cơ chế giám sát hoạt động thi hành án dân sự

Bên cạnh những kết quả đạt được, trong thi hành án dân sự vẫn còn nhiều bấtcập, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật vẫn còn nhiều khoảng trống chưa điềuchỉnh hết các quan hệ phức tạp nảy

KHOA LUẬT

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT KHÓA 2008-2012

CƠ CHẾ GIÁM SÁT HOẠT ĐỘNG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

MSSV 5085829 Lớp Luật Tư pháp 2-K34

Cần Thơ, 4/2012

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN

GVHD: Trương Thanh Hùng SVTH: Nguyễn Thị Yến Nhung

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

Chương 1 THI HÀNH ÁN DÂN SỰ VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CHO VIỆC GIÁM SÁT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 5

1.1 Khái quát chung về thi hành án dân sự 5

1.1.1 Khái niệm thi hành án dân sự 5

1.1.2 Đặc điểm của thi hành án dân sự 8

1.1.3 Vai trò của thi hành án dân sự 11

1.2 Cơ sở lý luận cho việc giám sát thi hành án dân sự 11

1.2.1 Khái niệm giám sát thi hành án dân sự 11

1.2.2 Đặc điểm của giám sát thi hành án dân sự 12

1.2.3 Chủ thể và đối tượng của hoạt động giám sát thi hành án dân sự 13

1.2.4 Nội dung của giám sát thi hành án dân sự 19

1.2.5 Hình thức, phương pháp giám sát thi hành án dân sự 23

1.3 Vai trò của giám sát thi hành án dân sự 24

Chương 2 THỰC TRẠNG GIÁM SÁT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 26

2.1 Chủ thể của việc giám sát thi hành án dân sự 26

2.2 Thực trạng việc giám sát thi hành án dân sự 36

2.2.1 Hình thức giám sát 36

2.2.2 Phương pháp giám sát 37

2.2.3 Kết quả giám sát 42

2.2.4 Hạn chế của hoạt động giám sát thi hành án dân sự nguyên nhân và giải pháp bảo đảm 43

KẾT LUẬN 49

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Luận văn tốt nghiệp Cơ chế giám sát hoạt động thi hành án dân sự

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI(1986) đã khẳng định: “Đổi mới đất nước ta,đổi mới là yêu cầu bức thiết của sự nghiệp cách mạng, là vấn đề có ý nghĩa sống còn”.Đường lối đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo đã đưa đất nước ta sang mộtgiai đoạn phát triển mới, từ nền kinh tế bao cấp sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành

phần vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý nhà nước theo định hướng xã hộichủ nghĩa, đã và đang đặt ra yêu cầu bức thiết tiếp tục cải cách bộ máy nhà nước, xâydựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền Việt Nam, đó là nhà nước mà trong đó vaitrò pháp chế được đề cao, pháp luật được tôn trọng và bảo đảm thực hiện Trongnhững năm vừa qua Nhà nước đã ban hành các văn bản pháp luật nhằm nâng cao hiệuquả công tác thi hành án dân sự, luật Thi hành án dân sự và các văn bản pháp luật có

liên quan đến thi hành án dân sự được ban hành đã tạo cơ sở pháp lý cho việc đổi mới

về tổ chức và hoạt động của cơ quan thi hành án dân sự Trên cơ sở đó, nhiều bản án,quyết định có hiệu lực của Tòa án, Trọng tài thương mại đã được các cơ quan thi hành

án dân sự kịp thời đưa ra thi hành theo quy định của pháp luật đạt được những kết quảnhất định, góp phần đảm bảo an ninh trật tự xã hội, giữ gìn kỷ cương phép nước vàthực hiện dân chủ, công bằng xã hội

Bên cạnh những kết quả đạt được, trong thi hành án dân sự vẫn còn nhiều bấtcập, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật vẫn còn nhiều khoảng trống chưa điềuchỉnh hết các quan hệ phức tạp nảy sinh trong thực tiễn thi hành án dân sự; mô hình tổchức bộ máy các cơ quan thi hành án dân sự chưa thực sự khoa học, trong đó có mộtnguyên nhân quan trọng là giám sát thi hành án dân sự còn nhiều bất cập, chưa thật sựtrở thành công cụ bảo đảm thực hiện quyền lực Nhà nước trong thi hành án dân sự đãlàm giảm hiệu quả của hoạt động thi hành án dân sự, nhiều bản án, quyết định về dân

sự không được tổ chức thi hành dứt điểm, đặc biệt là tình trạng vi phạm pháp luật, tiêucực, sách nhiễu trong đội ngũ cán bộ thi hành án Tại lễ kỷ niệm 60 năm ngày truyềnthống ngành Tư pháp lần 2 tháng 8 năm 2005, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm GiaKhiêm phát biểu “việc giải quyết án tồn đọng trong thi hành án dân sự vẫn chưa tạo ra

được chuyển biến rõ rệt, nhân dân còn phàn nàn, kêu ca về thái độ của một số cán bộ

thi hành án”1

Tại lễ kỷ niệm 65 năm ngày truyền thống ngành Tư pháp và đón nhận huân

chương sao vàng ngày 28 tháng 8 năm 2010, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng

đã phát biểu “Trong lĩnh vực thi hành án dân sự, tuy hệ thống tổ chức các cơ quan Thi

hành án dân sự đã được kiện toàn, nhưng trong hoạt động vẫn còn nhiều bất cập, dovậy, toàn Ngành phải có bước đột phá mạnh mẽ giải quyết tình trạng án dân sự tồn

vẫn không đảm bảo được công bằng xã hội, hiện tượng vi phạm quyền tự do, dân chủtrong thi hành án dân sự vẫn còn xảy ra đã làm giảm sút lòng tin của nhân dân đối với

các cơ quan thi hành án dân sự và cả hoạt động của cơ quan Nhà nước

Xuất pháp từ những lý do nêu trên cho thấy, giám sát hoạt động thi hành án dân

sự là một vấn đề cần được quan tâm nghiên cứu một cách có hệ thống cả lý luận và

thực tiễn Vì vậy, người viết lựa chọn đề tài “Cơ chế giám sát hoạt động thi hành án dân sự” để làm đề tài luận văn tốt nghiệp Cử nhân Luật, chuyên ngành Luật tư pháp,

nhằm góp phần hoàn thiện cơ chế giám sát thi hành án dân sự, nâng cao hiệu quả côngtác thi hành án dân sự trong thời gian tới

2 Tình hình nghiên cứu

Trước đây (trước 7/1993), thi hành án dân sự được đặt dưới sự quản lý của Tòa

án, do Tòa án đảm nhiệm Tuy nhiên, nhiệm vụ chính của Tòa án là xét xử, nên côngtác thi hành án dân sự chưa được quan tâm Ít có những công trình khoa học hay cácbài nghiên cứu của các nhà khoa học Luật đề cập đến thi hành án dân sự Từ khi thi

1

https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:x_B14lcg58wJ:moj.gov.vn/webfile/download.php%3Fsu b_dir%3D%252Fhuyennt%252F25082005%252F%26file%3DBaiphatbieucuaPhamgiakhiemtaiDaihoithiduanga nhTuphap.doc+pho+thu+tuong+pham+gia+khiem+trong+le+ky+niem+60+nam+nganh+tu+phap&hl=vi&gl=vn

&pid=bl&srcid=ADGEESgfAaFg8hK6m6QtWFwhgg4oLL3b8AfTTWJhCg4n6ACrhO3GfTIGJyvznTmuaNEu eFf4074LIf5jqk6yDQoa5ZYA-1Cigkje1w17FGmr7R98rOQMd3wpZ2w-

F0IBhk2RFubqNFte&sig=AHIEtbSg9V4QklJW5ef5kq0iDXmuDuOtFw

2

https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:jN4ctDtiA5EJ:vbdh.moj.gov.vn/dldieuhanh.nsf/72D6963 2F4D92680472577AD002C5141/%24file/TTg%2520phat%2520bieu%2520tai%2520buoi%2520Le.doc+phat+b ieu+tai+le+ky+niem+ngay+truyen+thong+nganh+tu+ph%C3%A1p&hl=vi&gl=vn&pid=bl&srcid=ADGEESjrd O4TCHU0spSR6BARWhw0yBHjUJSVDCrdoSCXYJrMDbrlO4BV7crN2T ZYWcSqNgd9suEuz

MYqRxewFWNDG9xchA

bEw_4FgtxxkqEGitkaAC2Eb6ivNPfLJpQHLvTmTaP56fuq0YfykWLb4fPt3&sig=AHIEtbSWdrzDdcYi-Luận văn tốt nghiệp Cơ chế giám sát hoạt động thi hành án dân sự

hành án dân sự được chuyển giao sang cho Chính phủ thống nhất quản lý, vấn đề vềcông tác thi hành án dân sự được đặt ra và nghiên cứu ở một mức độ nhất định: Đề tài

“Thừa phát lại” do Viện Nghiên cứu Khoa học pháp lý Bộ Tư pháp và Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp thực hiện, đề tài “Mô hình quản lý thống nhất công tác thi hành án” do cục quản lý thi hành án dân sự-Bộ Tư pháp chủ trì Ngoài ra còn một số công trình khác được công bố trên các tạp chí:”Đối tượng giám sát thi hành án của Quốc hội” của Trần Thanh Hương được đăng trên Tạp chí Lập pháp, số 2 năm 2003; “Quan niệm về giám sát thực hiện quyền lực Nhà nước” của Đào Trí Úc đăng trên tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 6 năm 2003; “Một số vấn đề về đổi mới tổ chức

và hoạt động thi hành án dân sự” của Phạm Văn Lợi và Đặng Vũ Huân đăng trên tạp

chí Nhà nước và pháp luật số 11 năm 2003…

Những công trình nghiên cứu trên ở chừng mực nhất định có đề cập một số khíacạnh của pháp luật về thi hành án dân sự, đề xuất cơ chế thuận tiện cho việc tiến hànhcác hoạt động của cơ quan thi hành án dân sự Nhưng đến nay, chưa có một bài báo,công trình nào đề cập và luận giải một cách cụ thể, trực tiếp và hệ thống về giám sátthi hành án dân sự Mặc dù vậy, những công trình nghiên cứu trên đây là những tài liệutham khảo có giá trị để người viết nghiên cứu và hoàn thiện luận văn này

3 Phạm vi nghiên cứu

Giám sát thi hành án dân sự là đề tài nghiên cứu có nhiều nội dung khác nhau,trong phạm vi luận văn này chỉ tập trung nghiên cứu khái niệm, đặc điểm, chủ thể, đối

tượng, hình thức, phương pháp, nội dung giám sát thi hành án dân sự Trên cơ sở đó đề

ra những quan điểm và giải pháp bảo đảm giám sát thi hành án dân sự

4 Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận và thực trạng giám sát thi

hành án dân sự hiện nay, luận văn đưa ra một số quan điểm và giải pháp bảo đảm giámsát thi hành án dân sự trong thời gian tới

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin và

Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật và hoạt động giám sát thi hành án

dân sự của các cơ quan Nhà nước Đồng thời người viết cũng nghiên cứu, tìm hiểunhững tài liệu, những tác phẩm chuyên khảo đã được công bố trong lĩnh vực thi hành

án dân sự, hoạt động giám sát của các cơ quan Nhà nước và phân tích những số liệu về

tổ chức và hoạt động giám sát thi hành án dân sự để làm sáng tỏ nội dung của luận

văn

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu - tổng hợp: Thông qua phương pháp này, các kháiniệm, đặc điểm liên quan đến tổ chức, hoạt động của cơ quan giám sát thi hành

án dân sự được phân tích cụ thể từ đó đưa ra những kết luận về các vấn đề cầngiải quyết trong luận văn

- Phương pháp so sánh: Được sử dụng để tìm ra những điểm giống và khác nhauliên quan đến tổ chức, hoạt động của các cơ quan giám sát hoạt động thi hành

án dân sự So sánh các số liệu về kết quả thi hành án để thấy được hiệu quả về

tổ chức và hoạt động của các cơ quan này

6 Điểm mới và ý nghĩa của luận văn

Nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của cơ quan giám sát thi hành án dân sựtrong thời gian vừa qua chưa có bài nghiên cứu nào phân tích một cách trực tiếp, mỗi

đề tài chỉ tập trung phân tích một khía cạnh liên quan đến thi hành án dân sự hoặc hoạtđộng của các cơ quan giám sát nói chung mà không tiếp cận trực tiếp hoạt động giám

sát thi hành án dân sự và được triển khai chủ yếu theo pháp lệnh cũ Chính vì vậy,

người viết mong muốn luận văn sẽ là công trình nghiên cứu chuyên khảo đầu tiên có

tính hệ trống, tìm hiểu toàn diện về hoạt động giám sát thi hành án dân sự

7 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận thì luận văn được kết cấu làm hai chương:Chương 1 THI HÀNH ÁN DÂN SỰ VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CHO VIỆC

GIÁM SÁT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

Chương 2 THỰC TRẠNG GIÁM SÁT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

Luận văn tốt nghiệp Cơ chế giám sát hoạt động thi hành án dân sự

ra những khái niệm đầu tiên về vấn đề giám sát thi hành án dân sự

1.1 Khái quát chung về thi hành án dân sự

1.1.1 Khái niệm thi hành án dân sự

Thi hành án dân sự là hoạt động do Cơ quan thi hành án dân sự tiến hành theo những thủ tục, trình tự nhất định, nhằm đưa các bản án, quyết định dân sự đã có hiệu lực thi hành của Toà án ra để thi hành 1

Các bản án, quyết định được thi hành không chỉ bao gồm các bản án, quyết địnhcủa Toà án và Trọng tài Việt Nam mà cả các bản án, quyết định dân sự của Toà án

nước ngoài được công nhận và cho thi hành tại Việt Nam Quy định tại Điều 2 Luật

Thi hành án dân sự 2008:

“Những bản án, quyết định được thi hành theo Luật này bao gồm:

1 Bản án, quyết định quy định tại Điều 1 của Luật này đã có hiệu lực pháp luật: a) Bản án, quyết định hoặc phần bản án, quyết định của Toà án cấp sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm;

b) Bản án, quyết định của Toà án cấp phúc thẩm;

c) Quyết định giám đốc thẩm hoặc tái thẩm của Toà án;

d) Bản án, quyết định dân sự của Toà án nước ngoài, quyết định của Trọng tài nước ngoài đã được Toà án Việt Nam công nhận và cho thi hành tại Việt Nam;

1

http://www.kienthucluat.vn/hoi-dap-phap-luat/lcmvt,1,9,0/37/Thi-hanh-an,-thi-hanh-an-dan-su-la-gi/4086/

đ) Quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh mà sau

30 ngày kể từ ngày có hiệu lực pháp luật đương sự không tự nguyện thi hành, không khởi kiện tại Toà án;

e) Quyết định của Trọng tài thương mại.

2 Những bản án, quyết định sau đây của Toà án cấp sơ thẩm được thi hành ngay, mặc

dù có thể bị kháng cáo, kháng nghị:

a) Bản án, quyết định về cấp dưỡng, trả lương, trả công lao động, trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm, trợ cấp mất sức lao động hoặc bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ, tổn thất về tinh thần, nhận người lao động trở lại làm việc;

b) Quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời.”

Qua quá trình nghiên cứu sách báo, tạp chí và tài liệu hiện nay, người viết nhậnthấy có một số quan điểm như sau:

Quan điểm thứ nhất cho rằng: thi hành án dân sự là hoạt động hành chính, vì

khi công tác thi hành án được chuyển giao từ Tòa án sang các cơ quan thuộc Chính

phủ thì công tác tiến hành thi hành án không còn thuộc thẩm quyền của Tòa án và bắt

đầu từ đây việc thi hành án tuân theo những quy định riêng, điển hình là Luật Thi hành

án dân sự 2008 và các văn bản hướng dẫn thi hành

Quan điểm thứ hai cho rằng: thi hành án dân sự là giai đoạn cuối cùng trong

quá trình tố tụng dân sự vì theo cơ cấu tổ chức hiện nay, mặc dù cơ quan thi hành ándân sự đặt trong hệ thống cơ quan Nhà nước nhưng không thực hiện chức năng quản

lý Nhà nước mà chỉ thực hiện những bản án, quyết định của Tòa án – cơ quan tư pháp.Thực chất cơ quan thi hành án dân sự là cơ quan tiến hành tố tụng, thực hiện nhiệm vụcủa tố tụng dân sự là thi hành các bản án và quyết định của Tòa án Ngoài ra, thi hành

án dân sự trước đây được quy định trong Bộ luật tố tụng dân sự, vì vậy thi hành án dân

sự được xem là một giai đoạn của tố tụng dân sự là hoàn toàn có căn cứ

Tuy nhiên, các quan điểm này chưa giải quyết thỏa đáng vấn đề được đặt ra.Theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự 2003, các cơ quan, tổ chức có nhiệm vụ

thi hành bản án và quyết định của Tòa án bao gồm: cơ quan công an, chính quyền xã,

phường, thị trấn, cơ sở chuyên khoa y tế, các tổ chức trong quân đội Những cơ quannày không là cơ quan tư pháp nhưng công việc mà các cơ quan này tiến hành là hoạtđộng tố tụng và giai đoạn thi hành án hình sự vẫn được ghi nhận là một trong các giaiđoạn của quá trình tố tụng hình sự Do đó không thể căn cứ vào việc cơ quan nào đảm

Luận văn tốt nghiệp Cơ chế giám sát hoạt động thi hành án dân sự

nhận việc tiến hành thi hành án dân sự mà xác định hoạt động thi hành án dân sự làhoạt động hành chính hay tư pháp

Mặt khác, theo quy định tại Điều 2 Luật Thi hành án dân sự 2008, cơ quan thihành án còn phải tổ chức thi hành cả quyết định của Trọng tài thương mại không nằmtrong hệ thống cơ quan Tư pháp nhưng công việc mà cơ quan thi hành án thực hiệnvẫn là hoạt động tố tụng Như vậy, căn cứ vào công việc mà cơ quan thi hành án thựchiện để xác định là hoạt động tố tụng hay không vẫn chưa đủ thuyết phục

Để có thể xác định hoạt động thi hành án dân sự là hoạt động hành chính độc

lập hay là một giai đoạn của quá trình tố tụng cần phải xem xét ở các khía cạnh khác

Thứ nhất, về mục đích của hoạt động thi hành án dân sự

Khi Tòa án ra một quyết định hoặc bản án giải quyết tổng thể nội dung của vụ

án, nêu ra đầy đủ quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ dân sự đang được xem

xét giải quyết, tuy nhiên lúc này quyền và nghĩa vụ của các bên chỉ được xác định vềmặt lý thuyết, dựa trên cơ sở các quy định của pháp luật có liên quan để giải quyết vụviệc Tương tự như vậy, khi giải quyết các tranh chấp, Trọng tài thương mại cũng căn

cứ vào các quy định của pháp luật, áp dụng giải quyết đối với vụ việc đang được xem

xét, phân định rõ quyền và nghĩa vụ của các bên Tuy nhiên, kết quả của hai hoạt độngnày đều là về mặt lý thuyết, tất cả đều nằm trên giấy tờ, chưa có hiệu lực trên thực tế

Có thể thấy, mục đích của hoạt động thi hành án dân sự là tổ chức thi hành các bản án,quyết định của Tòa án, Trọng tài thương mại, để các bản án, quyết định có hiệu lựctrên thực tế, nhằm khôi phục lại trật tự xã hội bị xâm hại

Như vậy, nếu xem mục đích của quá trình tố tụng là khôi phục lại trật tự xã hội,đưa nó về trạng thái ban đầu khi chưa có hành vi xâm hại thì rõ ràng mục đích của quá

trình tố tụng đã bao trùm lên mục đích của hoạt động thi hành án dân sự, có thể nóihoạt động thi hành án dân sự là hoạt động tố tụng, là một giai đoạn của quá trình tốtụng dân sự

Thứ hai, về tính chất của công việc mà cơ quan thi hành án thực hiện

Theo quy định tại Điều 2 Luật Thi hành án dân sự 2008, cơ quan thi hành án có

trách nhiệm tổ chức thi hành những bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật vànhững bản án quyết định được thi hành ngay Đây đều là kết quả của quá trình giảiquyết tranh chấp nhưng tính chất khác nhau Đối với các bản án, quyết định của Tòa

án được hình thành thông qua quá trình tố tụng nên việc thi hành cũng mang tính tư

pháp Nhưng đối với các phán quyết của Trọng tài, đây không là kết quả của quá trình

tố tụng nên nó không mang tính tư pháp

Thứ ba, về các công việc mà cơ quan thi hành án dân sự tiến hành

Cơ quan thi hành án căn cứ vào nội dung bản án, quyết định của Tòa án để thi

hành, dựa trên những quy định về thi hành án được quy định trong Luật Thi hành ándân sự 2008 và các văn bản hướng dẫn, đồng thời phải tuân thủ những quy định về cán

bộ, công chức Cơ quan thi hành án phải tổ chức thi hành đúng với nội dung của bản

án, quyết định hoặc đúng với nội dung bản án và đơn yêu cầu thi hành án Cơ quan thi

hành án không được thi hành trái với nội dung bản án, quyết định của Tòa án Trong

một số trường hợp, cơ quan thi hành án phải dùng đến quyền lực Nhà nước mới có thểthi hành triệt để bản án, quyết định của Tòa án và Trọng tài thương mại (cưỡng chế thihành án)

Ngoài ra, khi thi hành án trên thực tế, chấp hành viên ngoài việc đảm bảo nộidung của bản án, quyết định của Tòa án còn phải tuân theo sự chỉ đạo về mặt nghiệp

vụ của cơ quan thi hành án dân sự, cơ quan quản lý Nhà nước về thi hành án dân sự vàThủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự, chịu trách nhiệm trước pháp luật về toàn bộhoạt động của mình Trong quá trình thực hiện, nếu có vi phạm những quy định về thủtục thi hành dẫn tới việc khiếu nại của đương sự thì việc khiếu nại được giải quyết theothủ tục hành chính

Như vậy, hoạt động thi hành án dân sự là hoạt động mang đậm tính hành chính

Từ những phân tích trên cho thấy, hoạt động thi hành án dân sự là hoạt động

hành chính độc lập, không phải hoạt động tố tụng, không là một giai đoạn của quá

trình tố tụng Ngoài ra, khác với các hoạt động tố tụng đòi hỏi thực hiện những quy

định chặt chẽ về thủ tục, hoạt động thi hành án trong một số trường hợp được thực

hiện do chính các bên đương sự

Tóm lại, thi hành án dân sự là hoạt động hành chính độc lập, tổ chức thi hành các bản án, quyết định của Tòa án và Trọng tài thương mại đảm bảo các bản án, quyết định có hiệu lực trên thực tế nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các đương sự trong quan hệ pháp luật dân sự.

1.1.2 Đặc điểm của thi hành án dân sự

Thi hành án dân sự là hoạt động mang tính chất hành chính, đặt dưới sự chỉ đạo,

tổ chức và quản lý của hệ thống cơ quan hành chính Nhà nước nên thi hành án dân sự

Luận văn tốt nghiệp Cơ chế giám sát hoạt động thi hành án dân sự

cũng mang những đặc điểm của quan hệ pháp luật hành chính, ngoài ra còn có những

đặc điểm đặc trưng của thi hành án dân sự

1.1.2.1 Tính chấp hành - điều hành

Căn cứ để cơ quan thi hành án tổ chức thi hành án là các bản án, quyết định có

hiệu lực của Tòa án, Trọng tài thương mại Cơ quan thi hành án dân sự dựa vào nộidung của bản án, quyết định (chủ động thi hành án), dựa vào đơn yêu cầu thi hành án

và bản án, quyết định (thi hành án theo đơn yêu cầu) để thi hành án Cơ quan thi hành

án có trách nhiệm tổ chức thi hành án đúng với nội dung của bản án, quyết định, người

được thi hành án, người phải thi hành án, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan phải

nghiêm chỉnh thi hành, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn, nghĩa vụ của mình cơquan, tổ chức và cá nhân có trách nhiệm phối hợp với cơ quan thi hành án dân sự trongviệc thi hành án

Chấp hành viên là một loại chức danh được đào tạo từ trường đào tạo các chức

danh tư pháp, được Nhà nước trao quyền và chịu trách nhiệm chính trong quá trình thi

hành án có trách nhiệm phối hợp với các cơ quan hữu quan để giải quyết các vấn đềliên quan đến thi hành án Chịu sự chỉ đạo về mặt nghiệp vụ của cơ quan thi hành ándân sự, Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự

1.1.2.2 Tính chủ động chủ chấp hành viên

Trong thi hành án dân sự, tính chủ động của chấp hành viên trong lúc tổ chức

thi hành án được đề cao Căn cứ vào tình hình thực tế, căn cứ vào quy định của pháp

luật về thi hành án dân sự, chấp hành viên lựa chọn cách thức thi hành án Dựa vào kếtquả của sự tự nguyện của các bên đương sự, nếu các bên không tự nguyện thi hành án,chấp hành viên áp dụng biện pháp cưỡng chế nhằm thi hành triệt để các bản án, quyết

định của Tòa án, Trọng tài thương mại

Trong trường hợp, nếu nhận thấy có hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản hoặc trốn tránh việc thi hành án thì chấp hành viên có quyền áp dụng ngay các biện pháp quy định tại chương IV Luật Thi hành án dân sự 1 Chấp hành viên có quyền tự mình hoặc theo yêu cầu bằng văn bản của đương sự áp dụng ngay biện pháp bảo đảm thi hành

án nhằm ngăn chặn việc tẩu tán, huỷ hoại tài sản, trốn tránh việc thi hành án Khi áp

1

Khoản 2 Điều 45 luật Thi hành án dân sự năm 2008

dụng biện pháp bảo đảm thi hành án, Chấp hành viên không phải thông báo trước cho đương sự 1

Thi hành án dân sự có đạt hiệu quả hay không phụ thuộc rất nhiều vào sự chủ

động của chấp hành viên trong việc lựa chọn biện pháp thi hành, các biện pháp bảođảm hoặc biện pháp cưỡng chế thi hành án đối với từng vụ việc, từng điều kiện khác

nhau, từng đối tượng cụ thể

1.1.2.3 Quyền tự định đoạt của đương sự

Khác với thi hành án hình sự, người phạm tội không được lựa chọn thực hiệnhay không thực hiện, tất cả đều do cơ quan thi hành án quyết định một cách triệt để.Trong thi hành án dân sự, quyền tự định đoạt của đương sự được thừa nhận, trước hết

là sự tự nguyện thi hành án: “Nhà nước khuyến khích đương sự tự nguyện thi hành

trường hợp cơ quan thi hành án bắt buộc phải chủ động ra quyết định thi hành án thì

Thủ trưởng cơ quan thi hành án chỉ ra quyết định thi hành án khi có đơn yêu cầu thi

ý cho người phải thi hành án được tạm hoãn thi hành án4, thỏa thuận với người phảithi hành án về phương thức và địa điểm thi hành án5

Thi hành án là hoạt động mang tính hành chính, trách nhiệm chính trong tổchức, quản lý, chỉ đạo công tác thi hành án thuộc về Chính phủ và Ủy ban Nhân dân

các địa phương Việc tổ chức thi hành án phải huy động được sức mạnh tổng thể cùngcác điều kiện cơ sở vật chất của bộ máy hành pháp Điều này có ý nghĩa rất to lớn đến

việc tổ chức cưỡng chế thi hành án bởi nếu không huy động được sức mạnh tổng hợp

của lực lượng công an, quân đội, các cơ quan chuyên môn của hệ thống cơ quan hànhpháp…thì một mình cơ quan thi hành án sẽ không làm nổi Những tổ chức, cá nhân

trực tiếp thi hành án phải có tính độc lập tương đối, hoạt động theo luật và chịu tráchnhiệm trước Nhà nước

1

Khoản 1 Điều 66 Luật Thi hành án dân sự năm 2008

2 Khoản 1 Điều 9 Luật Thi hành án dân sự năm 2008

Luận văn tốt nghiệp Cơ chế giám sát hoạt động thi hành án dân sự

1.1.3 Vai trò của thi hành án dân sự

Bảo đảm cho các bản án, quyết định của Tòa án được thi hành trên thực tế

Theo quy định của pháp luật hiện hành thì một bản án, quyết định của Tòa án khi đã cóhiệu lực pháp luật thì không đương nhiên phát sinh hiệu lực trên thực tế Thi hành trởthành công cụ hữu hiệu đảm bảo cho các bản án, quyết định của tòa án phát sinh hiệulực trên thực tế, thực sự có giá trị đối với các bên đương sự

Bảo vệ quyền lợi của đương sự, quy định tại Điều 5 Luật Thi hành án dân sự

“Trong quá trình thi hành án, quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự, người có quyền, nghĩa vụ liên quan được tôn trọng và được pháp luật bảo vệ”.

Thông qua việc thi hành án, cơ quan thi hành án phát hiện sai sót của Tòa ántrong việc áp dụng pháp luật, từ đó kiến nghị Tòa án có thẩm quyền kịp thời chỉ đạocông tác xét xử, hướng dẫn áp dụng pháp luật và kiến nghị trong việc lập pháp

1.2 Cơ sở lý luận cho việc giám sát thi hành án dân sự

1.2.1 Khái niệm giám sát thi hành án dân sự

Hoạt động giám sát, kiểm tra, thanh tra là những hoạt động thực hiện quyền lực

Nhà nước Đây là những hoạt động mang tính tất yếu khách quan của tất cả các Nhànước, ở mọi thời đại lịch sử bất luận Nhà nước nào cũng ban hành pháp luật để quản lýNhà nước và tiến hành hoạt động giám sát đối với toàn xã hội trong việc tuân theo

pháp luật mà Nhà nước ban hành.1

Trong ngôn ngữ tiếng Việt, “Giám sát” được hiểu như một động từ chỉ “sự theodõi, xem xét làm đúng hoặc sai những điều đã qui định” hoặc “ theo dõi và kiểm traxem có thực hiện đúng những điều qui định không”.2

Giám sát là hoạt động theo dõi, kiểm tra, xem xét, đánh giá hoạt động của một

tổ chức hoặc cá nhân xem có đúng với những điều đã được pháp luật quy định không,

Theo Điều 23 Luật Tổ chức Viện Kiểm sát Nhân dân 2002: Viện Kiểm sát Nhân dân kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Tòa án Nhân dân, cơ quan thi hành án, chấp hành viên, cơ quan, tổ chức, đơn vị và cá nhân có liên quan trong việc thi hành bản án

1 TS.Lê Hữu Thê-VKSND Tối Cao: Phân biệt hoạt động giám sát, kiểm sát, kiểm tra, thanh tra.

đã có hiệu lực pháp luật và những bản án, quyết định được thi hành ngay theo quy định của pháp luật nhằm đảm bảo các bản án, quyết định đó được thi hành đúng pháp luật, đầy đủ, kịp thời.

Điều 2 Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội quy định: Giám sát là việc Quốc

hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, Ủy ban của Quốc hội, Đoàn Đại biểu Quốc hội và Đại biểu Quốc hội theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự gám sát trong việc thi hành Hiến pháp, Luật, Nghị quyết cuả Quốc hội; Pháp lệnh, Nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội.

Như vậy, giám sát thi hành án dân sự là hoạt động theo dõi, kiểm tra xem xétđánh giá hoạt động của cơ quan thi hành án, chấp hành viên trong việc thi hành án

nhằm đảm bảo cho các bản án, quyết định về dân sự của Tòa án được thi hành đúngpháp luật, đầy đủ và kịp thời

1.2.2 Đặc điểm của giám sát thi hành án dân sự

1.2.2.1 Tính quyền lực

Hoạt động giám sát thi hành án dân sự được thực hiện dựa trên những quy địnhcủa pháp luật đối với từng chủ thể của hoạt động giám sát Nhà nước trao quyền chocác chủ thể, đòi hỏi các chủ thể phải thực hiện đúng với những gì pháp luật cho phép,giám sát dựa trên những quy định của pháp luật và phải chịu trách nhiệm trước Nhà

nước, nhân dân

Điều 2 Luật Tổ chức Viện kiểm sát Nhân dân quy định: trong phạm vi chức

năng của mình, Viện Kiểm sát Nhân dân có nhiệm vụ góp phần bảo vệ pháp chế Xã hội chủ nghĩa, bảo vệ chế độ Xã hội chủ nghĩa và quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ tài sản của Nhà nước, của tập thể, bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản, tự do, danh dự

và nhân phẩm của công dân, bảo đảm để mọi hành vi xâm phạm lợi ích của Nhà nước, của tập thể, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân đều phải được xử lý theo pháp luật.

1.2.2.2 Tính xã hội

Các quyền và nghĩa vụ trong bản án, quyết định dân sự được đem ra thi hànhchính là quyền và nghĩa vụ của chính các đương sự Việc thi hành bản án, quyết địnhcủa Tòa án có trường hợp các bên tự thỏa thuận về việc thi hành án, nhưng cũng có

trường hợp thi hành án được thực hiện bằng cưỡng chế Dù thực hiện bằng cách nào

Luận văn tốt nghiệp Cơ chế giám sát hoạt động thi hành án dân sự

thì đó cũng là việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của chính các bên trong quan hệ dânsự

Việc giám sát thi hành án dân sự bảo đảm cho bản án, quyết định của Tòa án

được thi hành đầy đủ, kịp thời theo quy định của pháp luật nhằm bảo vệ quyền và lợi

ích của các bên không bị xâm phạm Góp phần giữ gìn trật tự xã hội, củng cố lòng tin

trong nhân dân đối với hoạt động thi hành án nói riêng và đối với hoạt động của cơquan Nhà nước nói chung

Ngoài ra, giám sát thi hành án dân sự còn đảm bảo các hoạt động của cơ quan

thi hành án, cơ quan Nhà nước có liên quan đến hoạt động thi hành án diễn ra đúng

trình tự, thủ tục, tạo sự thông thoáng trong quản lý hành chính Nhà nước trong lĩnhvực thi hành án và hoạt động của Nhà nước nói chung

1.2.3 Chủ thể và đối tượng của hoạt động giám sát thi hành án dân sự

1.2.3.1 Chủ thể

Chủ thể của hoạt động giám sát là những cơ quan, tổ chức, cá nhân được Nhà

nước trao quyền kiểm tra, theo dõi các hoạt động của đối tượng giám sát nhằm đảm

bảo các bản án, quyết định của Tòa án và Trọng tài thương mại được thực hiện đầy đủ

và đúng pháp luật

Với tính chất là hoạt động thực thi quyền lực Nhà nước, hoạt động thi hành ándân sự còn phải chịu sự giám sát trực tiếp của nhân dân Nhân dân vừa là chủ thể của

quyền lực Nhà nước, tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân 1 , đồng thời cũng

là chủ thể giám sát hoạt động của các cơ quan Nhà nước Nhân dân thực hiện quyềngiám sát của mình thông qua việc thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo đối với các đối

tượng của hoạt động giám sát thi hành án dân sự và tham gia trực tiếp vào hoạt động

thi hành án dân sự (đương sự, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan)

Theo quy định về khiếu nại, tố cáo và kháng nghị về thi hành án dân sự, chương

VI Luật Thi hành án dân sự 2008:

Chính bản thân đương sự, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan cũng cóquyền giám sát hoạt động thi hành án đối với thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự,chấp hành viên trong hoạt động thi hành án, thể hiện qua việc pháp luật cho họ quyềnkhiếu nại quy định như sau:

1

Trích Điều 2 Hiến Pháp năm 1992, sửa đổi, bổ sung năm 2001

Điều 140 Đương sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có quyền khiếu nại đối với quyết định, hành vi của Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự, Chấp hành viên nếu có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Điều 154 Công dân có quyền tố cáo với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền về hành vi vi phạm pháp luật của Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự, Chấp hành viên và công chức khác làm công tác thi hành án dân sự gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức.

Trong quá trình thi hành án, chấp hành viên chịu sự giám sát của các cơ quan

hành chính, cơ quan tư pháp (Viện kiểm sát nhân dân các cấp, chính quyền các cấp,

chỉ đạo về mặt nghiệp vụ của cơ quan quản lý Nhà nước về thi hành án, Thủ trưởng cơquan thi hành án)

Theo quy định tại Điều 12 Luật Thi hành án dân sự 2008:

1 Quốc hội, Hội đồng nhân dân và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam giám sát hoạt động của cơ quan thi hành án dân sự và các cơ quan nhà nước khác trong thi hành án dân sự theo quy định của pháp luật.

2 Viện kiểm sát các cấp trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình kiểm sát việc tuân theo pháp luật về thi hành án của cơ quan thi hành án dân sự, Chấp hành viên, cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan đến việc thi hành án nhằm bảo đảm việc thi hành án kịp thời, đầy đủ, đúng pháp luật.

Quyền giám sát tối cao của Quốc hội được quy định trong Luật Hoạt động giámsát của Quốc hội 2003 Quốc hội thực hiện quyền giám sát thông qua hoạt động giámsát của Ủy ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, Ủy ban của Quốc hội, Đoàn đạibiểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội

Đồng thời, Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương,

đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, do nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan Nhà nước cấp trên Hội đồng nhân dân thực hiện quyền giám sát đối với hoạt động của Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp; giám sát việc thực hiện Nghị quyết của Hội đồng nhân dân; giám sát việc tuân theo pháp luật của cơ quan Nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ

Luận văn tốt nghiệp Cơ chế giám sát hoạt động thi hành án dân sự

trang nhân dân và của công dân ở địa phương 1 , trong đó có hoạt động thi hành án dân

sự

Ngoài ra, các cơ quan quản lý Nhà nước từ trung ương đến địa phương cũng có

quyền giám sát hoạt động thi hành án

và pháp luật; pháp huy quyền làm chủ của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc bảo đảm ổn định và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.

Khoản 4 Điều 18 Luật Tổ chức Chính phủ 2002:

Thống nhất quản lý công tác hành chính tư pháp, các hoạt động về luật sư, giám định tư pháp, công chứng và bổ trợ tư pháp; tổ chức và quản lý công tác thi hành án, quốc tịch, hộ khẩu, hộ tịch.

Điều 94 Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân 2003:

Trong lĩnh vực thi hành pháp luật, Uỷ ban nhân dân tỉnh thực hiện những nhiệm vụ, quyền hạn sau đây:

4 Tổ chức, chỉ đạo công tác thi hành án ở địa phương theo quy định của pháp luật;

Chính phủ, Ủy ban Nhân dân các thực hiện việc quản lý, chỉ đạo thực hiện hoạt

động thi hành án dân sự nhằm đảm bảo cho hoạt động thi hành án đạt hiệu quả cao

nhất

Viện kiểm sát nhân dân thực hiện quyền giám sát thông qua chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc thi hành bản án, quyết định của Tòa án nhân dân 2

Điều 23 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân 2003:

Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Tòa án nhân dân,

cơ quan thi hành án, Chấp hành viên, cơ quan, tổ chức, đơn vị và cá nhân có liên quan

trong việc thi hành bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật và những bản án, quyết định được thi hành ngay theo quy định của pháp luật nhằm bảo đảm các bản án, quyết định đó được thi hành đúng pháp luật, đầy đủ, kịp thời.

Quyền giám sát của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị xã hội cũng

được pháp luật ghi nhận

Điều 9 Hiến pháp 1992, sửa đổi, bổ sung 2001:

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, các tầng lớp xã hội, các dân tộc, các tôn giáo và người Việt Nam định cư ở nước ngoài.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân Mặt trận phát huy truyền thống đoàn kết toàn dân, tăng cường

sự nhất trí về chính trị và tinh thần trong nhân dân, tham gia xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân, cùng Nhà nước chăm lo và bảo vệ lợi ích chính đáng của nhân dân, động viên nhân dân thực hiện quyền làm chủ, nghiêm chỉnh thi hành Hiến pháp

và pháp luật, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, đại biểu dân cử và cán bộ, viên chức nhà nước.

Nhà nước tạo điều kiện để Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên hoạt động có hiệu quả."

Điều 6 Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội:

1.Khi thực hiện quyền giám sát, Quốc hội, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, Uỷ ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội dựa vào sự tham gia của nhân dân, của Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận.

2.Khi tiến hành hoạt động giám sát, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, hội đồng dân tộc,Uỷ ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội có thể mời đạidiện Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên của Mặt trận vàyêu cầu đại diện cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu quan tham gia; cơ quan, tổ chức,cá nhân có trách nhiệm thực hiện yêu cầu này.

Hoạt động giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là giám sát mang tính nhândân, hỗ trợ cho công tác giám sát, kiểm tra, thanh tra của Nhà nước; giám sát hoạt

động của cơ quan Nhà nước, đại biểu dân cử, cán bộ, công chức theo quy định của

Luận văn tốt nghiệp Cơ chế giám sát hoạt động thi hành án dân sự

pháp luật, trong đó có hoạt động thi hành án dân sự nhằm góp phần xây dựng và bảo

vệ Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong sạch, vững mạnh, hoạt động

có hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân

Từ những phân tích như trên cho thấy: chủ thể của quyền giám sát hoạt động thi hành án dân sự rất rộng, căn cứ vào chức năng, vị trí, mối quan hệ của từng chủ thể đối với hoạt động thi hành án dân sự có thể xác định một số chủ thể giám sát thi hành án dân sự cơ bản bao gồm: nhân dân; Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp; Chính phủ và Ủy ban nhân dân các cấp; Viện kiểm sát nhân dân; Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị xã hội; người được thi hành án, người phải thi hành án, người có quyền, nghĩa vụ liên quan đến hoạt động thi hành án dân sự.

1.2.3.2. Đối tượng

Đối tượng của giám sát thi hành án dân sự là hoạt động của những cơ quan, tổ

chức và cá nhân liên quan đến hoạt động thi hành án dân sự, tác động trực tiếp đếnquyền, lợi ích hợp pháp của người được thi hành án, người phải thi hành án và người

có quyền, nghĩa vụ liên quan đến hoạt động thi hành án dân sự và chịu sự giám sát củachủ thể giám sát thi hành án dân sự

Thi hành án dân sự là hoạt động có sự tham gia của nhiều cơ quan, tổ chức, cánhân Mỗi cơ quan, tổ chức, cá nhân có một vai trò nhất định trong quá trình tổ chứcthi hành án dân sự, vai trò càng lớn sự ảnh hưởng đến hoạt động thi hành án càng lớn

và do đó cần được giám sát thật chặt chẽ Để có thể xác định được các đối tượng cơ

bản của hoạt động giám sát thi hành án dân sự cần căn cứ vào vị trí, vai trò của từng cơquan, tổ chức, cá nhân khi tham gia vào hoạt động thi hành án dân sự

Cơ quan thi hành án dân sự:

Theo quy định tại Điều 13 Luật Thi hành án dân sự 2008, cơ quan thi hành án

dân sự bao gồm:

Cơ quan thi hành án dân sự chịu trách nhiệm trực tiếp tổ chức thi hành bản án,

quyết định theo Điều 35 Luật Thi hành án dân sự 2008 Ngoài ra, cơ quan thi hành án

cấp tỉnh còn chỉ đạo hoạt động thi hành án dân sự cấp huyện; hướng dẫn nghiệp vụ thi

hành án dân sự cho Chấp hành viên, công chức khác của cơ quan thi hành án trên địa bàn 1

Cơ quan thi hành án dân sự là trung tâm của quá trình thi hành án dân sự, chịu

trách nhiệm chính về việc lãnh đạo, chỉ đạo việc tổ chức thi hành án, có ảnh hưởng lớn

đến quyền, lợi ích của các bên đương sự

Thủ trưởng và Chấp hành viên của cơ quan thi hành án dân sự

Thủ trưởng là người lãnh đạo cao nhất của cơ quan thi hành án dân sự Thủ

trưởng cơ quan thi hành án dân sự có các nhiệm vụ và quyền hạn quy định tại Điều 23

Luật Thi hành án dân sự 2008

Chấp hành viên là người được Nhà nước giao nhiệm vụ thi hành các bản án,quyết định của Tòa án và Trọng tài thương mại Chấp hành viên có các nhiệm vụ vàquyền hạn được quy định tại Điều 20 Luật Thi hành án dân sự 2008

Từ các quy định trên cho thấy, Thủ trưởng và Chấp hành viên của cơ quan thihành án dân sự là những người trực tiếp liên quan đến hoạt động thi hành án dân sự,

ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích của các bên đương sự

Tòa án nhân dân

Theo quy định của pháp luật về thi hành án dân sự, trong quá trình thực hiện

chức năng, quyền hạn của mình, Tòa án có rất nhiều hoạt động ảnh hưởng đến thi hành

án dân sự

Điều 26 Luật Thi hành án dân sự 2008: Khi ra bản án, quyết định, Toà án, Hội

đồng xử lý vụ việc cạnh tranh, Trọng tài thương mại phải giải thích cho đương sự, đồng thời ghi rõ trong bản án, quyết định về quyền yêu cầu thi hành án, nghĩa vụ thi hành án, thời hiệu yêu cầu thi hành án.

Điều 27 Luật Thi hành án dân sự 2008: Toà án, Hội đồng xử lý vụ việc cạnh

tranh, Trọng tài thương mại đã ra bản án, quyết định được quy định tại Điều 2 của Luật này phải cấp cho đương sự bản án, quyết định có ghi “Để thi hành".

Nếu Tòa án không thực hiện những quy định trên thì có thể đương sự khôngbiết về quyền làm đơn yêu cầu thi hành án, từ đó dẫn đến việc chậm trễ trong thi hành

án nhiều trường hợp hết hạn thi hành án

1

Điểm b Khoản 1 Điều 14 Luật Thi hành án dân sự năm 2008

Luận văn tốt nghiệp Cơ chế giám sát hoạt động thi hành án dân sự

Theo quy định tại Điều 28 Luật Thi hành án dân sự 2008: Tòa án còn có nghĩa

vụ chuyển giao bản án cùng các tang vật, tài sản cho cơ quan thi hành án xử lý NếuTòa án không chuyển giao kịp thời sẽ gây cản trở cho cơ quan thi hành án trong việcchủ động ra quyết định thi hành án

Hoạt động thi hành án dân sự là hoạt động liên quan đến nhiều cơ quan, tổchức, cá nhân, trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mỗi cơ quan, tổ chức,

cá nhân trong hoạt động thi hành án mà vai trò của những đối tượng này được thể hiện

ở mức độ này hay mức độ khác, đều có thể là đối tượng của hoạt động giám sát Tuy

nhiên, trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, người viết chỉ đề cập đến những đối

tượng nêu trên

1.2.4 Nội dung của giám sát thi hành án dân sự

1.2.4.1 Kiểm tra tính hợp pháp của hoạt động thi hành án dân sự

Trong quá trình tổ chức thi hành án dân sự, cơ quan thi hành án sử dụng cácbiện pháp khác nhau tác động đến quyền lợi về tài sản và nhân thân của người phải thi

hành án, người được thi hành án, người có quyền và nghĩa vụ liên quan đến hoạt động

thi hành án Do đó pháp luật đã quy định , hoạt động thi hành án phải tuân theo nhữngtrình tự, thủ tục rất chặt chẽ, từ khi đương sự nhận bảo sao bản án, quyết định của Tòa

án, ra quyết định thi hành án và cuối cùng là kết thúc việc thi hành án Toàn bộ quátrình thi hành án dân sự, hoạt động của cơ quan thi hành án và chấp hành viên đượcbiểu hiện thông qua các quyết định của Thủ trưởng hoặc Chấp hành viên cơ quan thihành án dân sự

Hoạt động thi hành án dân sự liên quan đến nhiều đối tượng khác nhau, trongnhững lĩnh vực khác nhau, trong một số trường hợp cần phải huy động sức mạnh củanhiều cơ quan trong hệ thống chính trị để đảm bảo cho việc thi hành án được thốngnhất, thuận lợi và thông suốt Việc huy động sự tham gia của các cơ quan, tổ chức, cánhân trong hệ thống chính trị được dựa trên quy định của pháp luật về chức năng, bản

than các cơ quan, tổ chức, cá nhân đó

Vì vậy, chủ thể giám sát hoạt động thi hành án dân sự phải theo dõi, kiểm tratính hợp pháp, hợp lý của đối tượng giám sát thi hành án dân sự thông qua việc theodõi, kiểm tra tính hợp pháp, hợp lý các quyết định của Thủ trưởng, chấp hành viên cơquan thi hành án và những đối tượng khác có liên quan đến hoạt động thi hành án dânsự

Quyết định của Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự

- Quyết định về thi hành án dân sự1;

- Quyết định thu hồi, sửa đổi, bổ sung quyết định về thi hành án2;

- Quyết định hủy hoặc yêu cầu hủy quyết định về thi hành án của Thủ trưởng

cơ quan thi hành án dân sự cấp dưới, Chấp hành viên thuộc quyền quản lý

trực tiếp 3;

- Quyết định hoãn thi hành án 4;

- Quyết định tạm đình chỉ, tiếp tục thi hành án5;

- Quyết định đình chỉ thi hành án6;

- Quyết định trả lại đơn yêu cầu thi hành án7;

- Quyết định ủy thác thi hành án8;

- Quyết định áp dụng xử phạt hành chính trong thi hành án dân sự9;

- Quyết định thành lập Hội đồng tiêu hủy vật chứng, tài sản, quyết định tiêuhủy và tổ chức tiêu hủy tài sản10;

Trong quá trình thi hành án, Thủ trưởng cơ quan thi hành án cần phải ban hànhhoặc không được ban hành các quyết định nêu trên khi không có căn cứ pháp lý Đồngthời khi ban hành các quyết định nêu trên, cần phải tuân thủ đúng các quy định về nội

dung đối với từng loại quyết định

Quyết định và hành vi của Chấp hành viên

Chấp hành viên là người chịu trách nhiệm trực tiếp trong việc tổ chức thi hànhbản án, quyết đinh của Tòa án, Trọng tài thương mại Trong quá trình thi hành nhiệm

vụ Chấp hành viên được pháp luật cho phép thực hiện các hành vi và ban hành cácquyết định sau:

Điều 50, Luật Thi hành án dân sự năm 2008

7 Điều 51, Luật Thi hành án dân sự năm 2008

Luận văn tốt nghiệp Cơ chế giám sát hoạt động thi hành án dân sự

- Quyết định áp dụng xử phạt hành chính trong thi hành án dân sự1;

- Quyết định phong tỏa tài khoản2;

- Quyết định áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành án

Các hành vi của Chấp hành viên trong quá trình thi hành án dân sự bao gồmtoàn bộ các hoạt động nghiệp vụ của Chấp hành viên

Ngoài ra, theo quy định tại Điều 26, Điều 27, Điều 28, Điều 48, Điều 49, Điều

50, Điều 62 thì trong quá trình thi hành án, Tòa án nhân dân có trách nhiệm cấp bản

án, chuyển giao bản án, quyết định cho cơ quan thi hành án, yêu cầu hoãn thi hành án,tạm đình chỉ, đình chỉ, xét miễn giảm nghĩa vụ thi hành án

Do đó, cần giám sát việc chấp hành quy định của Luật Thi hành án dân sự về

thời hạn, thủ tục chuyển giao bản án, quyết định … về việc Tòa án thực hiện cácquyền yêu cầu trong quá trình thi hành án

Theo quy định của pháp luật hiện hành thì một bản án, quyết định của Tòa án

khi có hiệu lực pháp luật không đương nhiên được thi hành trên thực tế mà cần thôngqua một thủ tục hành chính là việc thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự, chủ độnghoặc khi có đơn yêu cầu thi hành án, ra quyết định thi hành án

Kiểm tra tính hợp pháp của hoạt động thi hành án dân sự là kiểm tra việc chấphành luật pháp, ban hành các văn bản cụ thể hóa các quy phạm pháp luật về thi hành

án dân sự; tổ chức, điều hành để đưa các văn bản quy phạm pháp luật đó vào thực tiễnthi hành án dân sự; kiểm tra việc thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luậtcủa Nhà nước và những văn bản quy phạm pháp luật về thi hành án dân sự nhằm đảmbảo cho mọi bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật được thi hànhnhanh chóng, đầy đủ và đúng pháp luật

Kiểm tra các quyết định hành chính trong quá trình thi hành án, kiểm tra việcthực thi pháp luật về thi hành án như: thời hiệu thi hành án, các biện pháp bảo đảm,

1.2.4.2 Kiến nghị với cơ quan nhà nước xem xét lại các chế độ, chính sách, quyết định trong quản lý thi hành án dân sự

Để một bản án hay quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án phát sinh

hiệu lực trên thực tế, cần phải có sự chấp hành, phối hợp tác động của nhiều chủ thể.Tuy nhiên sự tác động, điều chỉnh, hướng dẫn hành vi của các chủ thể này theo cách

nào đó nhằm hướng tới mục đích để phán quyết của Tòa án thể hiện hiệu lực trên thực

tế chính là yêu cầu của quản lý Nhà nước về thi hành án.1

Trong quá trình giám sát thi hành án dân sự, chủ thể giám sát có quyền tác độngtrực tiếp để điều chỉnh các hành vi, quyết định của đối tượng giám sát cho phù hợp với

các quy định của pháp luật Ngoài ra, chủ thể giám sát còn có quyền kiến nghị với các

cơ quan có thẩm quyền xem xét lại các hành vi và quyết định của đối tượng giám sát,

các chế độ chính sách không còn phù hợp nhằm đề ra các chính sách phù hợp hơn giúphoạt động thi hành án đạt hiệu quả trên thực tế Bởi vì giám sát là một trong nhữngcông cụ đảm bảo thực thi quyền lực Nhà nước, luôn gắn liền với quản lý Nhà nước,ngoài việc phải thực hiện đúng chức năng, nguyên tắc, nội dung của quản lý Nhà nướcnhằm nâng cao hiệu quả của công tác thi hành án, quản lý Nhà nước về thi hành áncòn nhằm khẳng định tính nghiêm minh của pháp luật, thể hiện quyền lực Nhà nước,

đảm bảo nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa Nội dung quản lý, cách thức tác động

và cơ chế quản lý cũng thể hiện những vấn đề riêng có, linh hoạt để công tác thi hành

Do đó, để hoạt động thi hành án thật sự đạt hiệu quả đòi hỏi công tác quản lýNhà nước về thi hành án phải sát với thực tế hoạt động thi hành án, những thiếu sót,quy định không phù hợp cần được các chủ thể của quyền giám sát phát hiện và kiến

nghị đến cơ quan có thẩm quyền từ đó xem xét và chỉnh sửa để phù hợp với thực tiễnthi hành án

1 Th.s Đặng Vũ Huân-Bộ Tư pháp: Bàn về quản lý Nhà nước đối với công tác thi hành án (Tạp chí KHPL

số 6/2002)

2

Th.s Đặng Vũ Huân-Bộ Tư pháp: Bàn về quản lý Nhà nước đối với công tác thi hành án (Tạp chí KHPL

số 6/2002)

Luận văn tốt nghiệp Cơ chế giám sát hoạt động thi hành án dân sự

1.2.5 Hình thức, phương pháp giám sát thi hành án dân sự

Hình thức, phương pháp giám sát là phương thức, biện pháp mà chủ thể giámsát sử dụng để thực hiện chức năng của mình đối với đối tượng giám sát Tùy vào vịtrí, vai trò và chức năng của mỗi chủ thể mà có những cách thức phù hợp

Hình thức giám sát:

- Hình thức giám sát trực tiếp:

Là hình thức giám sát mà chủ thể giám sát trực tiếp theo dõi, kiểm tra hoạt độngcủa đối tượng giám sát

- Hình thức giám sát gián tiếp:

Là hình thức giám sát thông qua hoạt động của các cơ quan đại diện của nhândân (Quốc hội, Hội đồng nhân dân) hoặc hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân đểgiám sát hoạt động của đối tượng giám sát thi hành án

Một chủ thể có thể sử dụng nhiều hình thức giám sát khác nhau tùy thuộc vào vịtrí, vai trò của chủ thể giám sát thi hành án dân sự trong hệ thống chính trị Ví dụ: nhândân có thể thực hiện chức năng giám sát thông qua các cơ quan đại diện là Quốc hội vàHội đồng nhân dân, nhưng cũng có thể trực tiếp giám sát thông qua việc thực hiệnquyền khiếu nại, khiếu kiện hành vi vi phạm pháp luật của Thủ trưởng, Chấp hành

viên cơ quan thi hành án dân sự

Phương pháp giám sát:

Để thực hiện chức năng giám sát đối với hoạt động của các đối tượng giám sát,

chủ thể giám sát có thể sử dụng nhiều phương pháp khác nhau tùy thuộc vào nội dunggiám sát và yêu cầu của mỗi đợt giám sát

- Trực tiếp tham gia vào hoạt động thi hành án: Nhân dân tham gia vào hoạt

- Kiểm sát hoạt động thi hành án: Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát hoạt độngthi hành án dân sự

- Tổ chức các đoàn giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân, các buổi tiếpxúc cử tri, thu thập ý kiến của người dân về đối tượng giám sát tại địa

phương

1

Khoản 2 Điều 88, Luật Thi hành án dân sự năm 2008

- Gửi đơn khiếu nại, tố cáo đối với các hành vi vi pham pháp luật của đối

tượng giám sát

- Chất vấn về việc thực hiện pháp luật trong thi hành án dân sự, thường đượcthực hiện trong các kỳ họp Quốc hội

- Kiểm tra, xem xét báo cáo, hồ sơ thi hành án

1.3 Vai trò của giám sát thi hành án dân sự

Thi hành án là một hoạt động phức tạp, trong quá trình tổ chức thi hành đòi hỏiphải có sự phối hợp với nhiều cơ quan khác nhau, áp dụng nhiều văn bản quy phạmpháp luật khác nhau để giải quyết vụ việc Giám sát thi hành án dân sự đảm bảo cho

các cơ quan thi hành án dân sự thực hiện nghiêm túc, đầy đủ các quy định của pháp

luật Chủ thể của hoạt động giám sát rất đa dạng, hoạt động giám sát được diễn rathường xuyên, ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật trong thi hành án dân sự.Khi hoạt động thi hành án tuân thủ nghiêm túc các quy định của pháp luật về thi

hành án, các văn bản có liên quan, thi hành một cách triệt để nội dung bản án, quyếtđịnh góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự Tuy nhiên, trên thực tế

không phải lúc nào hoạt động của cơ quan thi hành án, Chấp hành viên đều đạt đượcmục đích như mong muốn mà vẫn có vi phạm pháp luật xảy ra Giám sát thi hành ántrở thành phương tiện đảm bảo cho hoạt động của cơ quan thi hành án, Chấp hành viênthực thi đúng pháp luật, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự, người có quyền,nghĩa vụ liên quan

Khi tổ chức thực hiện hoạt động thi hành án, cơ quan thi hành án và Chấp hànhviên phải thực hiện đúng với nội dung của bản án, quyết định Hiệu quả của cả quátrình tố tụng chỉ thực sự được phát huy khi bản án, quyết định của Tòa án, Trọng tài

thương mại được nghiêm chỉnh thi hành Giám sát thi hành án góp phần nâng cao hiệu

quả trong hoạt động thi hành án, cũng là nâng cao hiệu quả của hoạt động tố tụng.Tóm lại, qua phân tích về khái niệm thi hành án dân sự, các đặc trưng của hoạt

động thi hành án dân sự, khái niệm, đặc điểm của hoạt động giám sát thi hành án dân

sự, các vấn đề về chủ thể, đối tượng của hoạt động giám sát, nội dung, hình thức,

phương pháp giám sát thi hành án dân sự cho thấy giám sát thi hành án dân sự là hoạt

động theo dõi, kiểm tra xem xét đánh giá hoạt động của cơ quan thi hành án, chấp hành viên trong việc thi hành án nhằm đảm bảo cho các bản án, quyết định về dân sự của Tòa án được thi hành đúng pháp luật, đầy đủ và kịp thời Đồng thời tác động,

Luận văn tốt nghiệp Cơ chế giám sát hoạt động thi hành án dân sự

định hướng hoạt động của cơ quan thi hành án, Chấp hành viên, các cơ quan và cá nhân có liên quan đến hoạt động thi hành án theo đúng các quy định của pháp luật về thi hành án dân sự nhằm tổ chức thi hành có hiệu quả bản án, quyết định của Tòa án, Trọng tài thương mại, hạn chế sai phạm, nâng cao hiệu quả của hoạt động thi hành án.