Phân tích tác động lãi suất năm 2011 và dự báo năm 2012

Lãi suất là giá cả sử dụng vốn, gắn liền với hoạt động tín dụng ngân hàng, đồng thời gắn liền với mọi hoạt động kinh tế có liên quan , mà trực tiếp là người gửi tiền và người vay vốn...

MỤC LỤC

PHẦN I: MỞ ĐẦU Lãi suất là một công cụ quan trọng của chính sách tiền tệ quốc gia do Ngân

hàng Trung ương điều hành Lãi suất là giá cả sử dụng vốn, gắn liền với hoạt động tín dụng ngân hàng, đồng thời gắn liền với mọi hoạt động kinh tế có liên quan , mà trực tiếp

là người gửi tiền và người vay vốn Nó có tác dụng rất lớn đối với việc tăng hoặc giảm khối lượng tiền lưu thông, thu hẹp hay mở rộng tín dụng, khích lệ hay hạn chế huy động vốn và đặc biệt là ảnh hưởng trực tiếp tới lạm phát

Lãi suất cao trong năm 2011 là một vấn đề thời sự trong nền kinh tế Việt Nam

Trần lãi suất huy động vốn do NHNN quy định là 14%, cùng với đó lãi suất cho vay của các NHTM liên tục phá trần, duy trì ở mức cao và chênh lệch lớn với lãi suất huy động Lãi suất cao được xem là lời giải hiện thời cho bài toán lạm phát và tỷ giá, nhưng câu chuyện lãi suất cao cũng đặt ra nhiều bất cập trong ổn định kinh tế vĩ mô năm vừa rồi.m Nhìn lại, Hiệp hội Ngân hàng và Ngân hàng Nhà nước (NHNN) kêu gọi đồng thuận và ra quyết định khống chế lãi suất tiền gửi lần lượt ở mức 11% (tháng 7/2010), 12%

(tháng 11/2010), 14% (tháng 12/2010) và cuối cùng là chế tài hóa đồng thuận theo Thông

tư số 02/NHNN/2011 ngày 3/3/2011 Nếu loại bỏ phần bù rủi ro tính lỏng ứng với kỳ hạn thì thực chất đường cong lãi suất ngân hàng luôn có xu hướng dốc xuống từ năm

2009 đến nay, đặc biệt từ đầu năm 2010 tới nay

NHNN sẽ giảm và giảm lãi suất như thế nào là chủ đề vẫn luôn nóng hổi trên

các mặt báo trong hai tháng đầu năm 2012 Nhiều phân tích được đưa ra, nếu lãi suất giảm sẽ tác động thế nào đến tình hình lạm phát, cả nền kinh tế sẽ vận hành như thế nào Điều đó chứng tỏ lãi suất vẫn là bài toán lớn của kinh tế Việt Nam và tình hình kinh tế Việt Nam trong năm nay phụ thuộc rất nhiều vào sự điều hành lãi suất nói riêng và chính sách tiền tệ nói chung của Chính phủ Nghiên cứu về thực trạng lãi suất ở Việt Nam năm qua cũng như dự báo tình hình lãi suất năm tới có ý nghĩa vô cùng quan trọng với mọi chủ thể tham gia các hoạt động kinh tế, từ điều tiết kinh tế vĩ mô cho đến các bài toán vĩ mô

Từ những lý do trên, chúng em quyết định lựa chọn đề tài “Phân tích tác động lãi suất năm 2011 và dự báo năm 2012” cho bài tiểu luận nhóm Tiểu luận nghiên cứu về

lãi suất ở Việt Nam năm 2011 với mục tiêu giúp các chủ thể trong nền kinh tế có thể lựa

chọn phương án đầu tư tốt nhất trong thời gian tới của năm 2012 Tiểu luận tổng hợp và phân tích các chỉ số kinh tế và các sự kiện liên quan đến lãi suất năm 2011, những thông tin liên quan đến lãi suất trong 2 tháng đầu năm 2012 dựa trên nền tảng kiến thức chung

về lãi suất Tiểu luận phân tích tác động của lãi suất năm 2011 tới nền kinh tế vĩ mô cũng như từng doanh nghiệp, cá thể và đưa ra những dự báo về tình hình lãi suất năm 2012 Tiểu luận gồm có 3 phần: phần I trình bày ngắn gọn những kiến thức cơ bản về lãi suất, phần II phân tích thực trạng lãi suất năm 2011 ở Việt Nam dựa trên những kết quả đặt được và những hạn chế từ đó rút ra nguyên nhân, phần III đưa ra dự báo về tình hình lãi suất năm 2012

PHẦN II: NỘI DUNG

I Tổng quan về lãi suất

1 Khái niệm lãi suất

Lãi suất là giá cả của quyền sử dụng một đơn vị vốn vay trong một khoảng thời gian nhất định như ngày, tuần, tháng hay năm.

Đây là loại giá cả đặc biệt, được hình thành trên cơ sở giá trị sử dụng chứ không phải trên

cơ sở giá trị Giá trị sử dụng của khoản vốn vay là khả năng mang lại lợi nhuận cho người

đi vay khi sử dụng vốn vay trong hoạt động kinh doanh hoặc mức độ thỏa mãn một hoặc một số nhu cầu nào đó của người đi vay Lãi suất được biểu hiện dưới dạng % Lãi suất cũng được xem là tỉ suất sinh lời mà người chủ sở hữu được thu từ khoản vốn cho vay

2 Phân loại lãi suất

2.1 Căn cứ vào nghiệp vụ ngân hàng

2.1.1 Lãi suất tiền gửi ngân hàng: là lãi suất ngân hàng trả cho các khoản tiền gửi vào

ngân hàng

2.1.2 Lãi suất tiền vay ngân hàng: là lãi suất mà người đi vay phải trả cho ngân hàng là

người cho vay Đối với NHTW, lãi suất tiền gửi là chi phí và lãi suất cho vay là thu nhập chủ yếu của ngân hàng

2.1.3 Lãi suất chiết khấu: áp dụng khi ngân hàng cho khách hàng vay dưới hình thức chiết

khấu thương phiếu hoặc giấy tờ có giá khác chưa đến hạn thanh toán

2.1.4 Lãi suất tái chiết khấu: áp dụng khi NHTW cho các ngân hàng trung gian vay dưới

hình thức chiết khấu lại thương phiếu hoặc giấy tờ có giá ngắn hạn chưa đến hạn thanh toán Lãi suất tái chiết khấu do NHTW ấn định căn cứ vào mục tiêu chính sách tiền tệ từng thời kỳ và xu hướng biến động lãi suất trên thị trường liên ngân hàng

2.1.5 Lãi suất liên ngân hàng: là lãi suất mà các ngân hàng áp dụng khi cho vay lẫn nhau

Lãi suất này phụ thuộc vào cung cầu vốn vay trên thị trường liên ngân hàng và chịu sự chi phối bởi lãi suất tái chiết khấu của NHTW

2.1.6 Lãi suất cơ bản: là lãi suất được các ngân hàng sử dụng làm cở sở để ấn định mức

lãi suất kinh doanh của mình Tại VN, lãi suất cơ bản do NHTCW công bố, áp dụng trên

đồng VN, được xác định dựa trên cơ sở lãi suất thị trường liên ngân hàng Theo luật Dân

sự VN, các tổ chức tín dụng không được cho vay với lãi suất cao gấp rưỡi lãi suất cơ bản

2.2 Căn cứ vào giá trị của tiền lãi

2.2.1 Lãi suất danh nghĩa: là lãi suất tính theo giá trị danh nghĩa của tiền tệ hay nói cách

khác là loại lãi suất chưa trừ đi tỉ lệ lạm phát

2.2.2 Lãi suất thực: là lãi suất được điều chỉnh lại cho đúng theo những thay đổi về lạm

phát

Lãi suất danh nghĩa = Lãi suất thực + Tỉ lệ lạm phát

2.2.3 Lãi suất hiệu dụng

2.3 Căn cứ vào tính linh hoạt của lãi suất

2.3.1 Lãi suất cố định: là lãi suất được qui định cố định trong suốt thời hạn vay

2.3.2 Lãi suất thả nổi: là lãi suất được quy định có thể lên xuống theo lãi suất thị trường

trong thời hạn tín dụng

2.4 Căn cứ vào loại tiền cho vay

2.4.1 Lãi suất nội tệ: là lãi suất cho vay và đi vay nội tệ

2.4.2 Lãi suất ngoại tệ: là lãi suất cho vay và đi vay ngoại tệ

2.5 Căn cứ vào nguồn tín dụng trong nước hay quốc tế

2.5.1 Lãi suất trong nước hay lãi suất địa phương: lãi suất áp dụng cho các hợp đồng

trong quốc gia

2.5.2 Lãi suất quốc tế: là lãi suất áp dụng trong các hợp đồng quốc tế

3 Vai trò của lãi suất trong nền kinh tế

3.1

Lãi suất với đầu tư và tăng trưởng kinh tế

Đầu tư là biến số quan trọng của kinh tế vĩ mô và có mối quan hệ hai chiều với tăng trưởng kinh tế Có 3 yếu tố chính tác động đến đầu tư, trong đó lãi suất thực là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quyết định đầu tư vì lã suất chính là chi phí cơ hội của đầu tư,

tỉ lệ nghịch với đầu tư

3.2

Lãi suất với tiết kiệm và tiêu dùng :

Tiêu dùng là một cấu phần của tổng cầu Tiết kiệm làm giảm tổng cầu nhưng đóng góp trong việc huy động vốn cho nền kinh tế Tỉ lệ tiêu dùng và tiết kiệm của một hộ gia đình

là không cố định, phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có lãi suất Lãi suất có mối quan

hệ cùng chiều với tiết kiệm và ngược chiều với tiêu dùng Nếu lãi suất cao, người dân sẽ dành tiền gửi ngân hàng, tăng tiết kiệm, tiêu dùng giảm, hay lãi suất được coi như chi phí

cơ hội của tiêu dùng

3.3

Lãi suất với chỉ số giá tiêu dùng :

Lãi suất và CPI có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Lãi suất thường tăng trong các thời kì lạm phát cao và ngược lại Gắn với NHTW, trong thời kì lạm phát cao, NHTW sẽ tăng lãi suất tái chiết khấu đối với các NHTM, các NHTM giảm khoản tiền vay chiết khấu, cung tiền giảm, làm giảm lạm phát và ngược lại

3.4

Lãi suất với tỉ giá hối đoái :

nếu lãi suất nội tệ tăng nhanh hơn lãi suất ngoại tệ làm cho tỉ giá giảm, nội tệ lên giá và ngược lại

3.5

Lãi suất với quá trình phân bổ các nguồn lực

Do nguồn lực luôn khan hiếm, con người phải luôn phân bổ nguồn lực cho thật hiệu quả Tiền lương là giá của lao động, lãi suất là giá của vốn Nếu giá của lao động cao hơn giá của một đơn vị vốn thì sử dụng vốn có hiệu quả hơn lao động và ngược lại Vậy, lãi suất

có vai trò phân bổ hiệu quả hai yếu tố đầu vào

3.6

Lãi suất với hoạt động của NHTM :

Với chìa khóa là lãi suất, các NHTM đóng vai trò quan trọng trong việc huy động vốn nhàn rỗi từ cá nhân, hộ gia đình, tổ chức để phân bổ đến nơi thiếu vốn Để hoạt động hiệu quả, NHTM phải đặt ra mức lãi suất huy động và cho vay hợp lí Lãi suất cho vay phải cao hơn lãi suất huy động để bù đắp chi phí và rủi ro Một mức lãi suất cho vay hợp lí đủ

để bù đắp các chi phí rủi ro nhưng vẫn đảm bảo khả năng vay vốn của các doanh nghiệp sẽ giúp NHTW thu hút được nhiều khách hàng, góp phần vào quá trình phân bổ nguồn lực hiệu quả cho nền kinh tế

II Đánh giá thực trạng lãi suất năm 2011

1 Khái quát tình hình lãi suất 2011

1.1 NHNN quy định trần lãi suất huy động vốn

Ngày 3/3/2011, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Thông tư số 02/2011/TT-NHNN quy định mức lãi suất huy động vốn tối đa bằng VND, với quy định: tổ chức tín dụng ấn định lãi suất huy động vốn bằng VND (lãi suất tiền gửi, lãi suất giấy tờ có giá) của các tổ chức (trừ tổ chức tín dụng) và cá nhân bao gồm cả khoản chi khuyến mại dưới mọi hình thức không vượt quá 14%/năm; riêng các quỹ tín dụng nhân dân cơ sở ấn định lãi suất huy động vốn bằng VND không vượt quá 14,5%/năm

Vậy là từ tháng 3, NHNN đã có những tín hiệu tuýt còi cho cơn bão phá trần lãi suất của các NHTM Có thể thấy rằng bằng những biện pháp quyết liệt của Chính phủ, chúng ta đã nghiêm ngặt thực hiện được trần lãi suất huy động là 14% đến nay nhưng lãi suất cho vay của các NH không hề giảm và còn duy trì ở mức quá cao 18% đến 20%, thậm chí có trường hợp trên 20% và 24% đến 25%

1.2 Lãi suất cho vay quá cao

Như đã chỉ ra ở trên, lãi suất cho vay của các NHTM trong năm qua duy trì ở mức quá cao Theo lý luận kinh tế, lãi suất cao chứng tỏ mức rủi ro lớn Nhiều phân tích cho rằng các NHTM lo ngại trước tình trạng nợ xấu nên mới ấn định các mức lãi suất như vậy Còn về phía các DN, họ vừa gặp khó khăn trong việc tìm kiếm các nguồn vốn từ NH, vừa phải oằn mình trả lãi NH Không phải ngẫu nhiên mà trong năm vừa rồi có tới 50.000

DN ngừng hoạt động kinh doanh trong năm qua Câu hỏi đặt ra ở đây là liệu các nguồn vốn qua trung gian tài chính là các NHTM có được sử dụng hiệu quả

2 Một số tác động của lãi suất trong năm 2011

2.1 Lãi suất giải quyết bài toán lạm phát và tỷ giá

Lãi suất được coi là một công cụ để chống lạm phát Thứ nhất, lãi suất huy động vốn cao có tác động kích thích người dân, các tôt chức gửi tiết kiệm, chuyển các đồng tiền nhàn rỗi của mình vào NH Thứ hai, lãi suất cho vay cao khiến không phải DN nào cũng vay vốn NH được, xét trên khía cạnh nào đó thì đồng vốn có thể được sử dụng hiệu quả hơn

Lãi suất gửi tiết kiệm VND (14%) cao hơn hẳn lãi suất tương đương của các đồng ngoại

tệ (USD 2%) khiến cho đồng nội tệ có giá hơn, hạn chế được tình trạng “Đôla hòa” trong dân

Quy định trần lãi suất tiền gửi giúp NHNN có nhiều công cụ như tái cấp vốn, cho vay qua đêm, nghiệp vụ thị trường mở để xử lý khi các NHTM có vấn đề

Lãi suất đang cõng trên lưng mình quá nhiều mục tiêu: vừa ổn định tỷ giá, vừa chống lạm phát; thậm chí, còn góp phần phơi lưng những ngân hàng yếu kém để dọn đường cho một phần của câu chuyện tái cơ cấu và ở một phương diện nào đó, là rào cản loại bỏ những doanh nghiệp làm ăn thiếu hiệu quả; trong khi đó, lại muốn chúng ở mức thấp hơn nữa so với thực tế để phục hồi sản xuất là điều không tưởng Tuy nhiên lãi suất chỉ là giải pháp tạm thời (cái được trong thời gian ngắn), và việc điều hành lãi suất năm qua của NHNN

có phát huy hiệu quả cao hay không

2.2 Lãi suất cao nhưng các vấn đề kinh tế vĩ mô vẫn chưa được điều tiết tốt

Tiếp đến, chúng ta đề cập đến những mặt chưa được của tình hình lãi suất năm

2011 Lãi suất cao có tác dụng huy động vốn, như đã phân tích, giúp các NH luôn chủ động hơn trước vấn đề thanh khoản Đầu năm lãi suất huy động của các NHTM là 17%- 20%, sau đó tháng 3 NHNN quy định trần lãi suất là 14% Quy định này khiến tất cả các NHTM gần như có chung lãi suất huy động tháng, giúp các NH kém có khả năng huy động vốn cao hơn Mục đích là vậy, nhưng thực tế, khả năng thanh khoản của các NH không cải thiện được trong khi vẫn có trường hợp lấy vốn quá ngắn hạn cho vay trong dài hạn và hàng loạt trường hợp lách quy định để tìm vốn của một số NHTM

Về giải quyết vấn đề lạm phát, năm 2008, để thắt chặt tiền tệ chống lạm phát, thống đốc NHNN yêu cầu các ngân hàng thương mại (NHTM) thực hiện lãi suất huy động vốn phải thực dương (cao hơn mức lạm phát dự kiến), nhưng yêu cầu này thiếu nhất quán là quy định mức lãi suất huy động vốn không được vượt quá 12%/năm, trong khi mức lạm phát thực tế chỉ qua ba tháng đầu năm 2008 đã lên tới 9,2%

Từ tháng 3 năm 2011, NHNN quy định trần lãi suất huy động là 14%, nhưng thực tế nó thấp hơn rất nhiều so với tỷ lệ lạm phát năm là 18.36%

Lãi suất cho vay của các NHTM quá cao chứng tỏ rủi ro của thị trường lớn Sự bất

ổn của hệ thống tín dụng còn được thể hiện qua lãi suất liên ngân hàng có lúc lên đến 25%- 30%

3 Nguyên nhân

Để tìm ra nguyên nhân cho những bất cập trong bài toán lãi suất nói riêng và phát triển kinh tế nói chung, chúng ta cần phải ra soát lại hoạt động của các NHTM

Vì sao nhiều NH phải lách luật để huy động vốn? Vì sao năm nay NHNN phải chia nhóm

ra chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng theo Chỉ thị 02/CT? Do đâu mà các NH luôn phải đề phòng cao mà tỷ lệ nợ xấu vẫn cao?

Các nguồn vốn cho vay của NH phần nào vẫn chưa được sử dụng hiệu quả Hoạt động tín dụng chưa thực sự tốt, nhiều đồng vốn chạy lạc dòng Thêm vào đó, sự đóng băng của thị trường Bất động sản cũng như những sụt giảm của thị trường Chứng khoán năm vừa rồi cũng là nguyên nhân làm nhiều NH khó khăn trong hoạt động tín dụng

Theo thông lệ quốc tế, lãi suất cho vay thường chỉ cao hơn lãi suất huy động vốn từ 2%-2,5% là NH đã có lời Thế nhưng, tại Việt Nam, các NH đồng loạt huy động vốn với lãi suất 14%/năm từ nhiều tháng nay nhưng lãi suất cho vay phổ biến vẫn ở mức 20%/năm trở lên, cao hơn lãi suất đầu vào 6%/năm Việc điều hành lãi suất của nước ta còn mang nhiều tính hành chính Văn bản chỉ đạo về lãi suất chưa đồng bộ, thiếu tính tiên liệu NHNN tự làm khó mình trong việc điều hành

Tóm lại, trong vận hành của nền kinh tế các nhân tố đều có mối liên hệ chặt chẽ, tác động mạnh lẫn nhau, lãi suất trở thành nỗi ám ảnh trong năm 2011 là do hàng loạt những bất cập trong mọi lĩnh vực từ lạm phát, hoạt động của các NHTM, thị trường Bất động sản, Thị trường Chứng khoán, hiệu quả sử dụng đồng vốn trong kinh doanh…

III Dự báo tình hình lãi suất năm 2012

1 Bối cảnh kinh tế xã hội trong nước và quốc tế năm 2012

1.1 Tình hình kinh tế trong nước

Năm 2012 quyết tâm của Chính phủ về việc ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát, chính sách tiền tệ vẫn theo hướng chặt chẽ nhưng chủ động hơn để phục vụ cho hiệu quả sản xuất kinh doanh Nghị quyết 11 BCH TƯ Đảng đặt ra chỉ tiêu lạm phát năm 2012 dưới 10% , tổng sản phẩm quốc nội GDP tăng từ 6%- 6.5% NHNN cũng tuyên bố chủ trương giảm lãi suất trong năm 2012 này

Về thị trường tín dụng tháng 2, 2012 NHNN đã phân loại chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng trong Chỉ thị 02/CT Việc phân loại này sẽ căn cứ vào năng lực tài chính, khả năng kiểm soát và chất lượng quản lý hoạt động của ngân hàng Việc NHNN phân nhóm và giới hạn chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng sẽ lành mạnh hóa thị trường lãi suất

Và theo định hướng ưu tiên của Chính phủ, việc tập trung cho sản xuất và giảm tăng trưởng tín dụng , giảm cung tiền sẽ là một cơ sở tốt để giảm lạm phát Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 1 /2012chỉ tăng khoảng 1% so với tháng trước Lạm phát so với cùng kì năm trước đã giảm tốc còn 17.27 % , là mức thấp nhất trong vòng 10 tháng trở lại đây Theo dự đoán của các nhà kinh tế, lạm phát đang giảm dần

Về tâm lý đầu tư của người dân, với những ảm đạm của của thị trường Bất động sản

và thị trường Chứng khoán năm qua thì gửi tiền vào NH với lãi suất 12% vẫn là lựa chọn

an toàn và có lãi

2.2 Tình hình thế giới

Năm 2011, kinh tế thế giới sau hơn hai năm lâm vào suy thoái đã phục hồi trở lại

nhưng không vững chắc, và không đồng đều giữa các khu vực Khủng hoảng nợ công ở khu vực đồng Euro lan rộng, nợ công ở nhiều nền kinh tế chủ chốt tăng cao tới mức nguy hiểm Đồng đô-la Mỹ biến động mạnh, giá vàng tăng Những diễn đó tác động không nhỏ tới diễn biến kinh tế vĩ mô trong nước cộng hưởng với những yếu kém nội tại làm cho bức tranh kinh tế Việt Nam năm 2011 không mấy sáng sủa

2.Dự báo tình hình lãi suất năm 2012

Việc giảm lãi suất hay không còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố: lạm phát, sức khỏe thanh khoản của các NH,… Nhưng theo dự báo chung, trần lãi suất huy động vốn sẽ duy trì trong quý 1 và quý 2 là 14% sau đó giảm dần đến 10% và lãi suất cho vay sẽ giảm xuống mức 14.5% đến 17%

Thứ nhất, giảm lãi suất là định hướng của Chính phủ Trong thông điệp đầu xuân

với báo giới, Thống đốc Nguyễn Văn Bình đã phát đi thông điệp, lãi suất có thể giảm về mức 10% nếu như đảm bảo 2 điều kiện cần và đủ: Lạm phát về mức 9 – 9,5%, đồng thời khắc phục được tình trạng thanh khoản yếu