đánh giá hiệu quả kinh tế và chi phí khám chữa bệnh của những hộ nông dân sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trường hợp nghiên cứu các hộ trồng rau tại thành phố hồ chí minh

T ăs ăthuănh pătrênăchiăphíă=ăTN/CP T ăs ănƠyăchoăbi tăc ăm tăđ ngăchiăphíăb ăraăthìăthuănh păđ căbaoănhiêu T ăsu tăl iănhu nătrênădoanhăthuă=ăLN/DT*100ă% T ă su tă nƠyă choă bi tă c ă m

NGUY N C KHOA

ÁNH GIÁ HI U QU KINH T VÀ CHI PHÍ KHÁM CH A B NH C A NH NG H NÔNG DÂN S D NG THU C B O V TH C V T:

Thành ph H Chí Minh – N m 2015

NGUY N C KHOA

ÁNH GIÁ HI U QU KINH T VÀ CHI PHÍ KHÁM CH A B NH C A NH NG H NÔNG DÂN S D NG THU C B O V TH C V T:

M C L C

TRANG PH BÌA

L IăCAMă OAN

M C L C

DANH M C T VI T T T

DANH M C B NG

DANH M CăHÌNH

TịMăT T

CH NGă1:ăM U 1

1.1 LụăDOăCH Nă TÀI 1

1.2 TệNHăC P THI T C Aă TÀI 1

1.3 M CăTIÊUăNGHIÊNăC U 3

1.4 CÂUăH IăNGHIÊNăC U 4

1.5 IăT NGăVÀăPH MăVIăNGHIÊNăC U 4

1.6 PH NGăPHÁPăNGHIÊNăC U 5

1.7 B C C C A LU NăV N 5

TịMăT TăCH NGă1 6

CH NGă2:ăC ăS LụăTHUY T 7

2.1 CÁCăKHÁIăNI MăCịăLIÊNăQUANă NăNGHIÊNăC U 7

2.1.1 Hi u qu kinh t 7

2.1.1.1 Cácăquanăđi m v hi u qu kinh t 7

2.1.1.2 Cácăch tiêuăhi u qu kinh t 9

2.1.2 Chiăphíăyăt 13

2.1.2.1 Chiăphíăyăt 13

2.1.2.2 Vi năphí 13

2.1.3 Thu c b o v th c v t 14

2.1.3.1 Kháiăni m thu c b o v th c v t 14

2.1.3.2 Cácănhómăthu c b o v th c v t 15

2.1.3.3 Phơnălo i thu c b o v th c v t 15

2.1.3.4 Vaiătròăc a thu c b o v th c v t trong ho tăđ ng s n xu tănôngă

nghi p 17

2.1.3.5 Tácăđ ng c a thu c b o v th c v tăđ i v iăconăng i 18

2.1.4 Th c tr ngătácăh i thu c b o v th c v t Vi t Nam 19

2.2 CÁCăLụăTHUY TăCịăLIÊNăQUANă NăNGHIÊNăC U 22

2.3 T NGăQUANăCÁCăCỌNGăTRÌNHăNGHIÊNăC UăCịăLIÊNăQUAN 23

2.4 KHUNGăPHÂNăTệCH 38

TịMăT T CH NGă2 39

CH NGă3:ăPH NGăPHÁPăNGHIÊNăC U 40

3.1 QUYăTRÌNHăNGHIÊNăC U 40

3.2 MỌăHÌNHăVÀăGI THUY TăNGHIÊNăC U 41

3.3 D LI UăNGHIÊNăC U 46

3.4 PH NGăPHÁPăX LụăD LI U 47

TịMăT TăCH NGă3 48

CH NGă4:ăK T QU NGHIÊNăC U 48

4.1 MỌăT M UăNGHIÊNăC U 48

4.2 PHÂNăTệCHăK T QU 49

4.2.1 Phơnătíchăhi u qu s n xu t ra t iăcácăh TP H ChíăMinh 49

4.2.2 Ki mătraăđaăc ng tuy n 53

4.2.3 K t qu h i quy 54

TịMăT TăCH NGă4 64

CH NGă5:ăK T LU NăVÀăHÀMăụăCHệNHăSÁCH 59

5.1 K T LU N 59

5.2 HÀMăụăCHệNHăSÁCH 59

5.3 H N CH C Aă TÀIăVÀăH NGăNGHIÊNăC U TI P THEO 61

TịMăT TăCH NGă5 62 TÀIăLI U THAM KH O

PH L C

DANH M C B NG

B ngă2.1:ăTómăt t m t s nghiênăc uăcóăliênăquan 34

B ngă3.1:ăPhơnăb m u 46

B ng 4.1:ăMôăt m uănghiênăc u 48

B ng 4.2: Th ngăkêămôăt 49

B ngă4.3:ăPhơnătíchăchiăphíăs n xu tărauăbìnhăquơn 50

B ng 4.4: Hi u qu s n xu t rau c a h nôngădơn 51

B ngă4.5:ăSoăsánhăl iăíchăkinhăt vƠăchiăphíăkhámăch a b nh c aăcácăh nôngădơn 53 B ng 4.6: K t qu h i quy OLS v hi u qu kinh t c aăcácăh tr ng rau 54

B ng 4.7: K t qu h i quy Logistic v r i ro s c kh e c aănôngădơn 57

B ng 4.8: K t qu tínhătoánătácăđ ngăbiên 59

B ng 4.9: K t qu h iăquyăOLSăchiăphíăyăt 61

DANH M CăHÌNH

Hìnhă2.1:ăKhungăphơnătích 38Hìnhă3.1:ăQuyătrìnhănghiênăc u 40

TịMăT T

M cătiêuănghiênăc u c a lu năv nălƠăphơnătíchăhi u qu kinh t c aăcácăh

tr ngărauăcóăs d ng thu c b o v th c v t (TBVTV) thƠnhăph H ChíăMinh,ăxemăxétătácăđ ng c aăTBVTVălênăthuănh păc ngănh ăr i ro s c kh eăvƠăchiăphíăyăt

c a h ă đ tăđ c m cătiêuănghiênăc uăđưăđ ra,ătácăgi ti năhƠnhăl c kh oăcácăkháiăni m,ălỦăthuy tăvƠăcácănghiênăc uăcóăliênăquanăđ n v năđ nghiênăc u D a trênăk t qu t ngăquanătƠiăli u,ătácăgi đ xu tăkhungăphơnătích,ămôăhìnhănghiênăc u vƠăti năhƠnhăthuăth p d li uăđ ti năhƠnhăphơnătích

B ngă cáchă s d ngă ph ngă phápă h i quy tuy nă tínhă đaă bi nă vƠă h i quy Logisticăđaăbi n, k t qu nghiênăc uăđưăchoăth yăTBVTVăcóătácăđ ngătíchăc căđ n

hi u qu kinh t c aăcácăh tr ngărauăthôngăquaăkênhăc i thi n thu nh p.ăBênăc nh

đó, nghiênăc uăc ngăđưăchoăth y di nătíchăcanhătác,ăphơnăbón,ăngƠyăcôngălaoăđ ng, trìnhăđ h c v n c aănôngădơnăvƠăđ mƠuăm c aăđ tăcanhătácăđ uăcóătácăđ ngătíchă

c căđ n thu nh p c a h tr ngărauătrênăđ aăbƠnăTP.ăH ChíăMinh.ăM cădùăTBVTVăcóăgiúpăc i thi n thu nh păchoăng iănôngădơnănh ngănghiênăc uăc ngăđưăchoăth y

vi c s d ng TBVTV s lƠmăt ngăkh n ngăkhámăch a b nhăvƠăchiăphíăkhámăch a

b nh c aăng iănôngădơn.ăNgoƠiăra,ăk t qu nghiênăc uăc ngăđưăchoăth y tu i c a

ng iănôngădơnăvƠăthóiăquenău ngăr u s lƠmăt ngăr i ro s c kh eăvƠăchiăphíăkhámă

ch a b nh c a h K t qu nghiênăc uătrênăs lƠăc năc đ tácăgi đ xu t m t s hƠmăỦăchínhăsáchăgiúpăc i thi n hi u qu kinh t c a h tr ngărauăc ngănh ăh n ch

b t r i ro s c kh eăvƠăchiăphíăkhámăch a b nh c a h

CH NGă1:ăM U 1.1 LụăDOăCH Nă TÀI

Hi n nay vi c s d ng thu c b o v th c v t r t ph bi n Vi t nam Thu c

b o v th c v tă(TBVTV)ălƠăcácălo iăhoáăch tădoăconăng i s n xu tăraăđ tr sơuă

b nhăcóăh iăchoăcơyătr ng.ăCácălo i thu cănƠyăcóă uăđi mălƠădi tăsơuăb nh nhanh, s

d ng l iăđ năgi n,ănênăđ cănôngădơnă aăthích.ăTBVTVăgiúpăt ngăn ngăsu t canh tácănôngănghi p,ăđemă l i l iăíchăkinhăt choăng iălƠmăngh nôngănóiăchung,ăvƠă

ng i tr ngărauănóiăriêng.ăTuyănhiên,ăbênăc nh nh ngă uăđi m c a vi c s d ng TBVTVătrongăphòngăch ng d ch b nh,ănơngăcaoăn ngăsu tăvƠăb o v cơyătr ng, b o

đ m cung c pă l ngă th c, th c ph m theo nhu c uă ngƠyă cƠngă t ngă c aă xưă h i, TBVTVăcònăcóănh ngătácăh i nh tăđ nhăgơyăh u qu x uăđ nămôiătr ngăđ c bi t lƠănhăh ng t i s c kho c a nh ngăng i phun thu c

Vi tănamăc ngănh ăcácăn căđangăphátătri năkhác,ăvi căphunăTBVTVăđ c

bi tăcóătácăđ ng x uăđ n s c kh e c aănôngădơn.ă óălƠădoă Vi tănamăvƠăcácăn c đangăphátătri n, vi căphunăTBVTVăđ c th c hi n th công.ăCácăchiăphíăyăt c tínhălƠăr t l n

Trongănghiênăc uănƠy,ăphơnătíchăh i quy c aăcácăy u t quy tăđ nhăđ n chi phíăyăt cho th y, s l ngăTBVTVăđ c s d ng, t n su t s d ngăTBVTVăvƠăs

lo iăTBVTVăđ c s d ngălƠăcácăy u t quan tr ng nh t quy t đ nhăchiăphíăyăt Cácăk t qu nghiênăc uăcóăth lƠătƠiăli u tham kh oăchoăcácăc ă quanăch căn ngă

trong vi căhoƠnăthi năchínhăsáchăliênăquanăđ n s d ng TBVTV n c ta

1.2 TệNHăC P THI T C Aă TÀI

Thu c b o v th c v t lƠăm t m tăthƠnhăph năcóăỦăngh aăquanătr ngăvƠăđ c

s d ngăngƠyăcƠngăt ngătrongăngƠnhănôngănghi p hi năđ i.ăTuyănhiên,ănóăcƠngăquană

tr ngăđ b o v cơyătr ng kh i b sơuăb nhăbaoănhiêu,ăng iănôngădơnăc ngăl iăcƠngăcóăt l cao m căcácăb nh t t do nhi măđ căTBVTVătrongăquáătrìnhăphunăvƠăx lỦă

thu c tr sơuă (Antleă vƠă Capalbo,ă 1994; Arcury vƠă c ng s , 2000;ă Maumbeă vƠă

Swinton, 2003; Wilson, 2005) Ng đ căTBVTVătrongăquáătrìnhăphunătrênăcácăcơyă

tr ng r t ph bi năđ i v iănôngădơnă cácăn căđangăphátătri n.ăNguyênănhơnăch

y uălƠădoă cácăn căđangăphátătri n,ăng iănôngădơnăphunăTBVTVăth công.ăM c dùăv năđ r t ph bi n, m căđ chínhăxácăc aăcácăm căđ nghiêmătr ngăvƠăt m quan

tr ng c a v năđ ch aăđ călƠmărõăvƠăph bi n T iăcácăn căđangăphátătri n, t l

nhi măđ c TBVTV c pătínhăth c t ch aăđ călƠmărõăvƠăkhôngăcóăs c th Van

Der Hoek vƠă c ng s (1998)ă că tínhă cóă kho ng 7,5 ph nă tr mă laoă đ ngă nôngă

nghi p Sri Lanka b nhi măđ c m iăn m.ăCácăconăs t ngă ng choăCostaăRicaăvƠăNicaraguaălƠă4.5 %ăvƠă6.3 % (Wesseling vƠăc ng s 1993)

Cácă nghiênă c uă choă đ nă nayă đưă xemă xétă s ti pă xúcă c aă nôngă dơnă v i TBVTV,ăchiăphíăch a b nh vƠăcácăy u t quy tăđ nhăkhácăc a h d aătrênăcácăthôngătinăđ c cung c p b iăng iănôngădơn.ăTrongănghiênăc uănƠy,ăcácăd li u s đ c

thu th p t m t kh oăsátăth căđ a cácăkhuăv c tr ng rau Tp H ChíăMinh.ă

DungăvƠăDung (1999) cho r ng, Vi tănamăđưăvƠăđangăs d ngăTBVTVăngƠyăcƠngăgiaăt ngănhanhăchóng,ăđ c bi tălƠătrongăbaăth p k qua T l m căvƠăt vong phátăsinhădoănhi măđ căTBVTVăc ngăđ ng th iăgiaăt ng.ăTh t v y,ăquanăsátăth y

r ng vi c s d ngăTBVTVăđưăt ngălênăđáng k trong nh ngăn măg năđơy,ăch y u

do s n xu tă uăđưiăđ căđ aăraăb iăchínhăph Hi n nay, Vi tăNamăđưăs d ng 200

lo i thu c tr sơuăkhácănhau,ă83ălo i thu c tr n m, 52 lo i thu c di t c trongăđóăcóăch aăthƠnhăph năorganophosphates,ăcarbamates,ăvƠăpyrethroid (B Nôngănghi p vƠăPhátătri nănôngăthôn,ă1995).ăV i vi c ng d ng ti n b khoa h căvƠoăs n xu t nôngănghi pătrongăđóăcóăvi c s d ng TBVTV, ph n l nănôngădơnăs d ng thu c

tr sơuăcácălo iăđ ki măsoátăsơuăb nh Kho ng 36% thu c tr sơuăb h n ch đưă

đ c s d ng t i t nhăAnăGiang,ălƠmăt ngănguyăc ă nhăh ng t i s c kh e c aănôngădơn.ăNgoƠiăra,ăv i th tr ng l năh năvƠăt doăhóaăh n,ăthu c tr sơuăđ c h iăh n,ăr

h năcóăxuăh ngăđ c s d ng nhi uăh n.ăR tăítănôngădơnăs d ngăphùăh p v iăcácă

h ng d năbanăhƠnhăb i C c B o v th c v t

Cóăítănh tăbaălỦădoăchoăvi c s d ng nhi u TBVTV Th nh t, k v ng c a nôngădơnăđ i v i s năl ngăcaoătrongăt ngălaiăt vi c s d ng thu c tr sơu.ă aăs nôngădơnătinăr ng h s m tămùaănhi uăh n,ăn u h s d ng m t s l ng thu c tr sơuăth păh năsoăv i m c hi n nay Th hai, m t s nôngădơnăthayăth thu c tr sơuăchoăcácăyêuăc uăđ uăvƠoăc aălaoăđ ngăvƠăv n.ăNgoƠiăraănôngădơnăcònăc n ph i s

d ng nhi u thu c di t c h năkhiăgieoălúaătr c ti p, so v iăhìnhăth c c yălúa Sau nƠy,ădoăngƠyăcƠngăchúătr ngăvƠoălaoăđ ngăchuyênăsơuăh n,ăvi călƠmăc b ngătayăđưă

g nănh ăbi n m t trong khu v căđ căcanhătácă Sri Lanka (Van Der Hoek vƠăc ng

s 1998).ăChiăphíăc ngăr h năkhiăs d ng thu c di t c so v i vi c ph iăcƠyăđ t

Th ba, ho tăđ ngăxúcăti năbánăhƠngăvƠăkhuy năkhíchătínăd ngăthúcăđ y vi c l m

d ng thu c tr sơuătrongănôngădơn.ăNh ngălỦădoănƠyăchoăth yărõărƠngăr ng,ăkhiămƠănôngădơnăcònănh n th c: thu c tr sơuălƠăkhôngăth thi uăđ c uăcơyătr ngăvƠămùaămƠngăcanhătácăc a h , h s ti p t c s d ngăchúngăm cădùăph iăđ i m t v i nh ng nguyăc ăđ i v i s c kh e c a h ăTr c nh ng nh n th căch aăsơuăs c c aăng i dơnăđ n s c kh eăthìăc năcóăm tăđ tƠiănghiênăc uănghiêmătúcăv i k t qu nghiênă

c u c th đ ch ngă minhătácăh i c a TBVTVălênă s c kh e c aă ng i s d ng,

nh măgiúpăng iădơnăth yărõăh năv tácăh i c a TBVTVăđ n b năthơn.ăV i nh ng lỦădoăđóămƠătácăgi đ tƠiăch năđ tƠiăắ ánhăgiáăhi u qu kinh t vƠăchiăphíăkhámă

ch a b nh c a nh ng h nôngădơnăs d ng thu c b o v th c v t:ăTr ng h p nghiênăc uăcácăh tr ng rau t iăthƠnhăph H ChíăMinh” lƠmăđ tƠiălu năv nă

th căs ăc aămình

1.3 M CăTIÊUăNGHIÊNăC U

M cătiêuănghiênăc u c a lu năv nănh măsoăsánhăl iăíchăkinhăt đemăl i c a

thu c b o v th c v t v iăchiăphíăph i b raăchoăch măsóc s c kh eăng iădơnăkhiă

s d ng thu c b o v th c v t trong s n xu tăđ đ aăraăk t lu nănênăhayăkhôngănênă

l m d ng TBVTVăvƠăđ aăraăcácăgi iăphápănh mănơngăcaoăhi u qu s n xu tăvƠăs n

xu tătheoăh ngăanătoƠn

th c hi năđ tƠiănƠyălu năv năti năhƠnhăth c hi năcácăm cătiêuăc th sau:

 ánhăgiáăhi u qu kinh t t ho tăđ ng tr ngărauăcóăs d ng TBVTV v i chi phíăkhámăch a b nh

 Phơnătíchăcácăy u t nhăh ngăđ n hi u qu kinh t vƠăchiăphíăkhámăch a

b nh c a h nôngădơnătr ngărauătrênăđ aăbƠnăTP.ăH ChíăMinh

 aăraăm t s gi iăphápănh m s n xu tănôngănghi păanătoƠnăchoăng i s n

xu tăvƠăt ngăl iăíchăkinhăt

 Nh ng y u t nƠoă nhăh ngăđ n hi u qu kinh t vƠăchiăphíăyăt (khámăch a

b nh) c a h nôngădơnătr ngărauătrênăđ aăbƠnăTP.ăH ChíăMinh?

 C năcóănh ng gi iăphápăgìăđ ho tăđ ng s n xu tănôngănghi p (tr ng rau) c a

h nôngădơnăanătoƠnăkhôngă nhăh ngăđ n s c kh eănh ngăl i nhu n mang

l i cao?

1.5 IăT NGăVÀăPH MăVIăNGHIÊNăC U

iăt ngănghiênăc u: Lu năv năt pătrungănghiênăc u cácăl iăíchăkinhăt t

ho tăđ ng s n xu tănôngănghi p (tr ng rau) c aăng i nôngădơnăvƠăchiăphíăkhámă

ch a b nh h ngăn măc a h

Ph măviănghiênăc u: Lu năv năđ c ti năhƠnhă TP H ChíăMinhăt 01/

2015 ậ 05/ 2015

1.6 PH NGăPHÁPăNGHIÊNăC U

đ tăđ c m cătiêuăđ ra,ăđ tƠiăv n d ngăcácăph ngăphápănghiênăc u

kinh t sau:

Ph ngăphápăphơnătíchăt ng h p: Ph ngăphápănƠyădùngăđ t ng h păcácălỦă

thuy tăcóăliênăquanăđ n ch đ nghiênăc u,ăđ ng th i h th ngăcácănghiênăc uăđi n hìnhănh mălƠmăc ăs cho vi căxơyăd ngămôăhìnhănghiênăc uăvƠăkhungăphơnătích

Ph ngăphápăth ngăkêămôăt : Th ngăkêămôăt đ c s d ng trong lu năv nă

đ phơnătíchăt ng h păcácăd li u kh oăsátă(tr căkhiăphơnătíchăh i quy), nh mălƠmărõăm t s tínhăch t c a b d li u kh oăsát,ăgiúpăchoăvi c k t lu nănghiênăc uăcóă

m căđ chínhăxácăh n

Ph ngăphápăphơnătíchăđ nhăl ng: Phơnătíchăđ nhăl ngăthôngăquaămôăhìnhă

h i quy b i nh mă căl ng m căđ tácăđ ng c aăcácăbi năđ c l pălênăbi n ph

thu c, k t qu h iăquyălƠăc ăs đ tácăgi ki măđ nhăcácăgi thuy t c aăcácăn i dung nghiênăc u

TịMăT TăCH NGă1

Ch ngă1ăđưăti năhƠnhănghiênăc uălỦădoăch năđ tƠiăc ngănh ătínhăc p thi t

c aăđ tƠi.ăH năn a v i m căđíchăc aăch ngălƠăgi i thi uăkháiăquátănh t v nh ng

v năđ mƠălu năv nănghiênăc uănênătrongăch ngănƠy,ălu năv năđưăti năhƠnhăxácă

đ nh m cătiêuănghiênăc u,ăđ iăt ngăvƠăph m viănghiênăc u,ăcơuăh iănghiênăc u,

ph ngăphápănghiênăc uăvƠăc uătrúcălu năv n.ăThôngăquaăch ngă1ătácăgi đưăđ nh

h ngăvƠăkháiăquátăn i dung lu năv năs nghiênăc u v v năđ gìăvƠănh ng v năđ đóăs đ c gi i quy t c th nh ngăch ngăti p theo

CH NGă2:ăC ăS LụăTHUY T 2.1 CÁCăKHÁIăNI MăCịăLIÊNăQUANă NăNGHIÊNăC U

2.1.1 Hi u qu kinh t

2.1.1.1 Các quan đi m v hi u qu kinh t

Trong doanh nghi p ho c n n s n xu tăxưăh iănóiăchung,ăng i ta hay nh c

đ nă ắs n xu tă cóă hi u qu ”,ă ắs n xu tă khôngă hi u qu ”ă hayă ắs n xu tă kémă hi u

qu ”.ăV y hi u qu kinh t lƠăgì?ăXu tăphátăt cácăgócăđ nghiênăc uăkhácănhau,ăcácănhƠăkinhăt h căđưăđ aăraăr t nhi uăquanăđi m v hi u qu s n xu t kinh doanh c a

doanh nghi p,ăcóăth kháiăquátănh ăsau:

- Hi u qu theoăquanăđi m c aăMác,ăđóălƠăvi căắti t ki măvƠăphơnăph i m t cáchăh pălỦăth iăgianălaoăđ ng s ngăvƠălaoăđ ng v tăhoáăgi aăcácăngƠnh”ăvƠăđóăc ngăchínhălƠăquyălu tăắti t ki măvƠăt ngăn ngăsu tălaoăđ ngăắăhayăt ngăhi u qu Mácă

c ngăchoăr ngăắnơngăcaoăn ngăsu tălaoăđ ngăv tăquáănhuăc uăcáănhơnăc aăng i laoăđ ngălƠăc ăs h t th y m iăxưăh i" (Cac Mac, 1962)

- V n d ngăquanăđi m c aăMác,ăcácănhƠăkinhăt h căXôăVi t cho r ngăắhi u

qu lƠăs t ngătr ng kinh t thôngăquaănh păđi uăt ngăt ng s n ph măxưăh i ho c

thu nh p qu cădơnăv i t căđ cao nh măđápă ngăyêuăc u c a quy lu t kinh t c ăb n

c a ch ngh aăxưăh iă”ă(CacăMac,ă1962).ă

- Theoăquanăđi m c aăcácănhƠăkinhăt h c th tr ng,ăPaulăvƠăc ng s (2002)

cho r ng, m t n n kinh t cóăhi u qu , m t doanh nghi pălƠmă năcóăhi u qu thìăcácă

đi m l a ch năđ u n mătrênăđ ng gi i h n kh n ngăs n xu t c aănóăvƠăắăhi u qu cóăỦăngh aălƠăkhôngălưngăphíă”.ăNghiênăc u hi u qu s n xu t ph iăxétăđ năchiăphíă

c ăh iăắhi u qu s n xu t di n ra khiăxưăh iăkhôngăth t ngăs năl ng m t lo iăhƠngăhoáănƠyămƠăkhôngăc t gi m s năl ng m t lo iăhƠngăhoáăkhác.ăM i n n kinh t cóă

hi u qu n mătrênăđ ng gi i h n kh n ngăs n xu t c aănó”

- Khiă bƠnă v kháiă ni m hi u qu ,ă cácă tácă gi Kimă Chungă vƠă c ng s

(1997) th ng nh tălƠăc năphơnăbi tărõăbaăkháiăni măc ăb n v hi u qu : Hi u qu k

thu t, hi u qu phơnăb cácăngu n l căvƠăhi u qu kinh t

+ Hi u qu k thu t:ăLƠăs l ng s n ph măcóăth đ tăđ cătrênăchiăphíăđ u vƠo.ăHi u qu k thu tăđ căápăd ng ph bi n trong kinh t viămôăđ xemăxétătìnhăhìnhăs d ng ngu nănhơnăl c c th ,ănóăch ra r ng m tăđ năv ngu n l cădùngăvƠoă

s n xu tăđemăl iăbaoănhiêuăđ năv s n ph m

+ Hi u qu phơnăb cácăngu n l c:ăLƠăch tiêuăhi u qu trongăcácăy u t s n

ph măvƠăgiáăđ uăvƠoăđ cătínhăđ ph năánhăgiáătr s n ph măthuăthêmătrênăm tăđ ng chiăphíăthêmăv đ uăvƠoăhayăngu n l c

+ Hi u qu kinh t lƠăph mătrùăkinhăt mƠătrongăđóăs n xu tăđ t c hi u qu

k thu tăvƠăhi u qu phơnăb ă i uăđóăcóăngh aălƠăc hai y u t hi n v tăvƠăgiáătr

đ uătínhăđ năkhiăxemăxétăvi c s d ngăcácăngu n l cătrongănôngănghi p

- TheoăỦăki n c a m t s nhƠăkinhăt khácăthìănh ngăquanăđi mănêuătrênăch aătoƠnădi n,ăvìăm iănhìnăth y nh ngăgócăđ vƠăkhíaăc nh tr c ti p.ăVìăv y, khi xem xétăhi u qu kinh t ph iăđ t trong t ng th kinh t - xưăh i,ăngh aălƠăph iăquanătơmă

t iăcácăm cătiêuăphátătri n kinh t - xưăh iănh ănơngăcaoăm c s ng, c i thi nămôiă

tr ngầ

Nh ăv y, hi u qu kinh t trong s n xu tăkinhădoanhălƠăm t ph mătrùăkinhăt

ph năánhăch t l ng c a ho tăđ ng s n xu tăkinhădoanhăvƠătrìnhăđ c a m iăhìnhătháiăkinhăt - xưăh i cácăhìnhătháiăkinhăt - xưăh iăkhácănhau,ăquanăni m v hi u

qu s n xu tăkinhădoanhăc ngăkhácănhauătu thu căvƠoăđi u ki n kinh t - xưăh iăvƠă

m căđíchăyêuăc u c a t ngăđ năv s n xu t.ăTuyănhiên,ăm i quan ni m v hi u qu

s n xu tăkinhădoanhăđ u th hi n m tăđi m chung nh t.ă óălƠăti t ki m ngu n l c

đ s n xu t ra kh iăl ng s n ph m t iăđa.ăVìăv yăcóăth hi u hi u qu kinh t trong

s n xu t kinh doanh m tăcáchăbaoăquátănh ăsau:

Hi uăqu ăkinhăt ăc aăm tăhi năt ngă(ho căquáătrình)ăkinhăt ălƠăm tăph mătrùăkinhăt ăph năánhătrìnhăđ ăs ăd ngăcácăngu năl că(nhơnăl c,ătƠiăl c,ăv tăl c,ăti năv n)ă

đ ăđ tăđ căm cătiêuăxácăđ nh (NgôăKimăThanh, 2013)

T ăkháiăni măkháiăquátănƠy,ăcóăth ăhìnhăthƠnhăcôngăth căbi uădi năkháiăquátă

ph mătrùăhi uăqu ăkinhăt ănh ăsau:

Trong đó:

HălƠăhi uăqu ăkinhăt ăc aăm tăhi năt ngă(quáătrìnhăkinhăt )ănƠoăđó;ă

KălƠăk tăqu ăthuăđ căt ăhi năt ngă(quáătrình)ăkinhăt ăđó

CălƠăchiăphíătoƠnăb ăđ ăđ tăđ căk tăqu ăđó.ă

VƠănh ăth ăc ngăcóăth ăkháiăni măng năg n:ăhi uăqu ăkinhăt ăph năánhăch tă

l ngăho tăđ ngăkinhăt ăvƠăđ căxácăđ nhăb iăt ăs ăgi aăk tăqu ăđ tăđ căv iăchiăphíăb ăraăđ ăđ tăđ căk tăqu ăđó

2.1.1.2 Các ch tiêu hi u qu kinh t

Theo tácăgi ă ăKimăChungăvƠăc ngăs ă(1997)ăthìăcóăđ nhăngh aăv ăcácăch ătiêuăhi uăqu ăkinhăt ănh ăsau:

Giáătr ăs năxu tălƠăch ătiêuăph năánhătoƠnăb ăs năph măv tăch tăvƠăd chăv ădoă

lao đ ngăc aădoanhănghi păt oăraătrongăm tăth iăk ănh tăđ nhăth ngătínhăchoăm t

n m,ăkíăhi u GO (Gross Outputs)ăđ căhìnhăthƠnhăt cácăngu n sau:

Trong đó:

- C:ălƠăchiăphíăchoăquáătrìnhăs năxu t,ăbaoăg m:

+ C1:ăkh uăhaoătƠiăs năc ăđ nh

+ C2:ăchiăphíătrungăgiană(C2)

- V:ăthuănh păng iălaoăđ ngăg m:ăti năcông,ăti năl ng,ăti năth ng,ăph ă

c p

cóătínhăch tăl ng,ăti năn păb oăhi măxưăh iă(ch ătínhăph nădoanhănghi pătr ăchoă

ng iălaoăđ ng,ăkhôngătínhăph nătríchăt ăti năcôngăng iălaoăđ ngăđ ătr )

- M:ăthuănh păc aădoanhănghi p,ăg măcácăkho n:

+Thu ăs năxu t +ăLưiătr ăti năvayăngơnăhƠngă +ăMuaăb oăhi mănhƠăn că(khôngăk ăb oăhi măxưăh i,ăb oăhi măyăt ,ă

b oăhi măth tănghi păchoăcánăb ăcôngănhơnăviên)ă

+ăThu ăthuănh pădoanhănghi p +ă Ph nă cònă l iă lưiă ròngă c aă ho tă đ ngă s nă xu tă kinhă doanhă trongă

L u ý: Khiătínhăgiáătr ăs năxu t,ăc nătuơnăth ătheoăcácănguyênăt căsau:

- Ph năánhăđúngăvƠăđ ăgiáătr ăs năph măbaoăg măc ăC,ăV,ăM

- Ch ăđ cătínhăk tăqu ădoălaoăđ ngăs năxu tăkinhădoanhăc aădoanhănghi pălƠm

raătrongăk

- cătínhătoƠnăb ăk tăqu ăhoƠnăthƠnhătrongăk ăbáoăcáoă(k ăc ăs năph măt

s n,ăt ătiêu,ăs năph măchínhăvƠăs năph măph ăđưăs năxu tătrongăk )

- că tínhă chênhă l chă c aă s nă ph mă d ă dangă vƠă bánă thƠnhă ph m Doă cácă lo iă hìnhă doanhă nghi pă cóă nh ngă đ că đi m,ă tínhă ch tă khácă nhauă nênă ch

tiêuăgiáătr s năxu tăc aăcácăngƠnhăc ngăđ cătínhătheoăcácăph ngăphápăkhácănhau SauăđơyălƠăn iădungăvƠăph ngăphápătínhăgiáătr ăs năxu tăc aăm tăs ăngƠnhăc ăb n trongăn năkinhăt

1 Giá tr gia t ng (VA): LƠăgiáătr ăt ngăthêmăsoăv iăchiăphíăs năxu tăb ăra.ă

Côngăth c:ăVA=ăGO- C2

2 L i nhu n (Pr): L iănhu nătrongănôngănghi pălƠăbi uăhi năb ngăti năc aă

toƠnăb ăthuănh păcònăl i,ăsauăkhiăđưăbùăđ pănh ngăchiăphíăs năxu tămƠăs năxu tănôngănghi păph iăb ăra,ăđ ăcóăđ căthuănh păđóătrongăm tăth iăk ănh tăđ nhă(th ngălƠă

m tăn m).ăNóăđ cătínhăb ngăcôngăth căsau:

Pr = GO - C

Trong đó:

GOălƠăgiáătr ăs năxu t

CălƠăt ngăchiăphí

3 Ch tiêu phân tích hi u qu kinh t :

- Hi uăqu ăkinhăt ătuy tăđ iă(H0):ăLƠăsoăsánhătuy tăđ iăgi aăgiáătr ăgiaăt ngă(VA),ăho căL iănhu nă(Pr)ăc aămôăhìnhănƠyăsoăv iămôăhìnhăkhác,ăph ngăánăs nă

xu tănƠyăsoăv iăph ngăánăs năxu tăkhácă ;ăcôngăth cătính:ăH0ă=ăVA1-VA2ăho că

- Hi uă qu ă kinhă t ă t ngă thêmă ( H) = GO/ C2ă ho că GO/ TC; GO =

GO2 - GO1; C2ă=ăC’’2- C’2; Că=ăC’’-C’

Trongăđó:ăGO2ălƠăgiáătr ăs n xu tă ăm căđ uăt ăC’’2 ho căC2,ăGO1ălƠăgiáătr ă

s năxu tă ăm căđ uăt ăC’2ho căC1

M tăs ăch ătiêuăđánhăgiáăhi uăqu ăkinhăt ăkhác:

T ăsu tăl iănhu nătrênăchiăphíă=LN/CP*100ă(%)

T ăsu tănƠyăchoăbi tăc ăm tăđ ngăchiăphíăb ăraăthiăthuăđ căbaoănhiêuăđ ngă

l iănhu n

T ăs ăthuănh pătrênăchiăphíă=ăTN/CP

T ăs ănƠyăchoăbi tăc ăm tăđ ngăchiăphíăb ăraăthìăthuănh păđ căbaoănhiêu

T ăsu tăl iănhu nătrênădoanhăthuă=ă(LN/DT)*100ă%

T ă su tă nƠyă choă bi tă c ă m tă đ ngă doanhă thuă thuă vƠoă thìă cóă baoă nhiêuă l iănhu n

T ăs ăthuănh pătrênădoanhăthuă=ăTN/DT

T ăs ănƠyăchoăbi tăc ăm tăđ ngădoanhăthuăthuăvƠoăcóăbaoănhiêuăđ ngăthuă

nh p.ăM tătrongănh ngăch ătiêuăđánhăgiáăhi uăqu ăs năkinhăt ălƠăthuănh p.ăThuănh pă

đ căhi uălƠăkho năti năthuăđ căt ăho tăđ ngăc aădoanhănghi pătrongăk ătínhătoánăbaoăg măl iănhu năt ăvi căs năxu t,ăkinhădoanh,ăd chăv ăvƠăcácăkho năthuăt ăcácă

ho tăđ ngăkhácănh ăđ uăt ătƠiăchínhăhayăthanhălỦătƠiăs nầThuănh păcóănhi uăd ngă

nh :ăthuănh păhi uăqu ă(EffectiveăIncome)ăThuănh păthu năhayăcònăg iălƠăthuănh pă

ho tăđ ngă(OperatingăIncome),ăthuănh păròngă(NetăIncome)ầThuănh păthu năđ că

hi uălƠădòngăthuănh pătr căthu ăvƠăthuănh păròngălƠădòngăthuănh păsauăthu ăVìăb nă

ch tăc aăthuănh pălƠăkho năti năthuăđ căsauăkhiătr ăcácăkho năchiăphíăt oăraăthuă

nh păđóădoăv y,ămu n t ngăthuănh păcóăngh aăr ngăc năgi măchiăphíăs năxu t,ăd chă

v ătrongăk

Trongănghiênăc uănƠy,ăvi căđánhăgiáăhi uăqu ăkinhăt ăc aăng iătr ngărauătácă

gi ăs ăd ngăhƠmăthuănh păv iăcácăbi năcóăliênăquanăđ năchiăphíănh :ăchiăphíăphơnăbón,ăchiăphíăthu cătr ăsơu,ăchiăphíălaoăđ ngầ

2.1.2 Chiăphíăyăt

2.1.2.1 Chi phí y t

Chiăphíăđ ăt oăraăm tăs năph m,ăd chăv ălƠăc ăh iăthayăth ăt tănh tăb ăm tăđiădoăs ăd ngăcácăngu năl căđ ăt oăraăcácăs năph măd chăv ăđ uăra.ăTrongăl nhăv căyăt ăchiăphíălƠăgiáătr ăc aăngu năl căđ căs ăd ngăđ ăt oăraăm tăd chăv ăyăt

Cóăr tănhi uăquanăđi măkhácănhauăv ăchiăphí,ăđ iăv iăng iăcungăc păd chăv ălƠăt tăc ăcácăkho năng iăs ăd ngăc năph iăchiătr ătrênăc ăs ăđưătínhăđúng,ătínhăđ ă

c aăvi căchuy năgiaoăd chăv ă iăv iăng iăb nh,ăchiăphíălƠăt ngăs ă ti nămƠăh ă

ph iăcóăđ ătr ătr căti păchoăcácăd chăv ăc ngăv iăcácăkho ngăchiăphíăkhácăph iăb ăraătrongăth iăgianăd ngăb nhăvƠăm tămátădoăngh ă măgơyănên

đ nhăc aăNgh ă nhă95/CPăngƠyă27/8/1994ăc aăChínhăPh ăM tăph năvi năphíălƠă

m tăph nătrongăt ngăchiăphíăchoăvi căkhámăch aăb nh.ăM tăph năvi năphíăch ătínhă

ti năthu c,ăd chătruy n,ămáu,ăhóaăch t,ăxétănghi m,ăch păXăquang,ăv tăt ătiêuăhaoăthi tăy uăvƠăd chăv ăkhámăch aăb nh.ăKhôngătínhăkh uăhaoătƠiăs năc ăđ nh,ăchiăphíă

s aăch aăth ngăxuyên,ăchiăphíăhƠnhăchính,ăđƠoăt o,ănghiênăc uăkhoaăh c,ăđ uăt ă

xơyăd ngăc ăs ăv tăch tăvƠătrangăthi tăb ăl n.ă iăv iăng iăb nhăngo iătrú,ăbi uăgiáăthuăm tăph năvi năphíăđ cătínhătheoăl năkhámăb nhăvƠăcácăd chăv ăk ăthu tămƠă

ng iăb nhătr căti păs ăd ng.ăă iăv iăng iăb nhăn iătrú,ăbi uăgiáăthuăm tăl năvi năphíăđ cătínhătheoă ngƠyă gi ngăđi uătr ă n iătrúăc aăt ngăchuyênă khoaătheoăphơnă

h ngăb nhăvi năvƠăcácăkho năchiăphíăth căt ăs ăd ngătr căti păchoăng iăb nhăbaoă

g m:ăti năthu c,ămáu,ăd chătruy n,ăxétănghi m,ăch păxăquangăvƠăthu căc ngăquangă(quyăđ nhăt iăThôngăt ăliênăb ăs ă14/TTLB ậ s ăth ăt ă24ăb ngă2.1,ăph ăl că2)

Nguyênănh năt ngăthêmăchíăphíăđi uătr ătrongăs năxu tănôngănghi pădoăcácă

y uăt ăkháchăquanănh :ătu iătác,ătìnhătr ngăs căkh e,ătìnhătr ngăthiênătai,ăd chăb nh,ăthayăđ iăth iăti t,ăkh ăn ngăti păc năd chăv ăyăt ầvƠăcácăy uăt ăch ăquanănh :ătìnhă

tr ngăhútăthu c, tìnhătr ngău ngăr u,ăki năth căphòngătr ăb nh,ăthuănh p,ăs ăl năti păxúcăTBVTVầ

v t.ăG măcácăch ăph mădùngăđ ăphòngătr ăsinhăv tăgơyăh iătƠiănguyênăth căv t,ăcácă

ch ăph măđi uăhòaăsinhătr ngăth căv t,ăch tălƠăr ngăhayăkhôălá;ăcácăch ăph măcóătácăd ngăxuaăđu iăhayăthuăhútăcácălo iăsinhăv tăgơyăh iătƠiănguyênăth căv tăđ năđ ătiêuă di t.ă (Ngu n:ă Phápă l nhă b oă v ă vƠă ki mă d chă th că v tă n că CHXHCNă Vi tăNamăvƠăđi uăl ăqu nălỦăTBVTV)

TBVTV hay nôngăd călƠănh ngăch tăđ căcóăngu năg căt ăt ănhiênăhayăhóaă

ch tăt ngăh păđ cădùngăđ ăb oăv ăcơyătr ngăvƠănôngăs n,ăch ngăl iăs ăpháăho iăc aă

nh ngăsinhăv tăgơyăh iăđ nătƠiănguyênăth căv t.ăNh ngăsinhăv tăgơyăh iăchínhăg mă

sơuăh i,ăb nhăh i,ăc ăd i,ăchu tăvƠăcácătácănhơnăkhác.ăTBVTVălƠănh ngăh păch tăhoáăh că(vôăc ,ăh uăc ),ănh ngăch ăph măsinhăh că(ch tăkhángăsinh,ăviăkhu n,ăn m,ăsiêuăviătrùng,ătuy nătrùng,ăầ),ănh ngăch tăcóăngu năg căth căv t,ăđ ngăv t,ăđ căs ă

d ngăđ ăb oăv ăcơyătr ngăvƠănôngăs n,ăch ngăl iăs ăpháăh iăc aănh ngăsinhăv tăgơyă

h iă(cônătrùng,ănh n,ătuy nătrùng,ăchu t,ăchim,ăthúăr ng,ăn m,ăviăkhu n,ărongărêu,ăc ă

d i,ăầ)

Theoăquiăđ nhăt iăđi uă1,ăch ngă1,ăđi uăl ăqu nălỦăTBVTVă(banăhƠnhăkèmătheoăNgh ăđ nhăs ă58/2002/N -CPăngƠyă03/6/2002ăc aăChínhăph ),ăngoƠiătácăd ngăphòngătr ăsinhăv tăgơyăh iătƠiănguyênăth căv t,ăTBVTVăcònăbaoăg măc ănh ngăch ă

ph măcóătácăd ngăđi uăhoƠăsinhătr ngăth căv t,ăcácăch tălƠmăr ngălá,ălƠmăkhôăcơy, giúpăchoăvi căthuăho chămùaămƠngăb ngăc ăgi iăđ căthu năti nă(thuăho chăbôngă

v i,ăkhoaiătơyăb ngămáyămóc,ăầ).ăNh ngăch ăph măcóătácăd ngăxuaăđu iăho căthuăhútăcácăloƠiăsinhăv tăgơyăh iătƠiănguyênăth căv tăđ năđ ătiêuădi t

ănhi uăn cătrênăth ăgi iăTBVTVăcóătênăg iălƠăthu cătr ăd chăh i.ăS ăd ăg iălƠăthu cătr ăd chăh iălƠăvìănh ngăsinhăv tăgơyăh iăchoăcơyătr ngăvƠănôngăs nă(cônătrùng,ănh n,ătuy nătrùng,ăchu t,ăchim,ăn m,ăviăkhu n,ăc ăd i,ăầ)ăcóăm tătênăchungălƠănh ngăd chăh i,ădoăv yănh ngăch tădùngăđ di tătr ăchúngăđ căg iălƠăthu cătr ă

d chăh i

2.1.3.2 Các nhóm thu c b o v th c v t

Vi căphơnălo iăthu căBVTVăcóăth ăth căhi nătheoănhi uăcáchănh ăphơnălo iătheoăđ iăt ngăphòngătr ă(thu cătr ăsơu,ăthu cătr ăb nh,ầ)ăho căphơnălo iătheoăg căhóaăh că(nhómăcloăh u c ,ănhómălơnăh uăc ,ầ).ăCácăthu cătr ăsơuăcóăngu năg căkhácănhauăthìătínhăđ căvƠăkh ăn ngăgơyăđ căkhácănhau

2.1.3.3 Phân lo i thu c b o v th c v t

Phân lo i d a trên đ i t ng sinh v t h i

Phân lo i theo g c hóa h c

Theo Nguy n Tr năOánhăvƠăc ng s (2007),ăTBVTVăcóăg căhóaăh căphơnăraălƠmă8ănhómăsau:

- Nhómăthu c th o m c:ăcóăđ đ c c pătínhăcaoănh ngămauăphơnăh y trong môiătr ng

- Nhómăcloăh uăc :ăDDT,ă666,ầănhómănƠyăcóăđ đ c c pătínhăt ngăđ i

th pănh ngăt năl uălơuătrongăc ăth ng i,ăđ ng v tăvƠămôiătr ng,ăgơyăđ cămưnătínhănênănhi u s n ph m b c m ho c h n ch s d ng

- Nhómă lơnă h uă c :ă Wofatox Bi-58, đ đ c c pă tínhă c aă cácă lo i thu c

thu că nhómă nƠyă t ngă đ iă caoă nh ngă mauă phơnă h yă trongă c ă th ng iă vƠă môiă

tr ngăh năsoăv iănhómăcloăh uăc

- Nhómăcarbamate:ăMipcin,ăBassa,ăSevin,ầđơyălƠăthu căđ cădùngăr ngărưiă

b iăvìăthu căt ngăđ i r ti n, hi u l căcao,ăđ đ c c pătínhăt ngăđ i cao, kh n ngăphơnăh yăt ngăt ănhómălơnăh uăc

- NhómăPyrethoideă(Cúcăt ng h p):ăDecis,ăSherpa,ăSumicidine,ănhómănƠyăd bayăh iăvƠăt ngăđ iămauăphơnăh yătrongămôiătr ngăvƠăc ăth ng i

- Cácăh p ch t pheromone:ăLƠănh ngăhóaăch tăđ c bi t do sinh v t ti tăraăđ kíchăthíchăhƠnhăviăc a nh ng sinh v tăkhácăcùngăloƠi.ăCácăch tăđi uăhòaăsinhătr ng cônătrùngă(Nomolt,ăApplaud,ầ):ălƠănh ng ch tăđ cădùngăđ bi năđ i s phátătri n

c aăcônătrùng.ăChúngăng năc n cônătrùngăbi nătháiăt tu i nh sang tu i l i ho căépă

bu căchúngăph iătr ngăthƠnhăt r t s m: R tăítăđ c v iăng iăvƠămôiătr ng

- Nhómăthu c tr sơuăviăsinhă(Dipel,ăThuricide,ăXentari,ăNPV, ):ăR tăítăđ c

v iăng iăvƠăcácăsinhăv tăkhôngăph iălƠăd ch h i

- NgoƠiăraăcònăcóănhi u ch tăcóăngu n g căhóaăh căkhác,ăm t s s n ph m t

d u m đ cădùngălƠmăthu c tr sơu

2.1.3.4 Vai trò c a thu c b o v th c v t trong ho t đ ng s n xu t

nông nghi p

Theo Nguy n Tr năOánhăvƠăc ng s (2007),ăTBVTVăcóăvaiătròătrongăho t

đ ng s n xu tănôngănghi pănh ăsau:

- TBVTVăcóăth di t d ch h i nhanh, tri tăđ ,ăđ ng lo tătrênădi nătíchăr ngăvƠă

ch năđ ng nh ng tr n d ch trong th i gian ng nămƠăbi năphapăkhácăkhôngăth th c hiên

- emăl i hi u qu phóngătr rõăr t, kinh t , b o v n ng su tăcơyătr ng, c i

thi n ch tăl ngănôngăs năvƠămangăl iăhiêu qu kinh t ,ăđ ng th i gi măđ c di n tíchăcanhătác

- ơyălƠăbi năphápăd dùng,ăcóăth ápăd ng nhi uăvùngăkhácănhau,ăđemăl i

hi u qu năđ nhăvƠănhi u khi bi năphápăphòngătr lƠăduyănh t

- TBVTVăxơmănh p, d ch chuy năvƠăt n t iătrênăcácăb ph n c aăcơy,ătácă

đ ngăđ năquáătrìnhăsinhătr ngăvƠăphátătri n c aăcơy.ăNh ngătácăđ ng t t c a thu c

đ năcơyănh :

+ăRútăng n th iăgianăsinhătr ng,ălƠmăcơyăs măraăhoa,ălƠmăqu chínăs m +ăT ngăch tăl ng nôngăs n

+ăLƠmăt ngăn ngăsu tăvƠăch tiêuăc uăthƠnhăn ngăsu t

+ăLƠmăt ngăs c ch ng ch u c aăcơyăv i nh ngăđi u ki n b t l iănh :ăchôngărét,ăch ng h n, ch ng l păđ ,ăt ngăkh n ngăhútăch tădinhăd ngăvƠăt ngăkh n ngă

nhăh ng c a thu căBVTVăđ n s c kh eăconăng i bao g m:

- Nhi măđ c c păth ng g pălƠ:ăcácăv t t ,ăcácăv nhi măđ căhƠngălo t do

th că năb nhi m thu căBVTV,ăcácăv tai n năhóaăch tătrongăcôngănghi păvƠăs ti p xúcăngh nghi pătrongănôngănghi pălƠănguyênănhơnăc a ph n l năcácăv năđ s c

kh eănghiêmătr ngăcóăliênăquanăt i thu căBVTVă(KhanăvƠăc ng s , 2010)

- Cácă nhăh ng m nătínhădoăs ti păxúcăv i thu c BVTV v i li uăl ng nh

trong th iăgianădƠiăcóăliênăquanăt i nhi u s r i lo năvƠăcácăb nhăkhácănhau.ăCácănghiênăc u khoa h căđưătìmăth y nh ng b ng ch ng v m iăliênăquanăgi a thu c

BVTV v i b nhăungăth ănưo,ăungăth ăvú,ăungăth ăgan,ăd dƠy,ăbƠngăquang,ăth n Cácăh u qu sinh s n:ăđ non,ăvôăsinh,ăthaiăd d ng,ăquáiăthai,ă nhăh ng ch tăl ng

tinh d ch, r i lo n th n kinh th c v t, r i lo năhƠnhăvi,ăt năth ngăch căn ngămi n

dchăvƠăd ng,ăt ngăc măgiácădaă(Nguy n Th D ăLoan,ă2005).ă c bi tălƠănh ng liênăquanăc a thu c BVTV v iăungăth ,ăb ch c u c p tr em, liênăquanăđ n m t s

b nhănh ăAlheimer, b nhăParkison,ăcácăb nh h th ng mi n d ch

Choă đ nă nay,ă chúngă taă v nă ch aă cóă nh ng con s chínhă xácă v ng đ c TBVTVătrênăph măviătoƠnăc u (WHO, 1990) Theo T ch c Y t LiênăM cătínhă

kho ngă3ă%ăng iălaoăđ ngănôngănghi p ti păxúcăv i TBVTV b ng đ c c pătính,ă

v i kho ng 1,3 t ng iălaoăđ ngănôngănghi pătrênătoƠnăth gi iăcóăngh aălƠăkho ng

39 tri uăng iăcóăth b ng đ c c pătínhăhƠngăn m

M tăph ngăphápăkhácăđ tínhăs tr ng h p nhi măđ cădoăTBVTVălƠăd a vƠoăs dơnăcóănguyăc ăTheoăJeyaratnamăvƠăc ng s (1982) m t s n c m iăn măcóăkho ng 7% s ng iălƠmăvi cătrongăl nhăv cănôngănghi păcóăs d ng TBVTVăđưă

t ngăcóătri u ch ng nhi măđ c (bao g m c cácătr ng h p nhi măđ c nh ) M t s đánhăgiáăkhácădoăTrungăQu căđ a ra l i cho r ng m iăn măcóă1ă%ăs ng i s d ng

TBVTV b nhi măđ c (Chen vƠăc ng s , 2005) tuyănhiênăt t c cácăđánhăgiáătrênă

v năch aăđ c th ng nh t

2.1.4 Th c tr ngătácăh i thu c b o v th c v t Vi t Nam

Th c tr ng nhi măđ căhoáăch t b o v th c v t Vi tăNam:ăhóaăch t b o v

th c v tă(HCBVTV)ăđ c s d ng Vi t Nam t n mă1957.ăTrongăth i gian 20

n mă đ uă ng iă taă khôngă chúă Ủă nhi u v tácă h i c aă cácă HCBVTVă đ i v iă môiă

tr ngăvƠăconăng i.ă n nh ngăn mă80ăm iăcóănh ngăcôngătrìnhănghiênăc u v ôă

nhi m môiătr ngăvƠătácăd ngăđ c h i c aăHCBVTVăđ i v i s c kh eăconăng i

Nh ng nhăh ngătrênălơmăsƠng,ăc nălơmăsƠngăc aăHCBVTVăđ i v iăng i Vi t Namăb căđ uăđ călƠmăsángăt vƠălƠăti ngăchuôngăbáoăđ ng v nguyăc ăs c kh e môiătr ngădoăHCBVTVăgơyănênă n c ta

TheoăHƠăMinhăTrungăvƠăc ng s (2000)ătrongănhómănghiênăc uăđ tƠiăc p nhƠăn c 11-08, c n c hi năcóă11,5ătri u h nôngănghi p, s ng i ti păxúcăngh

nghi p v iă HCBVTVă ítă nh tă c ngă t i 11,5 tri uă ng i V i t l nhi mă đ c

HCBVTV m nătínhălƠă18,26%ăthìăs ng i b nhi măđ c m nătínhătrongăc n căcóă

th lênăt i 2,1 tri uăng i

Theo B Y t (1998) t n mă 1980-1985 ch riêngă 16ă t nhă phíaă B că đưă cóă2.211ng i b nhi măđ c n ngădoăHCBVTV,ă811ăng i ch t.ăN mă1997ăt i 10 t nh, thƠnhăph c n c v iăl ng HCBVTV s d ng m i ch lƠă4.200ăt nănh ngăđưăcóă6.103ăng i b nhi măđ c,ă240ăng i ch t do nhi măđ c c păvƠăm nătính.ăNghiênă

c u c a V Y t d phòngăăch ngătrìnhăVTN/OCH/010ă- 96.97), t i 4 t nh Th a ThiênăHu ,ăKhánhăHòa,ăTi n Giang, C năTh ătrongă4ăn mă(1994-1997)ăđưăcóă4.899ă

ng i b nhi măđ căHCBVTV,ă286ăng i ch tă(5,8ă%).ăCácăbi u hi n nhi măđ c sauăngƠyălƠmăvi căkháăph bi n:ăđauăđ u,ăchóngă m t, m t m i, l m gi ng, bu n nôn,ăchánă nầăNhi uătácăgi đưănghiênăc uăđánhăgiáă nhăh ng c aăHCBVTVăđ n

s c kho conăng i Nghiênăc uătrênă571ăcôngănhơnăc aă2ănôngătr ngăchèăcóăs

d ng HCBVTV th yă 77,2%ă đauă đ uă kémă ng ,ă 75,5%ă đauă t c ng că vƠă khóă th , 65,5%ăđauăl ngăvƠăx ngăkh p, 46,5% m t m iărunăchơnătay,ă44,8%ăhoăvƠăkh c

đ m,ă29,3%ăđauăb ngăkhôngărõănguyênănhơn,ă24,1%ăchánă n.ăKhámălơmăsƠngăth y 25%ă cóă h i ch ngă suyă nh c th nă kinh,ă 26,5%ă cóă h i ch ng r i lo nă tiêuă hóa,ă

16,3% b b nhăx ngăkh p, 12,4% b b nhăđ ngăhôăh p, 10% b b nhăngoƠiăda.ă

Nh ng r i lo n s m n i b tălƠăho tătínhăenzymăcholinesetrase gi m xu ng ch cònă

75 % so v iănhómăch ng, 19,6 % thi uănáu,ă37,2ă%ăcóăb ch c uătrungătínhăth p

Nguy nă ìnhăCh tă(1994)ănghiênăc u 62 b nhănhơnăđ c ch năđoánălƠăng

đ c c pălơnăh uăc ăth y t ng s nhi m khu nălƠă29/62ă(46,78ă%)ătrongăđóănhi m

khu n ph i - ph qu nălƠă23/29ă(79,32ă%).ăNg đ căcƠngăn ngăthìăcƠngăd b nhi m

khu n, ng đ căđ I: nhi m khu nă0ă%,ăđ II:ă39,29%,ăđ III:ă62,5ă%,ăđ IV: 80%

Nguy n Duy Thi tă(1997)ăđi u tra 100 h giaăđìnhăt iă5ăđ iăxưăTamăHi p,

huy năThanhăTrìă- HƠăN i th y 73%ă cóăbi u hi n tri u ch ngă nh ănônănao,ă khóă

ch u,ăchoángăváng,ănh căđ u, m t m i, bu nănôn,ăkhóăng , ng aăvƠănóngărátăcácăvùngădaăh

T Th Bìnhă vƠă c ng s (2003)ă nghiênă c uă trênă 30ă côngă nhơnă ti pă xúcă

th ngă xuyênă v i HCBVTV th y ho tă tínhă enzymă cholinesterase gi mă điă soă v i nhómăch ng, 10 % s ti păxúcăcóăs gi m enzym cholinesterase h ng c u, 36,6%

gi m enzym cholinesterase huy tăt ng

Tr năNh ăNguyênăvƠă ƠoăNg căPhongă(1995)ănghiênăc uătrênă500ăh gia đìnhăngo iăthƠnhăHƠăN i th y d u hi u ph bi n nh t sau khi s d ngăHCBVTVălƠăchóngăm t, nh căđ u, bu nănônăth y 70%ăđ iăt ngăngoƠiăraăcònăcácătri u ch ng năkém,ăhoaăm t,ăđauăb ng (r i lo n gi c ng )

LêăTh ThuăvƠăc ng s (1998)ănghiênăc uătrênă36ăng iădơnăth ngăxuyênă

ti păxúcăv i HCBVTV 2ăxưăthu c huy năTh ngăTín,ănhómăch ng g m 32 sinh viênă H c vi nă Quơnă y.ă K t qu nghiênă c u cho th y: nh ngă ng iă lƠmă nôngă

nghi p, ti păxúcădƠiăngƠyăv iăHCBVTVăthìăho tăđ enzym cholinesterase (5931 U/l)

gi m so v iănhómăch ng (8359U/l)

CaoăThuỦăT o (2003) ti năhƠnhăm tănghiênăc uăngang,ămôăt nguyăc ănhi m

đ căHCBVTVătrênăng i s d ng t i m t s vùngăchuyênăcanhăkhácănhau.ăK t qu

cho th yăng i s d ngăHCBVTVăth ngăcóăbi u hi n m t m iăchóngăm t,ăt ngăti t

n c b t, m t ng N ngăđ HCBVTV/cm2 da sau khi phun g p 2 l nătr c khi phun,ă32,4%ăđ iăt ngănghiênăc uăcóăbi u hi năc ngăphóăgiaoăc m

Cóăth nóiănhi măđ căHCBVTVălƠăm t th c t di năraăth ngăxuyênăliênăt c

t t c cácăđ aăph ngătrongăn căvƠătr thƠnhăm t v năđ l nătrongăchínhăsáchăb o

v s c kh eăng iălaoăđ ngănôngănghi p n c ta hi n nay

2.2 CÁCăLụăTHUY TăCịăLIÊNăQUANă NăNGHIÊNăC U

T ng h păcácălỦăthuy tăcóăliênăquanăđ nănghiênăc u, bao g măcácălỦăthuy t

sau:

LỦăthuy t v hi u qu Pareto - Hi u qu Paretoăhayăcònăg iălƠăt iă uăParetoălƠăm t trong nh ngălỦăthuy tătrungătơmăc a kinh t h c v i nhi u ng d ng r ngărưiătrongălỦăthuy tătròăch i,ăcácăngƠnhăk thu t,ăc ngănh ăkhoaăh căxưăh i V i m t nhómăcácăcáănhơnăvƠănhi uăcáchăphơnăb ngu n l căkhácănhauăchoăm iăcáănhơnătrongănhómăđó,ăvi c chuy n t m tăphơnăb nƠyăsangăm tăphơnăb khácămƠălƠmăítă

nh t m tăcáănhơnăcóăđi u ki n t tăh nănh ngăkhôngălƠmăchoăb t c m tăcáănhơnănƠoăkhácăcóăđi u ki n x uăđiăđ c g iălƠăm t s c i thi n Pareto hay m t s t iă uăhóaăPareto.ăKhiăđ tăđ c m tăphơnăb mƠăkhôngăcònăcáchănƠoăkhácăđ đ tăthêmăs c i

thi năPareto,ăcáchăphơnăb đóăđ c g iălƠăhi u qu Pareto ho c t iă uăPareto.ăV n

d ngăt ăduyănƠyătrongănghiênăc uăchúngătaăth y r ng vi căt ngăthuănh p c aăng i

tr ngărauăcóăth cóăt vi c s d ngăTBVTVătuyănhiênăvi căgiaăt ngăTBVTVăđ ng ngh aăv i vi căgiaăt ngăchiăphíăs n xu tăvƠăcóăth giaăt ngăchíăphíăch a b nh, trong

khi v n s n xu tăvƠătíchăl yăc a h giaăđìnhălƠăngu n l căcóăh n, do v y vi căcơnă

b ng trong vi c s d ng TBVTV nh măđ t t iă uăv thu nh p,ăđ ng th iăkhôngălƠmă

ắx uăđi”ătìnhătr ng s c kh eăhayăn ngăsu t s n xu tăđóăchínhălƠăn i dung hi u qu

t iă uăc a Pareto

LỦăthuy t chi tr h p lỦăậ WTP (Willingness to Pay) Theo Breidert (2005),

khi mua s m m t s n ph m,ăkháchăhƠngăs nălòngăchiătr baoănhiêuăph thu căvƠoăgiáătr kinh t nh năđ căvƠăm căđ h u d ng c a s n ph m.ăHaiăgiáătr xácăđ nh

m căgiáăm tăng i s nălòngăch p nh nălƠăm căgiáăh n ch vƠăm căgiáăt iăđa.ăTùyă

thu c nh năđ nh c aăkháchăhƠngăkhiămuaăs n ph mălƠăs n ph m d đ nhămuaăkhôngăcóăs n ph m thay th thìăđ cóăđ căđ h u d ng c a s n ph m,ăkháchăhƠngăs n sƠngăchiătr kho n ti n cao nh tălƠăm căgiáăh n ch ; ho c s n ph m thay th c a s n

ph m d đ nhămuaăcóăgiáătr kinh t th păh năm c h u d ngăthìăm căgiáăcaoănh t kháchăhƠngăch p nh n chi tr b ng v iăgiáătr kinh t c a s n ph m thay th lƠăm c

giáăt iăđa.ăM c s nălòngăchiătr đ căđ nhăngh aălƠăm căgiáăcaoănh t m tăcáănhơnă

s nă sƠngă ch p nh n chi tr cho m tă hƠngă hóaă ho c d ch v ă Turneră vƠă c ng s

(1994) cho r ng m c s nălòngăchiătr đo c ngăđ aăthíchăc a m tăcáănhơnăhayăxưă

h iăđ i v i m t th hƠngăhóaăđó.ă oăl ng m căđ th aămưnăkhiăs d ng m tăhƠngăhóaănƠoăđóătrênăth tr ngăđ c b c l b ng m căgiáăs nălòngăchiătr c a h đ i v i

m tăhƠngăđó T cácăquanăđi mătrênăchúngătaănh n th y r ng: s chi tr c aăng i nôngădơnătr ng rau cho TBVTV ph thu căvƠoăm căđ h u d ng c aănóănhi u hay ítăchoăvi c tr ngărauăvƠăgiáăc aăcácăs n ph m thay th nóătrênăth tr ng

Ph ngăphápăchiăphíăyăt (CostăofăIllness):ăđ c s d ngătrongătr ng h p phátăsinhăchiăphíădoăs c kh eăconăng i b nhăh ng b iăôănhi mămôiătr ng Chi phíăv d ch v y t ch ng h nănh ăchiăphíăkhámăch a b nh, thu cămen,ăchiăphíădoă

n ngăsu tălaoăđ ng gi măầăđ cătínhălƠăchiăphíădoăôănhi mămôiătr ngătácăđ ng

đ n s c kh e con ng i Khi ti pă xúcă v i TBVTVă ng iă nôngă dơnă cóă nguyă c ă

nhi măđ căquaăda,ăđ ngăhôăh pầđi uănƠyăd năđ nănguyăc ăb nh t t r t cao Do

v y vi c ti păxúcăth ngăxuyênăv i TBVTVăvƠăkhôngătuơnăth theoăquyătrìnhăs

d ngălƠănguyênănhơnălƠmăt ngăchiăphíăyăt đ i v iăcácăh tr ng rau

2.3 T NGăQUANăCÁCăCỌNGăTRÌNHăNGHIÊNăC UăCịăLIÊNăQUAN

AntleăvƠăPingaliă(1994ă)ăđưăđánhăgiáătácăđ ngăc aăvi căs ăd ngăthu cătr ăsơuă

t iătrangătr iăđ iăv iăs căkh eăc aăng iănôngădơn,ăvƠă nhăh ngăc aăs căkh eăkémă

đ năn ngăsu tănôngănghi p Trongănghiênăc uănƠy,ăh ăphátăhi năraăr ngăthu cătr ăsơuăliênăquanăđ năkhi măkhuy tăv ăs căkh eălƠănguyênănhơnălƠmăgi măđángăk ăn ngă

su tălaoăđ ng.ăAntleăvƠăCapalboă(1994)ăđưăgi iăthi uăm tăkhungăphơnătíchăcácăkháiă

ni măđ ăgi iăthíchăs ăt ngăquanăs căkh e ậ n ngăsu tătrongăm iăquanăh ăv ivi căs ă

d ngăthu cătr ăsơuă ăcácăn căđangăphátătri n.ăPhơnătíchăth cănghi măc aăh ăchoă

th yăthu cătr ăsơuăđưăđ căs ăd ngăhi uăqu ă ăm căđ ăkhácănhau.ăTuyănhiên,ăng iătaăth yăr ngăcóăm tănguyăc ărõărƠngăđ năs căkh eăc a conăng iătrongăvi căs ăd ngăchúng

DungăvƠăDung (ă1999)ănghiênăc uăđánhăgiáăhi uăqu ăkinhăt ăvƠătácăđ ngăc aăthu cătr ăsơuălênăs căkh eăc aăng iănôngădơnătr ngălúaăt iăvùngă ngăb ngăsôngă

C uăLong.ăV iăm cătiêuănghiênăc uănƠyăcácămôăhìnhănghiênăc uăđ căđ aăraănh ă

sau:

Môăhìnhă1:ăN ngăsu tălúa

LnYă=ăLnAă+ă 1ăSoilă+ă 2ăMefarmă+ă 3ăLafarmă+ă 4EDU2ă+ă 5EDU3ă+ă6LnNPKă+ă 7LnTodoseă+ă 8LnHirLabă+ă 9LnFarlab

Trong đó:

LnY = logarităt ănhiênăc a N ngăsu tă(t nă/ăha)

LnNPK = logarităt ănhiênăc aăt ngănit ,ăph t pho,vƠ phơnăbónăkaliă(kgă/ă

ha)

LnTodose = logarită t ă nhiênă t ngă li uă t tă c ă thu că tr ă sơuă đưă s ă d ngă

(Gram

/ ha)

LnHirlab = logarităt ănhiênăc aălaoăđ ngăthuêă(ngƠyăcông/ăha)

LnFarlab = logarităt ănhiênăc aălaoăđ ngăgiaăđìnhă(ngƠyăcông/ha)

Mefarmă(Bi n gi ăDummy)ă=ă1ăn uătrangătr iăcóădi nătíchătrungăbìnhă(5-10 ha),ă=ă0ăn uăcóădi nătíchăkhác

Lafarmă(Bi năgi ăDummy)ă=ă1ăN uătrangătr iăcóădi nătíchăl nă(>10ăha);ă=ă0ăcóădi nătíchăkhác

Soilă(Bi năgi ăDummy)ă=ă1ăn uăđ tălƠălo iă1;ăă=ă0ăn uăđ tălƠălo iăkhác

EDU2ă(Bi năgi ăDummy)ă=ă1ăN uănôngădơnăcóătrìnhăđ ăc pă2;ă=ă0ăn uănôngădơnăcóătrìnhăđ ăkhác

EDU3ă(Bi năgi ăDummy)ăă=ă1ăn uănôngădơnăcóătrìnhăđ ătrungăh căvƠătrênătrungăh c;ă=ă0ăn uănôngădơnăcóătrìnhăđ ăkhác

Môăhìnhă2:ăN ngăsu tăc năbiên

ăxácăđ nhăs ăl ng t iă uăc aăthu cătr ăsơuăđ căs ăd ngăđóălƠăm iăquanăh ăt ăl ăgi aăgiáăthu cătr ăsơuătrênăgiáălúaăbánăra.ăNóăđ căxơyăd ngăb ngăcôngăth căsau:

MPP = dY/dTodose = Pp/Py

Trong đó:

MPPă=ăgiáătr ăn ngăsu tăc năbiênăc aăthu cătr ăsơu

Ppă=ăăđ năgiáăthu cătr ăsơuăă(đ ng/gram)

Pyă=ăăđ năgiáăc aălúaăă(đ ng/kg)

Môăhìnhă3.ăR iăroăs căkh e

1 (Pesticde) 2 (Ch

1 i i

Pesticde:ăBi năti păxúcăv iăthu cătr ăsơu

HEALTHă=ăCơnăn ngăc aăng iănôngădơn

SMOKEă=ăDummyăchoăhútăthu că(0ăchoăng iăkhôngăhútăthu c,ăvƠă1ăchoă

LINSECTă=ăLogăc aăli uăthu cătr ăsơuăđ căs ăd ngă(gramă/ăha)

LHERBă=ăLogăc aăli uăthu cădi tăc ăđ căs ăd ngă(gramă/ăha)

LFUNGă=ăLogăc aăli uăthu cădi tăn măđ căs ăd ngă(gramă/ăha)

TOCAlă=ăT ngăli uălo iăIă&ăIIă(gramăaiă/ăha)

TOCA2ă=ăT ngăli uălo iăIIIăvƠăIVă(gramăaiă/ăha)

NA1ă=ăLogăc aăs ăl nă ngăd ngăc aăthu cătr ăsơuă/ămùa

NA2ă=ăS ăl năliênăh ăv iăTOCA1ă/ămùa

NA3ă=ăS ăl năliênăh ăv iăTOCA3ă/ămùa

CLINICă=ăDummyăđ iăv iănh ngăng iăđưăcóăm căb nhănh păviênă(0ăđ iăv iă

nh ngăng iăkhôngănh păvi n)

Nghiênăc uăti năhƠnhăđánhăgiáăn ngăsu tălúaăvƠăcácăy uăt ătácăđ ngăđ năhi uă

qu ăđ cătínhătoánăd aătrênătrênăm tăcu căkh oăsátăcácăh ănôngădơn.ăMôăhìnhăh iăquyăLogităđ căs ăd ngăđ ăxácăđ nhăcácăv năđ ăkinhăt ăcóăliênăquanăđ năm tăt pă

h păcácăđ căđi mănông dơnăv iăcácăch ăs ăti păxúcăv iăthu cătr ăsơu, đ ăxácăđ nhă

lo iăkhi măkhuy tăs căkh eămƠăcóăth ălƠădoăs ăd ngăthu cătr ăsơuăkéoădƠi.ăSauăđó,ă

"tácăđ ngătiêuăc căc aăthu cătr ăsơuălênăs căkh eăng iănôngădơnăđ că cătínhă

b ngăch căn ngăđápă ngăli u.ăCácăk tăqu ăth cănghi măch ăraăr ngăl ngăthu cătr ăsơuăápăd ngălƠăr tăcaoăsoăv iăcácăm căt iă uăchoăl iănhu năt iăđa.ăThu cătr ăsơuă nhă

h ngătiêuăc căvƠăđángăk ăs căkh eăc aănôngădơnăthôngăquaăs ăl năti păxúc, ch ăkhôngăph iălƠăt ngăs ăli u.ăTrongăkhiăđó,ăs ăl ngăcƠngăcaoăc aăcácăli uăl ngăvƠăs ă

l năs d ngăthu cădi tăc ăvƠăthu cădi tăn m,ălƠmăcho cácăchiăphíăyăt ădoăti păxúc cƠngăl n.ăVìăl iăíchăkinhăt ăt ăti tăki măđ uăvƠoăvƠăgi măchiăphíăyăt ăn ngăh năt nă

th tăn ngăsu t,ănênăthu ăsu tălƠă33,4% giáăthu cătr ăsơuăđưăđ căđ ăxu t

Ajayi (2000) nghiênăc uăđánhăgiáăvi căs ăd ngăthu cătr ăsơuăđ năn ngăsu tăvƠăs căkh eăng iănôngădơnătr ngălúaăvƠăbôngăt iăCôteăd'Ivoire,ăTơyăPhi.ă ăth că

hi năm cătiêuănƠyăcôngătrìnhănghiênăc uăti năhƠnhăxơyăd ngăhaiămôăhìnhănghiênă

c u:

Môăhìnhă1: Môăhìnhăn ngăsu tălúaăậ bông

MôăhìnhănƠyăđ cănghiênăc uăxơyăd ngănh ăsau:

Y = f (X1, X2, X3, X4, Xn)

Trong đó:

YălƠăs năl ngăvƠăX1,ăX2,ăX3,ăX4,ă ăXnălƠăcácăy uăt ăđ uăvƠoăc aătrangă

tr i

S ăd ngăch căn ngăđ nhăd ngăCobb-Douglas, đóălƠăhìnhăth căph ăbi nănh tătrongănghiênăc uăs năxu t

Y = aX1a1 X2a2 X3 a3 X4a4 Xnan

K tăqu ănghiênăc uăchoăth y,ăcácăy uăt ăđ uăvƠoăđ uăcóăm iăquanăh ăd ngă

v iăs năl ng.ăTuyănhiênătrongănhómăcácăy uăt ăđ uăvƠoăđóăthìăt ngăs ăl ngăphunăthu cătr ăsơuăvƠăv ătríătríăđ aălỦăc aăh ăgiaăđìnhăcóăm iăquanăh ăt ăl ăngh chăv iăs nă

l ngălúa/bông

Môăhìnhă2: R iăroăyăt

Môăhìnhălogităbi nănh ăphơnănh ăsau:

( ) f(LOCATION, SEG, CONTACT, QTY, DURATN, PERCEPTION, 1

PRACTICE)

i i

p LnHTH

Contactă=ăS ăl năti păxúcăthu cătr ăsơuătrongăn m

QTYă=ăT ngăs ăl ngăthu cătr ăsơuămƠăcácăh ăgiaăđìnhătrongăquáătrìnhăphunămùaă(lít).ă

DURATNă=ăT ngăth iăgiană(s ăgi )ămƠăthi tătrongăh ăgia đìnhăđ căti păxúcă

v iăthu cătr ăsơuăphunătrongănôngănghi pămùa.ă

Perceptionă=ăLƠăt ăl ăph nătr măc aăs ăl năphunăthu căb ăth măth uă

Practiceă=ăS ăl năth căhi năb oăh ălaoăđ ngăkhiăphunăthu cătr ăsơuăsoăv iă

t ngăs ăl năphunăthu c.ă

K tăqu ănghiênăc uăcho th yăth iăgianăc aăcácăh ăgiaăđìnhăs ăd ngăthu cătr ăsơuă(t călƠăv ătríăđ aălỦ)ăcóătácăđ ngătiêuăc căđ năs căkh eăconăng i.ăTh iăgianăphunăc ngăcóăm iăquanăh ătíchăc căđ năr iăroăs căkh e,ăhayănóiăcáchăkhácăth iăgianăphunăcƠngălơuăthìăr iăroăs căkh eăcƠngăcao.ăS ăl năti păxúcăv iăthu cătr ăsơuăvƠăt ngă

li uăl ngăthu cătr ăsơuăc ngăcóăm iăquanăh ăt ăl ăthu năv iăr iăroăs căkh e.ăS ăl nă

th căhƠnhă(th căhi năvi căb oăh ălaoăđ ng)ăcóăquanăh ăt ăl ăngh chăv iăr iăroăs că

kh eăc aăng iănôngădơn

Atreya (2005 ) cătínhăcácăchiăphíăyăt ăphátăsinhăt ăthu cătr ăsơuăliênăquană

đ nătri uăch ngăc pătínhăc aăs căkh eănh ngăng iănôngădơnătr ngărauă ăNepal.ăNghiênăc uănƠyăchoăth yătrungăbìnhăm tăng iănôngădơnădƠnhăkho ngă1,58ăUSDăhƠngăn măchoăthi tăb ăanătoƠn.ăT ngăcácăkho năchiătiêuăchoăs căkh eădoăti păxúcăv iăthu cătr ăsơuăc aăm iăh ăgiaăđìnhăhƠngăn mădaoăđ ngăt ă0,00ăUSDăđ nă59,34ăUSD,ătrungăbìnhălƠă16,81ăUSD.ăM căs năsƠngătr ătrungăbìnhăc aăh ăgiaăđìnhă(WTP)ăchoă

vi căs ăd ngăthu cătr ăsơuăanătoƠnăh nădaoăđ ngăt ăm c th pă20USDăchoăđ năm căcaoănh ă665ăUSDăm iăn m.Wilsonă(2005)ăs ăd ngăd ăli uăkh oăsátăth căđ aăt ăSriăLankaăđ ă cătínhăchiătiêuăc aănôngădơnăchoăcácăhƠnhăviăphòngăth ă(DE)ăvƠăđ ăxácă

đ nhăcácăy uăt ă nhăh ngăđ năDE.ăK tăqu ănghiênăc uăc aăôngăchoăth yăr ngăchiătiêuăchoăDEăc aănôngădơnăt ăl ăngh chăv iăt ăl ăm căb nhăcaoăc aăng iănôngădơnă

s ăd ngăthu cătr ăsơu

AbedullahăvƠăc ngăs ă(2007)ăs ăd ngăm tăph ngăphápăti păc năc năbiênăđ ăxácăđ nhăcácăchi năl căđ uăt ătrongăt ngălaiănh măt ngăn ngăsu tălúaăchoăvùngă

Punjab,ăPakistan.ăCácăd ăli uăđ căthuăth păt ă200ănôngădơnătrongăn mă2005ăt ăhaiăhuy năTehsilsăvƠăSheikhupuraăđóălƠăvùngătr ngălúa l năc aăt nhăPunjab.ăNghiênăc uăđưăs ăd ngăhƠmăs năxu tăCobbăDouglasăđ ăxơyăd ngăhƠmăs năxu tăvƠăphơnătíchăcácă

y uăt ă nhăh ngăđ năn ngăsu tănh ăsau:

3 0

1 ij 6

1 ln

Xi3ă=ăTh iăgianăchoăth yăl iă/ătrangătr i

Xi4ă=ăGi ălaoăđ ngă/ătrangătr i

Xi5ă=ăChiăphíăthu cătr ăsơuă(Rupiă/ătrangătr i)

Xi6ă=ăchiăphíăphơnăNPKă/ătrangătr i

Di1ă=ăDummyămƠngăph ă=1ăn uăcó;ă=ă0ăn uăkhôngăcóămƠngăph

Di2ă=ăDummyăv ătríăđ t,ă=1ăn uăv ătríăđ tăt t;ă=0ăn uăv ătríăđ tăkhôngăt t Di3ă=ăDummyăchoăx ălỦăh tăgi ng,ă=1ăn uăcóăx ălỦ,ă=ă0ăn uăkhôngăcóăx ălỦ jălƠăm tăvectorăc aăkăthamăs ăch aăbi t,ă iălƠăsaiăs

K tăqu ăc aăhƠmăs năxu tăng uănhiênăchoăth yăh ăs ă nhăh ngăc aăthu cătr ăsơuălƠăkhôngăđángăk ăđ năhi uăqu ăs năxu tălúa,ătrongăkhiăđóăphơnăbónălƠăm tăhƠngăcóătácăđ ngătiêuăc căđ năhi uăqu ăs năxu tălúaăg o, nguyênănhơnălƠădoăs ăk tăh păkhôngăđúngăcáchăc aăN,ăP,ăKăvƠăcácăch tădinhăd ng.ăBênăc nhăđó,ăk tăqu ăc aămôăhìnhăchoăth yăr ngăđ uăt ăvƠoămáyăkéoăcóăth ăgópăph năđángăk ăvƠoăvi căc iăthi nă

hi uăqu ăk ăthu tătrongăs năxu t,ăng ăỦăr ngăvaiătròăc aăcácăbênăcungăc pătínăd ngănôngănghi pă(nh ăngơnăhƠng)ăc năph iăđ căxemăxétăl i.ăVìăv y,ăchi năl călơuădƠiă

lƠăđ uăt ăvƠoăho tăđ ngănghiênăc uănênăđ căt ngălênăđ ăthayăđ iăcôngăngh ăs nă

xu tănh măgópăph nănơngăcaoăhi uăqu ăs năxu tălúaăchoănôngădơn

Ajayi vƠăc ng s ,ă(2011)ănghiênăc uăđánhăgiáătácăđ ng c aăcácălo i thu c tr sơuăđ n s c kh e c aăng iănôngădơnă cácăvùngăbôngăCôted'Ivoireăt đóăđ aăraăcácă

gi iăphápăphòngăng a cho nh ngăng iănôngădơnătr ngăbôngăvùngănƠy Tuyănhiênătrênăth c t , kho ngăcáchăthôngătinăv s c kh eăconăng iăcácăv năđ liênăquanăđ n

thu c tr sơuăđangălƠătr ng i l năđ đ aăraăquy tăđ nhăchínhăsách,ăđ c bi tălƠă cácă

n căđangăphátătri năn iămƠăh u h tăcácăv ng đ c TBVTV do ti păxúcăth ng xuyênăx yăra.ăVìăv y,ănghiênăc uănƠyăđưăti năhƠnhăxácăđ nhăcácătri u ch ng s c

kh eăliênăquanăv i vi c s d ng thu c tr sơuăđ i v i nh ngănôngădơnătr ngăbôngăvùngăCôteăd'Ivoire,ăvƠăghiănh n ph n ng c aăcácăh giaăđìnhănôngăthônăđ năcácă

tri u ch ng BƠiănghiênăc u ch s d ngăph ngăphápăth ngăkêămôăt đ đánhăgiáăcácăch tiêuăliênăquanăđ n s c kh eăc ngănh ănh ng tri u ch ng b nh t t c a nh ng

ng iănôngădơnătr c ti p ti păxúcăv i TBVTVăc ngănh ănh ngăchiăphíăyăt mƠăh nôngădơnăph i b ra K t qu cho th yănôngădơnătr ngăbôngă Cote d'Ivoire m căcácă

b nhăliênăquanăđ n vi c ti păxúcăv i TBVTV m căđ khácănhauă nhăh ngăđ n nguyăc ăs c kh e t vi c ti păxúcăv i thu c tr sơuătrong nôngănghi p.ăCácătri u

ch ng bao g m nh căđ u, s m i,ăho,ădaăphátăbanăvƠăh tăh i.ăK t qu nghiênăc u

cho th y, nh ngăng i ti păxúcătr c ti p v i TBVTV m căcácătri u ch ngătrênăvƠă

s c kh e gi măsútăg p 4 l n so v i nh ngăthƠnhăviênăkhácătrongăgiaăđìnhăkhôngăti p xúcătr c ti p

Atreya vƠăc ng s (2012) nghiênăc uăđánhăgiáăcácătácăđ ngătiêuăc cămƠănôngă

nghi păthơmăcanhămangăl i,ăđ c bi tălƠăv hi u qu c a vi c s d ng thu c tr sơuănhăh ngăđ năconăng iăvƠămôiătr ng,ăvƠăcácăv năđ liênăquanăđ năchiăphíăkinh

t S n xu tă rauă ană toƠnă lƠă m t ngu n thu nh p quan tr ngă trongă nôngă nghi p,

nh ngăđi uănƠyăđưăngƠyăcƠngătr nênăph thu căvƠoăvi c s d ngăquáănhi u thu c

tr sơuăhóaăh c.ă i uănƠyăkhôngăch gơyăôănhi mămôiătr ngămƠăcònă nhăh ngăđ n

s c kh e c a ng iănôngădơn.ăLỦăthuy t c aăcôngătrìnhănghiênăc uănƠyăchoăr ng s