Dạy học mạch kiến thức hình học lớp 1, 2, 3

Trong SGK Toán ở Tiểu học, việc dạy học các yếu tố hình học được xuất hiện từ kỳ I lớp 1 cho đến hết lớp 5.. Vai trò Nội dung các yếu tố hình học cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trường Đại học Sư phạm

Hà Nội 2, các thầy cô giáo trong khoa Giáo dục Tiểu học và các thầy cô giáo trong tổ bộ môn phương pháp dạy học Toán đã giúp đỡ em trong quá trình học tập tại trường và tạo điều kiện cho em tìm hiểu khóa luận tốt nghiệp này Đặc biệt em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới thầy giáo NGUYỄN VĂN ĐỆ Người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ em trong quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Trong quá trình nghiên cứu, không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế Kính mong được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp để đề tài được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 05 tháng 05 năm 2013

Sinh viên

Quản Thị Kim Oanh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài “Dạy học mạch kiến thức hình học lớp 1, 2, 3”

là kết quả mà tôi đã nghiên cứu qua đợt kiến tập hàng năm và thực tập cuối năm Trong quá trình nghiên cứu tôi có sử dụng tài liệu của một số nhà nghiên cứu, môt số tác giả khác Tuy nhiên đó chỉ là cơ sở để rút ra được những vấn đề cần tìm hiểu ở đề tài của mình Đây là kết quả của riêng cá nhân tôi, hoàn toàn không trùng với kết quả của tác giả khác

Tôi xin chịu trách nhiệm về sự cam đoan này

Hà Nội, ngày 05 tháng 05 năm 2013

Sinh viên

Quản Thị Kim Oanh

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Đối tượng – phạm vi nghiên cứu 2

5 Phương pháp nghiên cứu 2

6 Cấu trúc đề tài 3

NỘI DUNG 4

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 4

1.1 Cơ sở lí luận 4

1.1.1 Đặc điểm nhận thức của học sinh lớp 1, 2, 3 4

1.1.1.1 Tri giác 4

1.1.1.2 Tư duy 5

1.1.1.3 Tưởng tượng 5

1.1.1.4 Sự chú ý và ghi nhớ 6

1.1.1.5 Đặc điểm của môn Toán ở Tiểu học 7

1.1.2 Vai trò 8

1.1.3 Vị trí 9

1.2 Cơ sở thực tiễn 10

1.2.1 Mục tiêu dạy học các yếu tố hình học ở các lớp 1, 2, 3 10

1.2.2 Nội dung dạy học Toán ở các lớp 1, 2, 3 11

1.2.3 Nội dung dạy học các yếu tố hình học ở các lớp 1, 2, 3 12

1.2.4 Đặc điểm nội dung mạch kiến thức trong chương trình môn Toán ở các lớp 1, 2, 3 14

1.2.4.1 Mục đích của việc dạy hình học ở Tiểu học 14

1.2.4.2 Vị trí các yếu tố hình học trong chương trình Toán Tiểu học ở

các lớp 1, 2, 3 14

Chương 2: HỆ THỐNG DẠNG BÀI TẬP MANG NỘI DUNG CÁC YẾU TỐ HÌNH HỌC CHO HỌC SINH CÁC LỚP 1, 2, 3 16

2.1 Dạng bài tập nhận dạng hình hình học 16

2.2 Dạng toán vẽ hình 29

2.3 Dạng toán cắt, ghép, xếp hình 39

Chương 3: MỘT SỐ SAI LẦM CỦA HỌC SINH THƯỜNG MẮC PHẢI KHI GIẢI TOÁN HÌNH HỌC VÀ CÁCH KHẮC PHỤC 50

3.1 Những sai lầm của học sinh khi giải các bài toán nhận dạng hình học 50

3.1.1 Sai lầm khi đọc tên các hình 50

3.1.2 Sai lầm khi đếm số hình 51

3.1.3 Sai lầm khi mô tả hình 52

3.2 Sai lầm khi cắt ghép hình 52

3.3 Sai lầm khi vẽ hình 53

3.3.1 Sai lầm khi vẽ hình với dữ kiện cho trước 53

3.3.2 Sai lầm khi tái tạo hình 54

3.3.3 Sai lầm khi vẽ hình trong giải toán 54

KẾT LUẬN 55

TÀI LIỆU THAM KHẢO 56

Trong các môn học ở Tiểu học thì môn Toán có vai trò, vị trí vô cùng quan trọng Với tư cách là môn khoa học nghiên cứu với một số mặt của thế giới hiện thực, nó có một hệ thống kiến thức cơ bản và phương pháp nhận thức rất cần thiết Hệ thống này luôn luôn được phát triển trong quá trình để

áp dụng vào thực tế Với đặc thù riêng của môn học, Toán học thực sự đóng vai trò chủ đạo trong việc trang bị cho học sinh hệ thống tri thức và phương pháp, là nền tảng vững chắc để phục vụ cho các bậc sau

Trong SGK Toán ở Tiểu học, việc dạy học các yếu tố hình học được xuất hiện từ kỳ I lớp 1 cho đến hết lớp 5 Ở các lớp đầu Tiểu học, dạy học các yếu tố hình học góp phần phát triển năng lực tưởng tượng, tư duy sáng tạo cho học Nó hỗ trợ cho học sinh trong các môn học về thủ công như: Cắt, xé, dán các hình, chơi các trò chơi học tập về xếp hình hay trang trí họa tiết trong hội họa,…

Mọi khoa học đều bắt nguồn từ thực tiễn Toán học cũng không nằm ngoài quy luật đó Nếu số học ra đời trước hết do nhu cầu tính toán thì các yếu tố hình học ra đời do nhu cầu đo đạc và tính toán như: Ruộng vườn, nhà cửa, Do có nguồn gốc từ thực tiễn nên các yếu tố hình học có ứng dụng rộng rãi trong cuộc sống, trong nhiều lĩnh vực khác vì vậy mà việc đưa các yếu tố hình học vào trong nội dung học ở Tiểu học đã được tiến hành từ rất lâu và ngày càng mang tính hệ thống, hoàn thiện hơn

Qua việc xem SGK và nghiên cứu thực tế các yếu tố hình học và việc dạy học các yếu tố hình học và việc giải quyết những bài toán Chính vì vậy tôi đã lựa chọn “Dạy học mạch kiến thức hình học lớp 1, 2, 3” làm đề tài khóa luận của mình Qua việc nghiên cứu đề tài này chắc chắn sẽ giúp tôi nắm vững các bài toán hình học và có được các phương pháp dạy học phù hợp, đạt hiệu quả cao

2 Mục đích nghiên cứu

+ Nghiên cứu việc dạy học giải các bài toán hình học ở các lớp 1, 2, 3 góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học

+ Góp phần phát triển trí tưởng tượng cho học sinh Tiểu học

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Gồm 3 nhiệm vụ:

+ Tìm hiểu về đặc điểm tâm lý của học sinh lớp 1, 2, 3;

+ Tìm hiểu về vai trò, vị trí, mục tiêu, nội dung của việc dạy học hình học ở lớp 1, 2, 3;

+ Trình bày hệ thống bài tập mang nội dung các yếu tố hình học cho học sinh các lớp 1, 2, 3

4 Đối tượng – phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống dạng bài tập mang nội dung các yếu tố hình học cho học sinh các lớp 1, 2, 3

Phạm vi nghiên cứu: Học sinh lớp 1, 2, 3

5 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu lí luận tổng hợp

Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Phương pháp quan sát

Nghiên cứu tài liệu

6 Cấu trúc đề tài

Khóa luận này gồm 3 phần: Mở đầu, nội dung và kết luận

Mở đầu

Nội dung

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn

Chương 2: Hệ thống dạng bài tập mang nội dung các yếu tố hình học cho học sinh các lớp 1, 2, 3

Chương 3: Một số sai lầm của học sinh thường mắc phải khi giải toán hình học và cách khắc phục

Kết luận

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1 1 Đặc điểm nhận thức của học sinh lớp 1, 2, 3

Nhìn chung, ở Tiểu học hệ thống tín hiệu thứ nhất còn chiếm ưu thế, các em rất nhạy cảm với tác động bên ngoài Do đó trí nhớ trực quan, hình tượng được phát triển hơn trí nhớ từ lôgic

Khả năng phát triển của các em còn kém, các em thường tri giác trên tổng thể Tri giác thường gắn với hành động, các hoạt động thực tiễn của trẻ 1.1.1.1 Tri giác

Cảm giác, tri giác là khâu đầu của quá trình nhận thức cảm tính, nhưng cảm giác chỉ đem lại những mặt tương đối rời rạc, chỉ có tri giác mới đạt tới nhận thức toàn bộ của sự vật trực tiếp Chính vì vậy, các nhà tâm lí học đã đặc biệt chú ý tới khả năng tri giác của trẻ Như vậy, tri giác quan trọng đối với hoạt động thực tế của trẻ

Tri giác là quá trình nhận thức tâm lí phản ánh một cách trọn vẹn các thuộc tính, hình ảnh của sự vật, hình tượng khi chúng đang trực tiếp tác động vào giác quan

Ở Tiểu học tri giác mang tính cụ thể, ít đi sâu, đi vào chi tiết Nét đặc trưng của tri giác là tính phân hóa của nó, các em phân biệt tương đối giống nhau còn sai lầm và chưa chính xác, chẳng hạn: Quyển vở với diện tích quyển vở

Ở các lớp đầu bậc Tiểu học, tri giác của trẻ thường gắn với hành động, hành động thực tiễn của trẻ Tri giác sự vật có nghĩa là phải làm cái gì đó với

sự vật: Cầm nắm, sờ mó sự vật ấy Tri giác của học sinh lớp 1, 2, 3 thuộc giai

đoạn đầu Tiểu học, cho nên tri giác vẫn gắn liền với tổng thể sự vật mà không

đi sâu vào chi tiết

Ví dụ: Khi dạy về HCN cho học sinh đo các cạnh để từ đó học sinh tự tìm ra tri thức

tư duy như: Phân tích, tổng hợp, so sánh, trừu tượng hóa, khái quát hóa

Ở giai đoạn đầu Tiểu học, tư duy của học sinh ở giai đoạn này chủ yếu là

tư duy cụ thể Học sinh tiếp thu tri thức các môn học bằng cách tiến hành các thao tác tư duy với các hoạt động cụ thể hoặc là hình ảnh trực quan Sang giai đoạn sau, thì tư duy của học sinh được chuyển dần sang tư duy trừu tượng Trong quá trình học tập, tư duy của học sinh Tiểu học phát triển rất nhiều Nếu tri giác phát triển mạnh ở mẫu giáo thì lứa tuổi Tiểu học tư duy phát triển mạnh mẽ hơn Ở đây, vai trò của các nội dung, phương pháp dạy học và các giáo viên có tính quyết định đến tư duy của các em Tư duy trừu tượng bắt đầu phát triển nhưng vẫn còn non yếu Vì vậy, học sinh sẽ tiếp thu kiến thức nhanh nếu giáo viên tổ chức dạy học có kết hợp các phương pháp

và đồ dùng trực quan hiệu quả

1.1.1.3 Tưởng tượng

Tưởng tượng là quá trình học sinh tạo ra hình ảnh mới dựa vào các biểu tượng đã biết Ở học sinh Tiểu học có 2 loại biểu tượng đã biết: Tưởng tượng tái tạo và tưởng tượng sáng tạo

Trên cơ sở đã có hình ảnh (biểu tượng) học sinh xây dựng những hình ảnh mới qua tưởng tượng để phản ánh những cái chưa có trong kinh nghiệm cá nhân Nội dung của tưởng tượng cũng như tư duy Tức là có thể tạo ra những cái mới chưa từng có trong kinh nghiệm của con người Mà tưởng tượng và tư duy chỉ nảy sinh khi con người đứng trước một hoàn cảnh có vấn đề

Sự hình thành tưởng tượng bắt nguồn từ nhận thức những tưởng tượng khách quan theo hệ thứ tự

Ví dụ: Về đồ đạc, dựng hình, tính toán,

Tưởng tượng có thể phát triển ở những mức độ khác nhau, ở những lứa tuổi, độ tuổi, kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm sống, hoạt động thực tiễn (vẽ, cắt, dán, gấp, ) làm cho tưởng tượng phong phú, năng động hơn nhờ có khả năng hoạt động trí óc theo tưởng tượng

Tưởng tượng của học sinh lớp 1, 2, 3 đạt trình độ thấp hơn học sinh lớp

4, 5 Học sinh không chỉ hình dung lại những gì đã học trong giờ học, mà học sinh có khả năng tưởng tượng, sáng tạo

Vậy trí nhớ là một quá trình tâm lí phản ánh những kinh nghiệm đã có của học sinh dưới hình thức biểu tượng, đó là những hình ảnh của sự vật biểu

tượng nảy sinh trong óc chúng ta khi có sự tác động trực tiếp của chúng ta vào giác quan

Sự chú ý của học sinh lớp 1, 2, 3 thì chú ý chưa có chủ định vẫn được duy trì, tức là những gì mang tính mới lạ, mới mẻ thì dễ dàng làm cho học sinh xuất hiện chú ý chưa có chủ định Chú ý có chủ định được hình thành và phát triển mạnh mẽ do yêu cầu của hoạt động học Tuy nhiên, ở giai đoạn đầu Tiểu học chú ý có chủ định chưa bền vững, còn non yếu học sinh vẫn chưa ý thức được tại sao phải chú ý

Chú ý của học sinh thường được hướng ra bên ngoài, chú ý trong tưởng tượng còn non yếu Do đó học sinh phải làm việc trên giấy nháp hoặc đồ dùng học tập, giáo viên phải trình bày rõ ràng, ghi nhớ không có chủ định

1.1.1.5 Đặc điểm của môn Toán ở Tiểu học

Toán học là môn khoa học có tính trừu tượng và tính thực tiễn Cũng như mọi môn khoa học khác Toán học có nguồn gốc từ thực tiễn cuộc sống nên nó có những ứng dụng rộng rãi trong cuộc sống và có thể ứng dụng hiệu quả trong nhiều lĩnh vực khác nhau của cuộc sống thực tế

Toán học là môn khoa học có tính logic và tính thực nghiệm

Môn Toán giữ một vị trí quan trọng trong nhà trường phổ thông nói riêng Các kiến thức và kĩ năng của môn Toán có nhiều ứng dụng thiết thực trong đời sống và cần thiết để học tập các môn học khác trong nhà trường như: Địa lí, khoa hoc, thủ công,

Môn Toán còn góp phần rất quan trọng trong việc rèn luyện những đức tính, phẩm chất cần thiết của người lao động: Cần cù, sáng tạo

Đặc điểm xây dựng chương trình SGK: Hạt nhân của môn Toán là số học (số tự nhiên, phân số, số thập phân) Các nội dung cơ bản về đại lượng, các yếu tố đại số, các yếu tố hình học, giải các bài toán có lời văn được sắp xếp gắn bó với hạt nhân số học, tạo ra sự hỗ trợ lẫn nhau không làm mất đi

hoặc mờ nhạt đi đặc trưng của từng nội dung, đó chính là sự thể hiện bước đầu quan điểm tích hợp trong cấu trúc nội dung môn Toán ở Tiểu học

Cấu trúc nội dung hạt nhân số học của môn Toán cùng với nội dung khác là cấu trúc theo kiểu đồng tâm Nhờ cấu trúc sắp xếp này mà các nội dung môn Toán được củng cố thường xuyên và được phát triển từ đơn giản đến phức tạp, từ dễ đến khó Trong SGK Toán ở các lớp đều có phần ôn tập

bổ sung ở đầu năm, hệ thống hóa ở cuối năm học Ngoài các tiết dạy học kiến thức mới và luyện tập củng cố kiến thức cũ còn có các tiết luyện tập chung để

ôn tập củng cố kiến thức và kĩ năng trong từng giai đoạn học tập

1.1.2 Vai trò

Nội dung các yếu tố hình học cung cấp cho học sinh những kiến thức

sơ giản ban đầu về biểu tượng của các hình hình học, kĩ năng ban đầu về vẽ hình, các biểu tượng về kích thước, hình dạng trong không gian của các hình Đây là nền tảng, cơ sở ban đầu để học sinh có được các biểu tượng của các hình trong không gian hai chiều, ba chiều

Thông qua nội dung “các yếu tố hình học“ giúp cho học sinh học tốt hơn các bộ môn khác, đặc biệt trong môn thủ công

Ví dụ: Để cắt được ông mặt trời, ngôi nhà, thì học sinh phải có biểu tượng về hình tròn, hình vuông, tam giác ở trong đầu thì học sinh mới có thể cắt được những hình đó

Nhờ được học phần nội dung “các yếu tố hình học” mà trí tưởng tượng của học sinh Tiểu học dần dần được phát triển hơn Ở lớp 1 học sinh chỉ nhận dạng (nhận biết) các hình (hình tròn, hình vuông, hình tam giác, hình chữ nhật, hình tứ giác) dưới dạng tổng thể, tức là học sinh chủ yếu quan sát hình dưới dạng tổng thể của hình rồi nêu tên hình Như vậy, ở lớp 1 học sinh chỉ thấy các hình có dạng giống nhau với hình mà giáo viên cho quan sát, học sinh phải đối chiếu một cách tổng thể với vật mẫu Nhưng đến lớp 3, khi nhận dạng hình

vuông, hình chữ nhật ngoài xét “tổng thể” học sinh đã biết dựa vào các đặc điểm về các yếu tố cạnh, góc, đỉnh của hình để nhận dạng nêu tên hình Chẳng hạn đến lớp 3, học sinh có thể tưởng tượng trong đầu mình hình vuông có 4 góc vuông và có 4 cạnh bằng nhau, hình chữ nhật có 4 góc vuông có 2 cạnh dài bằng nhau và 2 cạnh ngắn bằng nhau Và khi tưởng tượng được thì học sinh có thể vẽ được một cách chính xác hình, gọi tên chính xác các hình

Như vậy, nội dung các yếu tố hình học đóng vai trò quan trọng, to lớn đối với sự phát triển tư duy, trí tưởng tượng, năng lực toán của học sinh, góp phần phát triển toàn diện về học tập cho học sinh Tiểu học Nó hỗ trợ đắc lực cho các môn học khác

1.1.3 Vị trí

Việc dạy học “các yếu tố hình học” trong môn Toán có vị trí quan trọng không thể thiếu, là một trong những nội dung chính của môn Toán ở Tiểu học vẫn cùng với nội dung khác góp phần rèn luyện trí tuệ cho học sinh Tiểu học Việc dạy học nội dung này không chỉ cung cấp các bểu tượng ban đầu về các hình Trên cơ sở đó giúp các em có được kĩ năng thực hành về hình học (nhận dạng, cắt, ghép, )

Nhờ các hoạt động thực hành dựa vào kiến thức tiếp thu được qua việc học “các yếu tố hình học” học sinh sẽ tiếp thu được những kĩ năng cần thiết phục vụ cho đời sống thực tiễn

Nói tóm lại, “các yếu tố hình học” là một trong những nội dung cơ bản của môn Toán ở Tiểu học, vừa hỗ trợ cho việc học tập các môn học khác vừa góp phần xây dựng cơ sở cho môn hình học ở bậc trung học cơ sở Vì vậy, việc tìm hiểu và lựa chọn phương pháp, kỹ thuật dạy học cho phù hợp là vấn

đề cần phải được quan tâm nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Toán nói chung

Bước đầu rèn luyện các kĩ năng: nhận dạng hình, vẽ đoạn thẳng

Bước đầu rèn luyện óc quan sát, trí tưởng tượng, phát triển vốn từ vựng

về hình học

+ Lớp 2

Nhận dạng và gọi tên đúng HCN, hình tứ giác, đường thẳng, đường gấp khúc

Biết tính độ dài đường gấp khúc khi cho sẵn độ dài mỗi đoạn thẳng của

nó, tính chu vi hình tam giác, hình tứ giác khi cho sẵn độ dài mỗi cạnh của nó Biết thực hành vẽ (theo mẫu) trên giấy kẻ ô vuông, ghép các hình đơn giản

Bước đầu làm quen với các thao tác lựa chọn, phân tích, tổng hợp hình, phát triển tư duy, trí tưởng tượng không gian,

+ Lớp 3

Có được biểu tượng về góc vuông, góc không vuông, trung điểm của một đoạn thẳng, hình tròn, tâm, bán kính, đường kính của hình tròn Nắm được một số đặc điểm về các yếu tố cạnh, góc, đỉnh của hình chữ nhật, hình vuông

Biết nhận dạng các hình chữ nhật, hình vuông, theo đặc điểm về các yếu tố góc, cạnh, của hình đó, nhận biết (xác định trung điểm) của đoạn thẳng

Biết vẽ hình tròn bằng compa, biết kiểm tra góc vuông bằng eke, biết

vẽ trang trí hình tròn đơn giản và biết ghép hình

Biết tính chu vi và diện tích hình chữ nhật, hình vuông (theo quy tắc) Phát triển các năng lực trí tuệ, đặc biệt là phát triển trí tưởng tượng không gian 1.2.2 Nội dung dạy học toán các lớp 1, 2, 3

Ở Tiểu học học sinh chưa được học môn hình học và giải toán có nội dung hình học Ở Tiểu học học sinh mới chỉ được học các kiến thức về hình học đơn giản gọi là yếu tố hình học, là một trong bốn mạch kiến thức chính của học sinh Các yếu tố hình học là một bộ phận có gắn bó mật thiết với các mạch kiến thức còn lại hỗ trợ, bổ sung cho nhau góp phần phát triển toàn diện năng lực toán học cho học sinh

Nội dung môn Toán ở các lớp 1, 2, 3 không sắp xếp thành chương mục, theo từng mạch kiến thức riêng mà sắp xếp theo nguyên tắc đồng tâm, hợp lý

mở rộng và phát triển dần theo các vòng số, đan xen vào đấy là các mạch kiến thức về hình học, đại lượng, giải toán có lời văn phù hợp với đối tượng học sinh Các yếu tố hình học cũng được sắp xen kẽ với các mạch kiến thức số học, yếu tố thống kê, giải toán nhằm tạo ra mối quan hệ hữu cơ và sự hỗ trợ chặt chẽ giữa các mạch kiến thức với nhau Đây được coi là một ưu điểm bởi

nó tạo điều kiện để rèn luyện các năng lực hình học và các kĩ năng thực hành thường xuyên hơn trong suốt quá trình học toán Tuy nhiên, nếu giáo viên không chú ý thích đáng thì nó cũng gây ra những khó khăn cho việc truyền đạt và lĩnh hội các tri thức cũ có liên quan rồi mới vào bài học mới

Các yếu tố hình học ở Tiểu học được xây dựng theo nguyên tắc đồng tâm có sự lặp đi lặp lại vài lần trong trương trình, lần sau củng cố, mở rộng, phát triển các kiến thức đã học ở lần trước Giáo viên cần yêu cầu về kiến thức

và kĩ năng của từng lớp tránh đặt ra yêu cầu không phù hợp cho học sinh Chương trình Toán Tiểu học các lớp 1, 2, 3 thể hiện rõ quan điểm cơ bản khi dạy các yếu tố hình học cụ thể: Chương trình không chủ trương đưa

ra các định nghĩa một cách chính xác, theo logic chặt chẽ các khái niệm hình

học như ở bậc học trung học cơ sở mà chỉ dừng lại ở mức mô tả các đặc điểm quan trọng của đối tượng hình học Ở Toán 1, 2, 3 các đối tượng hình học được học sinh nhận biết thông qua hoạt động thực hành, thực tiễn Qua các hành động này học sinh tích lũy được kinh nghiệm hình học Từ đó, các em

có được biểu tượng ngày càng đầy đủ và chính xác hơn về các đối tượng hình học và biết dùng đúng thuật ngữ và các kí hiệu của hình học

Chương trình cũng rất chú trọng đến nội dung thực hành và luyện tập Các dạng bài tập cũng phong phú, đa dạng Tuy nhiên vì chương trình soạn thảo đảm bảo trình độ phát triển chung cho học sinh đại trà nên chưa phù hợp với học sinh khá, giỏi

1.2.3 Nội dung dạy học các yếu tố hình học ở các lớp 1, 2, 3

Lớp 1: Nội dung các yếu tố hình học ở các lớp 1 có 8 tiết hình học (6 tiết bài mới, 1 tiết luyện tập, 1 tiết thực hành trong tổng số 4 tiết/ tuần x 35 tuần = 140 tiết toán ở lớp 1)

Tiết 3: Hình vuông, hình tròn

Tiết 4: Hình tam giác

Tiết 5: Luyện tập

Tiết 66: Điểm, đoạn thẳng

Tiết 86: Độ dài đoạn thẳng

Tiết 95: Thực hành đo độ dài

Vẽ độ dài đoạn thẳng có độ dài đoạn thẳng cho trước

Điểm ở trong, ở ngoài một hình

Lớp 2: Nội dung các yếu tố hình học có 9 tiết hình học (4 tiết bài mới,

2 tiết luyện tập, 3 tiết ôn tập về hình học trong tổng số 5 tiết/ tuần x 35 tuần =

175 tiết toán của lớp 2)

Tiết 22: Hình chữ nhật, hình tứ giác

Tiết 71: Đường thẳng

Tiết 11: Ôn tập về hình học

Tiết 41: Góc vuông, góc không vuông

Tiết 42: Thực hành nhận biết và vẽ góc vuông bằng eke

1.2.4 Đặc điểm nội dung mạch kiến thức hình học trong chương trình môn Toán ở các lớp 1, 2, 3

1.2.4.1 Mục đích của việc dạy hình học ở Tiểu học

Mục đích của việc dạy hình học ở Tiểu học nhằm:

- Làm cho học sinh có được những biểu tượng chính xác về một số hình học đơn giản và một số đại lượng hình học đơn giản Việc giúp học sinh hình thành những biểu tượng hình học và đại lượng hình học có tầm quan trọng đáng kể vì điều đó giúp học sinh định hướng được không gian, gắn liền với việc học tập và cuộc sống xung quanh và chuẩn bị cho việc học hình học ở các lớp trên

- Rèn luyện một số kĩ năng thực hành, phát triển một số năng lực trí tuệ Khi học hình học học sinh được tập sử dụng các dụng cụ hình học và vẽ hình chính xác theo quy trình hợp lí, để phát hiện và kiểm tra các đặc điểm của hình những kĩ năng này được rèn luyện từng bước một từ dễ đến khó Qua việc học các kiến thức này và rèn luyện các kĩ năng trên một số năng lực trí tuệ của học sinh được phát triển như: Kĩ năng phân tích, kĩ năng tổng hợp,

kĩ năng quan sát, so sánh, đối chiếu, dự đoán, trí tưởng tượng không gian được phát triển

- Tích lũy những hiểu biết cần thiết cho đời sống sinh hoạt và học tập của học sinh

1.2.4.2 Vị trí của các yếu tố hình học trong chương trình Toán Tiểu học

ở các lớp 1, 2, 3

Một trong những mục tiêu cơ bản của quá trình dạy học môn Toán ở Tiểu học là cung cấp cho các em những hiểu biết ban đầu về toán bao gồm các mạch kiến thức: Số học, đại lượng, giải toán và các yếu tố hình học Như

vậy, các yếu tố hình học là một trong những nội dung chính của chương trình Toán Tiểu học và cùng với các mạch kiến thức khác góp phần rèn luyện trí tuệ cho học sinh Tiểu học Việc dạy những nội dung này không chỉ cung cấp các biểu tượng ban đầu sơ đẳng về các hình thông dụng mà còn tập cho các

em sử dụng các dụng cụ hình học cơ bản, trên cơ sở đó hình thành cho các em các kĩ năng thực hành về hình học như: Nhận biết hình, cắt ghép hình, vẽ hình,

Nhờ vào các hoạt động thực hành và dựa vào các kiến thức tiếp thu được qua việc học các yếu tố hình học học sinh sẽ tích lũy được những kĩ năng cần thiết phục vụ cho đời sống thực tế

Nói tóm lại, các yếu tố hình học là một trong những nội dung cơ bản của Toán Tiểu học cũng như toán lớp 1, 2, 3 vừa hỗ trợ cho việc học tập các kiến thức khác vừa góp phần xây dựng cơ sở cho môn hình học ở các bậc học tiếp theo Vì vậy, việc xây dựng hệ thống bài tập mang nội dung các yếu tố hình học cho các lớp 1, 2, 3 là rất cần thiết nhằm nâng cao chất lượng học sinh

CHƯƠNG 2: HỆ THỐNG DẠNG BÀI TẬP MANG NỘI DUNG CÁC YẾU TỐ HÌNH HỌC CHO HỌC SINH CÁC LỚP 1, 2, 3

+ Gọi tên các hình hình học nào đó

+ Đếm số hình rồi lưạ chọn câu trả lời đúng

Phương pháp dạy: Để giải bài toán nhận dạng các hình hình học, ta tiến hành các bước sau:

Bước 1: Xác định yêu cầu của bài toán là nhận dạng các hình dựa vào hình hay đặc điểm của hình

Bước 2: Nhắc lại định nghĩa các hình có liên quan đến bài toán (bằng cách mô tả hoặc dùng mẫu vật) và đặc điểm của hình đó

Giới thiệu một số phương pháp thường sử dụng: Xuất phát từ cơ sở của phép đếm, ta có thể đếm bằng cách:

+ Đếm trực tiếp trên hình vẽ hoặc đồ vật

+ Sử dụng sơ đồ để rồi khái quát thành công thức tính số hình cần nhận dạng

+ Đánh số thứ tự các hình riêng lẻ để dễ nhận biết

+ Sử dụng phương pháp suy luận logic

+ Đặc điểm nhận dạng hình tứ giác: Hình có 4 cạnh, 4 góc + Đặc điểm nhận dạng hình tam giác: Hình có 3 cạnh, 3 góc + Số thứ tự các hình để tìm số hình

+ Thực hành đếm hình

Có thể tìm số hình bằng cách: Đếm trực tiếp trên hình, đánh số

- Hình tứ giác đơn (gồm 1 hình tạo thành)

- Hình tứ giác đôi (gồm 2 hình tạo thành)

Vậy hình trên có 1 + 2 + 1 = 4 (hình tứ giác)

Hình trên có số hình tam giác là:

Hình tam giác đơn: Hình 1, hình 3

2

3

1

Hình 2.14

Có 2 hình

Hình tam giác đôi: Không có

Hình tam giác ba: Không có

Vậy hình trên có 2 hình tam giác

Bài toán 3: Trong hình dưới đây có bao nhiêu góc?

Có 5 góc

Góc 3: Góc 1 + góc 2 + góc 3, góc 2 + góc 3 + góc 4, góc 3 + góc 4 + góc 5, góc 4 + góc 5 + góc 6

Có 4 góc

Góc 4: Góc 1 + góc 2 + góc 3 + góc 4, góc 2 + góc 3 + góc 4 + góc 5, góc 3 + góc 4 + góc 5 + góc 6

Có 3 góc

Góc 5: Góc 1 + góc 2 + góc 3 + góc 4 + góc 5, góc 2 + góc 3 + góc 4 + góc 5 + góc 6

Có 2 góc

Góc 6: Góc 1 + góc 2 + góc 3 + góc 4 + góc 5 + góc 6

Có 1 hình

Vậy hình trên có: 6 + 5 + 4 + 3 + 2 + 1 = 21 (góc)

Cách 2: Suy luận logic

Ta nhận thấy cứ 2 nan quạt thì tạo thành 1 góc Vậy có bao nhiêu nan quạt thì tạo ra bấy nhiêu góc

7 nan quạt thì tạo thành 3 cặp:

Bài toán 5: Khoanh vào chữ đặt

trước câu tả lời đúng ?

Hình sau có:

a Có 6 hình tạo thành hình tam giác

b Có 7 hình tạo thành hình tam giác

c Có 8 hình tạo thành hình tam giác

d Có 5 hình tạo thành hình tam giác

Hướng dẫn

Yêu cầu của bài: Tìm số hình tam giác được dựa vào hình đã có Nêu lại đặc điểm nhận dạng hình tam giác: Hình có 3 góc, 3 cạnh + Đánh số thứ tự vào các hình để tìm hình

+ Thực hành đếm hình và tìm đáp án đúng để khoanh

Bài giải

Hình tam giác đơn gồm: Hình 1, hình 2, hình 3, hình 4

Có 4 hình

Hình tam giác đôi gồm: Không có

Hình tam giác ba gồm: Không có

Hình tam giác bốn gồm: Hình 1 + hình 2 + hình 3 + hình 4

Có 1 hình

Vậy có: 4 + 1 = 5 (hình tam giác)

Vậy phải khoanh vào đáp d

Bài 3: Trong hình sau có bao nhiêu đoạn thẳng? Em hãy kể tên các đoạn thẳng đó

Bài 4: Trong hình tàu thủy sau có bao nhiêu hình:

a Hình tam giác? Kể tên các hình đó

b Hình vuông? Kể tên các hình đó

Hình 2.27 Hình 2.26