hiệu quả bóng đèn compact đến sự ra hoa nghịch mùa cây thanh long (hylocereus undatus) tại huyện châu thành, tỉnh long an

` TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA NÔNG NGHIỆP & SINH HỌC ỨNG DỤNG TRƯƠNG QUỐC THANH HIỆU QUẢ BÓNG ĐÈN COMPACT ĐẾN SỰ RA HOA NGHỊCH MÙA CÂY THANH LONG Hylocereus undatus TẠI HUYỆN CHÂ

`

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

KHOA NÔNG NGHIỆP & SINH HỌC ỨNG DỤNG

TRƯƠNG QUỐC THANH

HIỆU QUẢ BÓNG ĐÈN COMPACT ĐẾN SỰ

RA HOA NGHỊCH MÙA CÂY THANH

LONG (Hylocereus undatus) TẠI

HUYỆN CHÂU THÀNH, TỈNH LONG AN

Luâ ̣n văn tốt nghiê ̣p Ngành: CÔNG NGHỆ RAU HOA QUẢ & CẢNH QUAN

Cần Thơ-2014

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

KHOA NÔNG NGHIỆP & SINH HỌC ỨNG DỤNG

Luận văn tốt nghiệp Ngành: CÔNG NGHỆ RAU HOA QUẢ & CẢNH QUAN

Tên đề ta ̀i:

HIỆU QUẢ BÓNG ĐÈN COMPACT ĐẾN SỰ

RA HOA NGHỊCH MÙA CÂY THANH

LONG (Hylocereus undatus) TẠI

HUYỆN CHÂU THÀNH, TỈNH LONG AN

PGS.TS Lê Văn Bé Trương Quốc Thanh

MSSV: 3118312

Cần Thơ-2014

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG

BỘ MÔN SINH LÝ SINH HOA

Luận văn tốt nghiệp Kỹ sư ngành Công nghệ rau hoa quả & Cảnh quan với đề tài:

HIỆU QUẢ BÓNG ĐÈN COMPACT ĐẾN SỰ

RA HOA NGHỊCH MÙA CÂY THANH

LONG (Hylocereus undatus) TẠI

HUYỆN CHÂU THÀNH, TỈNH LONG AN

Do sinh viên Trương Quốc Thanh thực hiện

Kính trình lên Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp

Cần Thơ, ngày tháng năm 2014

Cán bộ hướng dẫn

ii

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA NÔNG NGHIỆP VÀ SINH HỌC ỨNG DỤNG

BỘ MÔN SINH LÝ SINH HÓA

- -

Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp đã chấp nhận luận văn tốt nghiệp Kỹ sư ngành Công nghệ rau hoa quả & Cảnh quan với đề tài: HIỆU QUẢ BÓNG ĐÈN COMPACT ĐẾN SỰ RA HOA NGHỊCH MÙA CÂY THANH LONG (Hylocereus undatus) TẠI HUYỆN CHÂU THÀNH, TỈNH LONG AN Do sinh viên Trương Quốc Thanh thực hiện và bảo vệ trước Hội đồng Ý kiến của Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp

Luận văn tốt nghiệp được Hội đồng đánh giá ở mức:

Cần Thơ, ngày……tháng…… năm 2014

Thành viên Hội đồng ……… ……… ………

DUYỆT KHOA Trưởng Khoa Nông Nghiệp & SHƯD

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân Các số liệu, kết quả trình bày trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ luận văn nào trước đây

Cần Thơ, ngày….tháng….năm 2014 Tác giả luận văn

Trương Quốc Thanh

iv

TIỂU SỬ CÁ NHÂN

I Lý lịch sơ lược

Nơi sinh: xã Hậu Thạnh, huyện Long Phú, tỉnh Sóc Trăng

Họ và tên cha: Trương Văn Sơn

Họ và tên mẹ: Nguyễn Thị Thùy Trang

Chổ ở hiện tại: Ấp Phú Thứ, xã Phú Hữu, huyện Long Phú, tỉnh Sóc TRăng

Trường: Trung học cơ sở Châu Khánh

Địa chỉ: ấp II, xã Châu Khánh, huyện Long Phú, tỉnh Sóc Trăng

3 Trung học phổ thông

Thời gian: 2007-2010

Trường: Trung học Phổ thông Chuyên Nguyễn Thị Minh Khai

Địa chỉ: Thành phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng

Chuyên ngành: Công nghệ rau hoa quả & Cảnh quan (Khóa 37)

Cần Thơ, ngày…… tháng…… năm 2014

Trương Quốc Thanh

LỜI CẢM TẠ

Kính dâng!

Cha mẹ đã sinh ra con, hết lòng chăm sóc, nuôi nấng, dạy dỗ con khôn lớn nên người và tạo cho con mọi điều kiện học tập để con được như ngày hôm nay

Tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến!

Thầy Lê Văn Bé đã quan tâm, động viên, tận tình hướng dẫn , truyền đạt kinh nghiệm và giúp đỡ em trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn tốt nghiệp này

Thầy Phạm Phước Nhẫn và thầy Nguyễn Văn Ây cố vấn học tập lớp Công nghệ rau hoa quả & Cảnh quan K37 đã quan tâm dìu dắt lớp tôi hoàn thành tốt khóa học

Quý Thầy Cô trường Đại học Cần Thơ, Khoa Nông nghiệp và Sinh học Ứng dụng đã tận tình truyền đạt kiến thức trong suốt khóa học

Cô Lê Thị Điểu, anh Nguyễn Thanh Thiện, anh Trương Hoàng Ninh, anh Nguyễn Thành Nhân và các anh chị em của nhà lưới bộ môn Sinh lý Sinh hóa

Bác Huỳnh Văn Xinh và anh Nguyễn Văn Thủy ở : Ấp cầu Ông Bụi,

xã An Lục Long, huyện Châu Thành, tỉnh Long An đã tạo điều kiện và giúp

đỡ nhiệt tình trong quá trình làm đề tài

Chân thành cảm ơn!

Các bạn Bình, Hoàng, Thiện, Đài, Thì, Vân, Trang Cảm ơn các bạn lớp Công nghệ rau hoa quả & Cảnh quan K37 đã giúp tôi hoàn thành luận văn này

Nội dung Trang

3.2 ẢNH HƯỞNG CỦA ÁNH SÁNG TỚI SỰ RA HOA THANH

LONG

20

Nội dung Trang

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ CHƯƠNG

x

DANH SÁCH HÌNH

2.1 Biểu đồ phổ ánh sáng bóng đèn Compact vàng 20W

2.2 Biểu đồ phổ ánh sáng bóng đèn sợi đốt 60W 14

2.3 Sơ đồ vị trí đo cường độ ánh sáng của các loại bóng đèn

3.1 Sự hình thành mầm hoa ở thanh long do kết quả “xông

3.2 Nụ xuất hiện sau khi ngắt đèn ở nghiệm thức mắc 100%

3.1 Ảnh hưởng của bóng đèn compact đến sự ra nụ tại hai

3.2 Ảnh hưởng của bóng đèn compact đến sự ra nụ tại hai

3.3 Ảnh hưởng của bóng đèn compact đến sự ra nụ trong mùa

3.4 Cường độ ánh sáng, tại 7 vị trí khác nhau trên cây, của

các loại bóng đèn đã được sử dụng để “xông đèn” cho

thanh long tại huyện Châu Thành, tỉnh Long An

25

3.5 So sánh lượng điện tiêu thụ để xử lý ra hoa cây thanh long

3.6 Ước tính chi phí giữa sử dụng bóng đèn tròn 60W và

TRƯƠNG QUỐC THANH, 2014 “Hiệu quả bóng đèn compact đến sự ra

hoa nghịch mùa cây thanh long (Hylocereus undatus) tại huyện Châu

Thành, tỉnh Long An” Luận văn tốt nghiệp ngành Công nghệ rau hoa quả &

Cảnh quan, khoa Nông nghiệp và Sinh học ứng dụng, trường Đại học Cần Thơ Cán bộ hướng dẫn: PGS.TS Lê Văn Bé

TÓM LƯỢC

Đề tài “Hiệu quả bóng đèn compact đến sự ra hoa nghịch mùa cây

thanh long (Hylocereus undatus) tại huyện Châu Thành, tỉnh Long An”

được thực hiện nhằm mục tiêu là đánh giá hiệu quả của bóng đèn compact đến

sự ra hoa cây thanh long trong mùa nghịch, giảm chi phí sử dụng điện Thí nghiệm “xông đèn” để kích thích ra hoa cây thanh long được tiến hành tại 3 xã

An Lục Long, Long Trì và Hiệp Thạnh, huyện Châu Thành, tỉnh Long An Thời gian tiến hành trong mùa nghịch từ tháng 9/2013 đến tháng 2/2014 Tại vườn của ông Huỳnh Văn Xinh (xã An Lục Long) và của ông Nguyễn Hùng Dũng (xã Long Trì), sau khi thu hoạch đợt 1 thì tiến hành “xông đèn” đợt 2 Riêng vườn của ông Nguyễn Văn Trạng (xã Hiệp Thạnh) thì chỉ tiến hành một đợt vào tháng 2/2014 Nghiệm thức là những loại bóng compact khác nhau và nghiệm thức đối chứng là bóng tròn 60W Các bóng đèn được bố trí 2.200 bóng compact và 1.100 bóng tròn/ha

Kết quả tổng hợp số liệu của 5 thí nghiệm cho thấy số nhánh ra nụ và tổng số nụ/trụ của nghiệm thức bóng đèn compact 20W thường luôn cao hơn

so với bóng đèn tròn 60W Hơn nữa, sử dụng loại bóng đèn compact 20W thường đã tiết kiệm được 40% lượng điện tiêu thụ so với sử dụng bóng đèn tròn 60W, từ đó tiết kiệm chi phí sản xuất gần 7 triệu đồng/ha/chu kỳ xử lý

2

MỞ ĐẦU

Ngày nay phong trào trồng thanh long phát triển mạnh mẽ ở nước ta, một

số doanh nghiệp thu mua xuất khẩu ra nước ngoài như Trung Quốc, Đài Loan, Singapore, Hồng Kông, Malaysia, Campuchia, Lào, một số nước châu Âu, Nam Mỹ, Canada, nên diện tích trồng thanh long cả nước tăng mạnh Theo

đó diện tích thanh long tại tỉnh Bình Thuận với khoảng 20.000 ha (www.binhthuan.gov.vn, 2013), Long An hơn 5.300 ha (Báo cáo Phòng NN&PTNT huyện Châu Thành, tỉnh Long An, 2014) và Tiền Giang khoảng 4.500 ha (Báo cáo Phòng NN&PTNT huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang, 2014)

Thanh long là cây ngày dài, trổ hoa trong điều kiện ngày dài/đêm ngắn

(Pascua et al., 2013) Vì thế, muốn cây thanh long ra hoa trái vụ thì phải thắp

đèn (hay còn gọi “xông đèn”) vào ban đêm Trước đây, nông dân sử dụng bóng đèn tròn (sợi đốt), có dãy ánh sáng trắng với bước sóng từ 400-700 nm thì cây ra hoa vào mùa nghịch, được người trồng thanh long ưa chuộng Nếu

sử dụng bóng đèn này để kích thích ra hoa cây thanh long thì tiêu hao quá nhiều năng lượng điện, giá thành sản xuất cao Ngược lại, sử dụng bóng đèn compact có thể khắc phục được các nhược điểm trên Vì thế, để có cơ sở trong việc khuyến cáo người trồng thanh long sử dụng bóng đèn compact thay cho bóng đèn tròn:

Nên đề tài “Hiệu quả bóng đèn compact đến sự ra hoa nghịch mùa

cây thanh long (Hylocereus undatus) tại huyện Châu Thành, tỉnh Long

An” được thực hiện nhằm đánh giá hiệu quả của bóng đèn compact đến sự ra

hoa cây thanh long trong mùa nghịch, giảm chi phí sử dụng điện

CHƯƠNG 1 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU 1.1 GIỚI THIỆU

Cây thanh long có nguồn gốc từ vùng sa mạc Mehico và Colombia, cây thanh long được đưa vào trồng ở Việt Nam cách đây 50-60 năm (Nguyễn Danh Vàn, 2006 ), còn theo Nguyễn Thị Ngọc Ẩn (2001) cây thanh long được trồng đầu tiên ở Nha Trang và Phan Thiết

Phong trào trồng thanh long phát triển mạnh ở Phan Rang, Phan Thiết, Buôn Ma Thuột, cho đến các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long như: Tiền Giang (huyện Chợ Gạo), Long An (huyện Châu Thành) TP Hồ Chí Minh (tại các xã

Lê Minh Xuân, Phạm Văn Hai, huyện Bình Chánh) (Nguyễn Thị Ngọc Ẩn, 2001) Hiện nay, tỉnh Bình Thuận với diện tích khoảng 20.000 ha (www.binhthuan.gov.vn, 2013), Long An hơn 5.300 ha (Báo cáo diện tích trồng thanh long của Phòng NN&PTNT huyện Châu Thành, tỉnh Long An, 2014) và Tiền Giang khoảng 4.500 ha (Tổng hợp diện tích trồng thanh long của Phòng NN&PTNT huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang, 2014)

1.2 PHÂN LOẠI VÀ ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI

1.2.1 Phân loại

Cây thanh long ruột trắng thuộc:

Giới: Plantae Bộ: Caryophyllales (cẩm chướng)

Họ: Cactaceae (xương rồng)

Chi: Hylocereus

Loài: Hylocereus undatus

Tên tiếng anh: „Binh Thuan‟ white flesh dragon fruit, „Cho Gao‟ white flesh dragon fruit (Nguyễn Minh Châu, Phạm Ngọc Liễu và Trần Thị Oanh Yến, 2009)

1.2.2 Đặc điểm hình thái

1.2.2.1 Rễ

Theo Nguyễn Văn Kế (1999) cây thanh long có hai loại rễ là: rễ khí sinh

và rễ địa sinh Rễ địa sinh phát triển từ phần lõi của gốc hom, những rễ này hình thành trong quá trình ươm hom giống, số lượng rễ cũng như kích thước

rễ tăng dần theo tuổi cây, những rễ lớn có đường kính lên tới 2 cm Nhiệm vụ của rễ địa sinh là bám vào đất và hút chất dinh dưỡng nuôi cây, rễ này phân bố chủ yếu ở lớp đất mặt từ 0-30 cm Rễ khí sinh mọc dọc theo thân cành của

đi thì số cành trên cây ổn định trung bình là 150-170 cành (Vũ Công Hậu, 2000; Nguyễn Văn Kế, 1999) Khi cắt ngang thân bên trong gồm hai phần, phần ngoài là nhu mô mềm chứa diệp lục tố bên trong là lõi cứng hình trụ

Theo Nguyễn Minh Châu và ctv (2009) thì thân thanh long có màu xanh,

thường có dạng ba cạnh và trên mỗi cạnh có nhiều thùy mang mầm ngủ và chùm gai từ 4-5 chiếc

1.2.2.3 Hoa

Hoa có lá bắc màu xanh nhạt với chóp đỉnh có màu nâu tím lợt, cánh hoa màu trắng, nhị đực và nướm cái có màu vàng Hoa thường nở từ 8-12 giờ đêm Thanh long ruột trắng có khả năng ra hoa tự nhiên tập trung vào tháng 4-8 dương lịch và sự ra hoa bị ảnh hưởng mạnh bởi quang kì Hoa có khả năng thụ phấn tự nhiên để tạo quả, thời gian từ khi hoa nở đến khi thu hoạch khoảng

30-34 ngày (Nguyễn Minh Châu và ctv., 2009) Theo Nguyễn Văn Kế (1999)

trung bình có 4-6 đợt ra hoa rộ mỗi năm, thời gian xuất hiện nụ tới khi tàn độ khoảng 20 ngày, các đợt nụ đầu tiên rụng từ 30-40%, về sau tỉ lệ rụng giảm dần khi gặp điều kiện thuận lợi Còn theo như mô tả của McMahon (2006) hoa

có mùi thơm, màu trắng ngà, với phần trung tâm chứa một số lượng lớn các nhị hoa màu vàng, hoa nở vào buổi tối và kết thúc lúc sáng sớm, kéo dài chỉ có một đêm Trái có thể thu hoạch tốt nhất lúc 28-30 ngày sau khi nở hoa

1.2.2.4 Trái

Trái thanh long có hình thon dài, vỏ cò màu xanh khi con non và chuyển dần sang màu đỏ tươi khi chín, tai trái có màu xanh hoăc xanh đỏ và cứng Theo Vũ Công Hậu (2000) trái thanh long có màu hồng hoặc đỏ sẫm khi chín

có hình thuôn dài như củ su hào đỏ Khi chín có thể dễ dàng bóc vỏ đi dễ dàng như vỏ chuối Bên trong là phần thịt quả có màu trắng giống như thạch và có

vô số hạt đen li ti, rải rác trong thịt trái có vị ngọt hơi chua, độ Brix:7-8

1.3 GIÁ TRỊ CÂY THANH LONG

1.3.1 Giá trị dinh dưỡng

Là một trong những loại cây ăn quả thanh long chứa một lượng lớn các chất dinh dưỡng và vitamin Thanh long được xem là loại trái cây có hàm lượng chất xơ cao giúp cho hệ tiêu hóa hoạt động tốt, có khả năng giảm chất béo và cholesterol

Bảng 1.1: Thành phần giá trị dinh dưỡng của thanh long/100g thịt quả:

và từ năm thứ tư trở đi từ 35-40 kg/trụ, với năng suất như vậy thì trung bình

1ha sẽ có năng suất khoảng 40-45 tấn/năm (Nguyễn Minh Châu và ctv., 2009)

1.4 ĐẶC ĐIỂM SINH THÁI

1.4.1 Nhiệt độ

Cây thanh long thích hợp nhiệt độ khoảng từ 25-320C (Nguyễn Thị Ngọc

Ẩn, 2001) Theo Trần Chí Thành và ctv (2011) nhiệt độ thích hợp cho thanh

long sinh trưởng và phát triển là 20-340C, cây sinh trưởng và phát triển tốt ở mức từ 15-350C có nghĩa là khi ngoài ngưỡng nhiệt này thì cây cây sẽ không sinh trưởng và phát triển chậm, tỉ lệ ra hoa và đậu trái thấp Ngoài ra, khi nhiệt

độ mùa hè lên tới 380C thì làm giảm số lượng hoa dẫn tới năng suất thanh long

giảm hơn 4/5 năng suất so với bình thường tại Israel (Nerd et al., 2002; trích dẫn Trần Chí Thành và ctv., 2011)

6

trong điều kiện ngày dài (Trần Chí Thành và ctv., 2011) Tuy nhiên nếu cường

độ ánh sáng quá cao sẽ dẫn tới nhiệt độ tăng làm cho khả năng sinh trưởng của thanh long chậm lại và cho thể gây nguy hiểm đến cây (Trần Chí Thanh và

ctv., 2011; L Luders and G McMahon, 2006)

1.4.3 Nước

Cây thanh long có khả năng chịu hạn tốt nhưng không chịu úng Để cây phát triển tốt thì cần cung cấp đủ nước, đặc biệt vào giai đoạn phân hóa mầm hoa, ra hoa và kết trái Nhu cầu về lượng mưa cho cây khoảng 800 – 2.000 mm/năm, nếu lượng mưa quá cao dẫn tời thừa nước làm rụng hoa và thối trái

Do thân mọng nước nên cây có khả năng chịu hạn tốt, ở những nơi có lượng mưa khoảng 600 – 1.200 mm/năm thì cây vẫn sinh trưởng bình thường nhưng cần cung thêm nước ở những giai đoạn tạo chồi thân và ra hoa đậu trái để cây

sinh trưởng tốt (Trần Chí Thanh và ctv., 2011)

1.4.4 Đất

Cây thanh long không kén đất, có thể trồng trên đất nhiễm phèn và nhiễm mặn nhưng phải đầu tư chăm sóc kĩ Cây thanh long có thể chịu hạn tốt nhưng không chịu được ngập nước nên đất trồng phải có khả năng thoát thủy tốt (Nguyễn Thị Ngọc Ẩn, 2001; Trần Thế Tục, 1998)

1.4.5 Mật độ trồng

Mật độ trồng cũng là một trong những yếu tố quan trọng trong việc sinh trưởng và ra hoa của thanh long, vì nó ảnh hưởng tới khả năng tiếp nhận ánh sáng của trụ thanh long Theo Ramiro (2007) khoảng cách trồng thanh long ở Tây Ban Nha là 3 m x 3 m, còn theo Nguyễn Thị Ngọc Ẩn (2001) khoảng cách có thể dao động từ 3 m đến 3,5 m giữa các trụ

1.5 MỘT SỐ BIỆN PHÁP KÍCH THÍCH RA HOA

1.5.1 Biện pháp thắp đèn

Theo Nguyễn Danh Vàn (2006) dùng bóng đèn tròn 75W, 100W hoặc dùng bóng đèn neon 1,2 m thắp một bóng cho một đến bốn trụ thanh long Đèn được thắp sáng liên tục từ 15-20 đêm, mỗi đêm thắp từ 5 đến 8 giờ đồng

hồ Thời gian càng xa vụ chính thì số đêm thắp càng nhiều Theo Trần Thế Tục (1998) thời gian mùa nghịch từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau để cây thanh long ra hoa, nông dân Bình Thuận có kinh nghiệm thắp sáng vào ban đêm bằng bóng đèn sợi đốt có công suất 75W và 100W từ 21 giờ đến 3 giờ sáng, liên tục trong khoảng 12-15 ngày

Một cách tương tự, theo Nguyễn Thị Ngọc Ẩn (2001) từ tháng 10 dương lịch là ngắn nên cây thanh long cần ngày dài để cảm ứng ra hoa nên sử dụng ánh sáng đèn bổ sung, sử dụng bóng đèn tròn 100W thắp vào ban đêm từ 6 giờ

tối tới 12 giờ khuya Khi thấy các mắt trên cành u lên tức là cây ra nụ thì ngưng thắp đèn Thời gian từ khi bắt đầu thắp đến khi xuất hiện nụ khoảng 20-

1.6 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ RA HOA THANH LONG 1.6.1 Quang kỳ là gì?

Quang kỳ là khoảng thời gian chiếu sáng trong ngày tính từ lúc bình minh tới lúc hoàng hôn Một chu kỳ ánh sáng đủ để gây ra sự trổ hoa trên cây trồng gọi là chu kỳ cảm ứng ánh sáng (Võ Thị Ngọc Thanh, 2013)

Hiện tượng cảm ứng quang kì (photoperiodic induction) được hiểu là nếu một cây ngày ngắn trồng trong điều kiện ngày dài, sau đó chuyển sang trồng trong điều kiện ngày ngắn rồi quay trở lại trồng trong ngày dài thì cây sẽ ra hoa, ngược lại với cây ngày dài Số chu kỳ quang cần thiết cần để cảm ứng ra hoa thay đổi tùy theo từng loại thực vật Một số loài như ở cây Ké chu kỳ quang chỉ cần 1 lần từ 14-15 giờ là có thể ra hoa, trong khi đối với đậu nành Biloxi cần ít nhất là hai chu kỳ quang thì cây mới đủ cảm ứng ra hoa Đối với cây ngày dài thì số chu kì quang tương đối nhiều (Lê Văn Hòa và Nguyễn Bảo Toàn, 2004)

1.6.2 Tính chất của ánh sáng

Ánh sáng có bản chất sóng và bản chất hạt, ánh sáng thể hiện một phần của năng lượng bức xạ có độ dài sóng mà mắt người nhìn thấy được từ 390 nm đến 760 nm, đây là vùng rất hẹp và được cây trồng hấp thụ mạnh Ánh sáng gồm các hạt gọi là photon, mỗi photon chứa một năng lượng đươc gọi là quantum, hàm lượng năng lượng của ánh sáng không liên tục mà được phát ra

từ bó (viên) quantum rời rạc Năng lượng (E) của một photon phụ thuộc vào tần số của ánh sáng và được tính theo công thức Planck: E=h.v (trong đó h là

8

hằng số Planck, h=6,626 x 10-34 Js) (Lê Văn Bé, 2009; Lê Văn Hòa và Nguyễn Bảo Toàn, 2004)

1.6.3 Quang kỳ tới hạn

Mỗi loài cây sẽ ra hoa vào một mùa nhất định, nhiều thí nghiệm cho thấy

sự ra hoa của cây phụ thuộc vào độ dài của ngày và đêm, trên cơ sở đó người

ta chia thực vật thành các nhóm cây như cây ngày dài, cây ngày ngắn và cây trung gian Thời gian chiếu sáng để cây cảm ứng ra hoa gọi là quang kỳ tới hạn (Lê Văn Bé, 2009)

1.6.4 Cây ngày dài

Là những cây cần thời gian chiếu sáng trong ngày dài hơn quang kỳ tới hạn để cây ra hoa (ra hoa trong điều kiện ngày dài, đêm ngắn) Chẳng hạn như cây Đay ra hoa vào khoảng tháng 5-6 dương lịch hoặc cây thanh long là cây ngày dài để buộc chúng ra hoa vào mùa nghịch thì cần phải thắp đèn thêm 6-8 giờ mỗi đêm, liên tục khoảng 10-15 đêm thì mới đủ kích thích để cây ra hoa (Lê Văn Bé, 2009)

1.6.5 Cây ngày ngắn

Cây ngày ngắn là những cây cần thời gian chiếu sáng trong ngày ngắn hơn quang kỳ tới hạn để cây ra hoa Chẳng hạn như cây Mía ra hoa vào khoảng tháng 10-11 dương lịch (cần ngày ngắn, đêm dài) Vì thế để để ức chế cây Mía ra hoa người ta phá bỏ đêm dài băng cách chiếu sáng vào ban đêm thì cây sẽ không ra hoa Cây bông Cúc ra hoa trong điều kiện ngày ngắn, để ức chế ra hoa người ta thắp đèn khi đêm xuống để tạo ngày dài ức chế ra hoa (Lê Văn Bé, 2009)

1.6.6 Nơi cảm ứng ra hoa

Cảm ứng ra hoa của quang kỳ xuất hiện ở lá sau đó chuyển vào mô libe

và di chuyển tới nơi mô phân sinh ngọn, nơi sẽ khởi phát hoa (Opik và Rolfe,

2005 trích dẫn Trần Văn Hâu, 2009) Trên cây XanThium nếu như ta ngắt tất

cả lá và chỉ chừa lại một lá duy nhất nhưng đưa vào điều kiện quang kỳ thích hợp thì cây vẫn ra hoa, hoặc trường hợp khác là nếu chỉ lấy một lá trên cây đặt vào quang kỳ thích hợp trong khi các lá còn lại không được kích thích thì cây vẫn ra hoa Từ đây có thể nhận định rằng chất kích thích có thể chuyển từ cây kích thích sang cây không kích thích bằng biện pháp nghép Đối với những lá quá non hoăc quá già thì sự cảm cũng kém hơn, khả năng cảm ứng còn bị ảnh hưởng bởi vị trí của lá trên thân Theo Trần Văn Hâu (2009) lá là nơi cảm ứng quang kỳ đầu tiên, trên các cây khi rụng lá thì các bộ phận khác của cây như thân và đỉnh chồi cũng có thể tiếp nhận quang kỳ Tuy nhiên bộ phận tiếp

nhận chính cũng vẫn là qua lá, chỉ cần một diện tích tối thiểu của lá khoảng 1

cm2 hay một tử diệp của cây bắp cải cũng đủ để kích thích ra hoa

1.6.7 Vai trò của ánh sáng đối với sự ra hoa

Vai trò của ánh sáng lên quá trình ra hoa còn liên quan tới hệ sắc tố thực vật phytochrome và độ dài sóng của tia sáng Khi phytochrome (P) hấp thu tia

đỏ có bước sóng 660 nm thì tạo thành P660, còn nếu hấp thu tia đỏ xa có bước sóng là 730 nm thì tạo thành P730, đây là chất có hoạt tính sinh lý mạnh Người ta cho rằng P730 có hoạt tính kích thích sự ra hoa cây ngày dài và kiềm hãm sự ra hoa cây ngày ngắn Khi ban đêm không có ánh sáng P730 sẽ chuyển thành P660, nếu đêm dài thì tất cả P730 sẽ chuyển thành P660 thì cây ngày dài không ra hoa, ngược lại thì P730 còn nhiều thì sẽ kích thích sự ra hoa cây ngày dài (Lê Văn Bé, 2009; Trần Văn Hâu, 2009; Lê Văn Hòa và Nguyễn Bảo Toàn, 2004) Ngoài ra, theo Hoàng Đức Phương (2000) ánh sáng đóng vai trò

là điều kiện ngoại cảnh cho cây tổng hợp cacbon hydrat để hình thành mầm hoa, trên cùng một cây sự hình thành mầm hoa của cành thiếu ánh sáng và cành đủ ánh sáng có sự khác biệt nhau

1.6.8 Phytochorme

Phytochrome là một protein có cấu trúc bậc bốn, có khả năng hòa tan và

có khối lượng phân tử là 250 kDa Phytochrom được hình thành từ hai thành phần là: một chuỗi polypeotide và một phân tử sắc tố có khả năng hấp thụ ánh sáng

Phytochrome có hai dạng chuyển đổi cho nhau là Pr và Pfr hai dạng này

là đồng phân cis-trans của nhau tại vị trí liên kết đôi C15 của phần mang sắc

Hình 1.1 Phytochrome dạng Red và Far red (Shih-Long Tu, 2006)

1.6.9 Sự hình thành hoa

Hoa được thành lập từ chồi ngọn hay chồi nách qua ba giai đoạn: thứ nhất là sự chuyển tiếp ra hoa trong đó mô phân sinh dinh dưỡng chuyển tiếp thành mô phân sinh tiền hoa, thứ hai là sự tượng hoa là giai đoạn tạo ra cơ quan hoa, sự phát triển sơ khởi của hoa làm chồi phồng lên tạo thành nụ hoa, giai đoạn ba là sự tăng trưởng và nở hoa ở giai đoạn này mầm hoa vừa hình thành có thể tiếp tục tăng trưởng và nở hoặc có thể đi vào trạng thái ngủ (Bùi Trang Việt, 2000; trích dẫn Trần Văn Hâu, 2009) Theo Lê Văn Hòa và Nguyễn Bảo (2004) Toàn sự hình thành hoa bao gồm nhiều biến đổi mà mắt thường không nhìn thấy được đó là sự phân cắt một hay nhiều tế bào non và chuyển hóa để hình các tế bào hoa sau này Thường các tế bào phân cắt này ở chồi ngọn, chồi thân hoặc trên thân, chúng là những tế bào hoạt động biến dưỡng biến đổi thành các tế bào hoạt động sinh dục hình thành nên mầm nguyên thủy của hoa Các mầm nguyên thủy này dần dần phát triển u lên thành phát thể

1.7 SỰ TƯƠNG TÁC CỦA CÁC YẾU TỐ MÔI TRƯỜNG ĐẾN QUANG

KỲ

1.7.1 Nhiệt độ

Từ lâu ảnh hưởng bổ sung của nhiệt độ đến sự ra hoa đã được biết đến, những cây cảm ứng quang kỳ không ra hoa tự nhiên tại một thời điểm từ năm này sang năm khác Theo Lang và Melechers (1965) (trích dẫn Trần Văn Hâu, 2009) nhận định quang kỳ tới hạn trên cây ngày dài từ 8,5 – 11,5 giờ khi nhiệt

độ ban đêm tăng từ 15,5-28,50C, như vậy cây này là cây ngày dài ra hoa trong điều kiện ngày ngắn khi ở nhiệt độ thấp Những cây bị ảnh hưởng bởi quang

kỳ nhưng bị thay đổi hoàn toàn bởi yếu tố nhiệt độ người ta gọi đây là những

cây ngày ngắn tuyệt đối Chẳng hạn như cây Perila và Pharbitis chỉ yêu cầu

ngày ngắn ở nhiệt độ 20-250C và có thể ra hoa trong điều kiện ngày dài hoặc chiếu sáng liên tục trong điều kiện 15 0C hoặc thấp hơn Ở nhiệt độ cao trên

300C có thể ức chế hoàn toàn yêu cầu dài ngày như trên cây Rudbeckia bicolor (Murneek, 1940; trích dẫn Trần Văn Hâu, 2009) Còn trên cây Calamintha

offcinalis là cây ngày dài ở nhiệt độ trung bình nhưng là cây trung tính khi ở

nhiệt độ cao (Ahmed và Jacques, 1975; trích dẫn Trần Văn Hâu, 2009)

ngày dài hoặc được chiếu sáng liên tục như trên cây Perila và Salvia

occidentalis (Meijer,1959; trích dẫn Trần Văn Hâu, 2009) Cây ngày dài được

kích thích ra hoa bởi sự kéo dài ngày ngắn với ánh sáng có cường độ cao và một thời kỳ ánh sáng bổ sung có cường độ thấp Tuy nhiên một số loại cây

ngày dài như Brassica không đáp ứng hoặc đáp ứng kém với ánh sáng bổ sung

có bức xạ thấp Mặt khác, ở mức độ bức xạ cao được chiếu trong chế độ ngày ngắn có thể phá vỡ hoàn toàn nhu cầu ngày dài của cây Sinapis (Bodson và Bernier, 1977; trích dẫn Trần Văn Hâu, 2009)

1.7.3 Thành phần khí quyển

Hàm lượng CO2 có thể ảnh hưởng đến sự cảm ứng quang kỳ, khi nồng độ khí CO2 trong quá trình chiếu sáng giảm thì làm giảm sự tượng hoa của nhiều loại cây ngày dài và ngày ngắn Mặt khác thì nồng độ CO2 cao làm ức chế sự

ra hoa đối với cây ngày ngắn Lemna paucicostata dù được đặt trong điều kiện kích thích phù hợp (Posner, 1971; trích dẫn Trần Văn Hâu, 2009) Còn đối với cây ngày dài Silence với nồng độ CO2 ở mức 1% và 1,5% thúc đẩy sự ra hoa trong điều kiện ngày ngắn Bên cạnh khí CO2 làm ảnh hưởng sự cảm ứng quang kỳ thì khí Nitơ cũng làm ảnh hưởng sự cảm ứng quang kỳ như đối với cây ngày ngắn Perilla và cây đậu nành sự cảm ứng ngày ngắn bị vô hiệu khi đặt trong khí quyển nitrogen trong đêm dài (Trần Văn Hâu, 2009)

1.8 NHỮNG NGHIÊN CỨU TRÊN THANH LONG

Thí nghiệm của Nguyễn Ngọc Long và Nguyễn Hữu Hoàng (2010) “Ảnh hưởng của việc sử dụng các loại bóng đèn khác nhau đến hiệu quả xử lý ra hoa nghịch vụ trên thanh long ruột trắng” với ba nghiệm thức: nghiệm thức một sử dụng bóng đèn Điện Quang loại đèn compact 20W ánh sáng vàng, nghiệm thức hai sử dụng bóng đèn Điện Quang loại đèn compact 26W ánh sáng xanh tím, nghiệm thức ba sử dụng bóng đèn sợi đốt truyền thống 75W ánh sáng vàng Với thời gian thắp là 13 đêm, mỗi đêm 9 giờ Thời gian thực hiện là từ 25/8/2010 đến 12/9/2010, địa điểm: tại xã Quơn Long – Chợ Gạo – Tỉnh Tiền Giang Kết quả cho thấy tổng số nụ trên trụ giữa các nghiệm thức dao động từ 68,86 – 76,14 nụ/trụ, trong đó nghiệm thức sử dụng bóng đèn compact là