Tìm hiểu các tác nhân gây tổn thất năng suất cây cà chua trồng ở vùng Đơn Dương và Đức Trọng

Xác định chính xác các tác nhân chính gây thiệt hại trên diện rộng cây cà chua ghép ở hai huyện Đơn Dương và Đức Trọng/Lâm Đồng

DANH SÁCH NHỮNG NGƯỜI THAM GIA THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

NHỮNG NGƯỜI THAM GIA THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

Họ và tên Đơn vị công tác

và lĩnh vựcchuyên môn

Nội dung nghiên cứu

Tiên và các cộng sự

Côn trùng học Định loại và xác định mật độ

các loại côn trùng chích húttheo mùa

Hoàng Thị Như

Phương và các cộng sự

CNSH thực vật Tuyển chọn và nhân giống cây

sạch bệnhNguyễn Văn Ngọc Thực vật Điều tra, thu mẫu, thử nghiệm

1 Trung tâm sưu tập và

lưu trữ giống vi sinh và

tế bào Liên Bang

Dr Stephan Winter, Trưởng

bộ phận virus thực vật

Th.S Nguyễn Văn Sơn, chi cục phó

M c l c ục lục ục lục

DANH SÁCH NHỮNG NGƯỜI THAM GIA THỰC HIỆN ĐỀ TÀI 1

TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 3

SUMMARY 5

TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 7

MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI 8

TỔNG QUAN NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 8

CÁCH TIẾP CẬN, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, PHẠM VI NGHIÊN CỨU 9 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐÃ ĐẠT ĐƯỢC 15

1 Xác định nguyên nhân, hiện trạng các tác nhân gây hại 15

GIÁM ĐỊNH BỆNH DO VIRUS GÂY RA TRÊN CÂY CÀ CHUA: 15

GIÁM ĐỊNH BỆNH DO VI KHUẨN GÂY RA 19

GIÁM ĐỊNH BỆNH HẠI DO NẤM GÂY RA 22

KHẢO SÁT HIỆN TRẠNG CÁC VECTƠ TRUYỀN BỆNH 27

2 Xác lập các biện pháp phòng trừ: 30

3 Thử nghiệm mô hình phòng tránh bệnh trên thực địa và đưa ra khuyến cáo với nông dân 33

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 35

TÀI LIỆU THAM KHẢO 36

PHẦN PHỤ LỤC 38

TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Tên đề tài: Tìm hiểu các tác nhân gây tổn thất năng suất cây cà chua trồng ở vùng Đơn Dương và Đức Trọng

Mã số: B2007-14-18

Chủ nhiệm đề tài: Nguyễn Xuân Tùng, Tel.: 0918-525624, E-mail: tungnx@dlu.edu.vn

Cơ quan chủ trì đề tài: Trường Đại học Đà Lạt

Cơ quan và cá nhân phối hợp thực hiện: Trung tâm sưu tập và lưu trữ giống vi

sinh và tế bào Liên Bang (DSMZ) , CHLB Đức (Dr Stefan Winter, Giám đốc Trung Tâm) và Chi Cục Bảo Vệ Thực Vật Lâm Đồng (Th.S Nguyễn Văn Sơn, Chicục phó)

Thời gian thực hiện: Từ tháng 6/2007 đến tháng 6/2009

- Thử nghiệm các mô hình phòng tránh các tác nhân gây hại trên quy mô nhỏ vàphân tích kết quả

- Thử nghiệm quy trình trên ruộng sản xuất và đưa ra khuyến cáo

- Báo cáo tổng kết

3 Các kết quả chính đạt được:

Vùng trồng cà chua ở hai huyện Đơn Dương và Đức Trọng (tỉnh Lâm Đồng)

có thể trồng cà chua quanh năm và cho năng suất cà chua khá cao (trên 30 tấn quả/ha) Chỉ riêng huyện Đơn Dương, Tổng diện tích trồng cà chua ước tính là vàokhoảng 4000 ha và cung cấp trên 12.000 tấn quả mỗi năm

Mặc dù cây cà chua trồng ở đây bị ảnh hưởng bởi nhiều tác nhân gây bệnh

khác nhau, bao gồm nấm, vi khuẩn, virus Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu đã khẳng định rằng virus là tác nhân chủ yếu gây tổn thất năng suất cà chua nghiêm trọng trên diện rộng ở nhiều mùa vụ tại khu vực nghiên cứu.

Dựa vào việc phân tích triệu chứng và tìm hiểu ký chủ, bốn loại virus, gồm

có virus xoăn lá cà chua (TLCV), virus vàng xoăn lá cà chua (TYLCV), viruskhảm dưa leo (CMV) và virus khảm thuốc lá (TMV) được phân lập và xét nghiệmbằng phương pháp DAS-ELISA Trong khuôn khổ của đề tài, có hơn 500 mẫuđược thu thập và xét nghiệm Kết quả đã phát hiện được hiện tượng bội nhiễmvirus ở nhiều khu vực và mức độ nhiễm cũng như chủng loại virus gây hại cũngthay đổi theo từng mùa vụ Những khảo sát về vectơ gây nhiễm cũng đã được thực

hiện Kết quả đã chứng minh rằng bọ phấn (Bemisia tabaci) là tác nhân lây truyền

bệnh chính ở đây

Project title: Investigation of main factors leading to harvest losses of tomato

grown in Don Duong and Duc Trong regions

Code Number: B2007-14-18

Coodinator: Dr Nguyen, Xuan Tung

Implementing Institution: Dalat University, Dalat, Vietnam

Cooperating Institutions: Plant Virus Division, DSMZ (Germany) and PlantProtection Division of Section for Agriculture and Rural Development (LamdongProvince)

Duration: From Juni, 2007 to Juni, 2009

- Building of the preventing and reducing strategies

- Examination and analysis of these strategies on mini-scales

- Examination of proposed strategies on tomato fields and extending ofrecomendations

3 Results obtained:

The growing area of tomato in Don Duong and Duc Trong districts (Lam Dongprovince, Vietnam) is approximately 4000 ha yearly yielding more than 12,000tons of fruit

Based on the symtomatology and host range analysis, four viruses includingtomato leaf curl virus (TLCV), tomato yellow leaf curl virus (TYLCV), tomatomosaic virus (TMV), and cucumber mosaic virus (CMV) were isolated from theleafs of disease plants and identified by DAS-ELISA tests In three years (2006 –2008), more than 1000 samples were collected and tested for virus infection

It was examined that virus disease was the main cause of severe harvest losses oftomato in this region Mixed infection was detected on many fields, and the rangeand types of infected viruses changed from season to season The aphid andtransmission tests were also carried out, and the results showed that whitefly

(Bemisia tabaci) was the major vectơ of virus transmission

Fig : A virus-infected tomato yield leading to severe harvest loss

TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Khác với nhiều địa phương ở nước ta, cây cà chua (Lycopersicon esculentum)

có thể được trồng quanh năm ở Đơn Dương và Đức Trọng/Lâm Đồng do điều kiệnkhí hậu và thổ nhưỡng phù hợp

Sự du nhập đến mức không thể kiểm soát được các giống cà chua dại dùnglàm gốc ghép trong thời gian gần đây một mặt đã làm tăng sức sống của cây càchua dẫn đến việc gia tăng năng suất một cách đáng kể; mặt khác do diện tíchtrồng cà chua tăng đột biến trong thời gian gần đây đã làm bùng phát dịch bệnhgây thiệt hại nặng nề cho người trồng trọt Theo thống kê chưa đầy đủ của SởNông nghiệp & PTNT Lâm Đồng, thiệt hại do thất thu cà chua trong vụ đông xuân

2006 – 2007 đã lên đến trên 10 tỉ đồng

Năm 2006, Chi Cục BVTV Lâm Đồng đã tiến hành khảo sát tác nhân gây hạiban đầu và đã đưa ra kết luận sơ bộ về kết quả giám định virus trên cà chua, tácnhân gây hại chính Tuy nhiên, người sản xuất tại địa phương lại cho rằng yếu tốđất đai và thuốc diệt cỏ là tác nhân chính Nông dân địa phương do đó đã sử dụngmột lượng lớn thuốc BVTV gây tốn kém và ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.Chính vì lẽ đó mà việc nghiên cứu xác định chính xác các tác nhân gây hại vàđưa ra các biện pháp khả thi nhằm giảm thiệt hại cho nền sản xuất tại địa phương

và giảm mức độ ô nhiễm môi trường là một nhiệm vụ cấp thiết

Trường Đại học Đà Lạt đóng trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng với các khoa Sinhhọc và Nông lâm, thiết nghĩ sẽ có đủ năng lực để giải quyết vấn đề nêu trên

Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực của đề tài

Việc nghiên cứu các tác nhân hại cây cà chua đã được nghiên cứu từ lâu và ởnhiều nơi trên thế giới và ở nước ta

Tuy nhiên, sự bùng phát của các tác nhân nói trên là sự tổ hợp của rất nhiềuyếu tố sinh học-môi trường và tập quán canh tác ở địa phương, do đó các nhân tốnói trên cần được xác định cụ thể.

Cho đến nay vẫn chưa có một nghiên cứu tổng hợp thuộc lĩnh vực nói trênđược tiến hành tại thực địa

Sau khi nhóm nghiên cứu tiến hành lấy mẫu phân tích tại thực địa trong 2năm; với sự cộng tác của DSMZ (CHLB Đức), đã xác định có tối thiểu 4 loài virushại cây và 2 loài côn trùng chích hút khác nhau Chúng đều thay đổi rất nhanh Vì

lẽ đó, cần phải nghiên cứu cụ thể để tìm ra quy luật chuyển hoá của các tác nhân

Từ đó mới có những khuyến cáo chính xác

MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI

- Xác định chính xác các tác nhân chính gây thiệt hại trên diện rộng cây cà chuaghép ở hai huyện Đơn Dương và Đức Trọng/Lâm Đồng

- Đưa ra được các khuyến cáo có tính khả thi cao để làm giảm thấp mức độ thiệthại

- Đào tạo nguồn nhân lực chuyên môn trong lĩnh vực bệnh lý thực vật cho địaphương và cho khu vực

- Tranh thủ sự giúp đỡ quốc tế

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU, CÁCH TIẾP CẬN, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Hiện tại diện tích trồng cà chua của cả nước dao động từ 12000 đến 14000 ha,trong đó tập trung nhiều nhất ở hai huyện Đơn Dương và Đức Trọng (Lâm Đồng)khoảng 4000 đến 4500 ha/năm, năng suất bình quân đạt 35 đến 40 tấn/ha, nhiềudiện tích đạt 70 đến 80 tấn/ha nhờ lợi thế nhiệt độ thấp, phù hợp với giống cà chuacộng với nông dân có trình độ kỹ thuật khá, chịu đầu tư và nhanh nhạy với kỹ thuậtmới

Theo báo cáo của Chi Cục Bảo Vệ Thực Vật Lâm Đồng, Đơn Dương và ĐứcTrọng (Lâm Đồng) là hai vùng trọng điểm trồng cà chua của cả nước trong hainăm 2005 và 2006 rơi vào tình trạng khó khăn do bệnh tàn phá hơn 410 ha vàđang tiếp tục lan nhanh, tỷ lệ thiệt hại từ 18,5 đến 90% Các khu vực chịu ảnhhưởng nghiệm trọng của dịch bệnh là Liên Nghĩa (Đức Trọng), Lạc Lâm, LạcXuân, Ka Đô, Tu Tra, P’Ró, ….(Đơn Dương) Dịch bệnh gây ra đã khiến nông dâncác huyện Đơn Dương, Đức Trọng thiệt hại nghiệm trọng về kinh tế và hiện chưa

có biện pháp khắc phục

2

Phương pháp nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu :

Dựa vào những nội dung đã đăng ký, chúng tôi đã lựa chọn những phươngpháp tiếp cận cụ thể như sau:

Khảo sát, đánh giá hiện trạng dịch bệnh:

- Thực hiện 16 đợt khảo sát tình hình dịch bệnh, kết hợp thăm dò người dân

về tình trạng dịch bệnh ở cây cà chua trong những năm gần đây cũng như cáchkhắc phục, phòng trừ dịch bệnh tại vùng Ka Đô (Đơn Dương) và Phú Hội (ĐứcTrọng) Tổng diện tích trồng cà chua được chọn điều tra là khoảng 60 ha

- Thu thập, phân tích giám định mẫu đối với bệnh do vi khuẩn, virus và nấm:Chọn vùng lấy mẫu mang tính đại diện cho tình trạng bệnh tại khu vực khảosát, sau đó tiến hành phân thành các ô ngẫu nhiên để xác định tỷ lệ nhiễm và thumẫu để phân tích, giám định các chủng nấm, vi khuẩn và virus gây hại chủ yếu.

- Tìm hiểu ký chủ trung gianlan truyền bệnh virus:

Tiến hành quan sát, phát hiện các ký chủ trung gian (vectơ) truyền bệnh virus,tìm hiểu tập quán cũng như điều kiện sống của chúng

Đếm mật độ của các ký chủ trung gian (vectơ) truyền bệnh ở các thời điểm,

vị trí khác nhau

Nghiên cứu biện pháp làm giảm tốc độ lây lan của nấm bệnh:

Chọn vùng khảo nghiệm mà dịch bệnh cụ thể là do nấm mới bắt đầu pháttriển để có kết quả chính xác, vì trong điều kiện thời tiết ẩm ướt nấm bệnh pháttriển rất nhanh và dễ lây lan

2 Nội dung, p hương pháp nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu :

Nội dung 1: Xác định nguyên nhân, hiện trạng các tác nhân gây hại

a) Mục tiêu:

Tìm hiểu các bệnh phổ biến để khuyến cáo biện pháp phòng trừ kịp thời

b) Sản phẩm phải đạt: kết quả phân tích và định loại

c) Phương pháp:

Tiến hành khảo sát trên 4 khu vực được đánh giá là có tính đại diện cho tìnhhình dịch bệnh tại vùng Ka Đô (Đơn Dương Lâm Đồng) và 2 khu vực thuộc huyện

Tại mỗi khu vực điều tra , tiến hành chọn mẫu khảo sát theo mô hình ô ngẫu nhiên Đối với những loại bệnh không phổ biến và không gây tổn thất nghiêm trọng,

chúng tôi không tiến hành chọn mẫu thống kê định lượng mà chỉ xác định tổng quát giá trị ngưỡng để tiến hành đánh giá bán định lượng Ví dụ: <5% hoặc Trên các cây cà chua có biểu hiện bệnh lý, chúng tôi tiến hành những phần

việc cụ thể như sau:

Nhận diện sơ bộ bệnh thông qua biểu hiện hình thái, phải phân biệt rõ bệnh

do từng đối tượng vi sinh vật (nấm, vi khuẩn, virus,…) và phân biệt giữa các bệnh

do cùng một nhóm vi sinh vật (ví dụ: thán thư, mốc sương, mắt cua,…)

Tiến hành thu mẫu có triệu chứng để giám định bệnh Tổ chức thu mẫu vàocác tháng 3-4; 6-7, 11-12 Khi thu mẫu, đưa các mẫu bệnh khác nhau vào trong cáctúi giấy khác nhau, đánh số ký hiệu mẫu và điền các thông tin cần thiết vào phiếuđiều tra mẫu bệnh Tùy thuộc vào thời gian vận chuyển mẫu mà xác định cần sửdụng hay không sử dụng thùng đá để bảo quản mẫu

Khi lấy mẫu ở thân và lá thì lấy ở vị trí bao gồm cả mô khỏe và mô bệnh Đốivới quả hay thân/lá mọng nước thì chọn những mẫu mới xuất hiện triệu chứng haytriệu chứng đang ở giai đoạn giữa của sự phát triển

Trên mỗi phiếu điều tra mẫu bệnh có ghi rõ các thông tin sau:

- Tên cây chủ và bộ phận cây bị nhiễm

- Địa điểm chính xác nơi lấy mẫu ( xã, thị xã, thị trấn, huyện, tỉnh,…) Dùng máyđịnh vị vệ tinh (GPS) để xác định tọa độ

- Ngày lấy mẫu

- Tên người lấy mẫu, ký hiệu mẫu.

- Triệu chứng bệnh và mức độ bệnh

Việc giám định bệnh được thực hiện như sau:

Đối với vi khuẩn và nấm :

Tiến hành nuôi cấy, phân lập, quan sát hình thái và định loại theo tài liệuhướng dẫn [10] Thực hiện 2 đợt giám định trong 2 năm, mỗi đợt giám định 12mẫu bệnh

Đối với mẫu bệnh vi rus :

Đây là nội dung trọng tâm của đề tài Phương pháp thực hiện và phạm vinghiên cứu cụ thể như sau:

Tiến hành giám định virus bằng hai phương thức:

a) Giám định bằng phương pháp DAS-ELISA: Để phát hiện TMV và CMV,

chúng tôi sử dụng KIT của hãng Biorad Đối với TYLCV (serotype Sardinia vàMalaga), chúng tôi nhờ đối tác DSMZ giám định mẫu sau khi chiết xuất virus theoquy trình hướng dẫn của bộ kit Việc chiết xuất từng loại virus dùng trong các thửnghiệm lây nhiễm được thực hiện theo quy trình mô tả trong ngân hàng dữ liệuvirus thực vật của Hiệp hội Vi sinh ứng dụng (www.dpvweb.net) Trong thời giantiến hành đề tài, chúng tôi đã tiến hành giám định 4 đợt, mỗi đợt chọn 24 mẫu đạidiện thuộc phạm vi nghiên cứu nói trên

b) Giám định bằng kính hiển vi điện tử: Dựa vào các triệu chứng nghi ngờ

nhiễm virus đã được mô tả trong các chuyên khảo, chúng tôi đã thu thập 9 mẫubệnh và gửi đến DSMZ (Đức) để tiến hành soi kính hiển vi điện tử

Để xác định vectơ truyền bệnh, chúng tôi sử dụng phương pháp lây nhiễm

chủ động bằng vectơ: Tiến hành bắt loại côn trùng chích hút có mặt phổ biến là bọ

phấn (Bemisia tabaci) trên các ruộng cà chua bị thiệt hại nặng, bỏ đói 2 – 3 giờ,

sau đó thả vào các cây cà chua ghép đã test sạch bệnh trước đó theo tỷ lệ 10con/cây Cây thử nghiệm được trồng trong lưới chống muỗi trong suốt thời giantiến hành thử nghiệm Chúng tôi tiến hành thí nghiệm này trên 3 giống trồng phổbiến tại địa phương là Kim cương đỏ, Ana và 386, mỗi giống 10 cây Thử nghiệmđược tiến hành 2 đợt

Để khảo sát mật độ vectơ truyền bệnh, chúng tôi tiến hành đếm các loại côn

trùng chích hút trên cây khoai tây liên tục trong 5 ngày tại các thời điểm khác nhautrong ngày (sáng, trưa, chiều, …) bẳng cách chia khu vực đếm theo hình zích zắc

và khoanh thành các ô ngẫu nhiên, mỗi ô gồm 3 cây và tiến hành đếm số lượngvectơ trên 1 cây đại diện, sau đó dựa trên diện tích và số lượng cây của mảnh vườntính ra số lượng vectơ trên mảnh vườn tại các thời điểm khác nhau trong ngày

Nội dung 2: Xác lập các biện pháp phòng trừ, thử nghiệm các mô hình phòng tránh các tác nhân gây hại trên quy mô nhỏ và phân tích kết quả

a) Mục tiêu: Đưa ra khuyến cáo có tính khả thi để hướng dẫn nông dân thựchiện nhằm hạn chế mức độ thiệt hại

b) Phương pháp: Dựa vào việc nghiên cứu tài liệu về nguyên nhân bệnh sinh,kết hợp với nông dân và các cán bộ khuyến nông ở địa phương, chúng tôi chỉ tiến

hành thử nghiệm các mô hình phòng tránh bệnh hại trên cây cà chua phi hóa học,

gồm có các biện pháp sau:

- Đối với tác nhân virus:

+ Sử dụng các giống được xác nhận là có tính kháng virus

+ Dùng lưới chắn côn trùng để ngăn chặn sự phát tán của bệnh

+ Phủ luống trồng cà chua bằng bạt phản quang để giảm sự thâm nhập của bọphấn

- Đối với tác nhân nấm bệnh:

Dùng biện pháp ngắt bỏ các lá chân (các lớp lá nằm sát vị trí tiếp đất) nhằm

mục đích tạo vi môi trường thông thoáng cho cây phát triển, làm cho đất bớt ẩmướt , do đó môi trường trở nên ít thuận lợi cho bào tử nấm phát triển, giúp ngăn cản

sự lây lan của nấm bệnh Ngoài ra, việc ngắt bỏ lá còn giúp cho thuốc trừ nấm dễdàng tiếp xúc với các bộ phận khác của cây làm tăng hiệu quả của thuốc

Trong thời gian tiến hành đề tài, chúng tôi Chọn hai thời điểm nấm bệnh trởnên phổ biến (chiếm tỷ lệ trên 10%) để thử nghiệm và đánh giá tính hiệu quả của

mô hình theo cách tiếp cận cụ thể như sau:

Tại các thửa ruộng tiến hành chọn mẫu theo phương thức ô ngẫu nhiên Ngắt

lá nền ngay tại vị trí tiếp đất, nhưng ngắt theo phương pháp gián đoạn có nghĩa làluống ngắt bỏ, luống để nguyên để làm đối chứng xác định hiệu quả của phươngpháp

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐÃ ĐẠT ĐƯỢC

1 Xác định nguyên nhân, hiện trạng các tác nhân gây hại

GIÁM ĐỊNH BỆNH DO VIRUS GÂY RA TRÊN CÂY CÀ CHUA:

Đã phát hiện được các loại virus gây bệnh quan trọng trên tất cả các mẫu lá bịbệnh, trong đó có nhiều trường hợp bội nhiễm, tức là nhiễm nhiều virus cùng lúc(bảng 1)

Bảng 1 Kết quả giám định virus trên các mẫu bệnh bằng DAS-ELISA

Thời điểm

Số lượng

tỷ lệ nhiễm TYLCV duy trì ở mức từ 67% (16/24) đến 83% (20/24)

Hình 1 Cây cà chua nhiễm TYLCV biểu hiện triệu chứng điển hình: lá ngả vàng

lan rộng vào bên trong, mép lá cong lên trên Cây bị nhiễm nặng phát triển thấp

bất thường và cho năng suất quả kém.

Hình 2 Cây nhiễm CMV nặng biểu hiện triệu chứng điển hình: lá biến dạng tạo

nên các dạng “là hình dây giày” và “lá dương xỉ” Triệu chứng này rất dễ nhầm

lẫn với triệu chứng nhiễm thuốc diệt cỏ 2-4 D.

Cần lưu ý rằng tỷ lệ bội nhiễm dao động từ 20% đến 33% trường hợp Trênnhững thửa ruộng bị bội nhiễm nặng, cây cà chua cho năng suất rất thấp và quả thuhoạch hầu như không thể bán được do phẩm chất kém Nông dân thường gọi

những quả cà chua này là quả sượng (hình 3)

Hình 3 Quả cà chua sượng không bán được do cây bị nhiễm virus

Như vậy, có thể xác định được rằng: tác nhân chính gây tổn thất năng suất càchua nghiêm trọng trên địa bàn khảo sát chính là virus Trong đó có hai loại virusgây tác hại chủ yếu là TYLCV và CMV Các khảo sát về bệnh virus của chi cụcBVTV trước đây chỉ đề cập chủ yếu đến hai loại chính là TMV và TYLCV Vì vậyviệc phát hiện tác nhân CMV là một kết quả mới Các mẫu bệnh đã được gửi sangDSMZ (Đức) giám định bằng kính hiển vi điện tử Kết quả giám định cũng đãkhẳng định sự hiện diện của CMV trong mẫu

Sau khi giám định chính xác tác nhân gây bệnh trên các mẫu, chúng tôi đãtiến hành thử nghiệm lây nhiễm bằng vectơ truyền bệnh trung gian để xác địnhnguồn gốc và tác nhân lây nhiễm virus trên diện rộng Kết quả khảo sát được trìnhbày trên bảng 2 Có tất cả 3 giống cà chua được đưa vào thử nghiệm Kết quả chothấy rằng tất cả các giống cà chua ở đây đều mẫn cảm với hai loại virus là CMV và

TYLCV Tuy tỷ lệ cây bị nhiễm có sự dao động nhỏ trong hai đợt thử nghiệmnhưng hầu như không có sự khác biệt đáng kể giữa các giống

Bảng 2 Số lượng cây bị nhiễm virus do sử dụng bọ phấn làm tác nhân truyền

TYLC V

Bội nhiễm

V

Bội nhiễm

V

Bội nhiễm

* Số cây thử nghiệm của mỗi giống: 10 cây

Tỷ lệ nhiễm chung của cả hai đợt là 9/60 đối với CMV và 20/60 với TYLCV.Hiện tượng bội nhiễm do tác nhân chích hút cũng được khẳng định qua thử nghiệmnày: Trong hai đợt thử nghiệm, đã xác định được 5/60 cây bị nhiễm cùng lúc hailoại virus nói trên

Trên cơ sở đó, có thể khẳng định rằng: Bọ phấn chính là tác nhân truyền bệnhvirus CMV và TYLCV trên cây cà chua Do đó, nếu tác nhân này được khống chếhiệu quả thì tỷ lệ cây bị nhiễm virus trên đồng sẽ giảm đáng kể và do đó mức độtổn thất năng suất cũng sẽ giảm tương ứng

Hình 4 Cây cà chua bị bội nhiễm CMV và TYLCV sẽ dẫn điến thiệt hại năng suất

100% và không thể cứu vãn được.

GIÁM ĐỊNH BỆNH DO VI KHUẨN GÂY RA

Kết quả giám định bệnh vi khuẩn trên các mẫu thu được cho thấy cây cà chuatại khu vực nghiên cứu bị các bệnh chủ yếu là thối do vi khuẩn (bacterial canker,bacteria wilt) , bệnh mắt cua (bacterial spot, bacterial speck) Chúng tôi cũng đãbước đầu phân lập được với 4 loại vi khuẩn nói trên

 Bacterial spot: Do Xanthomonas campestris gây ra.

Triệu chứng bệnh trên lá có những vết thương tổn nhỏ, bất thường, khôngđều và màu tối Những vết thương này có thể kết lại làm cho lá phát triển hóavàng

Ở quả thường dễ nhận biết ở quả màu xanh bởi những đốm nhỏ bị thấmnước, những đốm nhỏ ngày càng tăng về kích thước và số lượng (đường kính 0,3-

0,6 cm) Ở phần giữa quả, bề mặt trở nên bất thường, xám, tạo các vết lốm nhỏ, sầnsùi, đóng vảy.

Bệnh “mắt cua” Bacterial speck : Gây ra bởi Pseudomonas syringae pv tomato.

Triệu chứng ở lá: Bao gồm những vết thương tổn màu đen nhỏ (0,3-0,6 cm).Thường có viền càng bao quanh Những vết thương tổn do P syringae gây rathường tương tự nhau, bóng Lá xoắn hơn trường hợp Bacterial spot

Triệu chứng ở quả: Vết thương phát triển thành những đốm nhỏ, đường kính0,5cm nhỏ hơn nhiều so với đốm do Bacterial spot

Hình 5 Đốm “mắt cua” trên lá cà chua do P syringae gây ra

Đánh giá hiện trạng: Tỷ lệ nhiễm loại bệnh này trên các thửa ruộng cà chua làtương khá thấp (<5%) nên tổn thất năng suất cà chua do tác nhân này là khôngđáng kể

Bệnh thối do vi khuẩn ( Bacterial canker ) : Gây ra bởi Corinerbacterium michiganense.

Triệu chứng xuất hiện những vết hoại tử trên lá, đường kính 0,6cm ở mặt trên

lá trưởng thành Trong một số trường hợp, xuất hiện những đốm trắng nhỏ, trònđường kính 0,5cm Những đốm đồng dạng này có thể xuất hiện trên thân, cuống,lá

Hình 6 Thối quả do vi khuẩn và tác nhân corinerbacterium phân lập từ quả bệnh

Triệu chứng trên quả: Có thể quan sát trên tất cả giai đoạn phát triển của quả.Những đốm trắng nhìn thấy đầu tiên trên quả xanh đường kính 1,2- 4,8cm Nhữngđốm trắng đường kính 0,3cm phát triển hầu hết mặt ngoài của quả Những đốm này

có màu nâu sẫm ở giữa và bao xung quanh bởi một viền trắng Đôi lúc, những đốmnày mất đi viền trắng và trở thành vết hoại tử, và cũng có thể hợp với những đốmkhác

Thối thân do vi khuẩn héo : Do tác nhân Ralstonia solanacearum gây nên

Triệu chứng: Mô dẫn hóa nâu sau đó lan sang mô thân, mô lá gây tàn rụi lá,thối thân, loét trước khi cây chết Ở bề mặt mô nhiễm xuất hiện những giọt dịchmàu đậm ứa ra từ lỗ khí, vết mủ

Hình 7 : Héo rũ (quả) và thối thân (phải) do vi khuẩn

Đánh giá mức độ thiệt hại: Có thể xác định được rằng bệnh do vi khuẩnkhông phải là tác nhân chính gây tổn thất năng suất cà chua tại khu vực khảo sát

Cụ thể, trong 4 đợt khảo sát, tỷ lệ cây bị nhiễm loại bệnh này được xác định là dưới5%

GIÁM ĐỊNH BỆNH HẠI DO NẤM GÂY RA

Sau 2 năm khảo sát, nhóm nghiên cứu đã xác định được các bệnh do tác nhânnấm gây nên gồm có các bệnh chủ yếu là: thán thư (anthracnose), mốc sương (lateblight), Thối thân do nấm và bệnh “bã trầu”

Kết quả phân lập các loại nấm bệnh được trình bày trên bảng 3

Bảng 3 Kết quả quan sát bào tử các loại nấm phân lập từ mẫu bệnh

“Bã trầu” Bào tử đơn bào, đĩa cành có long cứng

Thối thân Bào tử đa bào hình lưỡi liềm, bào tử nhở đơn bào, cành