quản lý lợi nhuận lọc dầu nghiên cứu tìnhhuốngtại công ty tnhh mtv lọc hóa dầu bình sơn

Giải pháp cụ thể được đưa ra là sử dụng các công cụ tài chính phái sinh nhằm hạn chế các rủi ro do biến động giá dầu gây ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như hiệu quả lọc

BỘ TÀI CHÍNH TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI CHÍNH-MARKETING

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoạn, nội dung trong luận văn hoàn toàn được thực hiện dưới sự hướng dẫn của giảng viên hướng dẫn Các nội dung trong nghiên cứu và kết quả trong

đề tài này là hoàn toàn trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào trước đây

Ngoại trừ những tài liệu tham khảo được trích dẫn trong luận văn này, tôi cam đoan rằng toàn phần hay những phần nhỏ của luận văn này chưa từng được công bố hoặc được sử dụng để nhận bằng cấp ở những nơi khác

Không có sản phẩm/nghiên cứu nào của người khác được sử dụng trong luận văn này mà không được trích dẫn theo đúng quy định

Luận văn này chưa bao giờ được nộp để nhận bất kỳ bằng cấp nào tại các trường đại học hoặc cơ sở đào tạo khác

TP.HCM, ngày tháng 8 năm 2015

Tác giả

Phạm Thị Ái Liên

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến thầy Phạm Hữu Hồng Thái đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt thời gian thực hiện luận văn Nhờ hỗ trợ của thầy mà luận văn đã hoàn thành đúng mục tiêu nghiên cứu đã đề ra

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn quý thầy cô khoa Sau Đại Học trường Đại Học

Mở TP.HCM đã tận tình truyền đạt kiến thức cho tôi trong suốt hai năm học cao học vừa qua

Bên cạnh đó, tôi cũng xin chân thành cảm sự hợp tác, giúp đỡ và tạo điều kiện của Lãnh đạo, cán bộ công nhân viên Công ty TNHH MTV Lọc hóa dầu Bình Sơn để tôi có thể hoàn thành luận văn này

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình tôi đã luôn động viên và tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình đi học và thực hiện luận văn

TP.HCM, ngày tháng 8 năm 2015

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vi

BSR: Binh Son Refining and Petrochemical Co., Ltd vi

DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ vii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 2

3 Đối tượng và phạm vị nghiên cứu 2

4 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài 2

5 Kết cấu luận văn 3

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ THUYẾT - CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN GIÁ DẦU THÔ – QUẢN LÝ LỢI NHUẬN LỌC DẦU 4

1.1 Lý thuyết cơ bản về thị trường dầu thô, giá dầu thô, lợi nhuận lọc dầu 4

1.1.1 Các vấn đề cơ bản về thị trường dầu thô 4

1.1.2 Giá dầu thô 5

1.1.3 Lợi nhuận lọc dầu - Refining Margin (Hydrocabon Margin) 6

1.2 Yếu tố làm biến động giá dầu 7

1.2.1 Các yếu tố vĩ mô 7

1.2.2 Các yếu tố vi mô 10

1.3 Các biện pháp quản lý lợi nhuận lọc dầu 11

1.3.1 Sử dụng các công cụ phòng ngừa biến động giá dầu thô 11

1.3.2 Sử dụng kết quả dự báo và phân tích đánh giá thị trường 18

1.3.3 Sử dụng mô hình tối ưu hóa (Linear Programming - LP) 18

1.3.4 Chính sách quản lý lợi nhuận lọc dầu 20

1.4 Thiết kế nghiên cứu 23

1.4.1 Dữ liệu nghiên cứu 23

1.4.2 Xác định phương pháp nghiên cứu 24

1.5 Tóm tắc chương I 29

CHƯƠNG II: NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG QUẢN LÝ LỢI NHUẬN LỌC DẦU

TẠI CÔNG TY LỌC HÓA DẦU BÌNH SƠN 30

2.1 Giới thiệu về công ty Lọc hóa dầu Bình Sơn 30

2.1.1 Giới thiệu chung 30

2.1.2 Các sản phẩm chính của Công ty 30

2.1.3 Cơ chế mua dầu thô của công ty Lọc hóa dầu Bình Sơn 31

2.1.4 Cơ chế bán sản phẩm của Nhà máy lọc dầu 32

2.2 Cơ cấu hoạt động và rủi ro trong sản xuất kinh doanh của công ty 33

2.2.1 Cơ cấu hoạt động 33

2.2.2 Rủi ro về biến động giá trong sản xuất kinh doanh của BSR 34

2.3 Thực trạng quản lý lợi nhuận lọc dầu 36

2.3.1 Sử dụng kết quả dự báo thị trường 36

2.3.2 Sử dụng mô hình tối ưu hóa 37

2.3.3 Sử dụng các công cụ tài chính phái sinh 37

2.4 Ảnh hưởng của biến động giá dầu đến hoạt động sản xuất kinh doanh của BSR 38

2.4.1 Giai đoạn 2011-2012 39

2.4.2 Giai đoạn 2013-2014 41

2.5 Tóm tắc Chương II 44

CHƯƠNG III: CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ LỢI NHUẬN LỌC DẦU TẠI CÔNG TY LỌC HÓA DẦU BÌNH SƠN 45

3.1 Tình hình thị trường dầu trong thời gian tới 45

3.2 Sử dụng công cụ bảo hiểm rủi ro biến động giá 46

3.2.1 Tính toán và đưa ra quyết định hedging 46

3.2.2 Các công cụ tài chính phái sinh có thể áp dụng đối với BSR 48

3.2.3 Các kịch bản giá và công cụ bảo hiểm tương ứng 53

3.2.4 Phương án Hedging cụ thể 62

3.3 Chính sách hedging - bảo hiểm rủi ro biến động giá của BSR 65

3.3.1 Mô hình quản lý rủi ro biến động giá 65

3.3.2 Chính sách hedging 69

3.3.3 Quy trình thực hiện hedging 71

3.3.4 Thủ tục pháp lý để thực hiện hedging 76

3.4 Tóm tắc Chương III 77

KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ VÀ HẠN CHẾ 78

1 Kết luận 78

2 Gợi ý về chính sách 78

3 Hạn chế 81

TÀI LIỆU THAM KHẢO 82

PHỤ LỤC 01 i

PHỤ LỤC 02 ii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BSR: Binh Son Refining and Petrochemical Co., Ltd

OPEC: Organization of the Petroleum Exporting Countries - Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ

EIA: Energy Information Administration - Cơ quan Thông tin Năng lượng

IEA: International Energy Agency - Cơ quan Năng lượng Quốc tế

EU: European Union - Liên minh châu Âu

ISDA: the International Swaps and Derivatives Association - Hợp đồng khung pháp

lý do Hiệp hội Quốc tế về Hoán đổi và Phái sinh

Lợi nhuận lọc dầu - Refining Margin

Lợi nhuận gộp - Gross Refining Margin

Lợi nhuận ròng - Net Refining Margin

Thị trường OTC - Thị trường phi tập trung (over the counter market)

Forwards - Hợp đồng kỳ hạn

Futures - Hợp đồng tương lai

Options - Hợp đồng quyền chọn

Call Option - Hợp đồng quyền chọn mua

Put Option - Hợp đồng quyền chọn bán

Zero cost collar – Hợp đồng quyền chọn chi phí thấp

Swap - Hợp đồng hoán đổi

BSR – Công ty TNHH một thành viên Lọc – Hóa dầu Bình Sơn

DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ

1.1 Sơ đồ biểu thị Lợi nhuận lọc dầu

1.2 Sơ đồ mức độ ảnh hưởng đến giá dầu của các yếu tố

1.3 Sơ đồ các nhân tố tác động đến cung cầu dầu thô

1.4 Biểu đồ hoạt động đối với Hợp đồng kỳ hạn

1.5 Biểu đồ hoạt động đối với Hợp đồng tương lai

1.6 Sơ đồ thực hiện quyền chọn

1.7 Sơ đồ thực hiện hoán đổi giá đầu vào

1.8 Sơ đồ thực hiện hóa đổi giá đầu ra

1.9 Sơ đồ thực hiện hoán đổi crack spread

1.10 Mô hình tối ưu hóa

1.11 Mô hình Quản lý các nghiệp vụ hedging

1.12 Sơ đồ mối tương quan các biện pháp phòng ngừa biến động giá dầu

1.13 Sơ đồ sử dụng công cụ hedging trong phòng ngừa rủi ro về giá

2.1 Sơ đồ cơ cấu sản xuất kinh doanh của BSR

2.2 Biểu đồ giao dịch Physical (hàng thật) trên thị trường năng lượng

2.3 Biểu đồ rủi ro trong kinh doanh của BSR

2.4 Tỷ lệ hedging và thiệt hại

2.5 Biểu đồ giá dầu thô 2011-2012

2.6 Biểu đồ giá dầu thô và sản phẩm tại Dung Quất năm 2011-2012

2.7 Biểu đồ giá dầu thô và sản phẩm tại Dung Quất năm 2013

2.8 Biểu đồ giá dầu thô và sản phẩm tại Dung Quất năm 2014

2.9 Biểu đồ lợi nhuận BSR năm 2014

3.1 Biểu đồ diễn biến giá dầu thô và sản phẩm năm 2015 ($/bbl)

3.2.-3.8 Sơ đồ thanh toán

3.9 Sơ đồ mô hình phê duyệt chính sách bảo hiểm rủi ro

TÓM TẮT

Dầu thô luôn được xem là một loại hàng quan trọng đối với việc ổn định kinh tế chính trị của một đất nước Việc giá dầu thô tăng giảm hàng ngày luôn được rất nhiều người quan tâm và theo dõi Những biến động của thị trường dầu thô luôn là những chủ đề thật sự hấp dẫn cho các nhà nghiên cứu kinh tế cũng như các nhà đầu tư trên thị trường Đối với các công ty lọc hóa dầu, sự tăng giảm giá dầu có yếu tố quyết định rất lớn đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của công ty Bắt nguồn từ những vấn đề trên tác giả đã chọn đề tài nghiên cứu “Quản lý lợi nhuận lọc dầu - Nghiên cứu tình huống tại Công ty TNHH MTV Lọc hóa dầu Bình Sơn”

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn này nhằm nghiên cứu các giải pháp quản lý hiệu quả giá dầu, giảm thiểu các ảnh hưởng của biến động giá dầu thô đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty Giải pháp cụ thể được đưa ra là sử dụng các công cụ tài chính phái sinh nhằm hạn chế các rủi ro do biến động giá dầu gây ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như hiệu quả lọc hóa dầu của Nhà máy lọc dầu Dung Quất

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng giá dầu thô biến động có ảnh hưởng rất lớn đến đến lợi nhuận, hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty Việc sử dụng các công cụ tài chính phái sinh nhằm phòng ngừa những rủi ro do biến động giá dầu thô là một việc làm hết sức cần thiết và cấp bách trong tình hình thị trường có nhiều biến động như hiện nay

Từ kết quả thu được, nghiên cứu cũng hy vọng là tài liệu tham khảo hữu ích có thể giúp Lãnh đạo Công ty Lọc hóa dầu Bình Sơn có những chính sách quản trị cũng như những phương án quản lý rủi ro hợp lý nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của công ty

MỞ ĐẦU

1 T í n h c ấ p t h i ế t c ủ a đ ề t à i

Dầu thô là nguyên liệu đầu vào để sản xuất xăng dầu, đây là một loại nhiên liệu không thể thiếu đối với mọi nền kinh tế Thực tế các nước trên thế giới cho thấy, các nước thuộc nhóm phát triển đang sử dụng lượng xăng dầu nhiều nhất và ngược lại các nước kém phát triển sử dụng lượng năng lượng này ít hơn Kinh tế càng phát triển nhu cầu về xăng dầu càng lớn, xăng dầu là nhân tố duy trì, thúc đẩy sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia Vì dầu thô là một loại hàng hóa khá đặc biệt không chỉ về khối lượng, tính chất, giá trị mỗi chuyến hàng mà còn đặc biệt về nhà cung cấp cũng như người sử dụng hàng hóa trên Dầu thô là một loại năng lượng rất quan trọng đối với nền kinh tế thế giới, do đó, việc kinh doanh buôn bán mặt hàng này không chỉ nằm trong sự định đoạt của hai đơn vị mua bán mà nó còn bị chi phối bởi Chính Phủ của các nước xuất khẩu

Hiện nay phần lớn các xung đột tại khu vực Trung Đông như Iran, Libya, Sudan, Syria đều có nguyên nhân dầu thô Các ảnh hưởng chính trị có tác động rất lớn đối với giá mặt hàng này Giá dầu thô trong vài năm gần đây biến động rất nhiều Những yếu

tố bất ổn về kinh tế - chính trị - xã hội của thế giới trong năm qua đã được phản ánh khá rõ nét qua thị trường - giá các sản phẩm năng lượng thế giới và trong nước Thị trường dầu thô được đánh giá là sẽ tiếp tục gặp nhiều bất ổn trong các năm tới khi mà kinh tế chính trị tại các nước lớn, các khu vực lớn đang rơi vào suy thoái cũng như tương quan cung cầu dầu thô tiếp tục mất cân bằng khi các nước sản xuất dầu mỏ tiếp tục cuộc chiến tranh giành thị phần

Giá trị của một lô dầu là rất cao do đó sự biến động của giá dầu thô thế giới sẽ ảnh hưởng rất lớn đến chi phí đầu vào của một doanh nghiệp Do đó giá dầu biến động

sẽ ảnh hưởng rất lớn đến kết quả sản xuất kinh doanh của một công ty Việc quản lý tốt lợi nhuận lọc dầu mang tính chất quan trọng đối với các công ty lọc hóa dầu

Kể từ khi đi vào hoạt động sản xuất kinh doanh từ năm 2009 đến nay, các biến động của giá dầu thô ảnh hưởng trực tiếp và nặng nề đến kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của Công ty TNHH một thành viên Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) Do mới gia nhập vào ngành công nghiệp lọc hóa dầu nên các kinh nghiệm cũng như khả năng ứng phó với diễn biến bất lợi của thị trường của BSR chưa nhiều, do đó, BSR còn rất

bị động trong việc quản lý rủi ro, quản lý biến động giá dầu thô và sản phẩm Hiện tại, BSR tuy đã có những nhìn nhận, đánh giá đúng về vai trò quan trọng và tác động to lớn của việc ổn định giá dầu thô trong sản xuất kinh doanh nhưng vẫn chưa xây dựng được chính sách quản trị rủi ro biến động giá dầu hay quản lý lợi nhuận lọc dầu, vì vậy việc xây dựng và đưa ra các biện pháp nhằm quản lý lợi nhuận lọc dầu, giảm thiểu các rủi ro do biến động giá dầu thô đang là một vấn đề cấp thiết và quan trọng đối với chính sách kinh doanh của BSR trong giai đoạn hiện nay

- Đề xuất một số gợi ý chính sách nhằm giữ ổn định giá dầu thô đầu vào và sản phẩm đầu ra nhằm đảm bảo ổn định được lợi nhuận lọc dầu, ổn định được hiệu quả sản xuất kinh doanh của công ty

3 Đ ố i t ư ợ n g v à p h ạ m v ị n g h i ê n c ứ u

3.1 Đối tượng: Lợi nhuận lọc dầu và các yếu tố tác động đến giá dầu thô

3.2 Phạm vi

- Phạm vi về nội dung:

+ Hoạt đông mua dầu thô tại công ty Lọc Hóa dầu Bình Sơn

+ Phạm vi nghiên cứu của luận văn chỉ liên quan đến sự ảnh hưởng của biến động giá dầu đối với hiệu quả kinh doanh, bỏ qua các yếu tố khác và các chi phí sản xuất khác

- Phạm vi về thời gian: từ năm 2011-2014 Khuyến nghị đến 2020

- Phạm vi về không gian: nghiên cứu tại công ty Lọc Hóa dầu Bình Sơn

4 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

- Nghiên cứu xác định các rủi ro biến động giá và ảnh hưởng của việc biến động giá dầu đối với hoạt động kinh doanh của công ty Lọc hóa dầu Bình Sơn nhằm

có những ứng phó phù hợp trong quản lý và thực hiện

- Đưa ra các giải pháp nhằm hạn chế sự tác động của biến động giá dầu nhằm mang lại sự ổn định trong hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty

- Học viên là người làm trực tiếp tại phòng Kinh doanh dầu thô và sản phẩm (Phòng phụ trách mua bán dầu thô và các sản phẩm lọc hóa dầu) của công ty Lọc hóa dầu Bình Sơn do đó việc nghiên cứu về lợi nhuận lọc dầu, hạn chế sự ảnh hưởng của biến động giá dầu thô có ý nghĩa quan trọng và tác động trực tiếp đến các nhiệm vụ hàng ngày

5 Kết cấu luận văn

Kết cấu luận văn bao gồm 03 chương

- Chương 1: Cơ sở lý thuyết, giới thiệu về dầu thô và thị trường dầu thô, các yếu

tố tác động đến giá dầu thô, biện pháp quản lý lợi nhuận lọc dầu Phương pháp nghiên cứu và ứng dụng các công cụ vào việc quản lý lợi nhuận lọc dầu

- Chương 2: Phân tích kết quả nghiên cứu, phân tích sự tác động của giá dầu đối với tình hình kinh doanh thực tế tại công ty TNHH MTV Lọc Hóa dầu Bình Sơn

- Chương 3: Các biện pháp quản lý lợi nhuận lọc dầu tại Công ty TNHH MTV Lọc Hóa dầu Bình Sơn

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ THUYẾT - CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN GIÁ DẦU THÔ – QUẢN LÝ

LỢI NHUẬN LỌC DẦU

Nhằm giúp cho người đọc hiểu thêm về các đối tượng nghiên cứu, Chương I xin giới thiệu khái niệm tổng quan về thị trường dầu thô, các cơ sở hình thành nên giá dầu thô trên thị trường, các nguyên nhân tác động khiến giá dầu thô biến động, các biện pháp quản lý lợi nhuận lọc dầu Tổng hợp lại các nghiên cứu liên quan đến vấn đề cần nghiên cứu từ đó nói lên được các vấn đề chưa được nghiên cứu và đúc kết được phần nào kinh nghiệm cho việc thực hiện nghiên cứu này

1.1 Lý thuyết cơ bản về thị trường dầu thô, giá dầu thô, lợi nhuận lọc dầu

1.1.1 Các vấn đề cơ bản về thị trường dầu thô

1.1.1.1 Đặc điểm cơ bản về dầu thô và ngành công nghiệp dầu thô

Dầu mỏ là một hỗn hợp hóa chất hữu cơ ở thể lỏng đậm đặc, phần lớn là những hợp chất của hydrocarbon, thuộc gốc alkane, thành phần rất đa dạng Hiện nay dầu mỏ chủ yếu dùng để sản xuất dầu hỏa, diezen và xăng nhiên liệu Ngoài ra, dầu thô cũng

là nguồn nguyên liệu chủ yếu để sản xuất ra các sản phẩm của ngành hóa dầu như dung môi, phân bón hóa học, nhựa, thuốc trừ sâu, nhựa đường Khoảng 88% dầu thô dùng để sản xuất năng lượng, 12% còn lại dùng cho hóa dầu

Hiện nay, trong cán cân năng lượng, dầu mỏ vẫn giữ vai trò quan trọng nhất so với các dạng năng lượng khác Cùng với than đá, dầu mỏ cùng các loại khí đốt khác chiếm tới gần 90% tổng tiêu thụ năng lượng toàn cầu

Từ cuối thế kỷ XIX, hết thế kỷ XX cho đến hôm nay, dầu mỏ đều ít nhiều là tác nhân gây nên những cuộc tranh giành quyền lực, dẫn đến những cuộc đại khủng hoảng kinh tế thế giới và cuối cùng là hai cuộc chiến tranh thế giới trong thế kỷ XX Vào đầu những năm 1970, do dầu đột ngột tăng giá, kinh tế thế giới, nhất là ở những nước công nghiệp tiên tiến, đã rơi vào một cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng Từ đó tới nay những biến động về giá dầu đã trở thành mối quan tâm hàng ngày, hàng giờ Nền kinh tế toàn cầu đang ngày càng phụ thuộc vào năng lượng như hiện nay thì dầu mỏ giữ vai trò quan trọng hàng đầu Giá dầu tác động và ảnh hưởng tới sự phát triển nền kinh tế toàn cầu và hầu như mọi ngành công nghiệp đều phụ thuộc rất lớn vào nguồn tài nguyên quý giá này

1.1.1.2 Thị trường dầu thô

Thị trường dầu mỏ thế giới là nơi diễn ra các hoạt động giao dịch, mua bán về dầu mỏ giữa các quốc gia trên khắp thế giới Nó có những đặc điểm chung song cũng

có những điểm hết sức khác biệt so với các thị trường khác

Thứ nhất, đây là một thị trường lớn do nhu cầu phong phú, đa dạng về dầu mỏ của các quốc gia trên khắp thế giới Trong khi mà các nguồn tài nguyên không thể tái sinh ngày càng cạn kiệt và những nguồn năng lượng khác chưa thể thay thế được vai trò chiến lược của dầu mỏ thì nhu cầu về dầu mỏ vẫn ngày một tăng với một số lượng lớn các giao dịch mua bán dầu mỏ giữa các quốc gia, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu trên thế giới

Thứ hai, thị trường dầu mỏ còn hết sức nhạy cảm với những biến động về kinh tế, chính trị trên toàn cầu từ đó dẫn đến những biến động trên chính thị trường dầu mỏ Chỉ cần xảy ra một sự bất ổn định về mặt chính trị của một trong những quốc gia xuất khẩu dầu như là sự căng thẳng về chính trị tại Nigieria, Libya, Nam Sudan hay các hoạt động phá hoại của lực lượng chống đối tại Iraq, sự bất ổn các nguồn cung và chính trị từ Nga cũng có thể làm chao đảo thị trường dầu mỏ mà điển hình là sự tăng giá dầu đến mức kỷ lục vào tháng 10/2004

Thứ ba, thị trường dầu mỏ thế giới chịu sự chi phối rất lớn của tổ chức OPEC Các quyết định, chính sách của OPEC về cung cầu dầu mỏ cũng như giá dầu đều có tác động rất lớn đến thị trường dầu mỏ thế giới Chẳng hạn như khi OPEC ra quyết định cắt giảm sản lượng, ngay lập tức thị trường đã có những phản ứng và biến động khác nhau trước quyết định này Trên các thị trường kỳ hạn, giá dầu có xu hướng giảm nhẹ ngay sau khi OPEC cắt giảm sản lượng do các nhà giao dịch bán ồ ạt các hợp đồng kỳ hạn để kiếm lợi

1.1.2 Giá dầu thô

Do tính chất đặc trưng của dầu thô cũng như tính chất khác biệt của thị trường dầu thô mà các loại dầu thô được giao dịch mua bán trên thị trường dựa trên giá các chuẩn dầu trên thế giới Giá các chuẩn dầu này được gọi là giá dầu cơ sở (Benchmark)

và sẽ được định giá bởi các tổ chức chuyên định giá dầu thô và các sản phẩm năng lượng khác

* Các tiêu chuẩn chính để lựa chọn dầu chuẩn bao gồm:

- Tính thanh khoản: Sản lượng phù hợp được cho rằng cần thiết cho dầu chuẩn là khoảng 500.000 thùng/ngày, đảm bảo sự thanh khoản, thuận tiện và dễ dàng mua bán, chuyển đổi giữa tiền và dầu thô

- Sự phù hợp về chất lượng: Sự khác biệt về chất lượng có thể được điều chỉnh bằng phụ phí thị trường Tuy nhiên, phụ phí thị trường còn bao gồm nhiều sự chênh lệch khác như vị trí địa lý, ngày giao hàng, giá trị lọc/giá trị đốt trực tiếp Do đó, nếu

có sự khác biệt quá lớn giữa chất lượng một loại dầu và dầu chuẩn, phụ phí thị trường

sẽ khó đánh giá chính xác giá trị của loại dầu này

- Tính minh bạch: Với những loại dầu được giao dịch nhiều trên thị trường, nhất

là khi được giao dịch cả trên thị trường giấy, với tính thanh khoản cao, cơ chế giá sẽ trở nên minh bạch hơn và giảm thiểu sự thao túng từ bên ngoài

- Tính liên kết và sự chấp nhận của thị trường: Dầu chuẩn phải mang tính đại diện cho thị trường, phản ánh đúng tình hình cung/cầu, nhận định và xu hướng của thị trường và phải được thị trường chấp nhận rộng rãi

1.1.3 Lợi nhuận lọc dầu - Refining Margin (Hydrocabon Margin)

Để đánh giá hiệu quả của giá dầu thô đầu vào trong sản xuất của các nhà máy lọc dầu người ta thường đánh giá lợi nhuận lọc dầu hay còn gọi là tỷ suất lợi nhuận tinh chế dầu thô Lợi nhuận lọc dầu là sự khác biệt về giá trị giữa các sản phẩm được sản xuất bởi một nhà máy lọc dầu và giá trị của dầu thô được sử dụng để sản xuất chúng Lợi nhuận này sẽ khác nhau giữa các nhà máy lọc và phụ thuộc vào giá cả và đặc tính của dầu thô sử dụng Lợi nhuận nhà máy lọc dầu là chìa khóa chỉ số hiệu suất công nghiệp lọc hóa dầu

1.1 Sơ đồ biểu thị Lợi nhuận lọc dầu

Lợi nhuận lọc dầu

Giá trị sản phẩm

Chi phí dầu thô Chi phí dầu thô

Lợi nhuận lọc dầu

Biến phí Lợi nhuận lọc dầu gọp

Chi phí dầu thô Biến phí Lợi nhuận lọc

dầu ròng Định phí

Với các nhà máy lọc dầu, đầu vào là dầu thô, đầu ra là đủ loại sản phẩm xăng, dầu và thứ phẩm khác

Lợi nhuận lọc dầu = Giá trị sản phẩm lọc

dầu

- chi phí mua dầu thô

Vì các chi phí biến đổi khác rất thấp so với chi phí dầu thô mua vào để chế biến nên thông thường các nhà máy lọc dầu chỉ tính chênh lệch giữa giá dầu thô đầu vào và giá sản phẩm đầu ra để tính đến lợi nhuận lọc dầu

Có khá nhiều yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận lọc dầu như:

- Sản xuất dư thừa và nhu cầu tiêu dùng năng lượng giảm

- Môi trường kinh tế ảnh hưởng đến nhu cầu sản phẩm xăng dầu Đặc biệt trong giai đoạn khủng hoảng kinh tế

- Nguồn cung xăng dầu dư thừa dẫn đến giá sản phẩm giảm và tiếp đến là lợi nhuận lọc dầu của nhà máy

- Cạnh tranh giữa các nhà máy dung như các sản phẩm xăng dầu trên thị trường Như vậy khi đánh giá lợi nhuận lọc dầu ta phải xét đến cả sự biến động của giá các sản phẩm lọc hóa dầu từ đó tính toán đến sự thay đổi lợi nhuận lọc dầu khi giá dầu biến động

1.2 Yếu tố làm biến động giá dầu

1.2.1 Các yếu tố vĩ mô

Giá dầu thô cùng với những sản phẩm của nó có những vị trí hết sức quan trọng Khi giá dầu lên cao có thể gây thiệt hại to lớn cho nền kinh tế các nước và tác động đến nền kinh tế toàn cầu nói chung, làm cho thương mại và đầu tư quốc tế suy giảm Bối cảnh kinh tế nói chung khi giá dầu tăng hiện nay rất khác so với những cơn sốt giá dầu trước đây, tất cả đều xảy ra đồng thời với hiện tượng phát triển bùng nổ kinh tế do nhiều nền kinh tế hoạt động quá nóng Biến động của giá dầu do nhiều nhân tố như nhân tố chính trị và sự bất ổn trên thế giới với yếu tố tâm lý, là những nhân tố có tác động mạnh, còn nhân tố cung cầu là nhân tố quyết định sự biến động giá dầu trên thị trường thế giới

Bất cứ điều gì làm gián đoạn đến việc cung cấp dầu sẽ tác động lên giá dầu thô Các yếu tố như thời tiết khắc nghiệt, chiến tranh, khủng bố, bất ổn chính trị, và những

quyết định của tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) có khả năng đẩy giá dầu lên hay xuống Có thể được khái quát qua sơ đồ sau:

1.2 Sơ đồ mức độ ảnh hưởng đến giá dầu của các yếu tố

1.2.1.1 Sự ảnh hưởng của cung - cầu dầu thô đối với giá dầu

Cung dầu thô ngày càng hạn chế do dầu thô là nguồn tài nguyên không tái tạo được Hiện nay trên thế giới đang diễn ra hàng loạt các tranh luận gay gắt về tình trạng cạn kiệt dầu Trong những năm gần đây, các mỏ mới và lớn được phát hiện ngày càng

ít dần, trong lúc các mỏ đang khai thác thì đang đi vào giai đoạn đỉnh điểm của hoặc đang chuyển sang giai đoạn kết thúc

Các nước thành viên OPEC khai thác vào khoảng 40% tổng sản lượng dầu thế giới và nắm giữ khoảng 3/4 trữ lượng dầu thế giới OPEC có khả năng điều chỉnh hạn ngạch khai thác dầu của các nước thành viên và qua đó có khả năng khống chế giá dầu trên thị trường thế giới

Nhu cầu đối với dầu thô cũng luôn là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến giá dầu Khi nhu cầu dầu thô của các quốc gia tăng cao đặc biệt là những nước lớn tiêu thụ nhiều dầu mỏ như Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ, các nước Châu Âu Với nhu cầu ngày càng cao đối với loại năng lượng này trong khi sản lượng ngày càng bị thấp đi đã đặt nhiều nước trước những vấn đề về năng lượng lớn cần phải giải quyết Nguy cơ đói năng lượng thực sự ở một số khu vực và làm cho cuộc tranh giành các nguồn năng lượng

Khối lượng dầu thô dự trữ của Mỹ

Tăng nhu cầu từ nước đang phát triển, tình hình địa chính trị

Tình hình Thời tiết

Khối lượng mua bán trên thị trường Giá dầu thô

càng trở nên gay gắt Việc giải quyết vấn đề này đang làm nảy sinh những vấn đề khác

không kém phần nghiêm trọng và nó ảnh hưởng rất lớn đến giá dầu thô

Cung cầu dầu thô trên thế giới hiện nay bị tác động bởi nhiều yếu tố khác trên thị

trường, những yếu tố này nhìn chung tác động lớn đến lượng cung cũng như nhu cầu

dầu thô của các nước tiêu thụ lớn trên thế giới

1.3 Sơ đồ các nhân tố tác động đến cung cầu dầu thô

Nguồn: EIA

1.2.1.2 Các yếu tố khác

* Khối lượng dự trữ dầu thô của Mỹ:

Số lượng hàng tồn kho, doanh số và bản báo cáo tình trạng dầu mỏ của EIA (Cơ

quan Thông tin Năng lượng Mỹ) cung cấp để làm sáng tỏ sự khó khăn trong việc kiểm

soát tổng lượng dầu tiêu thụ Các thương nhân có thể nhìn vào các báo cáo và thông

báo này để hiểu rõ hơn các yếu tố ảnh hưởng đến việc tiêu thụ dầu Khi dự trữ dầu thô

hàng tuần của Mỹ tăng sẽ khiến cho giá dầu giảm Khối lượng tồn kho tăng nghĩa là

lượng dầu thô sản xuất trong tuần giảm, từ đó thị trường đánh giá rằng nhu cầu sản

xuất giảm đồng thời khi khối lượng tồn kho tăng sẽ dẫn đến nhu cầu mua của tuần tiếp

giảm Ngược lại khi khối lượng tồn kho Mỹ giảm sẽ khiến giá dầu tăng

* Tiền tệ

Từ khi tỷ giá dầu được định giá theo Đôla Mỹ (USD), nhiều nhân tố ảnh hưởng

đến đồng USD có thể tác động đến thị trường dầu Nhìn một cách tổng thể, giá dầu thô

tỷ lệ nghịch với giá trị đồng USD Một đồng đôla mạnh nghĩa là chỉ cần vài đôla để

mua một thùng dầu Điều này thường tốt cho khách hàng Một thùng dầu trị giá 100$

Các công

ty dầu tăng

dự trữ

Các yếu tố thời tiết, chiến tranh…

Nhu cầu năng lượng

Tốc độ tăng trưởng kinh

tế

Sức mạnh của đồng

USD

Tòn kho tăng

đồng tiền khác Tuy nhiên nếu chỉ 100 USD đổi được 64 Euro (một đồng đôla yếu), giá dầu cao không có nghĩa là tốt cho nhà cung cấp, do đồng USD mất giá nên lợi nhuận của họ cũng ít đi Thêm vào đó khi đồng USD tăng giá sẽ làm cho các tài sản có giá trị cao như dầu thô gặp nhiều rủi ro, từ đó các nhà đầu tư sẽ giảm thiểu việc đầu tư vào các tài sản rủi ro này, việc làm này cũng gây áp lực khiến giá dầu giảm

* Các yếu tố thời tiết

Thói quen tiêu thụ theo mùa cũng có thể có ảnh hưởng đến giá của dầu thô Trong suốt những tháng thời tiết lạnh, khí đốt sẽ được tiêu thụ nhiều hơn những tháng

ấm Ngược lại, mùa hè tại Mỹ thường xuyên thấy sự tăng giá xăng do không đáp ứng được nhu cầu đòi hỏi cao Mùa bão ở bờ biển vùng Vịnh của Hoa Kỳ cũng ảnh hưởng đến giá dầu do cơn bão gây ra mối đe dọa cho nhà máy lọc dầu ở Vịnh Mexico Các nhà đầu cơ nhận thức được thói quen này để đưa ra quyết định giao dịch của họ

* Các yếu tố về kinh tế - chính trị

Những tác động về mặt kinh tế toàn cầu cũng có ảnh hưởng không nhỏ đến sự biến động của giá dầu Nền kinh tế thế giới ngày càng tăng trưởng mạnh Cùng với việc tăng trưởng, thì nhu cầu sử dụng dầu thô cũng tăng theo đặc biệt là nhu cầu dầu thô của Trung Quốc, Mỹ và Ấn Độ trong đó Trung Quốc chiếm đến 40% lượng dầu tăng của toàn thế giới

Bên cạnh đó, chính trị cũng là một nhân tố rất quan trọng gây nên sự biến động trên thị trường dầu mỏ Trước mắt, chính trị dầu mỏ không phải liên quan đến vấn đề thế giới sẽ thiếu dầu mà liên quan đến sự ra đời và ảnh hưởng ngày càng tăng của Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ OPEC đối với nền kinh tế thế giới, tình hình bất ổn ở Trung Đông và các cuộc xung đột, tranh chấp biên giới, lãnh thổ ở các khu vực hiện nay đặc biệt ở các khu vực có trữ lượng dầu lớn

1.2.2 Các yếu tố vi mô

Các yếu tố vi mô chủ yếu là các yếu tố đến từ các quyết định của công ty Giá dầu thô mua bán thực hiện nay thường được xác định với công thức sau:

Giá dầu thô được hình thành trên hai cơ sở:

- Giá dầu cơ sở: đây là giá cơ sở được thống nhất giữa bên mua và bên bán và là giá được cung cấp độc lập bởi một bên thứ ba Giá này được dùng chung cho toàn thị trường dầu

- Phụ phí: đây là mức phụ phí được thống nhất giữa hai bên theo từng hợp đồng

và từng loại dầu Mức phụ phí này sẽ được các bên đàm phán và thống nhất theo từng thời điểm mua dầu Mức phụ phí thị trường thể hiện sự khác nhau giữa loại dầu đang giao dịch và loại dầu được chọn để làm giá cơ sở

Như vậy vì giá dầu được xác định bởi hai yếu tố do đó cả hai yếu tố này đều tác động đến sự biến động của giá dầu thô ở những mức độ khác nhau

Sự biến động của giá dầu thô cơ sở đã được phân tích bởi các yếu tố vĩ mô như ở trên Ở phạm vi nhỏ hơn, sự biến động của giá dầu thô này ở sự thống nhất giữa các đơn vị mua bán trên thị trường Tuy nhiên mức độ ảnh hưởng của phụ phí không lớn bằng giá dầu cơ sở do phụ phí thường không biến động thường xuyên

1.3 Các biện pháp quản lý lợi nhuận lọc dầu

1.3.1 Sử dụng các công cụ phòng ngừa biến động giá dầu thô

Các công cụ tài chính phái sinh bao gồm các hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai, quyền chọn, hoán đổi Nghiên cứu cách vận dụng các hợp đồng này vào tình hình thực tế tại công ty cũng như khả năng áp dụng và hiệu quả mang lại đối với từng loại hợp đồng

Các hợp đồng trên được thực hiện trên thị trường khác nhau và theo những cách khác nhau, đồng thời cũng có những đặc điểm riêng biệt như sau:

Công cụ tài

chính phái sinh

Kỳ hạn - Forward

Tương lai - Futures

Hoán đổi - Swap

Quyền chọn - Option Giao dịch Thị trường

OTC

Thị trường tương lai Thị trường OTC

Thị trường OTC Giao hàng thực

Hình thức

thanh toán

Thanh toán tại thời điểm đáo hạn với giá xác định trước

Ký quỹ - Thanh toán bù trừ

Ký quỹ - Thanh toán khi đáo hạn Phí quyền chọn

Khối lượng

giao dịch

Theo thỏa thuận hai bên

Theo khối lượng chuẩn được quy định

Theo thỏa thuận hai bên thuận hai bên Theo thỏa

1.3.1.1 Hợp đồng kỳ hạn (Forwards)

Hợp đồng kỳ hạn là thỏa thuận giữa hai bên về việc mua hoặc bán một lượng tài sản nhất định ở một mức giá xác định tại một thời điểm nhất định trong tương lai Thời điểm xác định trong tương lai gọi là ngày thanh toán hợp đồng hay là ngày đáo hạn Thời gian kể từ khi ký hợp đồng đến khi đáo hạn hợp đồng gọi là kỳ hạn của hợp đồng Giá xác định áp dụng trong ngày thanh toán hợp đồng gọi là giá kỳ hạn

Hợp đồng kỳ hạn đối lập với hợp đồng giao ngay vì hợp đồng giao ngay là thỏa thuận mua bán tài sản ở thời điểm hiện tại Đối với phần lớn các giao dịch giao ngay hàng hóa được trao đổi và việc thành toán được tiến hành ngay lập tức hoặc không quá

2 ngày giao dịch từ khi ký hợp đồng Còn tại thời điểm ký hợp đồng kỳ hạn, không hề

có sự trao đổi hàng hóa cơ sở hay thanh toán tiền Hoạt động thanh toán xảy ra trong tương lai tại thời điểm xác định trong hợp đồng Vào lúc đó, hai bên thỏa thuận hợp đồng buộc phải thực hiện nghĩa vụ mua bán theo mức giá đã xác định, bất chấp giá thị trường lúc đó là bao nhiêu

Đối với thị trường dầu Hợp đồng kỳ hạn là hợp đồng song phương giữa mua và người bán với việc giao hàng được thống nhất giữa hai bên (ngày trong tương lai, khối lượng hàng và vị trí) Hợp đồng kỳ hạn không tiêu chuẩn hóa, việc tìm kiếm và ký kết hợp đồng này thông qua thị trường OTC Hợp đồng kỳ hạn là chủ yếu được sử dụng bởi công ty muốn loại bỏ các rủi ro về giá, và việc giao hàng thường diễn ra điều này khác với Hợp đồng tương lai

Hợp đồng kỳ hạn đang ở giữa giao ngay và tương lai Một lô dầu thô có thể được chuyển qua nhiều nhà kinh doanh khác nhiều lần trước khi được bốc và giao hàng Hợp đồng kỳ hạn được giao dịch trên thị trường OTC Tính minh bạch về giá trên thị trường kỳ hạn thấp hơn so với thị trường tương lai

1.4 Biểu đồ hoạt động đối với Hợp đồng kỳ hạn

1.3.1.2 Hợp đồng tương lai (Futures)

Hợp đồng giao sau là một hợp đồng mua hoặc bán hàng hóa với một ngày cụ thể trong tương lai với mức giá được thỏa thuận hôm nay Các hợp đồng này được tiêu chuẩn hóa, chúng được giao dịch trên một sàn giao dịch và được điều chỉnh theo thị trường hàng ngày trong đó khoản lỗ của một bên được chỉ trả cho bên còn lại

Hợp đồng tương lai được lập tại Sở giao dịch hàng hóa và thực hiện thông qua một tổ chức trung gian gọi là trung tâm thanh toán bù trừ (clearing house) Việc mua bán qua Sở giao dịch làm cho các nhà đầu tư không cần quan tâm đến đối tác của mình bởi vì trung tâm thanh toán bù trừ sẽ tìm đối tác, khớp lệnh mua bán và đảm bảo hợp đồng Trung tâm thanh toán bù trừ yêu cầu các bên mở tài khoản ký quỹ (từ 3% - 12% giá trị giao dịch) Các khoản lỗ lãi từ hợp đồng được trung tâm thanh toán bù trừ tính hàng ngày (cộng vào hay trừ đi tài khoản của các bên) theo sự biến động giá tương lai Việc tính toán này để loại trừ một phần rủi ro cho trung tâm thanh toán bù trừ trong trường hợp một bên của hợp đồng không có khả năng thanh toán khi đáo hạn

1.5 Biểu đồ hoạt động đối với Hợp đồng tương lai

Thị trường dầu tương lai cũng là một phần công cụ phái sinh của các sản phẩm tài chính Các hợp đồng này được chuẩn hóa về chất lượng dầu (ví dụ Brent), số lượng (1.000 thùng = 1 hợp đồng) Hợp đồng tương lai có thể được trong vài tháng hoặc thậm chí nhiều năm trước Tuy nhiên, phần lớn các hoạt động giao dịch kỳ hạn dầu

Long hedge - long position (Vị thế mua)

Short hedge - short position (Vị thế bán)

- Giá mua đã biết

- Giá bán chưa biết

- Rủi ro thị trường đi xuống

- Giá bán đã biết

- Giá mua chưa biết

- Rủi ro thị trường đi lên

thường giao trong ba tháng Bởi vì nhà đầu cơ đặt cược vào giá dầu thô sẽ thường xuyên sử dụng hợp đồng tương lai, họ thường kết thúc trước khi đáo hạn, và việc giao hàng hiếm khi xảy ra

Đối với hoạt động bảo hiểm rủi ro sử dụng hợp đồng tương lai (Future contract) thì giá tương lai trùng với giá giao ngay tại thời điểm giao hàng Có nghĩa là, khi giao hàng diễn ra, giá tương lai bằng giá tại chỗ và người mua dầu được ở vị trí “long hedge” và người bán ở vị trí “short hedge”

1.3.1.3 Hợp đồng quyền chọn

Hợp đồng Quyền chọn là hợp đồng giữa hai bên - người mua và người bán – trong đó người mua có quyền (không phải là nghĩa vụ) để mua hoặc bán một tài sản nào đó vào một ngày trong tương lai với giá cả được thỏa thuận vào ngày hôm nay Mức giá cố định mà người mua hợp đồng quyền chọn có thể mua hoặc bán tài sản được gọi là giá chốt, hay giá thực hiện (Strike Rate) Hiện tại có 3 loại quyền chọn:

- Quyền chọn hàng hóa kiểu Châu Âu: Người mua quyền chọn chỉ được phép thực hiện quyền vào ngày đáo hạn

- Quyền chọn hàng hóa Kiểu Mỹ: Người mua quyền chọn được phép thực hiện quyền vào bất kỳ ngày nào nằm trong phạm vi của khoảng thời gian giữa ngày bắt đầu và ngày đáo hạn quyền

toán được xác định căn cứ vào giá trung bình của hàng hóa trong một khoảng thời gian xác định trong thời hạn của quyền chọn

Một quyền chọn để mua tài sản với một mức giá thực hiện trước hay đúng vào ngày được ấn định gọi là quyền chọn mua Một quyền chọn cho phép chủ sở hữu của

nó quyền bán tài sản với một mức giá ấn định trước đúng vào ngày được ấn định gọi là quyền chọn bán

* Bình Sơn sử dụng hợp đồng Quyền chọn nhằm phòng chống rủi ro tăng giá dầu thô và giảm giá sản phẩm

1.6 Sơ đồ thực hiện quyền chọn

- BSR phải trả phí mua quyền chọn: Số lượng x Phí quyền chọn (Premium)

- Nếu Giá thực hiện < Giá thả nổi, Ngân hàng trả BSR phần chênh lệch

- Nếu Giá thực hiện >= Giá thả nổi, BSR mua tại giá thả nổi BSR hưởng phần chênh không giới hạn

- BSR chị phải chịu phí mua hợp đồng quyền chọn

- Phí quyền chọn được tính toán dựa trên các 4 yếu tố chính 1) kỳ hạn của quyền chọn, 2) Giá hiện tại, 3) Giá thực hiện, 4) Biến động của thị trường

Trong hợp đồng Quyền chọn, còn có một loại khác là Hợp đồng Quyền chọn cấu trúc – Zero cost collar

* BSR muốn một giải pháp không tốn chi phí để phòng ngừa rủi ro về biến động giá Bản chất là sự kết hợp của việc bán quyền chọn bán và mua quyền chọn mua Hợp đồng Quyền chọn cấu trúc sẽ giúp BSR bảo hiểm mức giá trong một khoảng giá xác định

Tùy vào từng trường hợp muốn bảo hiểm giá lên hay giá xuống mà BSR sử dụng các cấu trúc hợp đồng Option khác nhau

Trường hợp bảo hiểm giá lên, BSR có thể ký hợp đồng Option với đối tác để mua

1 quyền chọn mua tại mức giá Trần và Bán 1 quyền chọn bán tại mức giá Sàn

Trường hợp bảo hiểm giá xuống, BSR ký hợp đồng Option với đối tác để bán 1 quyền chọn mua tại mức giá Trần và Mua 1 quyền chọn bán tại mức giá Sàn

Nếu giá tham chiếu nằm trong mức Trần và Sàn thì BSR không phát sinh trạng thái và không phát sinh nghĩa vụ gì

Như vậy, để đảm bảo giá dầu nằm trong ngưỡng đã tính toán và sự biến động của giá không gây ảnh hưởng đến hoạt động của công ty, BSR có thể sử dụng các công cụ tài chính phái sinh để hạn chế rủi ro Trước khi sử dụng các công cụ phái sinh nhằm hạn chế sự ảnh hưởng của việc tăng giá dầu, BSR cần có những nhận định cũng như

những chiến lược cụ thể để có thể quyết định sử dụng các công cụ phái sinh nào và sử dụng ở thời điểm nào

1.3.1.4 Hợp đồng hoán đổi (Swap)

Các hợp đồng Swap thường được giao dịch bên ngoài các thị trường giao dịch tập trung, hay nói cách khác nó là một loại công cụ tài chính phái sinh OTC Hợp đồng Swap không thể được mua bán trao đổi như là các loại chứng khoán hay hợp đồng tương lai, mà chúng thực sự là những hợp đồng cá biệt giữa hai bên xác định

Do đó, cách duy nhất để thoát ra khỏi hợp đồng này là bằng thoả thuận song phương với phía đối tác để huỷ hợp đồng, hoặc bằng cách chuyển nhượng nó cho bên thứ ba với điều kiện có sự đồng ý của phía đối tác

Có nhiều loại Swap đối với thị trường dầu, cụ thể: Plain vanilla Swap (Hoán đổi ngang bằng), Differential Swap (Hoán đổi khác biệt), Margin/Crack Swap (Hoán đổi lợi nhuận - Trong loại hình này trao đổi, sản lượng sản phẩm của nhà máy lọc dầu

và dầu thô đầu vào đồng thời được hedging bằng việc bán các sản phẩm và mua nguyên liệu khi được yêu cầu Do đó, các nhà máy lọc dầu chỉ phải trả hoặc nhận lợi nhuận lọc dầu vào lúc cuối cùng) Một hoán đổi là một thỏa thuận, theo đó giá được trao đổi với một mức giá cố định, trong khoảng thời gian nhất định Ngoài các mặt hàng năng lượng, giao dịch hoán đổi cũng có thể được sử dụng để hoán đổi một mức giá cố định

Người sử dụng năng lượng sẽ sử dụng giao dịch hoán đổi để cố định các khoảng chi phí về năng lượng, trong khi các nhà sản xuất lại sử dụng giao dịch hoán đổi để cố định doanh thu hoặc dòng tiền

* Thực hiện hợp đồng hoán đổi nhằm cố định giá mua dầu thô nguyên liệu

1.7 Sơ đồ thực hiện hoán đổi giá đầu vào

- BSR chuyển đổi giá mua dầu thô từ thả nổi sang giá cố định

- Nếu Giá thả nổi < Giá cố định, BSR trả Ngân hàng phần chênh lệch:

Số lượng x (Giá cố định - Giá thả nổi)

- Nếu Giá thả nổi > Giá cố định, Ngân hàng trả BSR phần chênh lệch:

Số lượng x (Giá thả nổi - Giá cố định)

* Thực hiện hợp đồng hoán đổi nhằm cố định giá bán sản phẩm lọc hóa dầu

1.8 Sơ đồ thực hiện hoán đổi giá đầu ra

- BSR chuyển đổi giá bán sản phẩm từ thả nổi sang giá cố định

- Nếu Giá thả nổi > Giá cố định, BSR trả Ngân hàng phần chênh lệch:

Số lượng x (Giá thả nổi - Giá cố định)

- Nếu Giá thả nổi < Giá cố định, Ngân hàng trả BSR phần chênh lệch:

Số lượng x (Giá cố định - Giá thả nổi)

* Thực hiện hợp đồng crack spread cho từng sản phẩm Swap (1) + (2) = crack spread

“Crack Spread” – chênh lệch giá giữa dầu thô và từng thành phẩm Với cách làm này, BSR có thể bảo toàn giá trị của mỗi loại thành phẩm riêng biệt nhau và có thể linh hoạt thực hiện giao dịch khi thị trường thuận lợi và khi giá thị trường của một dòng sản phẩm thành phẩm đang ở mức cao Tuy nhiên sẽ khó để quản lý được phần lợi nhuận chung của Nhà máy cho từng thùng dầu vì giao dịch có thể được thực hiện trên từng loại thành phẩm riêng biệt

1.9 Sơ đồ thực hiện hoán đổi giá crack Spread

- BSR chuyển đổi crack = (giá bán dầu thành phẩm - giá mua dầu thô) từ thả nổi sang giá cố định

- Tiền nhận bởi BSR vào ngày thanh toán hợp đồng:

Số lượng x (Giá cố định crack – Giá thả nổi crack)

- Giá thả nổi crack:

Giá trung bình tháng sản phẩm – Giá trung bình tháng dầu thô

- Nếu Giá thả nổi > Giá cố định, BSR trả Ngân hàng phần chênh lệch

- Nếu Giá thả nổi < Giá cố định, Ngân hàng trả BSR phần chênh lệch

1.3.2 Sử dụng kết quả dự báo và phân tích đánh giá thị trường

Dự báo và phân tích thị trường có một vai trò quan trọng đối với sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp đặc biệt đối với các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh dầu Hiện nay có rất nhiều nhà cung cấp dịch vụ về thông tin thị trường, dự báo thị trường dầu thô và các sản phẩm lọc hóa dầu cũng như các phân tích đánh giá thị trường hàng ngày

Phương pháp dự báo giá dầu thô thường dựa trên dự báo về giá dầu các loại dầu chuẩn như Brent/WTI/Dubai, dự báo giá dầu khu vực, dự báo về các chủng loại dầu thô đặc trưng, dự báo lợi nhuận lọc dầu và giá thành sản phẩm, trong đó giá dầu Brent được sử dụng toàn cầu như là giá dầu chuẩn, là cơ sở tham chiếu cho các loại dầu ngọt, dầu nhẹ và các loại dầu khác Giá dầu Brent được hình thành dựa trên nguyên tắc

cơ bản của thị trường là nguồn cung, nhu cầu của thị trường và dựa trên công suất dự phòng của Tổ chức các nước OPEC và các nước sản xuất lớn khác như Mỹ, Nga Dự báo nhu cầu dầu thô dựa trên các yếu tố chính bao gồm: yếu tố kinh tế vĩ mô, nhân khẩu học, chính sách năng lượng quốc gia, ảnh hưởng của sự thay đổi về công nghệ, nhiên liệu tiêu thụ trên các phương tiện vận chuyển, vấn đề tiết kiệm nhiên liệu, thương mại quốc tế và các yếu tố liên quan khác Giá dầu thô toàn cầu được kết nối thông qua sự cạnh tranh giữa các khu vực đối với dầu ngọt nhẹ Thị trường Châu Âu

và Châu Á được liên kết đến các vùng của Tây Phi thông qua việc xuất khẩu toàn cầu Khi dự báo về giá các sản phẩm lọc hóa dầu cũng được thực hiện dựa trên giá dầu chuẩn Brent/WTI/Dubai Cũng giống như dầu thô, các số liệu dự báo về giá sản phẩm dựa trên các đánh giá về cung cầu dầu thô, tốc độ tăng dân số, chính sách năng lượng, các dự án nhà máy lọc dầu phát sinh trong tương lai

Dựa trên các kết quả dự báo thị trường của các tổ chức, công ty có thể có kế hoạch sản xuất kinh doanh để có thể hạn chế được các ảnh hưởng do biến động giá trong ngắn hạn, trung hạn và dài hạn

1.3.3 Sử dụng mô hình tối ưu hóa (Linear Programming - LP)

LP (Linear Programming) là phần mềm quy hoạch tuyến tính Sử dụng thuật toán

để giải ma trận toán học tìm ra giải pháp tốt ưu trong khi thỏa mãn các điều kiện ràng

buộc nhất định Ứng dụng cho phép xác định việc sử dụng tối ưu các nguồn tài nguyên (như vốn, nguyên liệu, nhân lực, máy móc thiết bị hoặc các phương tiện khác) để đạt được một mục tiêu cụ thể (như tối đa hóa lợi nhuận hay tối thiểu chi phí sản xuất)

Mô hình tối ưu hóa có giao diện và tính năng khác nhau nhưng đều có đặc điểm chung gồm 3 phần chính:

1 Dữ liệu đầu vào: Thường được xây dựng dưới dạng file excel theo định dạng ngôn ngữ riêng của từng loại phần mềm LP, mô phỏng cấu hình nhà máy, nguyên liệu dầu thô, chế độ vận hành các phân xưởng công nghệ, tiêu thụ năng lượng phụ trợ, phối trộn sản phẩm, thông tin về giá, nhu cầu thị trường,…

2 Phần mềm LP: Chuyển tất cả dữ liệu đầu vào thành ma trận tuyến tính, chạy solver để giải ma trận; xuất kết quả báo cáo

lý

Nội dung báo cáo gồm các thông tin về khối lượng vật tư, các sản phẩm, hiệu quả chế biến, lợi nhuận lọc dầu

Ma trận

 Lập kế hoạch dài hạn (xây dựng chiến lược dầu thô, lựa chọn các loại dầu với mức chi phí đầu vào hợp lý cũng như tính toán khả năng mang lại lợi nhuận của các loại dầu)

 Lập kế hoạch sản xuất hàng năm (kế hoạch mua dầu thô với các mức giá hợp

lý, kế hoạch vận hành, kế hoạch xuất bán sản phẩm với các mức giá mang lại hiệu quả cao, tính toán để đưa ra mức lợi nhuận lọc dầu mong đợi để đưa ra các

kế hoạch đối với chi phí đầu vào và đầu ra hợp lý)

 Lập kế hoạch sản xuất tháng (kế hoạch mua dầu thô với các mức giá hợp lý, kế hoạch vận hành, kế hoạch xuất bán sản phẩm với các mức giá mang lại hiệu quả cao, tính toán để đưa ra mức lợi nhuận lọc dầu mong đợi để đưa ra các kế hoạch đối với chi phí đầu vào và đầu ra hợp lý)

Hiện nay hầu hết các nhà máy lọc dầu đều dùng các phần mền để tính tối ưu hóa sản xuất của nhà máy nhằm đảm bảo nhà máy hoạt động sản xuất và kinh doanh có hiệu quả

1.3.4 Chính sách quản lý lợi nhuận lọc dầu

Để có thể quản lý lợi nhuận lọc dầu, sử dụng những công cụ phái sinh để hạn chế những rủi ro do biến động giá gây ra, cần phải nhận định được những rủi ro mà công

ty có thể gặp phải liên quan đến biến động giá dầu thô trong quá trình sản xuất kinh doanh từ đó đưa ra những chính sách áp dụng, sử dụng các công cụ hedging hợp lý Vì giá dầu thô và giá sản phẩm lọc hóa dầu có liên hệ trực tiếp với nhau hàng ngày, khi giá dầu thô lên, giá sản phẩm cũng lên và ngược lại Do đó, việc nghiên cứu quản lý lợi nhuận lọc dầu không chỉ được xem xét ở khía cạnh đầu vào mà cần phải xem xét cả

ở khía cạnh đầu ra để đảm bảo mức giá dầu thô mua vào vẫn có hiệu quả, vẫn đảm bảo sản xuất kinh doanh có lợi nhuận

1.3.4.1 Nhận diện rủi ro về biến động dầu thô tại các nhà máy lọc hóa dầu

- Giá dầu thô so với giá sản phẩm lọc hóa dầu:

+ Doanh nghiệp lọc hóa dầu sẽ không những chịu rủi ro giá cả của cả hai loại hàng hóa đầu vào và đầu ra mà còn chịu ảnh hưởng trực tiếp tới mức lợi nhuận biên

+ Nếu giá dầu thô tăng hoặc giá sản phẩm giảm lợi nhuận biên sẽ bị giảm Nếu cả hai loại hàng hóa này cùng biến động theo chiều hướng bất lợi thì lợi nhuận biên sẽ giảm đáng kể

- Giải pháp phòng ngừa rủi ro và lợi ích:

+ Phòng ngừa rủi ro lợi nhuận biên lọc hóa dầu giúp công ty đảm bảo được dòng tiền doanh thu tối thiểu và một mức lợi nhuận cụ thể để đảm bảo việc hoạt động

có lợi nhuận trong trường hợp lợi nhuận biên giảm thấp hơn

+ Kiểm soát được lợi nhuận biên, tăng khả năng chủ động quản lý ngân sách và

1.3.4.2 Quản trị rủi ro biến động giá dầu

Các công ty lọc hóa dầu hiện đang quản trị rủi ro giá cả như thế nào:

Cao

Có thể tận dụng thị trường khi giá giảm

Hạn chế bảo hiểm về giá khi giá tăng Chịu mọi rủi ro về biến động giá

Trung bình

Không cần phải ghi sổ về mặt kế toán

Hạn chế sự linh động

về quản lý rủi ro giá và

có thể chịu rủi ro không thực hiện của nhà cung cấp khi giá lên hoặc nhà phân phối khi giá xuống liên tục

Phòng

ngừa rủi ro

thụ động

Phòng ngừa rủi ro kết hợp giữa hợp đồng cung cấp hàng hóa thực tế và các công cụ tài chính vào một thời gian đã được xác định và không tính đến vấn đề giá cả

Thấp

Đảm bảo một phương thức cân bằng về quản trị rủi ro giá cả

Sẽ đạt được một mức giá trung bình sau một thời gian

Trong trường hợp có sự kiện không thực hiện trên hợp đồng thực tế, phương thức quản trị này có thể sẽ không còn cân bằng

Thấp

Có thể tận dụng cơ hội thị trường trong điều kiện tuân thủ chính sách quản trị rủi ro

Phương thức này có thể làm chậm trễ việc đưa

ra quyết định

1.3.4.3 Chính sách bảo hiểm rủi ro về biến động giá – chính sách hedging

Doanh nghiệp khi xây dựng một cơ chế phòng chống rủi ro về giá dầu cần cân nhắc các vấn đề sau:

- Phân trách nhiệm đối với các phòng ban

- Phân định rõ chức năng của các bộ phận Front, Middle hay Back trong quá trình thực hiện

Quản trị rủi ro

- Quản trị phân quyền

- Quản trị Ngân sách

- Quản trị rủi ro biến động thị trường

Kế toán - Lưu ý gì với định giá theo giá trị thị trường?

- Lưu ý gì đối với các giao dịch hedging giữa các năm?

Yêu cầu pháp

lý

- Phải có sự chấp nhận của Bộ Tài chính

- Phải có sự hướng dẫn về hạch toán và chế độ kế toán đối với các giao dịch heging

- Hợp đồng khung ISDA (International Swaps and Derivatives Association)

và kiểm soát

- Báo cáo theo quý/ nửa năm/ hàng năm

- Kiểm toán thường kỳ cho mức độ hiệu quả của việc phòng chống rủi ro, kiểm soát nội bộ và báo cáo thông tin

1.11 Mô hình Quản lý các nghiệp vụ hedging

1.4 Thiết kế nghiên cứu

1.4.1 Dữ liệu nghiên cứu

Các số liệu phục vụ cho nghiên cứu bao gồm:

- Báo cáo tài chính Công ty TNHH MTV Lọc - Hóa dầu Bình Sơn (BSR) từ 2011-2014

- Báo cáo phân tích kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh các Quý và các năm

từ 2011-2014 Các báo cáo này sẽ phân tích được các yếu tố chính ảnh hưởng đến kết

Hội đồng thành viên Hội đồng quản lý rủi ro

đầu vào và giá sản phẩm đầu ra Các báo cáo qua các Quý sẽ cho thấy được khá rõ độ biến động của lợi nhuận lọc dầu so với độ biến động của giá dầu

- Số liệu giá dầu thô, các sản phẩm lọc hóa dầu, số liệu refining margin Số liệu

về giá dầu thô và các sản phẩm lọc hóa dầu được sử dụng theo ngày trong các năm 2011-2014 để phù hợp với phạm vi của luận văn Các số liệu này được trình bày theo dạng chuỗi thời gian Các số liệu này được tổng hợp dựa trên thông tin giá dầu thô và sản phẩm hàng ngày do Công ty mua của đơn vị cung cấp giá là Platts Riêng về số liệu refining margin sẽ được tổng hợp dựa trên tính toán chênh lệch giá dầu và sản phẩm Các số liệu này sẽ được dùng để tổng hợp, vẽ biểu đồ

- Số liệu dự báo giá dầu thô và các sản phẩm lọc hóa dầu: Các số liệu này được trình bày dạng theo dạng chuỗi trong nhiều tháng Các số liệu này được tác giả tham khảo tại bộ giá dự báo dầu thô và sản phẩm mà công ty đã mua của các đơn vị cung cấp dịch vụ dự báo như Wood Mackenzie

1.4.2 Xác định phương pháp nghiên cứu

Phương pháp tiếp cận nghiên cứu xuyên suốt của luận văn là phương pháp thống

kê, lượng hóa các phân tích nhằm diễn giải các mối quan hệ, các ảnh hưởng của các nhân tố với nhau Các phương pháp cụ thể như: phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh, nhận xét đánh giá Bên cạnh đó, luận văn còn được phân tích dựa trên các kịch bản giá cụ thể để thể hiện được tính chất của từng công cụ và tác dụng phòng ngừa rủi ro biến động giá của từng công cụ trong từng trường hợp biến động giá

Dựa trên việc tổng hợp, so sánh, thống kê mô tả về giá dầu thô và sản phẩm để đưa ra được sự biến động của lợi nhuận lọc dầu (refining margin) Từ đó có những nhận xét về mối quan hệ chặt chẽ sự biến động hiệu quả của giá dầu thô

Để thấy được sự cần thiết trong việc sử dụng các biện pháp nhằm hạn chế sự ảnh hưởng của biến động giá dầu thô doanh nghiệp cần phải tìm sự tác động của biến động giá dầu thô đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của mình Dựa trên phương pháp tổng hợp, thống kê và so sánh đối chiếu để phân tích số liệu đối với các báo cáo tài chính, các báo cáo phân tích kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, các số liệu tổng hợp về giá qua các năm để thấy được sự ảnh hưởng của biến động giá dầu thô đối với

kế quả hoạt động sản xuất kinh doanh

Với sự cần thiết trong việc sử dụng các biện pháp nhằm phòng ngừa sự biến động của giá dầu thô nhằm quản lý lợi nhuận lọc dầu của công ty, cần tìm hiểu các cơ chế hoạt động của các biện pháp và kết hợp chúng với nhau nhằm mang lại hiệu quả cao trong công tác phòng ngừa sự biến động giá dầu

Luận văn đưa ra 3 biện pháp nhằm phòng ngừa sự biến động giá, do đó cần tìm hiểu, phân tích và đánh giá từng biện pháp để đưa ra đươc mối quan hệ và sự liên quan với nhau giữa các biện pháp phòng ngừa biến động giá dầu

1.12 Sơ đồ mối tương quan các biện pháp phòng ngừa biến động giá dầu

1.4.2.1 Các công cụ phòng ngừa biến động giá dầu

Tìm hiểu bản chất từng công cụ phái sinh, kế thừa các phân tích đánh giá trước của các nghiên cứu tìm hiểu về nguyên lý hoạt động của các công cụ phái sinh đối với ngành lọc hóa dầu

Sử dụng các công cụ phái sinh để phòng ngừa biến động giá dầu tăng/giảm đối với kế hoạch sản xuất kinh doanh của công ty Hiện tại công ty đang thực hiện việc lập

kế hoạch sản xuất kinh doanh trong ngắn hạn từ 1 tháng đến 3 tháng Các kế hoạch này dựa trên chủ yếu là giá dầu thô dầu vào cũng như giá sản phẩm đầu ra Với kế

Giá dầu thô, các

sản phẩm lọc hóa

dầu dự báo

Sử dụng mô hình tối

ưu hóa để xác tính toán hiệu quả nhà

máy

Quyết định sử dụng các công cụ tài chính phái sinh

Sử dụng kết quả

dự báo

Lợi nhuận lọc dầu

phòng ngừa rủi

ro biến động giá

phòng ngừa rủi

ro biến động refining margin

hoạch trên, giá các loại dầu đã được tính toán kỹ để có thể mang lại hiệu quả cho việc sản xuất kinh doanh

Hiện tại với cơ chế và tập quán kinh doanh cũng như chính sách điều hành tại công ty và khung pháp lý về các sản phẩm phái sinh, những công cụ tài chính phái sinh được đánh giá là phù hợp nhất hiện nay là: Hợp đồng Hoán đổi - Swap và Hợp đồng Quyền chọn – Option, Hợp đồng cấu trúc/chi phí thấp - Zezo cost collar (three way) Các hợp đồng này sẽ được sử dụng một cách linh hoạt với nhiều mục đích phòng ngừa rủi ro trong nhiều trường hợp phù hợp với tình hình thị trường và cơ chế sản xuất của nhà máy

1.13 Sơ đồ sử dụng công cụ hedging trong phòng ngừa rủi ro về giá

Rủi ro về giá có thể phát sinh ở từng giai đoạn trong quá trình mua dầu và sử dụng dầu để sản xuất Tuy nhiên trong phạm vi luận văn này, tác giả chỉ xin nghiên cứu ở những giai đoạn chính trong quá trình mua dầu và sử dụng dầu thô như mua dầu thô, tồn kho dầu thô, chế biến, tồn kho sản phẩm, bán sản phẩm Trong các giai đoạn trên không phải giai đoạn nào cũng có thể sử dụng các công cụ để hedging giá Như vậy để xác định được các giai đoạn cần phải có các chính sách phòng ngừa rủi ro biến động giá thì BSR cần phải hiểu rõ các rủi ro về giá mà BSR có thể gặp phải trong từng giai đoạn Việc xác định các rủi ro này sẽ rất quan trọng vì nó sẽ là nhân tố lớn trong

việc đưa ra quyết định hedging giá và lựa chọn công cụ để hedging giá

Trong các giai đoạn của chuỗi cung ứng trên, việc áp dụng hedging giá trong các giai đoạn như mua dầu thô, tồn kho dầu thô, chế biến, tồn kho sản phẩm, bán sản phẩm

sẽ mang lại hiệu quả cao nhất Để có thể áp dụng hedging giá một cách hiệu quả trong

Hoạt động đầu vào Rủi ro tăng giá

Hoạt động đầu ra Rủi ro giảm giá Mua quyền chọn mua

các giai đoạn này, cần phải nhận biết được các rủi ro sẽ có thể phát sinh và xác định cần phải thực hiện những gì để hạn chế các rủi ro này

Ví dụ:

- Đối với giai đoạn mua dầu thô:

+ Rủi ro: Giá dầu thô mua vào tăng

+ Việc cần làm: sử dụng các công cụ phái sinh như Option/Swap để hạn chế rủi

ro về tăng giá

+ Các thông tin cần thu thập trong chuỗi cung ứng: Khối lượng dầu thô mua theo từng hợp đồng, thời gian giao hàng, thời gian thanh toán

- Đối với giai đoạn chế biến dầu thô:

+ Rủi ro: Giá thị trường giao động làm giảm lợi nhuận lọc dầu, giảm giá trị hàng tồn kho

+ Việc cần làm: sử dụng các công cụ phái sinh để hedging margin với mục tiêu

là cố định lợi nhuận lọc dầu đối với việc bán các sản phẩm trong giai đoạn tiếp theo, hoặc cố định giá trị hàng tồn kho để hạn chế giảm giá hàng tồn kho

+ Các thông tin cần thu thập trong chuỗi cung ứng: Dự báo giá, kế hoạch sản xuất kinh doanh

- Đối với giai bán sản phẩm:

+ Rủi ro: Giá bán sản phẩm giảm

+ Việc cần làm: sử dụng các công cụ phái sinh như Option/Swap để hạn chế rủi

ro về giảm giá sản phẩm

+ Các thông tin cần thu thập trong chuỗi cung ứng: Khối lượng sản phẩm theo từng hợp đồng, thời gian giao hàng, thời gian thanh toán

1.4.2.2 Sử dụng kết quả dự báo giá dầu cũng như lợi nhuận lọc dầu

Nghiên cứu các kết quả dự báo giá của các tổ chức quốc tế, áp dụng vào tình hình khu vực cũng như Việt Nam Dựa trên sự tổng hợp, thống kê, vẽ các biểu đồ để thấy được sự biến động của giá các sản dầu cũng như refining margin Dựa trên các nhận định về các kết quả nghiên cứu dự báo đưa ra các kế hoạch về giá dầu thô cũng như giá sản phẩm nhằm quản lý lợi nhuận lọc dầu

Hiện tại doanh nghiệp chưa đủ cơ sở dữ liệu, khả năng, trình độ để tự đưa ra dự báo bộ giá dầu thô và các sản phẩm lọc hóa dầu Doanh nghiệp đang dựa trên các kết

quả dự báo của các tổ chức tư vấn chuyên cung cấp các dịch vụ về dự báo, đánh giá thị trường để làm cơ sở cho các nhận định cũng như các kế hoạch sản xuất kinh doanh của mình

Các kết quả dự báo được cung cấp định kỳ hàng tháng về giá của các loại dầu thô, các sản phẩm lọc hóa dầu cũng như lợi nhuận lọc dầu Các dự báo này được trình bày dưới dạng bảng số liệu bao gồm số quá khứ (giá thực tế đã được công bố) và giá

dự báo trong ngắn hạn và dài hạn Các kết quả dự báo này sẽ được sử dụng để xem xét các phương án hedging Bên cạnh đó, các kết quả dự báo cũng được sử dụng để tính toán lợi nhuận lọc dầu đối với các loại dầu sẽ đưa vào sản xuất nhằm có kế hoạch phòng ngừa rủi ro về giá đối với khối lượng dầu thô trong suốt quá trình sản xuất cũng như ra thành phẩm và bán thành phẩm

1.4.2.3 Sử dụng mô hình tối ưu hóa (LP)

Dựa trên các nguyên lý có sẵn của mô hình tối ưu hóa, mô tả cách thức hoạt động

và áp dựng vào luận văn nhằm đạt được các mục tiêu mà luận văn đã đề ra

- Giá trị LP được tính trên cơ sở:

KLdự báo x ĐGdự báo = GTdự báo ; Trong đó:

KL dự báo là khối lượng dầu thô/sản phẩm dự báo – là khối lượng chưa có thực;

ĐG dự báo là đơn giá dầu thô/sản phẩm dự báo;

- Vì các thông số đầu vào của LP dựa trên cơ sở dự báo nên LP được sử dụng chủ

yếu trong công tác lập kế hoạch sản xuất, tối ưu hóa sản xuất và tính toán hiệu quả kinh tế dự án… Trong việc ứng dụng LP để lập kế hoạch sản xuất, các thông số đầu vào LP dựa trên số liệu ước tính, dự đoán với giá dầu thô/ sản phẩm là giá dự báo/ trung bình tháng…

- Hiệu quả kinh tế được tính toán là “Gross Margin”, chưa tính đến các chi phí cố

định/ liên quan trong hoạt động sản xuất kinh doanh mà chỉ dựa vào các chi phí dầu thô, sản phẩm với giá dầu thô/ sản phẩm không dựa trên giá mua nguyên liệu và xuất bán sản phẩm thực tế mà dựa trên giá tại thời điểm tính toán;

- Trong tính toán LP, khối lượng sản phẩm sản xuất ra được giả sử là xuất bán

hết; không tính tồn kho nguyên liệu/ sản phẩm;

1.5 Tóm tắc chương I

Chương I đã tìm hiểu một cách khái quát về thị trường dầu thô, giá dầu thô, các yếu tố tác động đến giá dầu thô, hiệu quả giá dầu thô cũng như các công cụ để quản lý hiệu quả giá dầu Chương I đã tổng hợp được các nghiên cứu trước đây điều này giúp

ít cho việc đánh giá cũng như phân tích việc sử dụng các công cụ nhằm hạn chế các rủi

ro biến động giá dầu Đồng thời, Chương I đã đưa ra các số liệu để phục vụ cho việc nghiên cứu của luận văn, cũng như phương pháp nghiên cứu của luận văn

CHƯƠNG II: NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG QUẢN LÝ LỢI NHUẬN LỌC DẦU TẠI CÔNG

TY LỌC HÓA DẦU BÌNH SƠN

2.1 Giới thiệu về công ty Lọc hóa dầu Bình Sơn

2.1.1 Giới thiệu chung

1 Tên doanh nghiệp: Công ty TNHH Một thành viên Lọc - Hóa dầu Bình Sơn Tên giao dịch: Công ty TNHH Một thành viên Lọc - Hóa dầu Bình Sơn

Tên tiếng Anh: Binh Son Refining and Petrochemical Company Limited Tên viết tắt: BSR

2 Vốn điều lệ: 35.008.973.765.754 VNĐ

3 Ngành nghề kinh doanh chính:

- Sản xuất sản phẩm dầu mỏ tinh chế

- Sản xuất, chế biến, kinh doanh, xuất nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển, phân phối dầu mỏ, các sản phẩm dầu mỏ, sản phẩm trung gian, nhiên liệu sinh học, hóa phẩm, phụ gia, xúc tác, nguyên nhiên vật liệu phục vụ công nghiệp lọc - hóa dầu

- Cung cấp các dịch vụ trong lĩnh vực sản xuất, chế biến, kinh doanh, xuất nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển, phân phối dầu mỏ, các sản phẩm từ dầu mỏ, sản phẩm trung gian, nhiên liệu sinh học, hóa phẩm, phụ gia, xúc tác, vật tư máy móc, thiết bị, phụ tùng, phương tiện, nguyên nhiên vật liệu phục vụ công nghiệp lọc - hóa dầu

- Cung cấp các dịch vụ phân tích dầu thô, sản phẩm dầu mỏ và các hóa chất, phụ gia, xúc tác, nhiên liệu sinh học liên quan đến lĩnh vực lọc - hóa dầu

2.1.2 Các sản phẩm chính của Công ty

Các sản phẩm chính của Công ty gồm:

- Các sản phẩm khí: khi hóa lỏng LPG (LPG), khí hóa lỏng Propylen

- Các sản phẩm xăng dầu: Mogas 92, Mogas 95, dầu Diesel (DO), dầu đốt lò (FO), dầu hỏa (KO), nhiên liệu bay (Jet A1)

- Hạt nhựa Polypropylene (PP)

- Lưu huỳnh rắn (sản phẩm phụ)

Doanh thu đạt được hàng năm như sau: năm 2010 hơn 58.620 tỷ đồng, năm 2011 hơn 106 nghìn tỷ đồng, năm 2012 đạt được hơn 124 nghìn tỷ đồng, năm 2013 khoảng hơn 150 nghìn tỷ đồng Đóng vai trò quan trọng trong ngành năng lượng, cung ứng

khoảng 30% nhu cầu thị trường trong nước về xăng dầu, hạt nhựa PP, LPG Từ khi đưa vào hoạt động đã thể hiện vai trò quan trọng, trong việc ổn định thị trường xăng dầu đúng như nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước đề ra Hiện nay nhà máy đang hoạt động ổn định với công suất từ 100%-105%

2.1.3 Cơ chế mua dầu thô của công ty Lọc hóa dầu Bình Sơn

2.1.3.1 Cơ chế mua dầu thô

Vì dầu thô là một loại hàng hóa khá đặc biệt không chỉ về khối lượng, tính chất, giá trị mỗi chuyến hàng mà còn đặc biệt về nhà cung cấp cũng như người sử dụng hàng hóa trên Dầu thô là một loại năng lượng rất quan trọng đối với nền kinh tế thế giới, do đó, việc kinh doanh buôn bán mặt hàng này không chỉ nằm trong sự định đoạt của hai đơn vị mua bán mà nó còn bị chi phối bởi Chính Phủ của các nước xuất khẩu Hiện tại BSR đang sử dụng hai nguồn dầu thô chính là dầu thô trong nước và dầu thô nước ngoài với cơ cấu khoảng 80% dầu trong nước (Bạch Hổ, Đại Hùng, Tê Giác Trắng, …) và 20% dầu nhập khẩu từ các nước như Brunei, Azebaijan, Malaysia, Lybia…Đối với dầu trong nước, BSR mua qua nhà cung cấp chính là PVOil dưới hình thức chính là hợp đồng dài hạn và hợp đồng chuyến Đối với dầu nước ngoài, PVOil thực hiện nhập khẩu ủy thác cho BSR, các loại dầu này được lựa chọn dựa trên hình thức chào cạnh tranh Hiện nay, các loại dầu nước ngoài BSR đang dùng là các loại dầu từ các nước trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương và Địa Trung Hải, Châu Phi

Hiện nay phần lớn các xung đột tại khu vực Trung Đông như Iran, Libya, Sudan, Syria đều có nguyên nhân dầu thô Các ảnh hưởng chính trị có tác động rất lớn đối với mặt hàng này như giá, khối lượng xuất bán, các chi phí liên quan đến vận chuyển dầu thô như vận tải, bảo hiểm Do đó, khi tham gia vào việc mua bán mặt hàng này, chúng

ta gặp không ít rủi ro khi chọn nhà cung cấp không hợp lý

2.1.3.2 Cơ chế giá dầu thô

Do tính chất đặc trưng của dầu thô cũng như tính chất khác biệt của thị trường dầu thô mà các loại dầu thô được giao dịch mua bán dựa trên giá các chuẩn dầu trên thế giới Giá các chuẩn dầu này sẽ được định giá bởi các tổ chức chuyên định giá dầu thô và các sản phẩm năng lượng khác