cổng trường Khá và Dương sau khi đánh nhau, biết người nhà của Hoan, Bình đến tìm nên Khá lấy con dao để trong cặp sách mang theo từ trước cho vào túi quần với ý định đánh lại, Dương cũng lấy một con dao để trong cặp đút vào túi quần, rồi cả hai ra khỏi cổng trường Phát hiện Dương, Khá đang đi bộ Tiến đuổi theo, dùng tay túm cổ Khá Thấy vậy, Dương xông vào, giữa đôi bên xảy ra xô xát Quang từ bên đường cũng chạy sang Tiến và Quang dùng tay, chân đánh nên không gây thương tích cho Dương, Khá Nhưng, Khá, Dương dùng dao đâm, đánh Quang, Tiến Hậu quả là Quang thiệt mạng, Tiến bị thương, giảm 16% sức lao động

Đây là một vụ án giết người gây hậu quả nghiêm trọng, rất phức tạp trong việc xác định chứng cứ Tại Cơ quan điều tra, ban đầu Dương khai dùng dao đâm Tiến nhiều nhát, khi nhìn thấy anh Quang và Khá đánh nhau nên lao sang dùng dao đâm 1 đến 2 nhát vào người anh Quang Sau đó, Dương thay đổi lời khai, chỉ nhận đâm anh Tiến, khi anh Quang chạy có vung dao đâm nhưng không trúng Còn Khá ban đầu không khai nhận hành vi dùng dao đâm vào ngực trái anh Quang nhưng quá trình điều tra Khá thừa nhận hành vi dùng dao đâm anh Quang Trong quá trình điều tra, ngoài

13

sung.html

http://hoaphuongdo.vn/news/tin-tuc-su-kien/phap-luat-doi-song/36368-tiep-tuc-tra-ho-so-de-dieu-tra-bo-lời khai của các bị can, http://hoaphuongdo.vn/news/tin-tuc-su-kien/phap-luat-doi-song/36368-tiep-tuc-tra-ho-so-de-dieu-tra-bo-lời khai nhiều nhân chứng còn có mâu thuẫn Thêm nữa, tại bản giám định pháp y, nạn nhân Quang có nhiều vết thương trên người, vết thương vùng ngực trái thấu tim, dẫn tới cái chết Nạn nhân Tiến cũng có nhiều vết thương Và

cả anh Quang, Tiến đều có nhóm máu O, các vết thương đều do vật sắc, nhọn tác động Trong khi đó, Cơ quan điều tra chỉ thu giữ được con dao của Dương dùng là hung khí trong vụ án Còn con dao của Khá dùng, Khá khai vứt ở kênh Hòa Bình nên không tìm được

Tại phiên tòa mở công khai Hội đồng xét xử quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung vì một số lý do việc xác định chứng cứ trong vụ án rất phức tạp, lời khai giữa các

bị cáo, nhân chứng mâu thuẫn trong khi nhiều nhân chứng không có mặt tại Tòa, không thể tiến hành đối chất; việc thu thập một số chứng cứ của Cơ quan điều tra chưa theo quy trình tố tụng… không thể làm rõ tại phiên tòa

Việc tiến hành giải quyết vụ án này rất khó khăn, có nhiều tình tiết trong vụ án không thể xác định chính xác được, cũng như những lời khai của người có liên quan

kể cả những người làm chứng đều mâu thuẫn nhau Bên cạnh đó, việc thu thập chứng

cứ của Cơ quan điều tra chưa được cụ thể nên không đủ căn cứ để tiến hành giải quyết

vụ án Vì vậy mà Hội đồng xét xử đã ra quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung làm rõ những tình tiết đó Nếu Hội đồng xét xử không trả hồ sơ trong trường hợp này thì việc định tội oan rất có thể sẽ xảy ra Chính vì tầm quan trọng như vậy mà Bộ luật Tố tụng hình sự quy định tại khoản 2 Điều 199 Hội đồng xét xử có thẩm quyền trả hồ sơ để điều tra bổ sung khi chưa đủ căn cứ buộc tội, khi đã tiến hành điều tra bổ sung thì nhiều vụ việc sẽ được làm rõ, đủ căn cứ, giúp cho việc giải quyết vụ án chính xác, khách quan, toàn diện và đúng pháp luật

Chính vì vậy, mà thẩm quyền ra quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung gồm ba cơ quan đó là Viện kiểm sát, Tòa án và Hội đồng xét xử Việc quy định thẩm quyền trả hồ

sơ điều tra bổ sung nhằm mục đích giúp cho các cơ quan tiến hành tố tụng xác định được cơ quan nào có thẩm quyền trả hồ sơ, trả trong giai đoạn nào, căn cứ vào cơ sở nào để ra quyết định trả hồ sơ Thông qua đó, các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự không nhầm lẫn về thẩm quyền trả hồ sơ Nếu như không có quy định thẩm quyền thì khi đó chế định trả hồ sơ điều tra bổ sung sẽ không còn đảm bảo vì các cơ quan nào cũng có thẩm quyền trả, cơ quan nào cũng có quyền hạn như nhau nên khi trả hồ sơ điều tra bổ sung các cơ quan sẽ đùn đẩy trách nhiệm cho nhau hoặc lấn áp thẩm quyền của nhau khi đó vụ án không được giải quyết thích đáng

Tóm lại, việc quy định thẩm quyền trả hồ sơ điều tra bổ sung được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự có giá trị to lớn, khi quy định chế định trả hồ sơ trong vụ

án hình sự đảm bảo giải quyết nhiều vấn đề mà các cơ quan tiến hành tố tụng mắc phải

đó là chưa tìm ra sự thật khách quan cho vụ án Bên cạnh đó, điều luật thể hiện về thẩm quyền trả hồ sơ để điều tra bổ sung sẽ giúp cho ba cơ quan có thẩm quyền khi tới giai đoạn tố tụng mà cơ quan mình thụ lý sẽ nghiên cứu chi tiết theo những gì luật quy định, nếu xét thấy vụ án rơi vào trường hợp đó thì tiến hành trả hồ sơ điều tra bổ sung

vụ án

2.1.2 Thời hạn điều tra bổ sung và số lần trả hồ sơ điều tra bổ sung

Thời hạn giải quyết vụ án hình sự là một chế định quan trọng của pháp luật tố

tụng hình sự Việc quy định thời hạn tố tụng hợp lý, khoa học sẽ là cơ sở quan trọng để vừa đảm bảo cho các cơ quan tiến hành tố tụng có đủ thời gian cần thiết thực hiện hoạt động tố tụng nhằm phát hiện chính xác, nhanh chóng và xử lý công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội, không để lọt tội phạm, đồng thời không làm oan người vô tội, vừa đảm bảo quyền con người trong hoạt động tố tụng hình sự, đặc biệt là quyền của người

bị tạm giữ, tạm giam, bị can, bị cáo góp phần trực tiếp vào việc thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ của Bộ luật Tố tụng hình sự, vào công cuộc xây dựng và hoàn thiện pháp luật hình sự theo yêu cầu cải cách tư pháp

Thời hạn điều tra là thời gian do pháp luật quy định để Cơ quan điều tra tiến hành điều tra vụ án nhằm xác định tội phạm, người thực hiện hành vi phạm tội, và những tình tiết khác của vụ án Thời hạn điều tra được tính từ khi khởi tố vụ án cho đến khi kết thúc điều tra Để việc điều tra được tiến hành khẩn trương, nhanh chóng cũng như để bảo đảm lợi ích hợp pháp của bị can và những người tham gia tố tụng, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 quy định tại Điều 119, theo quy định của Điều luật thời hạn điều tra vụ án hình sự được xác định căn cứ vào loại tội phạm được thực hiện cụ thể:

Đối với tội phạm ít nghiêm trọng: thời hạn điều tra không quá hai tháng;

Đối với tội phạm nghiêm trọng: thời hạn điều tra không quá ba tháng;

Đối với tội phạm rất nghiêm trọng và tội phạm đặc biệt nghiêm trọng: thời hạn

điều tra không quá bốn tháng

Khi đã hết thời hạn điều tra và gia hạn điều tra mà không chứng minh được bị can đã thực hiện hành vi phạm tội thì Cơ quan điều tra phải ra quyết định đình chỉ điều tra hoặc tạm đình chỉ điều tra Sau khi đã tiến hành đình chỉ điều tra hoặc tạm đình chỉ điều tra, Cơ quan điều tra tìm ra những vấn đề quan trọng có thể giải quyết vụ án, thì

Cơ quan điều tra tiến hành phục hồi điều tra Hoạt động điều tra tiếp theo sau khi có quyết định phục hồi điều tra tiến hành trong thời gian luật định

Loại tội phạm Thời hạn Gia hạn

Để không trả hồ sơ điều tra bổ sung nhiều lần, Viện kiểm sát, Tòa án phải nghiên cứu toàn diện hồ sơ vụ án để phát hiện các trường hợp phải trả hồ sơ để điều tra bổ sung và phải kịp thời ra quyết định, không được để hết thời hạn quyết định truy tố hoặc hết thời hạn chuẩn bị xét xử mới ra quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung Thời hạn điều tra bổ sung được quy định tại khoản 2 Điều 121 và khoản 2 Điều 199 Bộ luật

Quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung quy định tại khoản 2 Điều 121 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định thời hạn mà Viện kiểm sát hoặc Tòa án trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra để điều tra bổ sung Theo quy định của điều luật đối với Viện kiểm sát thì thời hạn để cơ quan tiến hành điều tra bổ sung là hai tháng và được gia hạn hai lần Còn Tòa án trả hồ sơ để điều tra bổ sung thì thời hạn chỉ có một tháng và được gia hạn một lần Khi so sánh việc trả hồ sơ của Viện kiểm sát và việc trả hồ sơ của Tòa án, có thể thấy sự chênh lệch về thời hạn cũng như việc gia hạn, khoảng thời gian của Viện kiểm sát gấp đôi so với khoảng thời gian của Tòa án Việc quy định thời hạn điều tra bổ sung tại khoản 2 Điều 121 Bộ luật Tố tụng hình sự nhằm mục đích giúp cho Cơ quan điều tra tìm thêm những căn cứ mà hai cơ quan Viện kiểm sát và Tòa án không xác định được Khi có quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung những vụ việc nào không xác định được sẽ được ghi trong bản quyết định trả hồ sơ vì vậy mà Cơ quan điều tra chỉ cần căn cứ vào đó mà tìm kiếm thêm những thông tin, chứng cứ mới để giải quyết vụ

án Việc có quy định về thời hạn điều tra bổ sung giúp Cơ quan điều tra xác định được một khoảng thời gian thích hợp để tiến hành điều tra Khi đã xác định được như vậy thì việc điều tra được tiến hành nhanh chóng Nếu luật không quy định thời hạn điều tra bổ sung thì Cơ quan điều tra sẽ tiến hành điều tra chậm chạp, cứ kéo dài thời gian

vì không xây dựng được khoảng thời gian cụ thể tiến hành điều tra, khi đó vụ án bị kéo dài gây mất thời gian và công sức của mọi người vào vụ án

Trong khi đó, quyết định trả hồ sơ của Hội đồng xét xử lại không quy định thời hạn trả hồ sơ cũng như việc gia hạn để điều tra bổ sung Tuy nhiên, quyết định đó lại

có ý nghĩa cực kì quan trọng trong việc định tội tội phạm, vì Hội đồng xét xử là tập thể người quyết định tội phạm có tội hay không có tội Họ là tập thể quyết định toàn bộ chỉ nhờ phán quyết của họ Do vậy, Hội đồng xét xử phải thận trọng hơn, khi đó nếu

có một sự việc nào chưa rõ thì không thể giải quyết vụ án được thì phải ra quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung, tiến hành điều tra thêm những gì còn thiếu Vì vậy, tại khoản 2 Điều 199 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định Hội đồng xét xử phải tiến hành trả

hồ sơ nếu cần thiết giúp giải quyết vụ án chính xác hơn Chế định trả hồ sơ điều tra bổ sung của Hội đồng xét xử tuy không quy định thời hạn cũng như số lần gia hạn, nhưng cũng nhờ chế định trả hồ sơ của Hội đồng xét xử sẽ không định tội sai cho mọi người

và làm oan người vô tội

Việc quy định thời hạn điều tra bổ sung có giá trị quan trọng cả về mặt lý luận

và thực tiễn Trên cơ sở quy định thời hạn có thể hoàn thiện những quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, củng cố thêm những quy định chặt chẽ về thời hạn khi tiến hành điều tra vụ án hình sự Tuy nhiên, việc quy định về thời hạn điều tra nói chung và điều tra bổ sung nói riêng có ý nghĩa vô cùng quan trọng Bên cạnh đó, quy định thời hạn

điều tra đôi khi không đủ để tìm ra được những việc để có thể chứng minh tội phạm, nên việc quy định trả hồ sơ điều tra bổ sung với một thời gian hợp lý hơn, giúp cho Cơ quan điều tra tìm kiếm thêm những bằng chứng để giải quyết vụ án chính xác và khách quan hơn Mặt khác, khi áp dụng điều luật đã đem lại nhiều lợi ích cho vụ án, không những làm cho vụ án được toàn diện, chính xác và không làm ảnh hưởng tới quyền lợi của những người tham gia tố tụng cũng như những người tiến hành tố tụng

Tóm lại, việc quy định thời hạn điều tra trong vụ án hình sự cũng như những quy định về thời hạn điều tra bổ sung sẽ đem lại hiệu quả cao cho việc xác định đúng tội phạm, khi đó giúp cho công cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm đạt được những thắng lợi to lớn

2.2 Những căn cứ trả hồ sơ điều tra bổ sung trong vụ án hình sự

Theo quy định tại khoản 1 Điều 166 và khoản 1 Điều 179 Bộ luật Tố tụng hình

sự và văn bản hướng dẫn thi hành14

, thì sau khi nhận được hồ sơ vụ án và bản kết luận điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án phải nghiên cứu hồ sơ Trong quá trình nghiên cứu

hồ sơ thì theo quy định tại Điều 168 hoặc Điều 179 Bộ luật Tố tụng hình sự và văn bản hướng dẫn thi hành, nếu thấy hồ sơ thiếu những chứng cứ quan trọng mà Viện kiểm sát hoặc Tòa án không tự mình bổ sung được; có căn cứ để khởi tố bị can, bị cáo về một tội phạm khác hoặc có người đồng phạm khác; hoặc phát hiện có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng thì Viện kiểm sát hoặc Tòa án ra quyết định trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra để điều tra bổ sung Để đảm bảo cho việc giải quyết vụ án được nhanh chóng, kịp thời, không bỏ lọt tội phạm Pháp luật tố tụng hình sự quy định những trường hợp cụ thể để Viện kiểm sát và Tòa án trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra để điều tra bổ sung Ngoài những trường hợp đó, Viện kiểm sát và Tòa án không được trả hồ

sơ mà phải tự mình hoàn chỉnh hồ sơ và quyết định truy tố theo quy định chung

Theo quy định tại Điều 168 và Điều 179 Bộ luật Tố tụng hình sự và văn bản hướng dẫn thi hành cho thấy Viện kiểm sát và Tòa án trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra

để điều tra bổ sung thuộc trong các căn cứ sau:

2.2.1 Thiếu những chứng cứ quan trọng đối với vụ án mà Viện kiểm sát hoặc Tòa án không tự mình bổ sung được

Trong pháp luật tố tụng hình sự, chế định chứng cứ có vai trò, vị trí quan trọng Việc áp dụng chế định chứng cứ sẽ đảm bảo cho hoạt động các cơ quan tiến hành tố tụng trong giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử được khách quan chính xác, không để lọt tội phạm, không làm oan, sai đối với người vô tội Đồng thời chế định chứng cứ, là

yếu tố đảm bảo công tác điều tra, truy tố và xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật góp phần quan trọng trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm và các hành

vi vi phạm pháp luật Theo quy định tại Điều 64 Bộ luật Tố tụng hình sự thì chứng cứ

là những gì có thật, được thu thập theo trình tự, thủ tục do Bộ luật Tố tụng hình sự quy định mà Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án dùng làm căn cứ xác định có hay không hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội cũng như những tình tiết khác cần thiết cho việc giải quyết đúng đắn vụ án Qua tìm hiểu chế định chứng cứ nói chung và khái niệm chứng cứ nói riêng thấy rằng chứng cứ không chỉ đóng vai trò quan trọng xác định sự thật khách quan của vụ án, mà còn phản ánh bản thân quá trình xác định sự thật khách quan đó Chứng cứ được xác định với tầm quan trọng như vậy thì việc xác định chứng cứ lại càng quan trọng, theo quy định tại khoản 2 Điều 64 Bộ luật Tố tụng hình sự thì chứng cứ được xác định bằng:

+ Vật chứng;

+ Lời khai của người làm chứng, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân

sự, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đến vụ án, người bị bắt, người bị tạm giữ,

bị can, bị cáo;

+ Kết luận giám định;

+ Biên bản về hoạt động điều tra, xét xử và các tài liệu, đồ vật khác

Tại khoản 1 Điều 168 và khoản 1 Điều 179 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định việc xác định chế định chứng cứ quan trọng đối với vụ án là chứng cứ quy định tại Điều 64 của Bộ luật Tố tụng hình sự dùng để chứng minh một hoặc nhiều vấn đề quy định tại Điều 63 của Bộ luật Tố tụng hình sự và nếu thiếu chứng cứ này thì không thể giải quyết vụ án được khách quan, toàn diện, đúng pháp luật và sự thật của vụ án như: Không xác định được bị can, bị cáo có tội hay không có tội, nếu có tội thì tội gì, theo điều nào, khoản nào của Bộ luật hình sự; các tài liệu có liên quan mà thiếu nó không

xử lý được vật chứng, không áp dụng hình phạt bổ sung, áp dụng biện pháp tư pháp,

cũng như vấn đề bồi thường thiệt hại

Đối tượng chứng minh trong vụ án hình sự bao gồm nhiều tình tiết và sự kiện khác nhau, những tình tiết sự kiện đó phải được nghiên cứu, làm sáng tỏ một cách khách quan và đầy đủ, toàn diện và chính xác Chính vì vậy mà tại Điều 63 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 quy định về những sự kiện, tình tiết phải chứng minh trong vụ

+Những tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can, bị cáo và những đặc điểm về nhân thân của bị can, bị cáo;

+ Tính chất và mức độ thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra

Với tầm quan trọng như vậy, chứng cứ được xem là chế định quan trọng nhất để giải quyết vụ án Khi chứng cứ được xem là chế định quan trọng để giải quyết vụ án, thì việc thu thập chứng cứ cũng như việc tìm kiếm chứng cứ của các cơ quan tiến hành

tố tụng lại gặp nhiều khó khăn Nên để có một chế định chứng cứ phản ánh đúng sự thật của vụ án cơ quan tiến hành tố tụng phải dùng các biện pháp nghiệp vụ của mình

để thu thập chứng cứ Tuy nhiên việc tìm kiếm chứng cứ đó phải tuân theo quy định

của Bộ luật Tố tụng hình sự và đặc biệt chứng cứ đó phải phản ánh đúng sự thật khách

quan của vụ án mới được xem là chứng cứ quan trọng để giải quyết chính xác vụ án Nếu trong quá trình tố tụng mà thiếu chứng cứ thì việc tiến hành các giai đoạn sau trong quá trình tố tụng không thể thực hiện vì không có căn cứ để buộc tội Nếu đã qua được giai đoạn truy tố của Viện kiểm sát hoặc giai đoạn xét xử của Tòa án thì hậu quả nghiêm trọng hơn Việc truy tố của Viện kiểm sát căn cứ vào những gì thu thập được trong quá trình điều tra, Viện kiểm sát tiến hành truy tố tội của bị can trước pháp luật

và Tòa án tiến hành xét xử căn cứ vào bản truy tố của Viện kiểm sát mà xét xử Khi Viện kiểm sát đã truy tố sai thì quá trình xét xử của Tòa án có thể sẽ sai theo, vì theo quy định của pháp luật Tòa án chỉ định tội dựa theo những gì mà Viện kiểm sát truy

tố15

Khi đó Tòa án sẽ định tội sai cho mọi người và làm oan cho người vô tội vì không thể định tội đúng khi thiếu chứng cứ giải quyết vụ án Vì vậy mà chứng cứ được Bộ luật Tố tụng hình sự xác định là chế định quan trọng để tiến hành xác định sự thật cho

Có hành vi phạm tội xảy ra hay không là chứng cứ để xác định hành vi xảy ra đó

có đủ yếu tố của cấu thành tội phạm cụ thể được quy định trong Bộ luật hình sự hay thuộc các trường hợp không phải là hành vi phạm tội: phòng vệ chính đáng, tình thế cấp thiết, sự kiện bất ngờ Hành vi phạm tội là một hiện tượng phức tạp, hình thức thể

hiện của hành vi phạm tội được thực hiện dưới dạng hành động và không hành động,

15

Xem thêm Điều 196 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003

làm một việc hoặc không làm một việc Hành động là làm một việc mà pháp luật cấm, còn không hành động là không làm hoặc không làm đầy đủ một việc mà pháp luật buộc phải làm Việc đánh giá hành vi ở dạng không hành động có phải là hành vi phạm tội hay không là một vấn đề phức tạp, cần đặt nó trong hoàn cảnh cụ thể và trong mối quan hệ giữa người không hành động với những người khác và những quy định của pháp luật Ví dụ: Một người không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng dẫn đến người không cứu bị chết Muốn xác định hành vi không cứu giúp có phải là hành vi phạm tội không, phải căn cứ vào hoàn cảnh cụ thể lúc đó

và khả năng của người không cứu giúp Vì vậy việc xác định hành vi phạm tội của tội phạm rất quan trọng được quy định trong Bộ luật hình sự, có thể người thực hiện hành

vi phạm tội nhưng hình vi đó có thể rơi vào trường hợp phòng vệ chính đáng, tình thế cấp thiết, sự kiện bất ngờ, cũng có thể đó là hành vi phạm tội của tội phạm Nên việc xác định có hành vi phạm tội hay không là căn cứ để giải quyết vụ án cho chính xác, trong quá trình giải quyết đó nếu không xác định được phải tiến hành trả hồ sơ để điều tra xem lại hành vi đó có phải là tội phạm hay thuộc các trường hợp khác Nếu xác định hành vi phạm tội không đúng sẽ ảnh hưởng rất lớn cho quá trình giải quyết vụ án, lúc đó nếu không được trả hồ sơ để điều tra bổ sung lại những hành vi đó có phải là tội

phạm hay không, thì vụ án không đúng với sự thật Ví dụ: Giết người hay phòng vệ

chính đáng16

Theo kết quả điều tra ngày 20/2/2010, Phạm Duy Bình và Nguyễn Tất Thành, đến nhà Lương Thị Bính chơi Tại đây, cả hai gặp một nhóm thanh niên gồm: Nguyễn Văn Hoàng, Vũ Xuân Hòa, Trần Trọng Nghĩa, La Mạnh Tuấn, Nguyễn Trung Thơ, Hoàng Thanh Thắng, và Phạm Thế Anh, đều trú tại Phổ Yên, Thái Nguyên Do có mâu thuẫn nên hai bên xung đột Đầu tiên là lời lẽ qua lại, sau đó lao vào xô xát Bất ngờ, Phạm Duy Bình rút dao trong người ra đâm liên tiếp vào nhóm đối phương làm nhiều người bị thương Riêng Nguyễn Văn Hoàng bị Bình đâm liên tiếp bằng ba nhát thấu tim khiến anh Nguyễn Văn Hoàng tử vong tại chỗ

Vụ án được Công an tỉnh Thái Nguyên khởi tố về tội “Gây rối trật tự công cộng” Điều khó hiểu là trong các quyết định khởi tố bị can đối với các đối tượng trong

vụ án “Gây rối trật tự công cộng” này lại không thấy sự có mặt của Phạm Duy Bình và Nguyễn Tất Thành, dù đây là những kẻ đã trực tiếp gây ra cái chết cho anh Nguyễn Văn Hoàng Lý giải điều này, Viện kiểm sát nhân dân cho biết, hành vi giết người trong vụ án ngay từ ban đầu được Công an tỉnh Thái Nguyên thụ lý Trong quá trình

16

http://vovnews.vn/Home/Giet-nguoi-hay-phong-ve-chinh-dang/20113/168155.vov