Đánh giá khả năng nhân rộng mô hình sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh từ phế phụ phẩm nông nghiệp quy mô hộ gia đình trên địa bàn huyện tân kỳ, nghệ an

Đánh giá khả năng nhân rộng mô hình sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh từ phế phụ phẩm nông nghiệp quy mô hộ gia đình trên địa bàn huyện tân kỳ, nghệ an

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Phân bón là yếu tố quan trọng hàng đầu trong sản xuất nông nghiệp Ai cũngbiết phân bón có tác dụng to lớn trong việc làm tăng năng suất cây trồng Tuy nhiênkhông phải ai cũng biết cách sử dụng phân bón một cách hợp lý, cân đối để vừa đạtnăng suất cây trồng cao, vừa thu được hiệu quả kinh tế lớn, vừa bảo vệ được môitrường sinh thái

Hàng năm, nông dân đổ xuống đồng ruộng lượng lớn phân hoá học, thuốc bảo

vệ thực vật làm cho cấu trúc đất bị thay đổi Nếu cứ tiếp tục như vậy, đồng ruộng sẽmất dần độ phì nhiêu, môi trường ô nhiễm, sức khoẻ con người bị ảnh hưởng Dovậy, việc sử dụng chất thải chăn nuôi, chất thải nông nghiệp làm phân bón hữu cơ

có ý nghĩa rất lớn về mặt kinh tế, xã hội, môi trường

Hiện nay sự phát triển của nền nông nghệp nước ta đang đi vào mức độ thâmcanh cao với việc sử dụng ngày càng nhiều phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hoá học

và hàng loạt các biện pháp như trồng lúa ba vụ, phá rừng canh tác cà phê… Vớimục đích khai thác chạy theo năng suất sản lượng Chính vì vậy, với sự canh táctrên đã làm cho đất ngày càng thoái hoá, dinh dưỡng bị mất cân đối, mất cân bằng

hệ sinh thái trong đất, hệ vi sinh vật trong đất bị phá huỷ, tồn dư các chất độc hạingày càng cao, nguồn bệnh tích luỹ trong đất càng nhiều dẫn đến phát sinh một sốdịch hại không dự báo trước

Chính vì vậy, xu hướng quay trở lại nền nông nghiệp hữu cơ với tăng cường

sử dụng chế phẩm sinh học, phân bón hữu cơ trong canh tác cây trồng là xu hướngchung của Việt Nam nói riêng và của thế giới nói chung

Tỉnh Nghệ An là vùng có thế mạnh nông nghiệp, sản xuất nông nghiệp chiếm

tỷ lệ cao, người nông dân thường sử dụng phân bón vô cơ là chủ yếu, nhiều nămnhư vậy nguồn dinh dưỡng của đất cạn kiệt và trở thành đất bạc màu về lâu dàichúng ta phải kết hợp bổ sung nguồn phân hữu cơ cho đất để phục hồi và tăng độphì nhiêu Thế nhưng trong thực tế sản xuất phát sinh vấn đề nan giải là làm sao để

xử lý và tận dụng được nguồn phế phẩm của chăn nuôi, trồng trọt có hiệu quả màkhông ảnh hưởng đến môi trường

Khác với phân hoá học, phân hữu cơ có chứa rất nhiều nguyên tố dinh dưỡng,

từ các nguyên tố đa lượng N, P, K,… đến các nguyên tố vi lượng Fe, Zn, Mn, Cu,

B, Mo… không những có tác dụng tăng năng suất cây trồng mà còn có khả nănglàm tăng hiệu lực cho các loại phân hoá học và góp phần cải tạo đất

Theo khảo sát nhiều hộ sản xuất nông nghiệp lớn trên địa bàn tỉnh cho thấylượng chất thải chăn nuôi và phụ phẩm nông nghiệp rất lớn không được xử lý và sửdụng an toàn cho môi trường gây ô nhiễm môi trường và bức xúc cho người dânxung quanh

Trên thực tế hiện nay, nhiều vùng nông thôn vẫn còn thói quen sử dụng phântươi (không qua ủ mục) để bón nên cây trồng thường hay bị nhiễm các vi khuẩn gâybệnh, trứng giun sán vừa không mang lại hiệu quả cao mà còn là nguyên nhân gâyhại tới sức khoẻ người sản xuất và chất lượng nông sản

Tân Kỳ là huyện miền núi phía tây Nghệ An, sản xuất nông nghiệp là chủ yếunên nguồn phế thải nông nghiệp rất lớn Hiện nay trên địa bàn toàn huyện cókhoảng 6.600 ha lúa, 7.000 ha ngô, 4.500 ha mía, 1000 ha lạc, 2000 ha sắn và 850

ha đậu và các loại lượng phế thải hàng năm 40.000-50.000 tấn/năm và nguồn

phế thải từ các nhà máy chế biến khoảng 10.000 tấn/năm ( Công ty mía đường Sông Con) Nguồn phế thải này nếu không được xử lý kịp thời sẽ là tác nhân gây ô nhiễm

môi trường

Nhằm chung tay góp phần xây dựng và hoàn thiện nền nông nghiệp hữu cơbền vững theo hướng sinh học Nhiều công trình xây dựng thành công quy trình tạophân hữu cơ chất lượng cao (compost) từ phân, rác thải sinh hoạt và chất thải côngnghiệp, trong đó có dự án: “Hỗ trợ nhân rộng mô hình sản xuất phân bón hữu cơ visinh từ phế phụ phẩm nông nghiệp quy mô hộ gia đình tại huyện Tân Kỳ, NghệAn”

Vì vậy nhằm giải quyết nhu cầu phân bón của các hộ sản xuất nông nghiệp và

xử lý được nguồn rác thải hữu cơ trên địa bàn huyện Tân Kỳ tôi tiến hành nghiên

cứu đề tài: “Đánh giá khả năng nhân rộng mô hình sản xuất phân bón hữu cơ

vi sinh từ phế phụ phẩm nông nghiệp quy mô hộ gia đình trên địa bàn huyện Tân Kỳ, Nghệ An”

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu tổng quát

Trên cơ sở đánh giá mô hình sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh từ chế phẩmphụ nông nghiệp quy mô hộ gia đình nhằm phổ biến và nhân rộng tiến bộ sản xuấtphân bón hữu cơ vi sinh đến các hộ gia đình sản xuất nông nghiệp

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Đánh giá được hiệu quả của mô hình sản xuất phân hữu cơ vi sinh từ phế phụ

phẩm nông nghiệp quy mô hộ gia đình

- Đánh giá được các khả năng nhân rộng mô hình sản xuất phân hữu cơ vi sinh

từ phế phụ phẩm nông nghiệp quy mô hộ gia đình trên địa bàn huyện TânKỳ

- Xác định những đặc điểm thuận lợi và khó khăn của mô hình sản xuất phân

bón hữu cơ vi sinh từ phế phụ phẩm nông nghiệp quy mô hộ gia đình khi tiếnhành nhân rộng trên địa bàn huyện Tân Kỳ

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1.1.2 Phân hữu cơ

Phân hữu cơ là phân bón bao gồm các loại phân có nguồn gốc từ động thựcvật như phân chuồng, phân xanh và các loại phân chế biến khác Dùng bón cho đất

để làm tăng độ phì nhiêu của đất.[6]

1.1.1.3 Phân hữu cơ vi sinh

Phân bón hữu cơ vi sinh là sản phẩm được sản xuất từ các nguyên liệu hữu

cơ khác nhau nhằm cung cấp chất dinh dưỡng cho cây trồng, cải tạo đất, chứa mộthay nhiều chủng vi sinh vật sống được tuyển chọn với mật độ quy định, góp phầnlàm tăng năng suất chất lượng nông sản Phân hữu cơ vi sinh vật không gây ảnhhưởng xấu đến con người, động vật, môi trường sinh thái và chất lượng sản phẩm.[4].[5]

1.1.2 Chế phẩm sinh học Compost Maker

1.1.2.1 Khái niệm

- Chế phẩm sinh học Compost Maker là một loại men ủ tổng hợp sản xuất từ cácchủng vi sinh vật phân giải chất xơ, chất hữu cơ và vi sinh vật phân giải lân có mật

- Sản phẩm có chứa tổ hợp vi sinh vật có khả năng chuyển hóa, phân giải các hợpchất hữu cơ và khử mùi hôi Các chủng vi sinh vật trong chế phẩm đảm bảo an toànsinh học với người, động thực vật và môi trường sinh thái [12]

- Chế phẩm được bổ sung vào đống ủ và có vai trò như một tác nhân sinh học vớimục đích đẩy nhanh quá trình phân giải các hợp chất hữu cơ trong đống ủ, nâng caochất lượng của sản phẩm phân bón hữu cơ tạo thành sau quá trình ủ.[12]

1.1.2.2 Tóm tắt quy trình công nghệ sản xuất chế phẩm sinh học Compost Maker.

- Nhân sinh khối bộ chủng VSV ( 4 chủng xạ khuẩn, 1 chủng vi khuẩn phân giảilân và một chủng nấm men) trong các điều kiện nhiệt độ, độ pH, độ thông khí vàmôi trường lên men phù hợp Thời gian nhân sinh khối là 2 ngày, khi mật độ các

- Tiến hành lên men bề mặt với các chất cơ xốp: hỗn hợp vi sinh vật được tẩmnhiễm vào than bùn đã dược bổ sung rỉ mật, cám gạo, ure, lân Sau 72-96h ( với

độ ẩm nhỏ hơn 15%), chế phẩm sinh học được tạo ra với tiêu chuẩn: mật độ xạ

không có sự sai khác so với chủng ban đầu Sản phẩm tạo ra có màu trắng xám,tơi xốp, không chứa nấm mốc, đạt TCVN sau 3 tháng sử dụng

1.1.3 Vai trò của phân bón hữu cơ

1.1.3.1 Tình hình sử dụng phân bón hữu cơ.

Những năm qua, để phục vụ cho sản xuất nông nghiệp và giảm bớt khó khăn cho nông dân một số nhà sản xuất phân bón đã cùng với những nhà khoa học

nghiên cứu sản xuất nhiều loại phân hữu cơ sinh học và được đưa vào sử dụng nhiều nơi, nhiều vùng trong cả nước, qua thực tế sử dụng cho thấy, phân bón hữu cơchế biến từ các nguồn phế phẩm vi sinh là một trong những loại phân bón có chất lượng tốt Ngoài các nguyên tố đa lượng quan trọng như đạm, lân, kali, nó còn có nhiều nguyên tố vi lượng khác giúp cho cây trồng sinh trưởng và phát triển bền vững

không chỉ cung cấp nguồn dinh dưỡng cho cây trồng mà nó còn tác dụng phòng chống thoái hóa, ô nhiễm đất đai và góp phần bảo vệ môi trường Đặc biệt còn góp phần giúp cho sản xuất nghiệp bớt lệ thuộc một phần vào việc sử dụng nhiều phân

vô cơ mà giá cả thường xuyên biến động, nhất là những năm gần đây phân Urea, DAP, … tăng giá kỷ lục Năm 2005 tăng trên 100% phải tốn nhiều ngoại tệ để nhập khẩu

cân đối giữa các dưỡng chất trong đất Điều này sẽ dần hình thành các yếu tố dinh

dưỡng hạn chế đến năng suất và chất lượng nông sản Mặt khác, việc sử dụng quá cao lượng N sẽ gây khó khăn trong việc bảo quản nông sản cũng như việc tích lũy

sức khỏe của con người và vật nuôi Việc sử dụng phân hữu cơ cũng không gây độchại cho con người cũng như các loại sinh vật, thực vật khác Nó còn góp phần cải tạo đất, môi trường và đảm bảo về nhu cầu thâm canh lâu dài, tạo thêm tính bền vững cho nền sản xuất Nông Nghiệp Việt Nam

Một điều cần lưu ý khi sử dụng gia tăng lượng NPK thì lâu dài sẽ xảy ra hiện tượng hiệu lực của chúng sẽ suy giảm Điều này dễ hiểu khi chúng ta thấy hàm lượng chất hữu cơ trong trong đất nông nghiệp ở nước ta còn ở mức từ trung bình đến quá thấp Vì vậy, việc sử dụng phân hữu cơ đúng phương pháp sẽ khắc phục được sự mất cân đối dinh dưỡng trong đất, gia tăng hiệu quả của phân hóa học, giảm thiểu sự ô nhiễm môi trường và đặc biệt là việc gia tăng chất lượng nông sản, đảm bảo tính bền vững của nông nghiệp Nhất là trong xu thế hiện nay, việc sản xuất nông sản hữu cơ đang được quan tâm ở các nước phát triển, vì vậy việc sử dụng nguồn hữu cơ thiên nhiên và phân hữu cơ chế biến sẽ đảm bảo nhu cầu tiêu thụ trong nước và đảm bảo việc mở rộng, ổn định thị trường xuất khẩu nông sản củaViệt Nam

dưỡng cây trồng nhiều nhà khoa học đã tập trung theo hướng quản lý dinh dưỡng tổng hợp cho cây trồng nhằm mục đích làm tăng hiệu suất sử dụng phân khoáng thông qua vai trò của phân hữu cơ Như vậy sẽ giảm được lượng phân khoáng cần đưa vào đất, tăng khả năng hoạt động của hệ vi sinh vật đất và làm thay đổi một số tính chất lý hóa học đất theo hướng tốt hơn Tổng lượng chất hữu cơ trong đất thường bị mất đi thông qua nhiều cơ chế khác nhau: rửa trôi xói mòn, sự hấp phụ của cây, quá trình khoáng hóa hữu cơ trong đất… Chính vì vậy, nguồn bổ sung hữu

cơ cho đất chủ yếu phải do con người thực hiện thông qua quá trình canh tác: bón phân hữu cơ, bón phân xanh, tàn dư thực vật…

trọng đối với độ phì nhiêu của đất và dinh dưỡng cây trồng Nó có ảnh hưởng quyết định đến sự tạo thành và làm bền vững tới cấu trúc đất Chất hữu cơ có khả năng

tương tác với các chất dinh dưỡng, điều phối theo nhu cầu của cây trồng đồng thời giữ độ ẩm tối ưu cho cây trồng, khử nhiều loại độc tố, tạo thành hệ tổng thể đảm bảo duy trì độ phì nhiêu của đất và sự phát triển của cây trồng Chất hữu cơ là bản thể chi phối các yếu tố về độ phì nhiêu của đất và tính ổn định trong sản xuất nông nghiệp.

xu hướng tăng hơn nữa Do đó, chi phí đầu tư cho cây trồng ngày càng cao mà giá

cả nông sản thì rất bấp bênh Trong khi đó, Nhà nước chưa có chính sách bảo hộ cho các mặt hàng nông sản, đặt người nông dân vào tình trạng thiếu tự tin khi muốn đầu tư vào sản xuất sẽ ảnh hưởng rất lớn đến sản xuất Khi các sản phẩm hữu cơ ra đời sẽ góp phần làm giảm giá thành đầu tư nhờ tận dụng hiệu quả các phế phẩm trong nông nghiệp cũng như các phụ phẩm của ngành chế biến thực phẩm, chăn nuôi…

1.1.3.2 Tác dụng của phân hữu cơ vi sinh

Khi được sản xuất đúng quy trình kỹ thuật, đáp ứng các tiêu chuẩn quy định.Phân hữu cơ vi sinh sẽ có các tác dụng sau:

+ Cung cấp ngay lượng mùn hữu cơ cho đất để bổ sung cho lượng mùn đã bị khoáng hóa do các hoạt động của vi sinh vật Do đó đất duy trì được các ưu điểm về

lý, hóa và sinh học như đã nêu ở trên

+ Cung cấp các chất dinh dưỡng cho cây trồng, vừa là các dinh dưỡng dẫn xuất từ các nguyên liệu hữu cơ vừa được tổng hợp hoặc chuyển hoá do sự hoạt độngcủa các vi sinh vật cố định đạm, vi sinh vật chuyển hóa lân được cấy vào trong sản phẩm trong qúa trình sản xuất Theo các kết quả nghiên cứu và khảo nghiệm đã được thi hành tại nhiều nơi trên thế giới và riêng ở tại Việt Nam cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu chứng tỏ phân hữu cơ vi sinh đã cung cấp một lượng dinh dưỡng đáng kể cho cây trồng và ta có thể bớt đi 20% lượng phân hóa học cần phải bón mà năng suất cây trồng vẫn cao hơn so với bón đầy đủ phân bón hoá học theo nhu cầu dinh dưỡng của cây

+ Bên cạnh các đặc tính đã nêu của các thành phần hữu cơ trong đất, mùn hữu cơ còn có khả năng giữ lại các chất dinh dưỡng, giảm thiểu sự rửa trôi ảnh

hưởng đến môi trường, giảm thiểu sự mất dinh dưỡng dẫn đến giảm thiểu chi phí phân bón.

+ Mùn hữu cơ làm gia tăng khả năng trao đổi chất dinh dưỡng Khoảng từ

20 đến 70% khả năng trao đổi của các loại đất là do chất keo trong các hợp chất humic tạo nên Điều này làm tăng khả năng hấp thụ dinh dưỡng, cây sẽ phát triển tốt hơn làm gia tăng năng suất

+ Việc tận dụng các nguyên liệu hữu cơ và áp dụng công nghệ sinh học để chế biến làm phân bón sẽ đóng góp tích cực vào việc giải quyết vấn nạn ô nhiễm môi trường do các nguyên liệu này gây ra Một thí dụ điển hình của vấn nạn này là lượng rác sinh hoạt thải ra hàng ngày, phân gia súc trong các trại chăn nuôi và dư chất của các công nghệ thực phẩm

1.1.3.3 Hiệu quả từ việc sử dụng phân bón hữu cơ vi sinh so phân hóa học

Bảng 1.1 : Sự khác nhau giữa phân hữu cơ vi sinh và phân hoá học

Cung cấp chất dinh dưỡng hữu cơ từ từ

và kéo dài

Cung cấp chất dinh dưỡng hoá học vớikhối lượng lớn một lúc (mỗi lần bón)

Sản xuất ra sản phẩm nông nghiệp an

toàn và hữu cơ

Gây ảnh hưởng xấu đến chất lượng nông

Đây là các vi sinh vật sống nên thời gian

bảo quản không quá 6 tháng

Không được đóng gói kín, để không khí

có thể lọt vào được

Bảo quản được lâu đóng gói kín

Bón quá phân bón vi sinh không sợ cây

bị lốp và đất sẽ được cải tạo hơn

Bón quá phân hoá học cây sẽ bị lốp và

(6)

Phân bón hữu cơ vi sinh

Sơ đồ1.1: Quy trình sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh từ phế phụ phẩm nông

lệ C/N đạt 25/35 Đạm bổ sung tốt nhất dưới dạng hữu cơ như bột đậu, bộtmàu, thân lá cây bộ đậu hay nước tiểu, phân chuồng nước…Chỉ dùng đạmkhoáng với liều lượng 0,5% trong các trường hợp có các nguồn hữu cơ khác.Nguồn lân có thể cung cấp dưới dạng bột quặng 5% hoặc lân với tỉ lệ 1%.Kali được bổ sung dưới dạng KCL với liều lượng 3-5kg/tấn nguồn Cacboncung cấp cho vi sinh vật có thể cung cấp dưới dạng rỉ đường với tỉ lệ 0,5-1%

(3) Nguyên liệu hữu cơ là phế thải trong quá trình sản xuất nông nghiệp được xử

lý sơ bộ tạo kích thước nhỏ và đồng đều Trong quy trình xử lý nên phối kếthợp với các nguồn hữu cơ khác và phân động vật Tỷ lệ phối trộn khoảng 10-20% Nếu pH hỗn hợp thấp cần bổ sung thêm 1 lượng CaCo3 hoặc hóa chấttrung hòa sap cho pH đạt trên 6,5 Phâ động vật có thể sử dụng trong quytrình xử lý bao gồm phân gà, phân lợn, phân trâu bò…với tỉ lệ phối trộn càokhoảng 30-40%

(4) Trộn đều các thành phần dinh dưỡng, chế phẩm vi sinh và hồn hợp nêu trên

Có thể phối từng phần trước, sau đó trộn tổng hợp sau Độ ẩm cuối cùng củahỗn hợp cần đạt 45-50%

(5) Chuyển hỗn hợp trên đến vị trí ủ Sau 10-15 ngày tiến hành đảo trộn lại vàtiếp tục ủ cho đến lúc cần dùng Nếu bề mặt đống ủ bị khô cần phun nước đềuđống ủ để giữ ẩm

- Khi bón có thể phối trộn thêm với đạm, lân, kali tạo thành phân hỗn hợp NPKhoặc vi sinh vật có ích tạo thành phân hữu cơ vi sinh vật Số lượng vi sinh vật

có ích phải bổ sug tối thiểu là 1-2 kg (lít)/ tấn sản phẩm

1.1.5 Hệ thống các văn bản chính sách

- Chỉ thị 50 của Ban bí thư và Nghị định 118 của Thủ tướng chính phủ về việc áp

dụng công nghệ sinh học phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn

- Định hướng phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Nghệ An từ nay đến năm 2015

- Nghị quyết đại hội Đảng Bộ huyện Tân Kỳ lần thứ 19 về nhiệm vụ phát triển kinh

tế giai đoạn 2011-2015

- Quyết định số 16/2012/QĐ- UBND của tỉnh Nghệ An về việc ban hành quy địnhchính sách hỗ trợ kinh phí mua chế phẩm sinh học Compost Maker để sản xuất phân

bón hữu cơ vi sinh từ phế phụ phẩm nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Nghệ An giaiđoạn 2012-2014

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Tình hình nghiên cứu và triển khai ở nước ngoài

Từ những năm 50 của thế kỷ XX, các chế phẩm vi sinh vật đã được sử dụngrộng rãi trên thế giới Ở Châu Âu, Nam Mỹ, Châu Úc chế phẩm vi sinh đã được sảnxuất công nghiệp và trở thành hàng hóa Đến năm 1970 Groeikraga organicfertilizea Co ở Nam Phi đã sản xuất thành công compost (phân ủ) từ phân chim vàamoni cacbonat Ở Mỹ năm 1982 Dickerson composting plant đã sản xuất 100.000tấn compost trị giá 7.000.000 USD Cũng thông qua việc sử dụng phân vi sinh vật,trong giai đoạn 1980-1993, Thái Lan đã tiết kiệm được 143.828 tấn ure Lợi nhuận

của việc nhiễm khuẩn cho lạc mang lại cho mỗi ha là 78,5 USD/ha (Kong ngoen và CTV, 1997).

Từ năm 1986 ở Đài Loan đã phát triển sản xuất compost Hàng chục loạicompost được tung ra thị trường phục vụ cho sản xuất thuốc lá, chè, ngô…

Cũng như Đài Loan, Nhật Bản, Malaysia, Philippin, Indonesia… Sản xuất và

sử dụng compost rộng rãi cho nhiều loại cây trồng: cọ dầu, cao su, mía, lúa… Tại

Ấn Độ sản lượng phân hữu cơ từ các nguồn phế thải khác nhau là 1750 triệu tấn đạt

giá trị hàng hóa 16.614 triệu Rupi tương đương 536 triệu USD (juwarkar và CTV, 1994) Tại Thái Lan số lượng phân hữu cơ do các cơ sở nhà nước sản xuất là 24.000

tấn cùng với 100.000 tấn do các công ty tư nhân sản xuất Việc bổ sung các loại visinh vật có khả năng phân hủy xenlulo cao cùng các nguyên tố dinh dưỡng nhưdạng đạm hữu cơ, lân dậng quặng photphorit và một số điều kiện môi trường khác

đã giúp rút ngắn thời gian sản xuất phân hữu cơ từ 4-6 tháng xuống còn 2-4 tuần.Các vi sinh vật bổ sung trong quá trình sản xuất nhanh phân hữu cơ từ nguồn phế

thải giàu xenlulo là Aspergillus, Trichoderma và Penicillium Khi chuyển đổi

photpho vô cơ thành photpho hữu cơ trong Protoplasm của vi sinh vật, xạ khuẩn cần0,27-0,63% phôtpho cho việc oxy hóa 100% glucoza Nếu sử dụng xenluloza làmnguồn năng lượng thì tỷ lệ này là 0,35-0,45% cho 100% xenluloza Trung bình nếu

vi sinh vật sử dụng 100g cacbon thì cần phải cung cấp thêm 0,3g photpho tương

đương với tỷ lệ 0,3% Cây trồng chứa khoảng 40-45% cacbon, để quá trình phân

hủy xảy ra tốt thì tỷ lệ C:P phải lớn hơn 200:1, tốt nhất khoảng 300:1.[10]

Ngày nay, sự phát triển chăn nuôi với quy mô công nghiệp Sản phẩm thảicủa chăn nuôi rất lớn Ở Nhật hàng năm có tới 90 triệu tấn phân và chất thải hữu cơ

của quá trình chăn nuôi ( Theo Toshhiko Ibuki) Số lượng phân và chất thải này ở Malaysia là 15 triệu tấn (Theo Hwee Keng Ong) và ở Đài Loan là 7 triệu tấn (Theo Shao Yi Shen).

Bên cạnh đó, sản phẩm thải của công nghiệp chế biến thực phẩm côngnghiệp mía đường… và rác thải thành phố là một khối lượng khổng lồ (hàng vạntấn/ngày).Toàn bộ những chất thải này là nguồn to lớn gây ô nhiễm môi trường Sửdụng các phế thải này sản xuất compost vừa phục vụ cho sản xuất nông lâm nghiệp,cải tạo đất vừa góp phần hạn chế tác nhân gây ô nhiễm môi trường Chính vì ýnghĩa to lớn đó mà hầu hết các quốc gia đều quan tâm đến sản xuất compost Ởnhiều nước có chương trình quốc gia về phân compost

Mặt khác việc sử dụng phân hóa học, thuốc bảo vệ thực vật quá nhiều dẫnđến ô nhiễm môi trường đất Các nhà khoa học của các nước như Đài Loan cũng kếtluận: sử dụng compost làm tăng năng suất cây trồng, chất lượng sản phẩm tốt hơn,giảm ô nhiễm của NO3- Điều này cũng có nghĩa compost góp phần quan trọng chomột nền nông nghiệp hữu cơ an toàn và bền vững

1.2.2 Tình hình nghiên cứu và triển khai trong nước

Việt Nam, diện tích đất canh tác bình quân đầu người trong vòng 65 nămqua đã giảm từ 2.548 m2 xuống còn 732 m2/người, tương đương với mức độ giảm

1,1%/năm (Nguyễn Văn Bộ, 1999) Như vậy trong nông nghiệp hiện nay, sản lượng

cây trồng được quyết định chủ yếu bằng yếu tố năng suất thông qua thâm canh và

áp dụng các biện pháp kỹ thuật mới, trong đó việc sử dụng phân bón hữu cơ sinhhọc đóng vai trò rất quan trọng

Tuy nhiên, việc quá lạm dụng phân bón hóa học và bón phân không cân đốitrong sản xuất nông nghiệp hiện nay đã dẫn đến tình trạng vừa thừa vừ thiếu dinhdưỡng, đồng thờ gây nên hiện tượng chai cứng, giảm độ phì, thay đổi tính chất vật

lý, hóa học, sinh học của đất trồng Hiện nay, ở nước ta diện tích đất trống, đồi núitrọc, đất “có vấn đề” về dộ phì nhiêu và sức sản xuất kém chếm tới 50% diện tich

đất toàn quốc Trước tình hình đó, những quan điểm mới trong sản xuất nôngnghiệp ngày càng được nhận thức sâu sắc và đề cao trong gia đoạn hiện nay làhướng tới sản xuất nông nghiệp bền vững, sinh thái, hữu cơ và an toàn,….

Thời gian qua, các nhà khoa học cả nước đã nghiên cứu và sản xuất thành công một

số loại chất hữu cơ sử dụng làm phân bón cho cây trồng Kết quả thử nghiệm tại cácvùng sản xuất cho thấy các sản phẩm phân bón hữu cơ vi sinh này có tác dụng tíchcực đến việc nâng cao năng suất, chất lượng nông sản, đồng thời có tác dụng bạo vệmôi trường sinh thái Một số sản phẩm như Azogin, Rhizolec, Vitaragin,Phosphobacterin,…đều cho hiệu quả tốt trên cây trồng kết quả nghên cứu trongnước thời gian qua phải kể đến như:

- Đề tài khoa học cấp Nhà nước KC-08-02 (1991-1995): Nghiên cứu côngnghệ sản xuất và ứng dụng phân bón vi sinh vật cố định Nitơ nhằm nâng caonăng suất lúa và cây trồng cạn

- Đề tài khoa học cấp Nhà nước KHCN.02.06 ( 1996-1998): Nghên cứu ápdụng các giải pháp công nghệ mới nhằm mở rộng việc sản xuất và ứng dụngphân bón vi sinh vật cố định Nitơ, phân giải lân trong nông lâm nghiệp

- Đề tài khoa học cấp nhà nước KHCN.02.06B (1999-2000): Nghiên cứu côngnghệ sản xuất và ứng dụng chế phẩm phân bón vi sinh vật hỗn hợp phát triểnnông lâm ngư bền vững

- Đề tài khoa học cấp Nhà nước KC.04.04 (2001-2004): Nghiên cứu côngnghệ sản xuất phân bón vi sinh vật chức năng phục vụ chăm sóc cây trồngcho một số vùng sinh thái do Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp ViệtNam chủ trì

Từ kết quả nghiên cứu của các đề tài, đã được các địa phương trong cả nước ápdụng, triển khai thành công, giải quyết được khâu thiếu phân bón hữu cơ trongsản xuất nông nghiệp, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường do phế thải gây

ra, cụ thể:

- Dự án: “ Xây dựng mô hình tổ chức sản xuất phân bón hữu cơ trên nền thanbùn và phụ phẩm nông nghiệp tại Điện Biên” từ năm 2006-2008

1.2.3 Tình hình triển khai ở Nghệ An

* Từ năm 2006-2008 tại Nghệ An đã triển khai thực hiện dự án: “Xây dựng môhình sản xuất phân bón hữu cơ từ phế phẩm phụ nông nghiệp tại tỉnh Nghệ An”.

Do Trung tâm ứng dụng Tiến bộ Khoa học và Công nghệ Nghệ An chủ trì, đãmang lại hiệu quả thiết thực cho người dân Các mô hình sản xuất, sử dụng phânbón hữu cơ vi sinh trên các đối tượng cây trồng đều giảm được chi phí sản xuất

từ 30-50% Nâng cao năng suất của cây trồng lên 10-15%, giảm được sâu bệnhphá hại trên đồng ruộng, tiết kiệm và tận dụng được nguồn phụ phẩm trong nôngdân, doanh nghiệp và nhà máy chế biến Từ đó giảm thiểu ô nhiễm môi trường,đưa sản xuất theo hướng hữu cơ, an toàn và bền vững

* Từ những kết quả to lớn đó trong thời gian qua, trên địa bàn tỉnh Nghệ An đãsản xuất và sử dụng một lượng lớn phân bón hữu cơ vi sinh sản xuất từ chếphẩm Compost Maker, tại các huyện như Quỳ Hợp, Anh Sơn và Quỳnh Lưulượng phân bón hữu cơ vi sinh được sản xuất với trên 33.000 tấn đạt chất lượngtốt, sử dụng mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt cho người dân

* Việc sử dụng phân bón hữu cơ vi sinh trên các đối tượng cây trồng tại cáchuyện như: cây chè tại huyện Anh Sơn, rau tại Quỳnh Lưu, cây cam tại QuỳHợp và cây mía tại huyện Tân Kỳ đã cho kết quả rất tốt Nâng cao năng suất câytrồng lên từ 10-15%, đặc biệt cây chè năng suất tăng 15-20%, giảm lượng phânbón hóa học và thuốc BVTV, làm cho đất đai tơi xốp, tăng tính chịu hạn của câytrồng

* Từ 8/2009-8/2011 tại huyện Tân Kỳ đã thực hiện dự án “Hỗ trợ nhân rộng

mô hình sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh từ phế phụ phẩm nông nghiệp quy

mô hộ gia đình” Thuộc chương trình ứng dụng Khoa học và Công nghệ phục vụphát triển nông sản hàng hóa

Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- Các hộ đã áp dụng mô hình sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh từ phế phụ phẩm

nông nghiệp quy mô hộ gia đình

- Các hộ dân tham gia sản xuất nông nghiệp trên địa bàn

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu

* Phạm vi không gian: Đề tài được nghiên cứu với các hộ dân tham gia sản xuất

nông nghiệp trên địa bàn 3 xã: xã Kỳ Sơn, xã Nghĩa Hợp, xã Tiên Kỳ của huyệnTân Kỳ

* Thời gian nghiên cứu: Từ ngày20/2/2012 đến ngày 20/4/2012

2.2 Nội dung nghiên cứu

- Nghiên cứu thông tin cơ bản của hộ điều tra.

- Nghiên cứu đặc điểm của mô hình sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh từ phế phụphẩm nông nghiệp quy mô hộ gia đình và hiệu quả của mô hình

- Đánh giá khả năng nhân rộng mô hình sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh từ phếphụ phẩm nông nghiệp quy mô hộ gia đình trên địa bàn huyện Tân Kỳ

- Đánh giá những thuận lợi và khó khăn để nhân rộng mô hình sản xuất phân bónhữu cơ vi sinh từ phế phụ phẩm nông nghiệp quy mô hộ gia đình trên địa bàn huyệnTân Kỳ

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp thu thập số liệu

2.3.1.1 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp

* Phương pháp PRA: Là phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của

người dân địa phương Sử dụng phương pháp này giúp người nghiên cứu có đượcthông tin nhanh và chính xác nhất về tình hình sản xuất và sử dụng phân hữu cơ visinh từ phế phụ phẩm nông nghiệp quy mô hộ gia đình trên địa bàn, các vấn đề cầnquan tâm, giải quyết để đánh giá khả năng nhân rộng mô hình

* Phỏng vấn hộ: Chúng tôi tiến hành chọn mẫu ngẫu nhiên đại diện cho 3 xã Mỗi

xã điều tra 20 hộ để phỏng vấn thu thập các vấn đề có liên quan đến việc sản xuất

và sử dụng phân HCVS từ phế phụ phẩm nông nghiệp

* Phương pháp chuyên gia, chuyên khảo: Là phương pháp dựa trên cơ sở thu thập ý

kiến của thầy cô giáo hướng dẫn, cán bộ nghiên cứu, những người có chuyên mônkinh nghiệm sản xuất và sử dụng phân bón cho cây trồng, tìm hiểu sâu và rộng hơn

về vấn đề mình nghiên cứu

* Thảo luận nhóm: Nhằm mục đích tìm hiểu những thuận lợi, khó khăn mà người

dân gặp phải trong quá trình sản xuất, cũng như những nhu cầu, mong muốn củangười dân để tăng cường sự liên kết giữa người dân và cán bộ các cấp

2.3.1.2 Thu thập số liệu thứ cấp

Thừa hưởng số liệu của các phòng ban chức năng có liên quan như UBNDhuyện, Phòng Nông nghiệp, Hội Làm vườn, Trạm khuyến nông… về thông tin vàtình hình chung của huyện Tân Kỳ như vị trí địa lý, diện tích đất đai, dân số, khítượng thủy văn, kinh tế, văn hóa xã hội, và các thông tin liên quan đền vấn đềnghiên cứu

Bên cạnh đó còn có thể tham khảo các nghiên cứu đã công bố trước đó của cácnhà khoa học, nhà nghiên cứu hay đồng nghiệp

2.3.4 Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu

* Phương pháp thống kê mô tả: đây là phuong pháp được sử dụng nhiều trong phân

tích số liệu Chúng tôi tiến hành phân tổ thống kê theo một số tiêu thức như nguồnlực lao động , trình độ học vấn và nghề nghiệp của chủ hộ, thu nhập bình quân của

hộ, thống kê ý kiến của người dân… Từ đó mô tả thực trạng và tình hình sản xuất,

sử dụng phân hữu cơ vi sinh từ phế phụ phẩm nông nghiệp trên địa bàn nghiên cứu

* Phương pháp phân tích định tính: Sử dụng SWOT để phân tích điểm mạnh, điểm

yếu, cơ hội, thách thức cũng như những thuận lợi và khó khăn của mô hình sản xuấtphân bón HCVS từ phế phụ phẩm nông nghiệp Căn cứ vào kết quả phân tích đó và

cơ sở lý thuyết về mô hình sản xuất phân bón HCVS để đánh giá khả năng nhânrộng mô hình trên toàn địa bàn huyện Tân Kỳ

* Phương pháp xử lý số liệu: Thông qua những thông tin thu thập, tiến hành tổng

hợp và xử lý số liệu bằng phương pháp phân tích thống kê, và được xử lý trên phầnmềm Ecxel

2.4 Điều kiện cơ bản của khu vực nghiên cứu

2.4.1 Điều kiện tự nhiên

2.4.1.1 Vị trí địa lý

Tân Kỳ là huyện miền núi thấp nằm phía Tây của tỉnh Nghệ An, có vị trí địa lý từ

Vinh 90 km về phía Tây Bắc Diện tích tự nhiên là 72.890.23ha, nằm gọn trong lưuvực sông Hiếu suốt chiều dài 60km

- Phía Bắc giáp huyện Quỳ Hợp

- Phía Tây giáp huyện Anh Sơn

- Phía Nam giáp huyện Đô Lương

- Phía Đông giáp huyện Yên Thành, Nghĩa Đàn

Với vị trí này, huyện Tân Kỳ có điều kiện để phát triển nền kinh tế đa dạng theođịnh hướng nông nghiệp hàng hóa- dịch vụ du lịch – thương mại – tiểu thủ côngnghiệp

Hình 2.1 Bản đồ hành chính huyện Tân Kỳ

2.4.1.2 Địa hình

Huyện Tân Kỳ có kiểu địa hình đồi núi trung bình, xung quanh có núi cao xen

kẽ đồng bằng, đồi núi bị chia cắt bởi nhiều khe suối quanh co cho nên hàng nămthường bị hạn hán, lũ lụt giao thông đi lại khó khăn

- Độ cao trung bình của khu vực là 120m

- Đỉnh núi cao nhất là 340m

- Đỉnh núi thấp nhất là 40m

Đặc điểm địa hình trên đã ảnh hưởng rất lớn tới sản xuất và sinh hoạt củangười dân Hoạt động sản xuất canh tác nông nghiệp cũng như trồng rừng nếu nhưkhông chú ý biên pháp bảo vệ đất và canh tác bền vững sẽ gây ra xói mòn, rủa trôi,đất đai mất dần sức sản xuất, nguồn nước bị suy thoái nhanh chóng, lòng hồ ngàycàng bị bồi lắng

2.4.1.3 Tài nguyên đất

Hiện trạng sử dụng đất và tài nguyên rừng của huyện Tân Kỳ

- Tổng diện tích đất tự nhiên toàn huyện: 72.890,23 ha trong đó

+ Đất sản xuất nông lâm nghiệp: 64.561,30 ha chiếm 88,57% diện tích đất tự nhiên

Trong đó: - Đất sản xuất nông nghiệp: 25.679,02 ha

- Đất lâm nghiệp: 38.423,91 ha

- Đất NTTS: 375.37 ha

+ Đất phi nông nghiệp: 7.117,09 ha chiếm 9,76% diện tích đất tự nhiên

+ Đất chưa sử dụng: 1.211,84 ha chiếm 1,67% diện tích tự nhiên

Thành phần cơ giới của các loại đất ở Tân Kỳ từ thịt nhẹ đến thịt trung bình

Độ pH= 4,5 – 6; Đạm tổng hợp: 0,06- 0,07/100g đất Lân dễ tiêu: 4,0- 6,5 mg/100gđất, phù hợp với việc phát triển cây công nghiệp ngắn ngày với dài ngày

2.4.1.4 Khí hậu, thủy văn:

Tân Kỳ có khí hậu mang tính chất nhiệt đới nóng ẩm, nhiệt độ trung bình

không đều giữa các tháng trong năm và chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc Độ

ẩm trung bình 86%

- Mùa khô hanh kéo dài từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau

- Mùa nắng nóng, mưa lụt kéo dài từ tháng 5 đến tháng 11

Về thủy văn và nguồn nước: Sông con chảy qua địa phận Tân Kỳ 60km, hệthống khe suối nhiều cùng 130 hồ đập chứa nước có dung tích 17,5 triệu m3 có thểtưới tiêu cho hơn 80% diện tích cần tưới

2.4.2 Đặc điểm về điều kiện kinh tế - văn hóa – xã hội

Trong công tác xây dựng đổi mới và phát triển kinh tế, sức lao động và dân sốảnh hưởng rất lớn tới khả năng sản xuất cũng như phát huy nội lực của hộ gia đình.Việc sử dụng hợp lý nguồn lao động trong gia đình là cơ sở quan trọng để tạo ra thunhập, giảm tỷ lệ lao động nhàn rỗi Dân số đông là điều kiện thuận lợi để tăng thitrường tiêu thụ hàng hóa sản phẩm, kích cầu kích thích sản xuất kinh doanh và phân

bố hàng hóa Tuy nhiên trong điều kiện hiện nay dân số đông cản trở phát triển kinh

tế xã hội

Huyện Tân Kỳ có 22 xã, Thị trấn với 127,825 người Trong đó khẩu nôngnghiệp 118.846 người chiếm 94% tổng số Lao động trong độ tuổi là 63.318 ngườitrong đó lao động nông nghiệp là 58.784 người chiếm 93,8% lao động toàn huyện.Các dân tộc sinh sống trên địa bàn gồm: dân tộc Kinh, Tanh,Thái, Thổ vớinhững đặc tính sinh sống và phong tục tập quán khác nhau Dân cư chử yếu làngười Kinh ở miền xuôi di dân, lập làng kinh tế

Từ trước tới nay sản xuất nông nghiệp còn manh mún, cơ cấu cây trồng đadạng, mặc dù sản xuất lương thực đã đủ ăn, song sản xuất hàng hóa nông nghiệpcòn ở mức thấp, lao động nông nghiệp mới sử dụng ổn định 40% còn lại 60% cócông viêc bấp bênh hoặc thiếu việc làm

2.4.2.1 Đặc điểm kinh tế

Tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2006-2010 ước đạt 10,23%/năm/ kếhoạch 10,1%; Công nghiệp- xây dụng ước tăng 19%/ kế hoạch 22%; ngành Dịch vụước tăn 12,07%/ kế hoạch 12,7%

Tổng giá trị sản xuất năm 2010 ước đạt 1.303,2 tỷ đồng tăng 1,73 lần so vớinăm 2005 và bằng 93,1% kế hoạch

Cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng hướng Tỷ trọng Công nghiệp – Xây dựngtăng từ 22,4% năm 2005 lên 32,6% năm 2010/ kế hoạch 31,4%, tỷ trọng ngànhNông-Lâm- Thủy sản giảm từ 49,7% năm 2005 xuống 39,3% năm 2010/ kế hoạch39%, tỷ trọng các ngành dịch vụ tăng nhẹ từ 27,9% năm 2005 lên 28,2% năm 2010/

bỏ hoang, một số trồng cây tùy tiện, không có quy hoạch, không có đầu tư chămsóc, sản phẩm thu được chỉ phục vụ trong gia đình Từ khi Dự án đầu tư các hoạtđộng phổ cập nâng cao kiến thức kỹ thuật canh tác bền vững cho các nông hộ, nhưgiới thiệu các mô hình canh tác trên đất dốc, nông lâm kết hợp, tham quan môhình…hình thức canh tác trên nương cố định có nhiều biến đổi, cơ cấu cây trồngđược phối trý hợp lý, cây ăn quả được đưa vào cơ cấu cây trồng cho kết quả khảquan:

- tổng giá trị sản xuất năm 2010 ước đạt là 405,3 tỷ đồng/ kế hoạch 500 tỷ đồngbằng 81,1% kế hoạch với tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2006-2010 là3,7%/năm/ MT 10,1%

- Bình quân lương thực đầu người đạt mức tăng trưởng nhanh và ổn định Năm

2005 đạt 347.60kg/người, năm 2010 đạt 4117 kg/người

- Kinh tế trang trại phát triển nhanh chóng, đầu năm 2005 có 112 trang trại, đến naytrên địa bàn đã có 868 trang trại được cấp giấy chứng nhận

- Ngành trồng trọt: năm 2005 chiếm 59,1%, năm 2010 chiếm 65,7%

- Chăn nuôi: năm 2005 chiếm 38,1%, năm 2010 chiếm 31,2%

- Dịch vụ nông nghiệp; năm 2005 chiếm 2,8%, năm 2010 chiếm 3,1%

- Lâm nghiệp: công tác trồng rừng đạt kết quả tương đối tốt, trong 5 năm đã trồngđược 7.505 ha Diện tích khoanh nuôi và bảo vệ 18.929ha, chăm sóc 1.650ha Độche phủ rừng năm 2010 ước đạt 36%/ kế hoạch 36%

- Thủy sản: diện tích và sản lượng nuôi trồng thủy sản chiểm tỷ trọng thấp trongtổng giá trị toàn ngành khoảng 2,5%

b Tiểu thủ công nghiệp

Huyện Tân Kỳ là huyện có số lương người lao động đông, lao động thiếu việc làmngày càng tăng nên UBND các xã chú trọng khuyến khích mở mang nghành nghề

và tạo điều kiện về vay vốn ngân hàng và chính sách thuế để thúc đẩy tiểu thủ côngnghiệp và dịch vụ phát triển

Các nghề khác như: khai thác đá, sản xuất gạch ngói, vận tải, buôn bán nhỏ và chếbiến nông sản thu hút nhiều lao động trong huyện và nhiều nơi khác đến các nghề

đã tạo ra thu nhập đáng kể cho người dân chủ yếu là khai thác đá, gạch và ngói Cácnghề truyền thống được duy trì và mở rộng thêm một ngành mới: sản xuất đồ mộccao cấp, sửa chữa cơ khí điện tử, mây tre đan xuất khẩu, bước đầu đã có nhữngthành công đáng kể phục vụ nhu cầu thiết yếu của nhân dân và hướng tới sản xuấttheo hướng hàng hóa

c Dịch vụ

Tổng giá trị sản xuất năm 2010 ước đạt 294,6 tỷ đồng bằng 98,2% kế hoạch Tốc độtăng trưởng bình quân ngành dịch vụ giai đoạn 2006-2010 đạt 12%/năm/ kế hoạch12,7%

- Dịch vụ du lịch

Du lịch hiện nay gồm có cột mốc KmO trên con đường huyền thoại Hồ CHí Minh,hàng năm cũng có một kượng khách đến tham quan, học tập tại đây, dặc biệt có khánhiều đoàn học sinh, sinh viên đến học tập thực tế

Ngoài ra ở Tân Hợp còn có nhiều hang động đẹp như hang Thung Khiển, cũng đã

có một số du khách trong huyện và trong tỉnh đến tham quan

Song lượng khách chưa nhiều, các dịch vụ du lịch ( nhà hàng, khách sạn…) cònkém, chưa phát triển

- Dịch vụ tài chính, ngân hàng:

Các tổ chức tín dụng đóng trên địa bàn huyện gồm ngân hàng Nông ngiệp vàPTNT, ngân hàng chính sách, ngân hàng đầu tư và phát triển… đã đáp ứng đượcnhu cầu vốn đầu tư cho các doanh nghiệp và dân cư

2.4.2.2 Đặc điểm về văn hóa- xã hội

a Giáo dục, đào tạo

- Số lượng trường học:

Từ năm 2005 đến 2010, số trường học có chiều hướng giảm tích cực Năm

2005 có 83 trường, đến năm 2010 ước còn 74 trường, được thể hiện như sau:

+ Số trường mần non từ giữ nguyên ở mức 24 trường

+ Số trường tiểu học từ 36 giảm xuống 28 trường

+ Số trường THCS giảm từ 19 xuống 18 trường

+ Số trường phổ thông trung học giữ nguyên mức 3 trường, 01 Trung tâmGDTX và 01 Trung tâm dạy nghề

- Số lượng học sinh: Từ năm 2005 đến năm 2010, số lượng học sinh các cấp học

giảm Năm 2005 tổng số học sinh các cấp có 45.432 học sinh đến năm 2010 ước chỉcòn 35.126 học sinh , giảm 10.304 học sinh tương ứng giảm 22,7% (chủ yếu làgiảm ở khối Tiểu học và THCS)

- Chất lượng giáo dục: Duy trì và giữ vững phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi

và phổ cập THCS; Các trung tâm học tập cộng đồng của các xã được thực hiện cóhiệu quả góp phần xây dựng một xã hội học tập

Tỷ lệ tốt nghiệp các cấp phổ thông của huyện hàng năm đạt khá cao Nămhọc 2008 - 2009, tỷ lệ tốt nghiệp trung học cơ sở là 98% và trung học phổ thông là

85% Tỷ lệ Giáo viên đạt chuẩn và trên chuẩn tăng từ 92,5% năm 2005 lên 99,5%năm 2010.

Tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia tăng khá Năm 2005 có 9 trường chiếm 11%,năm 2010 ước 23 trường chiếm 32%, trong đó Mầm non là 4 trường bằng 17%/kếhoạch 30%; Tiểu học là 16 trường chiếm 57% /kế hoạch 70%; THCS là 3 trườngchiếm 16,7% /kế hoạch 65%

- Đào tạo nghề: Lực lượng lao động qua đào tạo tuy có mức độ tăng dần

nhưng đạt tỷ lệ thấp (năm 2005 có 12% lao động được qua đào tạo, đến năm 2010ước đạt được 15%)

b Y tế và chăm sóc sức khoẻ nhân dân và dân số

- Công tác xã hội hoá chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân có bước phát triển Cơ

sở vật chất từ huyện đến cơ sở được đầu tư, nâng cấp, tổng số giường bệnh năm 2005

là 195 giường lên 200 giường (năm 2010), tăng 2,5% Chất lượng các cơ sở khám,chữa bệnh được tăng lên qua hàng năm

- Công tác y tế dự phòng được tăng cường, gúp phần chủ động phòng chống,không để phát sinh dịch lớn, giảm tỷ lệ mắc và chết do các bệnh truyền nhiễm

- Triển khai thực hiện việc đưa bác sĩ về xã và xây dựng xã đạt chuẩn quốcgia về y tế cú cố gắng Tỷ lệ xã đạt chuẩn quốc gia về y tế năm 2005 là 0,9% tănglên 72,7% năm 2010/kế hoạch 60-65% ; Số bác sỹ/ vạn dân năm 2005 là 2 tăng lên

3 bác sỹ/vạn dân năm 2010; Tỷ lệ trạm y tế có Bác sỹ tăng từ 13,6% năm 2005 lên85% năm 2010/kế hoạch 100%;

- Thực hiện các chương trình quốc gia về y tế đạt khá Tỷ lệ tiêm chủng mởrộng hàng năm đạt trên 97% Tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng giảm từ 26% năm 2005xuống còn 21% năm 2010/mục tiêu 18%

- Công tác kế hoạch hoá gia đình được triển khai có hiệu quả Mức giảm sinhhàng năm đạt dưới 0,5%o Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên giảm từ 10% năm 2005 xuốngcòn dưới 8,6% năm 2010 Tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên giảm từ 17,5% xuống còn10,2% năm 2010

c Văn hoá thông tin, thể dục thể thao

- Đã tiếp tục đẩy mạnh và nâng cao chất lượng cuộc vận động phong trào

"Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá" Tỷ lệ gia đình văn hoá ước 2010 đạt

71%/MT 70-75%; tỷ lệ làng bản đạt chuẩn văn hoá năm 2010 đạt 45,8% /MT 55-60%.Xây dựng xã thị có thiết chế văn hoá năm 2010 là 7/22 xã đạt 32%/ MT 65%,.

- Công tác quản lý nhà nước đối với các hoạt động văn hoá được tăng cườnggúp phần ngăn chặn và đẩy lùi có hiệu quả các tệ nạn xã hội, các hoạt động vi phạmpháp luật trong lĩnh vực văn hoá, đảm bảo an ninh văn hoá

- Phong trào toàn dân tham gia luyện tập thể dục thể thao ngày càng thu hútđược nhiều người hưởng ứng Tỷ lệ người thường xuyên luyện tập thể dục thể thaoước 2010 đạt 30,5%, tỷ lệ gia đình đạt tiêu chuẩn thể thao ước 2010 đạt 11%/MT13-15%

- Nội dung phát thanh truyền hình đổi mới Tỷ lệ hộ dân được xem truyềnhình tăng từ 65% năm 2005 lên 98% năm 2010; tỷ lệ hộ nghe đài truyền thanh tăng

từ 90% năm 2005 lên 100% năm 2010

d Lao động việc làm và các vấn đề an sinh xã hội.

Đại đa số lao động ở các xã và thị trấn trên địa bàn huyện đều có việc làmchủ yếu là nông nghiệp, lâm nghiệp Lao động công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp vàdịch vụ chưa được có điều kiện phát triển, tỷ lệ lao động qua đào tạo còn chiếm tỷ

lệ thấp (khoảng 16%) Bình quân hàng năm đã giải quyết được khoảng 850-900 laođộng có việc làm mới Tạo điều kiện cho các hộ nghèo được vay vốn, bình quânhàng năm số hộ nghèo được vay vốn tạo việc làm trên 1.500hộ, chiếm 30% tổng số

hộ nghèo Vì vậy tỷ lệ hộ nghèo đến năm 2010 ước đạt 16%, giảm được 15,8% sovới 2005

2.4.2.3 Đặc điểm về cơ sở hạ tầng

- Giao thông: Huyện có trục đường Hồ Chí Minh chạy xuyên suốt trên địa bàn

huyện và đường tỉnh lộ 545, cùng hệ thống đường nội huyện liên xã nên hệ thốnggiao thông hoàn thiện thuận lợi cho việc đi lại buôn bán, trao đổi phát triển kinh tế.Trong giai đoạn 2005-2010 kết quả thực được là xây dựng gần 148km đường nhựa

và bê tông; gần 350km đường cấp phối; 17/22 xã, thị trấn có đường nhựa, bê tôngđến trung tâm

- Hệ thống điện: Toàn huyện có 52 trạm biến áp 35/0.4 KV và 89 trạm biến áp

10/0.4 KV ( tổng số trạm biến áp là 141 trạm) với tổng dung lượng là 24.150 KVA

Tổng chiều dài đường dây 10KV là 130,3 km và dường dây 35kv là 133,7 km Tổngchiều dài đường dây hạ thế khoảng 600km.

Số xã, thị trấn có điện lưới là 22, tỷ lệ hộ dân nông thôn có điện là 97% Tổng côngsuất phụ tải của huyện Tân Kỳ là 19.320 KW, trong đó phụ tải điện sinh hoạt chiếm90%, tương đương 17.400 KW

Trên địa bàn huyện một số địa phương đã cơ bản xây dựng hoàn chỉnh lưới điệnnông thôn và đã được mua điện trực tiếp của ngành điện

- Thủy lợi: Hệ thống thủy lợi phục vụ tưới tiêu cho nông nghiệp huyện Tân Kỳ hiện

Trong thời gian qua đã đầu tư xây dựng các công trình như: Trạ bơm Bãi đá xãNghĩa Thái, Đập Đồng Đẻn xã Hương Sơn, Đập Điện lực, Đập Đội cung, đậpKhe Ná xã Kỳ Sơn, đập Bà Đồng xã Tân Hương, đập Đồng Bắn, Khe Bò xãNghĩa Hợp và đang triển khai sửa chữa nhiều công trình thủy lợi nhỏ phục vụcho phát triển sản xuất

Về kênh mương: Đến nay hệ thống kênh, mương tưới cấp I toàn huyện có228km và đã được kiên cố hóa, cơ bản đáp ứng nhu cầu về phục vụ tưới tiêu chophát triển nông nghiệp Tuy nhiên cũng có nhiều đoạn kênh mương đã bị hưhỏng cần phải sủa chữa, nâng cấp để đảm bảo tốt khả năng dẫn nước tưới Ngoài

ra hệ thống kênh cấp II, cấp III của huyện có khoảng 230 km, nhưng đa số còn

là kênh mương đất chưa được kiên cố hóa

- Nước sạch và vệ sinh môi trường:

Đến năm 2010, tỷ lệ dân được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh ước đạtkhoảng 87%/ kế hoạch 75%, tuy nhiên đa số người dân vẫn dang sử dụng nướcgiếng và nước sông

Hiện tại công trình cấp nước sinh hoạt tại Thị trấn Tân Kỳ với tổng mạng lưới

trạm cấp nước sạch ở các xã khác

- Hệ thống bưu chính viễn thông và công nghệ thông tin:

Bưu chính viễn thô đang được mở rộng và phát triển, đến nay có 22/22 xã, thịtrấn có bưu điện văn hóa, bình quân sử dụng máy điện thoại là 50 máy/ 100 dân

Các hoạt động dịch vụ bảo hiểm, dịch vụ khác không ngừng phát triển đáp ứngngày càng tốt hơn các nhu cầu đời sống của nhân dân.

Hệ thống mạng internet đã được đưa về tận xã, tuy nhiên hệ thống hạ tầng côngnghệ thông tin nhìn chung còn yếu về quy mô và chất lượng

- Hệ thống trường học: tỷ lệ phòng học Mầm non được kiên cố là 96%.

Trường tiểu học, truongf trung học cơ sở và trung học phổ thông được kiên

cố đạt 100%

- Hệ thống cơ sở vật chất khám chữa bệnh: bệnh viện có 1 cơ sở đang được

đầu tư nâng cấp, 2 phòng khám đa khoa, 1 trung tâm y tế và 21 trạm xã, thịtrấn Riêng xã Tân Hương chưa có trụ sở

- Hệ thống các điểm hoạt động văn hóa, vui chơi, thể dục thể thao

+ Hoạt động văn hóa gồm: 1 nhà văn hóa huyện, 22 nhà văn hóa xã, 251 nhà vănhóa thôn, xóm…

+ Hoạt động thể dục thể thao gồm;151 bãi tập bóng đá, 19 sân điền kinh, 334sân bóng chuyền…

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

3.1 Thông tin cơ bản các hộ điều tra

3.1.1 Thông tin chủ hộ

Trình độ và nghề nghiệp của chủ hộ có vai trò quan trọng trong quá trình sảnxuất kinh doanh nói chung và trong sản xuất phân hữu cơ vi sinh quy mô hộ giađình vì trong kinh tế hộ gia đình thì chủ hộ thường là người ra quyết định trong quátrình sản xuất cho cả gia đình Lựa chọn của chủ hộ gia đình sẽ quyết định quy môsản xuất cũng như mức độ đầu tư trong sản xuất

Thông thường thì những người có trình độ học vấn cao hơn, hộ có hiểu biếthơn và phản ứng nhanh nhạy hơn trong việc áp dụng những tiến bộ khoa học kỹthuật – công nghệ mới vào sản xuất

Bảng 3.1 Thông tin ch hủ hộ ộ

Nguồn: Từ số liệu điều tra, 2012

Theo số liệu điều tra cho thấy nguồn lực con người của điểm nghiên cứucũng có nhiều thuận lợi Trình độ học vấn của điểm nghiên cứu tương đối cao trongđó: Số chủ hộ có trình độ học vấn cấp I là 13 người chiếm 21,67% tổng số hộ điều

tra Số chủ hộ có trình độ học vấn cấp II là 28 người chiếm 46,67% tổng số hộ điềutra Số chủ hộ có trình độ cấp 3 là 14 người chiếm 23,33% tổng số hộ điều tra Có 4chủ hộ điều tra đã được đào tạo qua các lớp trung cấp và sơ cấp như các ngành nghề

cơ khí, sửa chữa điện tử, ….Chủ hộ có trình độ cao đẳng chỉ có 1 người chiếm1,67% tổng số hộ điều tra và chủ hộ này cũng học cao đẳng nghề và cũng làmngành nghề phi nông nghiệp trên địa bàn Với tỷ lệ học vấn khá cao người dân cóthể dễ dàng hơn trong việc áp dụng các tiến bộ khoa học vào sản xuất, tiếp thunhanh KHKT

Có 52 chủ hộ là nam giới chiếm 86,67% tổng số hộ điều tra, có 8 chủ hộ là

nữ chiếm 13,33% tổng số hộ điều tra Nam giới thường là người trụ cột trong giađình nên chủ hộ là nam giới chiếm tỷ lệ cao, vì vậy hầu hết quyết định công việctrong gia đình và tham gia các hoạt động xã hội thuộc về nam giới Người phụ nữtrong gia đình ít có quyền quyết định các vấn đề quan trọng mặc dầu họ còn làngười tham gia trực tiếp vào công việc sản xuất Vì vậy các chương trình tập huấn,đào tạo, tuyên truyền cần chú ý để có thể tác động đến đúng đối tượng

Nghề nghiệp của chủ hộ có nhiều ngành nghề khác nhau nhưng chủ hộ làmnghề nông vẫn có số hộ cao nhất 29 hộ chiếm đến 48,33% tổng số hộ Sau đó là cácngành nghề phi nông nghiệp có 13 chủ hộ chiếm 21,67% tổng số hộ điều tra, cácngành nghề phi nông nghiệp của các chủ hộ chủ yếu là những người được đào tạoqua các lớp trung cấp và sơ cấp kỹ thuật về tự mở xưởng nhỏ làm ăn Một số chủ hộhoạt động trong nhiều lĩnh vực ngành nghề khác nhau như cả sản xuất nông nghệp,buôn bán, dịch vụ, tiểu thủ công nghiệp… có đến 7 chủ hộ là đa ngành nghề chiếm11,67% tổng số hộ điều tra, chiếm tỷ lệ nhỏ nhất so với các ngành nghề khác trong

60 hộ mà chúng tôi điều tra Ngoài ra một số chủ hộ còn là công nhân, cán bộnhững người này chủ yếu làm công nhân nhà máy cho các công ty trên địa bàn nhưCông ty mía đường sông con, nhà máy phân vi sinh, các doanh nghiệp tư nhân, cònlại là làm cán bộ cấp xã……

Bảng 3.2:Ngu n l c lao ồn lực lao động của hộ điều tra ực lao động của hộ điều tra độ ng c a h i u tra ủ hộ ộ đ ều tra

2 BQ nhân khẩu/hộ Người 3,65

Nguồn: từ số liệu thống kê, 2012

Qua bảng số liệu ta thấy được số bình quân nhân khẩu/hộ là 3,65 người, bìnhquân số người ăn theo hộ là 1,3 người/hộ, người ăn theo là các đối tượng như ngườigià quá tuổi lao động hay là trẻ em chưa đến tuổi lao động Bình quân lao động /hộ

là 2,35 người đây là đối tượng lao động chính trong gia đình, đối tượng này chiếmđến 64,38% so với bình quân nhân khẩu/hộ

Qua quá trình điều tra chúng ta có thể nắm được một số thông tin về chủ hộ:thông tin về trình độ học vấn, giới tính, nghề nghiệp của chủ hộ, cũng như nguồnlực lao động của hộ Những thông tin này giúp ích trong quá trình nghiên cứu Việcquyết định phương thức sản xuất, kỹ thuật sản xuất, tham gia các hoạt động, cáccuộc họp đều do chủ hộ quyết định, trong một số trường hợp chủ hộ đi vắng haybận việc thì mới có người khác quyết định thay

3.1.2 Thu nhập và cơ cấu thu nhập

Qua quá trình điều tra 60 hộ trên địa bàn 3 xã, xã Kỳ Sơn, xã Nghĩa hợp, xãTiên Kỳ chúng tôi thấy được thu nhập của các hộ có từ nhiều nguồn khác nhau,nhưng thu nhập chủ yếu là từ lĩnh vực nông nghiệp

B ng 3.3: C c u thu nh p bình quân nông h trong 1 n m ảng 3.3: Cơ cấu thu nhập bình quân nông hộ trong 1 năm ơ cấu thu nhập bình quân nông hộ trong 1 năm ấu thu nhập bình quân nông hộ trong 1 năm ập bình quân nông hộ trong 1 năm ộ ăm

(Triệu đồng)

Cơ cấu (%)

Nguồn: từ số liệu điều tra, 2012

Qua bảng số liệu tôi nhận thấy thu nhập của các hộ dân chủ yếu là trồng trọt

và chăn nuôi Trong đó trồng trọt mang lại phần lớn thu nhập của người dân trungbình 22,33 triệu đồng/hộ/năm chiểm đến 31,76% trong tổng số thu nhập, tiếp đến làchăn nuôi trung bình 17,17 triệu đồng/hộ/năm chiếm 23,43% tổng số thu nhập

Do đặc thù của ngành lâm nghiệp là sản xuất cây lâu năm nên thu nhập từ lâmnghiệp mang lại trung bình hàng năm thấp hơn so với ngành trồng trọt và chăn nuôi,ngành lâm nghiệp trung bình thu được 10,17 triệu đồng/hộ/năm chiếm 14,47% tổng

số thu nhập

Các hộ dân ở đây làm nghề nông là chủ yếu, các nghề phụ kém phát triển, một số hộ

có kiếm thêm thu nhập từ những công việc phi nông nghiệp khác như đi xây, đanlát, buôn bán, sửa chữa… thu nhập từ nguồn thu này trung bình/ hộ thấp 7,25 triệuđồng/hộ/năm chỉ chiếm 10,31% so với tổng thu nhập từ các nghề khác

Ngoài ra một số hộ có các nguồn thu từ lương nhà nước, phụ cấp hay một số nguồnthu khác thu nhập từ nguồn này trung bình mỗi năm là 3,83 triệu đồng/hộ/nămchiếm 5,44% so với tổng thu nhập của hộ

Thu nhập mang lại từ trồng trọt lớn do đó để tăng thu nhập cho các hộ nôngdân cần đẩy mạnh phát triển trồng trọt bằng cách đưa các tiến bộ khoa học kỹ thuậtvào sản xuất như áp dụng các giống mới năng suất cao, phân bón hữu cơ sinh, cơcấu cây trồng hợp lý cho từng vùng sản xuất để mang lại năng suất cao, tăng thunhập cho người dân

3.1.3 Tình hình sử dụng đất

Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất không thể thaythế trong sản xuất nông nghiệp Đất là thành phần quan trọng hàng đầu của môitrường sống, là địa bàn phân bố dân cư và xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá xãhội, an ninh quốc phòng