Nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở ở hà tĩnh giai đoạn 2009 2013

Ở nước ta hiện nay, đối với cán bộ, đảng viên, trong đó có cán bộ chủ chốt cấp cơ sở, có trình độ lý luận chính trị có nghĩa là phải có thế giới quan khoa học, phương pháp luận đúng đắn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN CÔNG HẢI

NÂNG CAO TRÌNH ĐỘ LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP CƠ SỞ Ở TỈNH HÀ TĨNH GIAI ĐOẠN 2009-2013

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN CÔNG HẢI

NÂNG CAO TRÌNH ĐỘ LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP CƠ SỞ Ở TỈNH HÀ TĨNH GIAI ĐOẠN 2009-2013

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Chính trị học

Mã số: 60 31 02 01

Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Thị Thu Hoài

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS Trần Thị Thu Hoài Các số liệu và trích dẫn trong luận văn là trung thực Kết quả nghiên cứu của luận văn không trùng với các công trình khác

Tác giả luận văn

Nguyễn Công Hải

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU ………

1 Sự cần thiết của đề tài………

4 4 2 Tình hình nghiên cứu đề tài………

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu………

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu………

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu………

6 Đóng góp của luận văn………

7 Kết cấu của luận văn………

5 7 7 7 8 8 CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ VÀ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP CƠ SỞ ……… 9

1.1 Một số khái niệm chung ……… 9

1.1.1 Lý luận chính trị, trình độ lý luận chính trị……… 9

1.1.2 Cán bộ chủ chốt cấp cơ sở……… 22

1.1.3 Vai trò của lý luận chính trị đối với cán bộ chủ chốt cấp cơ sở…… 26

1.1.4 Những nhân tố ảnh hưởng đến trình độ lý luận chính trị của cán bộ chủ chốt cấp cơ sở……… 35

1.2 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về nâng cao trình độ lý luận chính trị cho cán bộ chủ chốt cấp cơ sở……… 44

1.3 Một số vân đề mang tính nguyên tắc trong việc nâng cao trình độ lý luận chính trị cho cán bộ chủ chốt cấp cơ sở……… 47

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG, QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO TRÌNH ĐỘ LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP CƠ SỞ Ở TỈNH HÀ TĨNH HIỆN NAY …… 52

2.1 Thực trạng……… 52

2.1.1 Tổng quan về đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở ở tỉnh Hà Tĩnh hiện nay……… 52

2.1.2 Thực trạng về trình độ lý luận chính trị của cán bộ chủ chốt cấp cơ

sở ở tỉnh Hà Tĩnh hiện nay và nguyên nhân……… 56 2.1.3 Thực trạng công tác giáo dục lý luận chính trị; nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ cấp cơ sở ở tỉnh Hà Tĩnh hiện nay và

2.2 Quan điểm và giải pháp nâng cao trình độ lý luận chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở ở tỉnh Hà Tĩnh ……… 70 2.2.1 Quan điểm của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh về nâng cao trình độ lý luận chinh trị cho cán bộ chủ chốt cấp cơ sở ……… 70 2.2.2 Giải pháp nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở ở tỉnh Hà Tĩnh hiện nay ……… 73

KẾT LUẬN ……… 93 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ……… 95

DANH MỤC VIẾT TẮT

CNXH Chủ nghĩa xã hội

HĐND Hội đồng nhân dân

NQ Nghị quyết

MỞ ĐẦU

1 Sự cần thiết nghiên cứu luận văn

Cán bộ là khâu then chốt, là nhân tố quyết định sự thành công hay thất bại của sự nghiệp cách mạng Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”, “công việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hay kém” Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định, cán bộ là nguyên nhân của mọi nguyên nhân, vấn đề cán bộ và công tác cán bộ có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị Mỗi giai đoạn cách mạng cần có đội ngũ cán bộ phù hợp, đáp ứng yêu cầu và đòi hỏi của giai đoạn cách mạng đó

Đất nước ta đang chuyển sang một thời kỳ phát triển mới, thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá nhằm xây dựng nước ta thành một nước công nghiệp có cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, đời sống vật chất và tinh thần được nâng cao, quốc phòng, an ninh vững chắc, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Phấn đấu đến năm

2020, nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại Trong quá trình thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, mô hình phát triển kinh tế xã hội của đất nước ta chưa có tiền lệ trong lịch sử, vừa thực hiện vừa tổng kết rút kinh nghiệm, cùng với việc đất nước hội nhập sâu vào thế giới, trong bối cảnh quốc tế và khu vực có những diễn biến phức tạp, thuận lợi và khó khăn, thời cơ và thách thức đan xen, tác động lẫn nhau đang đặt ra những yêu cầu và đòi hỏi rất cao cho đội ngũ cán bộ Nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới hết sức nặng nề, khó khăn, phức tạp, đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên phải có bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, năng lực… phù hợp với yêu cầu của cách mạng trong giai đoạn hiện nay Do đó, nhiệm vụ của hệ thống chính trị là phải nâng cao trình độ về mọi mặt cho cán bộ, đảng viên, nhất là

về trình độ lý luận chính trị cho cán bộ chủ chốt cấp cơ sở

Thực tế cho thấy đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở hiện nay nói chung và ở Hà Tĩnh nói riêng đa số trưởng thành từ thực tiễn, từ phong trào,

họ ít được đào tạo lý luận chính trị một cách bài bản, nặng về kinh nghiệm, trình độ lý luận chính trị hạn chế, ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động của địa phương Trong khi đó, đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở chính là những người trực tiếp đưa, tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước ở cơ sở và mọi chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng

và Nhà nước đều được thiển khai thực hiện và kiểm nghiệm từ cơ sở Vì vậy,

để xây dựng được một đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở ngang tầm, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa thì một trong những yêu cầu đặt ra đối với cán bộ là phải nâng cao trình độ lý luận chính trị

Với ý nghĩa đó, chúng tôi lựa chọn hướng nghiên cứu vấn đề: “Nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở ở Tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2009 - 2013” làm luận văn tốt nghiệp thạc sĩ Chính

trị học

2 Tình hình nghiên cứu

Nâng cao trình độ lý luận chính trị cho cán bộ nói chung, cán bộ cấp

cơ sở nói riêng là nội dung quan trọng góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của các cấp ủy đảng, chính quyền các cấp Xung quanh vấn đề này đã có một số công trình đề cập đến trên một số phương diện Tiêu biểu là các công

trình: Đề tài 0206 - KHXH: Giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ

cấp huyện thuộc diện Tỉnh uỷ quản lý trong thời kỳ phát triển mới của tỉnh Hà Tĩnh Cơ quan Chủ trì đề tài: Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ, chủ biên: Nguyễn

Thiện - Tháng 6/2006 Đề tài này đã đề cập được một số vấn đề về lý luận, tầm quan trọng và vai trò của công tác cán bộ trước yêu cầu mới, đặc biệt là trình độ lý luận chính trị của cán bộ cấp huyện

- Đỗ Cao Quang: Nâng cao trình độ tư duy lý luận cho đội ngũ cán bộ

chủ chốt cấp xã miền núi hiện nay, Luận văn thạc sỹ, mã số: LA MSR - 140

Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, năm 1996 Luận văn này đã cung cấp một cách tương đối đầy đủ về việc nâng cao trình độ tư duy lý luận của cán bộ cấp cơ sở, nhưng chưa đầy đủ, đang mang nặng khái quát và nêu lên nhưng đặc thù khó khăn của miền núi, như văn hoá, trình độ, yêu cầu Chưa làm rõ được trước yêu cầu hội nhập, đổi mới, cán bộ cơ sở cần có những yêu cầu cơ bản nào, phương pháp tiếp cận mới trong việc dạy và học tập lý luận chính trị

- Vũ Ngọc Am: Đổi mới công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho cán

bộ cơ sở, Nxb Chính trị quốc gia năm 2003 Một số vấn đề về đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị, Nxb Thông tấn 2009 Hai cuốn sách này mới

chỉ nêu chung chung về phương pháp giáo dục chính trị tư tưởng Tập trung đưa ra một số giải pháp cơ bản trên cơ sở nghiên cứu lý luận và yêu cầu chung

- Đề tài 08/2011/KQNC: Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập môn Giáo dục công dân trong các trường THPT ở Hà Tĩnh Cơ quan chủ trì đề tài: Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ, chủ nhiệm: Đặng Quốc Vinh - Tháng 8/2011 Đề tài này đã đề cập được một số vấn đề về lý luận, tầm quan trọng của công tác giảng dạy môn Giáo dục Công dân ở các trường THPT ở Hà Tĩnh trước yêu cầu mới

- Ban Tuyên giáo Trung ương: Chương trình bồi dưỡng chuyên đề:

Phương pháp giảng dạy lý luận chính trị dành cho giáo viên giảng dạy lý luận chính trị tại Trung tâm bồi dưỡng chính trị cấp huyện, Nxb Lao động xã

hội, năm 2008 Cuốn sách này tập trung nêu các phương pháp giảng dạy lý luận, tập trung cho trung tâm bồi dưỡng chính trị cấp huyện, ít đề cập đến tầm quan trọng của công tác lý luận chính trị đối với cán bộ nói chung, cán bộ cấp

cơ sở nói riêng

Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề nâng cao trình độ lý luận chính trị cấp cơ sở nói chung, ở Hà Tĩnh nói riêng, xuất phát từ thực tiễn trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh hiện nay cho thấy đây là lĩnh vực cần thiết phải nghiên cứu và có những đề xuất cụ thể Vì vậy, luận văn chúng tôi tập trung làm rõ thực trạng công tác giáo dục lý luận chính trị ở Hà Tĩnh, từ đó đề xuất các giải pháp để khắc phục tình trạng trên

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

3.1 Mục đích

Từ thực trạng công tác giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ cấp cơ sở ở

Hà Tĩnh và những nguyên nhân, luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở

ở Hà Tĩnh hiện nay Từ đó vận dụng có hiệu quả vào công tác ở địa phương

3.2 Nhiệm vụ

- Phân tích, làm rõ tầm quan trọng và yêu cầu của việc nâng cao trình

độ lý luận chính cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở hiện nay

- Đánh giá thực trạng về trình độ lý luận chính trị của cán bộ chủ chốt cấp cơ sở ở Hà Tĩnh và nguyên nhân của thực trạng đó

- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở ở Hà Tĩnh hiện nay

4 Đối tượng phạm vi nghiên cứu

Đối tượng: Trình độ lý luận chính trị của cán bộ chủ chốt cấp cơ sở ở tỉnh Hà Tĩnh hiện nay

Phạm vi về thời gian: từ năm 2009 đến hết năm 2013

Phạm vi về không gian: tỉnh Hà Tĩnh

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn vận dụng lý luận Chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về đào tạo, bồi dưỡng

lý luận chính trị cho cán bộ cấp cơ sở

Dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử cùng với những phương pháp nghiên cứu khoa học cụ thể: phân tích, tổng hợp, thống kê, điều tra xã hội học

6 Đóng góp của luận văn

Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể tham khảo vận dụng cho các cấp

ủy đảng, chính quyền trong việc nghiên cứu để xây dựng tiêu chuẩn, kế hoạch đào tạo lý luận chính trị đối với cán bộ chủ chốt cấp cơ sở; xác định mục tiêu, phương pháp đào tạo, đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy lý luận chính trị ở trường chính trị, trung tâm bồi dưỡng chính trị cấp huyện…Nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị cho cán bộ chủ chốt cấp cơ sở

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn có cấu trúc gồm 2 chương, 5 tiết

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG (VỀ LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ VÀ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP CƠ SỞ)

Lý luận là một phạm trù rộng lớn, tồn tại và phát triển cùng với sự phát

triển của xã hội loài người Vì thế, khái niệm lý luận ngày càng được hiểu một cách đầy đủ hơn

Từ điển triết học, định nghĩa: “Lý luận là sự tổng hợp các tri thức về tự nhiên và xã hội tích luỹ được trong quá trình lịch sử”; là “hệ thống tư tưởng chủ đạo trong một lĩnh vực tri thức” [54, tr.526]

Từ điển Tiếng Việt viết: “Lý luận là hệ thống những tư tưởng được khái quát từ kinh nghiệm thực tiễn, có tác dụng chỉ đạo thực tiễn Lý luận

là những kiến thức được khái quát và hệ thống trong một lĩnh vực nào đó” [52, tr.544 - 545]

Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi trọng lý luận Người rất tâm đắc với câu nói nổi tiếng của V.I Lênin: “Không có lý luận cách mạng thì không có phong trào cách mạng” Và theo Người thì lý luận “Là sự tổng kết những kinh nghiệm của loài người, là tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xã hội tích trữ lại trong quá trình lịch sử” [44, tr 497]

Như vậy, lý luận được hình thành từ thực tiễn trên cơ sở khái quát những kinh nghiệm của hoạt động thực tiễn phong phú, đa dạng của con người

Quan niệm mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đưa ra đã góp phần làm sáng tỏ quan niệm triết học về lý luận, nêu ra nguồn gốc, cách thức, con đường hình thành lý luận

Lý luận thường được hiểu là những tri thức và kinh nghiệm được khái quát tích luỹ từ thực tiễn Lý luận được truyền bá, vận dụng trong thực tiễn và luôn được bổ sung, phát triển làm cho phong phú hơn Lý luận phản ánh mối liên hệ bản chất, tính quy luật của sự vận động và phát triển của các sự vật hiện tượng trong thế giới khách quan

Mặc dù có nhiều định nghĩa khác nhau về lý luận nhưng đều thống nhất

ở chỗ: Lý luận là sự khái quát những kinh nghiệm thực tiễn, là sự tổng hợp các tri thức về tự nhiên, xã hội được tích luỹ trong quá trình hoạt động lịch sử của con người; là phản ánh bản chất, tính quy luật của các sự vật, hiện tượng trong một lĩnh vực nào đó của hiện thực khách quan và có vai trò hướng dẫn hoạt động thực tiễn

Để duy trì sự tồn tại và phát triển của mình, con người buộc phải khám phá, tìm hiểu, nhận thức về thế giới Nhưng những tri thức về thế giới phải thông qua hoạt động thực tiễn con người mới có nhận thức và hiểu biết

Bằng hoạt động thực tiễn, con người tác động vào thế giới, buộc thế giới phải bộc lộ những thuộc tính, những tính quy luật để cho con người nhận thức chúng Ban đầu con người thu nhận những tài liệu cảm tính, những kinh nghiệm; sau đó tiến hành so sánh, phân tích, tổng hợp, khái quát hoá, trừu tượng hoá để xây dựng thành lý luận khoa học phản ánh bản chất, quy luật vận động của các sự vật, hiện tượng trong thế giới Con người quan hệ với thế giới bắt đầu không phải bằng lý luận mà bằng thực tiễn Chính trong quá trình

hoạt động thực tiễn, cải tạo thế giới mà nhận thức, lý luận của con người mới được hình thành và phát triển Lý luận là cấp độ phát triển cao của quá trình nhận thức, là sự phản ánh hiện thực khách quan ở trình độ cao

Lý luận được hiểu theo nghĩa chung nhất là hệ thống những tri thức phản ánh các mối liên hệ bản chất và tính quy luật của các sự vật, hiện tượng, được con người tích luỹ trong quá trình hoạt động thực tiễn và có vai trò hướng dẫn hoạt động thực tiễn

Lý luận ngày càng có vai trò quan trọng trong sự phát triển của xã hội Mỗi ngành, mỗi lĩnh vực cụ thể khác nhau đều phải có lý luận riêng và mỗi ngành, mỗi lĩnh vực hoạt động cụ thể muốn phát triển được đều phải bắt đầu bằng việc phát triển lý luận Có lý luận trong lĩnh vực khoa học tự nhiên, lý luận trong lĩnh vực khoa học xã hội, lý luận trong lĩnh vực văn học nghệ thuật, lý luận trong lĩnh vực kinh tế, lý luận trong lĩnh vực chính trị

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin: Chính trị là một hiện

tượng lịch sử xuất hiện và tồn tại khi xã hội phân chia giai cấp và hình thành Nhà nước Chính trị giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống xã hội Nó cũng là lĩnh vực hoạt động phức tạp luôn thu hút các nhà tư tưởng đi vào suy nghĩ, khám phá, cố gắng làm sáng tỏ bản chất đầy bí ẩn của chính trị Có nhiều quan điểm khác nhau về chính trị

Khái niệm Chính trị theo tiếng Hi Lạp là “Politics” có nghĩa là những việc liên quan đến thành bang, những công việc quốc gia Trong đó điều cốt lõi nhất, quan trọng nhất, thực chất nhất là tổ chức ra cơ quan cai trị hay là Chính phủ Sau này từ thế kỷ XVI trở đi gọi là Nhà nước [4, tr.7]

“Chính trị - theo nguyên nghĩa của nó là những công việc Nhà nước, là phạm vi hoạt động gắn với những quan hệ giai cấp, dân tộc và các nhóm xã hội khác nhau mà hạt nhân của nó là vấn đề giành, giữ và sử dụng quyền lực Nhà nước” [1, tr.507]

Lênin cũng khẳng định “chính trị với nghĩa là công việc Nhà nước, là việc vạch hướng đi cho Nhà nước, là việc xác định hình thức, nhiệm vụ, nội dung của Nhà nước” [27, tr.404] Hơn nữa chính trị là mối quan hệ giữa các giai cấp, là đấu tranh giai cấp trong giành, giữ, thực thi quyền lực Nhà nước

và suy cho cùng là vấn đề lợi ích kinh tế V.I Lênin nêu ra một nguyên tắc cơ bản trong chính trị mà những người Cộng sản phải quán triệt và đó cũng chính là bản chất của chính trị là: “Chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế” [30, tr.349] Có nghĩa, chính trị do kinh tế quyết định Các tổ chức chính trị, các hình thức Nhà nước muốn tồn tại và phát triển phải dựa trên một cơ sở kinh tế của xã hội Có thể nói, kinh tế là nguồn gốc, là cơ sở của chính trị Chế độ chính trị thuộc kiến trúc thượng tầng và phải thích ứng với cơ sở kinh

tế Trong xã hội có giai cấp, giai cấp nào thống trị về kinh tế thì sẽ giữ địa vị thống trị xã hội về chính trị

Là sự biểu hiện tập trung của kinh tế, song chính trị không phải là “bản sao”, không phải là biểu hiện thụ động, không phải là “cái gương soi” của kinh tế Ngược lại, chính trị có tính độc lập của nó và tác động trở lại mạnh

mẽ đến kinh tế Nó định hướng cho sự phát triển, lựa chọn các mô hình và điều tiết sự phát triển của kinh tế Chính trị thúc đẩy hoặc cản trở sự phát triển của kinh tế, thâm nhập và chi phối mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Vì lẽ đó, V.I Lênin đã khẳng định: Chính trị không thể chiếm vị trí ưu tiên so với kinh

tế Ưu tiên cho chính trị là ưu tiên cho việc giành lấy quyền lực chính trị và cho xây dựng các quyết sách chính trị đúng Kinh tế phát triển phải thông qua chính trị, thông qua hệ thống đường lối, chính sách pháp luật, quyền lực Nhà nước và giai cấp nào muốn lãnh đạo kinh tế phát triển, đạt mục tiêu, lợi ích đề

ra thì không được sai lầm về chính trị Chính trị phục vụ cho lợi ích của giai cấp thống trị, đồng thời luôn tìm cách dẫn dắt xã hội theo tư tưởng chính trị của giai cấp cầm quyền Chính trị mang trong nó yếu tố năng động đặc biệt và

không có một công thức, cách thức chung duy nhất nào Chính trị không phải là con đường thẳng, thuận lợi dễ đi V.I Lênin cho rằng: “Chính trị giống đại số hơn là số học, càng giống toán học cao cấp hơn là toán học sơ cấp”, “Chính trị là vận mệnh thực tế của hàng triệu con người” [28, tr.150]

Chính trị là một lĩnh vực hoạt động đặc biệt của con người, nó có quan

hệ chặt chẽ với hoạt động thực tiễn của con người, biểu hiện lợi ích kinh tế nhất định của các tầng lớp dân cư trong xã hội, gắn liền với vận mệnh của nhân dân Chính trị được đưa vào thực tiễn cuộc sống nhờ hệ thống thiết chế chính trị, Đảng phái chính trị, Nhà nước và tổ chức chính trị - xã hội

Tùy theo cách thức tiếp cận mà có những quan niệm khác nhau về chính trị, song theo nghĩa chung nhất, chính trị được hiểu là đại diện của các quan hệ giữa các giai cấp, quan hệ về giai cấp mà cốt lõi là quan hệ giai cấp

về kinh tế Mục đích của chính trị là vấn đề chính quyền sẽ thuộc về tay giai cấp nào, chính Đảng nào

Từ sự phân tích trên, có thể khái quát như sau: Lý luận chính trị là lý

luận trong lĩnh vực chính trị Lý luận chính trị ra đời khi xã hội có giai cấp và đấu tranh giai cấp để đại diện cho lợi ích của một Đảng, một giai cấp nhất định trong xã hội Lý luận chính trị là hệ thống các quan điểm, chủ trương, đường lối, chính sách của một Đảng, một giai cấp để giành, giữ và thực thi quyền lực Nhà nước

C.Mác cho rằng “Vũ khí của sự phê phán không thể thay thế được sự phê phán bằng vũ khí, lực lượng vật chất chỉ có thể đánh đổ bằng lực lượng vật chất, nhưng lý luận cũng sẽ trở thành lực lượng vật chất khi nó xâm nhập vào quần chúng”.Thấm nhuần quan điểm của Lênin: “Không thể là một nhà lãnh đạo tư tưởng mà lại không làm công tác lý luận , cũng như không thể là một nhà lãnh đạo tư tưởng mà lại không hướng công tác đó theo những nhu cầu của sự nghiệp, mà lại không tuyên truyền trong công nhân những kết luận

của lý luận đó và không giúp đỡ họ tổ chức nhau lại” [24, tr.382], hơn nữa,

“tư tưởng căn bản không thể thực hiện tốt được cái gì hết Muốn thực hiện tư tưởng thì cần có những con người sử dụng lực lượng thực tiễn” [36, tr.181] và

“phải làm sao để những tư tưởng đó bắt rễ sâu hơn vào một giới được rèn luyện hơn, và phải làm cho đội tiên phong ấy thấm nhuần những tư tưởng đó” [25, tr.559]

Bìa tác phẩm Đường Kách mệnh của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh, xuất bản 1927 tại Quảng Châu, Trung Quốc ghi rõ: “Không có lý luận cách mệnh, thì không có cách mệnh vận động… Chỉ có theo lý luận cách mệnh tiền phong, đảng cách mệnh mới làm nổi trách nhiệm cách mệnh tiền phong” Đặc biệt, trong tác phẩm kinh điển lý luận đó, Hồ Chí Minh cũng khẳng định rằng:

“Đảng muốn vững thì phải có chủ nghĩa làm cốt, trong đảng ai cũng phải hiểu, ai cũng phải theo chủ nghĩa ấy Đảng mà không có chủ nghĩa cũng như người không có trí khôn, tàu không có bàn chỉ nam”, và “chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất ấy, cách mệnh nhất là chủ nghĩa Lênin” Vì vậy, với ý nghĩa: “Lý luận như cái kim chỉ nam, nó chỉ phương hướng cho chúng

ta trong công việc thực tế Không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi”, Hồ Chí Minh đã rất coi trọng công tác giáo dục lý luận cho đội ngũ đảng viên của Đảng

Từ thực tiễn phong trào cách mạng trong nước những năm đấu tranh giành chính quyền, Nguyễn Ái Quốc nhấn mạnh: “Sự hiểu biết lý luận và chính trị của các đồng chí An Nam rất thấp, việc học tập và đọc sách báo ở thuộc địa gần như không có được” và “vì thiếu kiến thức lý luận, buộc các đồng chí ấy phải mò mẫm từng bước, luôn luôn vấp váp vì thiếu thốn”, cho nên “phải cung cấp cho các đồng chí ấy những kiến thức tối cần thiết về lý luận soi đường, tạo điều kiện dễ dàng cho các đồng chí ấy tiến hành công tác”, “bằng cách tạo điều kiện cho các đồng chí tiếp thụ được những kiến thức

sơ đẳng nhất mà mỗi chiến sỹ đều phải có” Sau đó, trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp và những năm cả nước tiến hành đồng thời hai chiến lược cách mạng: xây dựng Chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, Người nhận thấy những khuyết điểm: kém lý luận, khinh lý luận, lý luận suông mà nhiều cán bộ, đảng viên còn mắc phải là rất nghiêm trọng Theo Người, nguyên nhân của những khuyết điểm

đó là do chưa nhận thức rõ vai trò của lý luận, do lười học tập, lười nghiên cứu lý luận, hoặc trình độ lý luận chưa theo kịp thực tiễn Người nói, “vì kém

lý luận nên gặp mọi việc không biết xem xét cho rõ, cân nhắc cho đúng, xử trí cho khéo Không biết nhận rõ điều kiện hoàn cảnh khách quan, ý mình nghĩ thế nào làm thế ấy Kết quả thường thất bại”, và cũng "vì trình độ lý luận thấp kém cho nên đứng trước nhiệm vụ cách mạng ngày càng mới và phức tạp, trong việc lãnh đạo, Đảng ta không khỏi lúng túng, không tránh khỏi sai lầm, khuyết điểm", Từ đó, Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Lý luận rất quan trọng”,

“lý luận rất cần thiết” và trong Báo cáo Chính trị đọc tại Đại hội lần thứ II của Đảng (2/1951), Người khẳng định: “Học tập lý luận là một sự bức thiết đối với Đảng ta”

Người thể hiện rõ quan điểm: “Đối với chúng ta, những người cách mạng và nhân dân Việt Nam, chủ nghĩa Mác - Lênin không những là cái “cẩm nang” thần kỳ, không những là cái kim chỉ nam mà còn là mặt trời soi sáng con đường chúng ta đi tới thắng lợi cuối cùng, đi tới chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản” Vì vậy, phải học tập lý luận, phải trang bị hệ thống luận điểm cách mạng, khoa học, phương pháp luận biện chứng của học thuyết Mácxít - Lêninnít cho đội ngũ cán bộ, đảng viên, để từ đó nâng cao giác ngộ

lý tưởng cách mạng, củng cố niềm tin vào thắng lợi của chủ nghĩa cộng sản bằng các cơ sở khoa học, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn Cũng từ thực tiễn lãnh đạo phong trào cách mạng trong nước, Hồ Chí Minh chỉ rõ: vì “Học tập

chủ nghĩa còn kém, cho nên tư tưởng của nhiều cán bộ và đảng viên chưa thuần thục, trình độ lý luận còn non nớt” Từ đó, Người nhấn mạnh: “Có học tập lý luận Mác-Lênin mới củng cố được đạo đức cách mạng, giữ vững lập trường, nâng cao sự hiểu biết và trình độ chính trị, mới làm được tốt công tác Đảng giao phó cho mình” Không chỉ học tập, vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, Người còn chỉ rõ nhiệm vụ:

“Chúng ta phải nâng cao sự tu dưỡng về chủ nghĩa Mác-Lênin để dùng lập trường, quan điểm, phương pháp chủ nghĩa Mác-Lênin mà tổng kết những kinh nghiệm của Đảng ta, phân tích một cách đúng đắn những đặc điểm của nước ta Có như thế, chúng ta mới có thể dần dần hiểu được quy luật phát triển của cách mạng Việt Nam, định ra đường lối, phương châm, bước đi có thể của cách mạng xã hội chủ nghĩa thích hợp với tình hình nước ta” Coi hiểu biết lý luận là một nội dung hàng đầu trong 12 chuẩn mực xác định tư cách của một đảng chân chính cách mạng, Hồ Chí Minh yêu cầu cán bộ, đảng viên phải học lý luận để: thứ nhất, “học để sửa chữa tư tưởng”; thứ hai, “học để tu dưỡng đạo đức cách mạng”; thứ ba, “học để tin tưởng”; thứ tư, “học để hành”

Bác Hồ dã dạy: Đã lựa chọn đúng cán bộ còn cần phải dạy bảo lý luận cho cán bộ Chỉ thực hành mà không có lý luận cũng như có một mắt sáng, một mắt mờ Người còn chỉ rõ: “Có học tập lý luận Mác - Lênin mới cũng cố được đạo đức cách mạng, giữ vững lập trường, nâng cao sự hiểu biết và trình

độ chính trị, mới làm tốt công tác Đảng giao phó cho mình” [44, tr.247] Đối với cán bộ chủ chốt, Bác càng nhấn mạnh sự cần thiết phải không ngừng học tập, nghiên cứu lý luận Mác - Lênin và đó là lý luận thiết thực, chỉ đạo cho hành động Nắm lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin không phải “để trang sức”

mà nắm cái tinh thần xử trí đối với việc, đối với người, đối với mình để “sống với nhau có tình có nghĩa”, là nắm những chân lý phổ biến của chủ nghĩa Mác

- Lênin để áp dụng sáng tạo vào hoàn cảnh thực tế của nước ta

Luận giải những nội dung trên, Hồ Chí Minh nói: “Học để sửa chữa tư tưởng”, vì nếu tư tưỏng chưa thực sự là tư tưởng cách mạng, nhất định cán bộ, đảng viên phải học để sửa chữa cho đúng, để từ đó hành động đúng và làm tròn nhiệm vụ cách mạng được giao phó “Học để tu dưỡng đạo đức cách mạng”, vì đạo đức là gốc của người cách mạng, nếu không có đạo đức thì không thể phấn đấu, hy sinh cho cách mạng và không thể lãnh đạo được quần chúng nhân dân Cũng theo Người, người cán bộ, đảng viên học tập lý luận chính trị không chỉ nhằm nâng cao trình độ lý luận, chống lại ách thống trị của đế quốc thực dân mà còn để “cải tạo” mình, giúp họ trở thành những người vừa “hồng”, vừa “chuyên” - tiêu chuẩn cơ bản mà Hồ Chí Minh yêu cầu mỗi cán bộ, đảng viên phải có Với ý nghĩa đó, Người chỉ rõ: “Những tư tưởng và hành động có lợi ích cho Tổ quốc cho đồng bào là bạn Những tư tưởng và hành động có hại cho Tổ quốc cho đồng bào là kẻ thù Thế là chẳng những ở ngoài, mà chính ở trong mình ta cũng có bạn và thù Vì vậy chúng ta cần phải ra sức tăng cường bạn ở trong và ở ngoài, kiên quyết chống lại kẻ thù

ở ngoài và ở trong mình ta” “Học để tin tưởng” Tin tưởng vào đoàn thể Tin tưởng vào nhân dân Tin tưởng vào tương lai của dân tộc, vì có lý tưởng và niềm tin vững chắc thì người cách mạng khi gặp thuận lợi không kiêu, lúc gặp khó khăn không nản, không ngại gian khổ, hy sinh

Vì thế, muốn học tập lý luận đạt kết quả tốt, nhất thiết người học phải tuân thủ nguyên tắc lý luận liên hệ với thực tiễn, lý luận thống nhất với thực tiễn và trước hết, cán bộ, đảng viên cần phải khắc phục bệnh kém lý luận, bệnh khinh lý luận Kém lý luận, khinh lý luận dẫn tới bệnh kinh nghiệm, bệnh giáo điều và cho kinh nghiệm là yếu tố quyết định thành công trong hoạt động thực tiễn Hơn nữa, khi không có lý luận, hay trình độ lý luận kém sẽ làm cho bệnh kinh nghiệm thêm trầm trọng Một số cán bộ, đảng viên "chỉ bo

bo giữ lấy kinh nghiệm lẻ tẻ”, không hiểu rằng lý luận rất quan trọng cho

công tác cách mạng, nên cắm đầu nhắm mắt mà làm và không hiểu rõ toàn cuộc của cách mạng Họ không biết rằng, kinh nghiệm tốt đó chẳng qua chỉ thiên về một mặt”, vì vậy, có “kinh nghiệm mà không có lý luận cũng như một mắt sáng một mắt mờ" Nói cho đến cùng, theo Hồ Chí Minh, đó là những người không hiểu vai trò của lý luận đối với thực tiễn, không biết rằng:

"Làm mà không có lý luận thì không khác gì đi mò trong đêm tối vừa chậm chạp vừa hay vấp váp".Cũng nói về việc học tập lý luận, Hồ Chí Minh khẳng định: "Lý luận cũng như cái tên (hoặc viên đạn) Thực hành cũng như cái đích

để bắn Có tên mà không bắn, hoặc bắn lung tung, cũng như không có tên", nên phải quán triệt rằng "Lý luận cốt để áp dụng vào công việc thực tế Lý luận mà không áp dụng vào công việc thực tế là lý luận suông" Lý luận chỉ

có ý nghĩa đích thực khi được vận dụng vào thực tiễn, phục vụ thực tiễn, chỉ đạo thực tiễn Đồng thời, khi vận dụng lý luận vào thực tiễn thì phải phù hợp điều kiện thực tiễn Hồ Chí Minh cũng nhấn mạnh rằng: không được học thuộc lòng chủ nghĩa Mác - Lênin, bởi "học sách vở Mác - Lênin nhưng không học tinh thần Mác - Lênin" là học theo kiểu "mượn những lời của Mác, Lênin dễ làm cho người ta lầm lẫn" Chỉ có “học tinh thần của chủ nghĩa Mác

- Lênin, học tập lập trường, quan điểm và phương pháp của chủ nghĩa Mác - Lênin để áp dụng lập trường, quan điểm và phương pháp ấy mà giải quyết cho tốt những vấn đề thực tế trong công tác cách mạng của chúng ta", và "Học tập chủ nghĩa Mác - Lênin là học tập cái tinh thần xử trí mọi việc, đối với mọi người và đối với bản thân mình, là học tập những chân lý phổ biến của chủ nghĩa Mác - Lênin để áp dụng một cách sáng tạo vào hoàn cảnh thực tế của nước ta Học để mà làm", mới giúp cán bộ, đảng viên hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình

Tóm lại, không chỉ chống giáo điều trong học tập chủ nghĩa Mác - Lênin, mà còn phải chống giáo điều trong vận dụng lý luận cũng như kinh

nghiệm của nước khác, ngành khác, như Người từng nói: khi học tập lý luận,

mà "không chú trọng đến đặc điểm của dân tộc mình trong khi học tập kinh nghiệm của các nước anh em, là sai lầm nghiêm trọng, là phạm chủ nghĩa giáo điều” Như vậy, theo Hồ Chí Minh, cán bộ, đảng viên phải học tập lý luận, phải gắn liền giữa lý luận và thực tiễn, coi đó là một biện pháp cơ bản để ngăn ngừa, khắc phục bệnh kinh nghiệm và bệnh giáo điều, đồng thời để

“tổng kết thực tiễn”, “để làm cho nhận thức của chúng ta đối với các vấn đề

đó được nâng cao hơn và công tác có kết quả hơn"

Trình độ lý luận chính trị

Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX khẳng định: “Trước hết, phải tăng cường công tác giáo dục tư tưởng chính trị, rèn luyện đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân Toàn Đảng nghiêm túc học tập chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh Các cấp uỷ và chi bộ tổ chức, hướng dẫn và kiểm tra đảng viên học tập, rèn luyện, không ngừng nâng cao trình độ chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ, kiến thức lãnh đạo, quản lý và công tác vận động nhân dân…” [16, tr.53]

Theo từ điển tiếng Việt, trình độ được hiểu theo hai cách sau: “Mức độ

về sự hiểu biết, về kỹ năng được xác định hoặc đánh giá theo tiêu chuẩn nhất định nào đó”; “Trình độ khá cao trong một lĩnh vực nào đó” [52, tr.1001]

Như vậy, trình độ lý luận chính trị có thể được hiểu là mức độ hiểu

biết, mức độ nhận thức, khả năng vận dụng lý luận chính trị vào trong thực tiễn cuộc sống Ở nước ta hiện nay, đối với cán bộ, đảng viên, trong đó có cán

bộ chủ chốt cấp cơ sở, có trình độ lý luận chính trị có nghĩa là phải có thế giới quan khoa học, phương pháp luận đúng đắn nhờ được trang bị những kiến thức cơ bản, tương đối có hệ thống lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, lý luận về xây dựng Đảng, Nhà nước và quản lý Nhà nước, công tác dân vận, các quan điểm cơ bản về đường lối, chủ trương của Đảng,

chính sách, pháp luật của Nhà nước, những nội dung cơ bản về nhiệm vụ công tác Đảng, chính quyền, đoàn thể Từ đó củng cố, nâng cao niềm tin vững chắc vào mục tiêu, lý tưởng Cộng sản chủ nghĩa, vào sự nghiệp cách mạng của Đảng Kiên định và trung thành với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc Hiểu đúng, bảo vệ và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng và thực tiễn công tác Đồng thời góp phần nâng cao phẩm chất đạo đức và lối sống của người cán bộ, đảng viên, cán bộ cấp cơ sở: Cần, kiệm, liêm, chính, chí công,

vô tư, có tình cảm cách mạng trong sáng Có ý thức tổ chức và kỷ luật, tinh thần đấu tranh phê và tự phê bình, có quan hệ mật thiết với quần chúng Trình

độ lý luận chính trị giúp cho việc nâng cao năng lực lãnh đạo và năng lực hoạt động thực tiễn, có ý thức tự giác và tích cực trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ do Đảng đề ra

Việc truyền đạt, giải thích chính sách của Đảng và Nhà nước cho nhân dân, nắm chắc được tâm tư, nguyện vọng của họ thì yêu cầu người cán bộ cấp

cơ sở phải vượt lên khỏi nhận thức kinh nghiệm để khái quát hoá, trừu tượng hoá, có khả năng phân tích, tổng hợp, nhất là đối với các vấn đề chính trị Và

họ trở thành “hạt nhân” của phong trào, phát huy được thế mạnh, sức mạnh của địa phương, cơ sở

Phải biết vận dụng sáng tạo lý luận chính trị trong điều kiện cụ thể ở địa phương mình Qua học tập, rèn luyện, nâng cao trình độ lý luận chính trị, đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở phải có thế giới quan, phương pháp luận khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và có khả năng vận dụng, chuyển hoá chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước thành hiện thực trực tiếp ở địa phương, cơ sở Bởi vì tư duy lý luận không có mục đích tự thân mà hướng vào thực tiễn để hiện thức hoá mình Tư duy luôn hoạt động theo hướng chuyển thành hành động, tìm biện

pháp để làm cho sự sáng tạo ý thức thành sự sáng tạo trong thực tiễn Cho nên, khả năng cụ thể hoá, tổ chức thực hiện đường lối của Đảng và Nhà nước đối với cán bộ cơ sở là yêu cầu cấp bách Đồng thời cũng đòi hỏi người cán

bộ cấp cơ sở phải có niềm tin vào sự nghiệp đổi mới của Đảng, có lập trường kiên định với mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Trước những luận điệu xuyên tạc, phản động của các thế lực thù địch và của chủ nghĩa cơ hội, xét lại, họ biết tỏ rõ dũng khí của mình, bảo vệ sự thật, bảo vệ chân lý, tuyệt đối trung thành với lý tưởng của Đảng của dân tộc, vững vàng trước mọi biến

cố của thời đại Không những thế, người cán bộ cấp cơ sở cần phải tuyên truyền giáo dục lý luận chính trị, nâng cao được ý thức, lòng tự hào dân tộc, phát huy truyền thống yêu nước, giữ gìn những giá trị nhân văn của dân tộc cho quần chúng nhân dân địa phương mình quản lý Kiên quyết đấu tranh chống âm mưu “Diễn biến hoà bình”, bạo loạn lật đổ dưới các chiêu bài “dân chủ”, “nhân quyền”, “dân tộc”, “tôn giáo” nhằm xoá bỏ chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta cuả các thế lực thù địch

Không ngừng học tập để nâng cao trình độ lý luận chính trị, nâng cao

sự hiểu biết, nâng cao nhận thức, khả năng vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước vào trong công việc, trong cuộc sống là nghĩa

vụ, là trách nhiệm, đồng thời là quyền lợi của mọi cán bộ, đảng viên nói chung, cán bộ chủ chốt cấp cơ sở nói riêng Đó cũng là thước đo phẩm chất chính trị, phẩm chất đạo đức của người cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ chủ chốt cấp cơ sở trong tình hình cách mạng hiện nay

Công cuộc đổi mới đất nước hiện nay ngày càng mở rộng và phát triển theo chiều sâu, những biến đổi trên thế giới ngày càng phức tạp, đặt ra nhiều vấn đề mới mẻ, cần phải giải đáp, trong khi đó: “Thoái hoá, biến chất về chính trị, tư tưởng, về đạo đức, lối sống; tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí,

sách nhiễu dân trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên diễn ra nghiêm trọng, kéo dài chưa được đẩy lùi, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng Đó là nguy cơ liên quan đến sự sống còn của Đảng và chế độ” [Tr 263-264 Văn kiện Đại hội X ] Do vậy, công tác lý luận càng trở nên đặc biệt quan trọng

Thực tế đã chứng minh rằng, muốn nâng cao bản lĩnh chính trị, khả năng nhanh nhạy, phân tích, tổng kết thực tiễn, có thể đưa ra những quyết sách đúng đắn, phù hợp thực tế thì mọi cán bộ, đảng viên cần phải học tập, nâng cao trình độ mọi mặt, nhất là trình độ lý luận chính trị Một trong những điều kiện quyết định sự thành công trong công tác lãnh đạo của Đảng là đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng phải không ngừng được nâng cao về trình độ

lý luận chính trị, tức là nâng cao khả năng nhận thức, khả năng tư duy lý luận đối với những vấn đề về quan điểm, đường lối lãnh đạo của Đảng Vì vậy, trong những năm qua Đảng ta đã có nhiều nghị quyết, quyết định quan trọng trong việc giáo dục, học tập lý luận chính trị nhằm nâng cao trình độ lý luận chính trị trong Đảng Tổ chức hệ thống các trường Đảng từ Trung ương đến địa phương, kết hợp mở các lớp dài ngày, ngắn ngày coi hình thức học tập tại chức là chính

Nâng cao trình độ lý luận cần phải nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị; tổng kết thực tiễn; quy hoạch, bố trí, sử dụng cán bộ, tất cả các khâu

đó phải được làm chặt chẻ để nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ về mọi mặt

1.1.2 Cán bộ chủ chốt cấp cơ sở

Ở nước ta cơ cấu tổ chức của hệ thống chính trị được chia làm 4 cấp: Trung ương; tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; quận, huyện và cơ sở Cấp cơ sở (xã, phường, thị trấn) gọi chung là cấp xã, là cấp cuối cùng trong sự phân cấp hành chính Cấp cơ sở là nơi nhân dân cư trú, sinh sống gắn bó chặt chẽ trong quan hệ kinh tế, dòng tộc và văn hoá Cấp cơ sở có một vị trí rất

quan trọng, là nơi giải quyết các mối quan hệ giữa Nhà nước với nhân dân, là địa bàn tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, là nơi trực tiếp sản xuất vật chất, là nền tảng vật chất cơ bản của xã hội, là nơi có thể tổ chức, huy động, phát huy cao độ nội lực quần chúng nhân dân Hiện nay cấp cơ sở ở nước ta chủ yếu là địa bàn nông thôn, nông dân làm nông nghiệp nên có tiềm năng rất lớn về lao động, đất đai, ngành nghề Sản xuất ra lương thực, thực phẩm, của cải vật chất dồi dào cho xã hội Đồng thời cấp cơ sở cũng là nơi tiêu thụ sản phẩm cũng như cung cấp nguyên liệu cho nhiều ngành công nghiệp, thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội

Trong công cuộc xây dựng đất nước, nhiệm vụ đặt ra rất nặng nề Chủ nghĩa Mác - Lênin đã chỉ ra rằng: Giành chính quyền đã khó, giữ chính quyền còn khó hơn nhiều Nhất là trong thời kỳ đổi mới đất nước, chúng ta chủ trương xây dựng nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa thì cấp cơ sở lại càng giữ vị trí quan trọng

Đảng và Nhà nước ta luôn chú trọng việc xây dựng hệ thống chính trị cấp cơ sở, đã ra nhiều nghị quyết về củng cố, kiện toàn, phát triển toàn diện cấp cơ sở, chẳng hạn như Nghị quyết 3, 5, 7 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII, đặc biệt Nghị quyết Trung ương 5 khoá IX nhấn mạnh cần

“Đổi mới và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị ở Cấp cơ sở xã, phường, thị trấn đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước” [18, tr.165], Nghị quyết Trung ương 4, 5, 6 khoá X cũng nhấn mạnh về công tác cán bộ, đặc biệt là Nghị quyết Hội nghị lần thứ 6 khoá X về "Nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng và chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên"

Tuy còn có những quan niệm chưa thật thống nhất, song với cách tiếp

cận nêu trên thì cán bộ chủ chốt cấp cơ sở hiện nay bao gồm các chức danh:

Bí thư Đảng uỷ, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân, Phó Chủ tịch hội đồng nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân

dân, Chủ tịch Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc, Bí thư Đoàn Thanh niên Cộng sản

Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội Liên hiệp phụ nữ, Chủ tịch Hội Nông dân, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh, Trưởng Công an, Chỉ huy trưởng Quân sự, cán bộ Văn phòng - Thống kê, cán bộ Địa chính - Nông nghiệp - Xây dựng & Môi trường, cán bộ Tài chính - Kế toán, cán bộ Văn hoá - Xã hội, cán bộ Tư pháp

- Hộ tịch xã

Cán bộ chủ chốt cấp cơ sở là những người giữ chức vụ quan trọng, là

lực lượng nòng cốt trong tổ chức thuộc hệ thống chính trị ở cơ sở, là những người giữ cương vị chính, phụ trách trong một tổ chức, một tập thể, có ảnh hưởng chính, quyết định và chi phối việc chấp hành, tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ, kế hoạch phát triển kinh tế xã hội ở địa phương đã đề ra, là những người “đứng mũi chịu sào”, chịu trách nhiệm chính trước Đảng trước nhân dân

Cán bộ chủ chốt cấp cơ sở thực hiện việc điều hành bảo đảm sự hoạt động có hiệu quả của các cơ quan đảng, chính quyền ở cơ sở thông qua đội ngũ cán bộ cấp cơ sở Thông qua đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở, cán bộ

cơ sở phát huy vai trò đặc biệt quan trọng với sự phát triển mọi mặt của địa phương Cụ thể, cán bộ cấp cơ sở có những vai trò như sau:

Thứ nhất, cán bộ cấp cơ sở là bộ phận quan trọng trong đội ngũ cán bộ

của hệ thống chính trị ở nước ta

Cán bộ cấp cơ sở là đại diện cho nhân dân trong lãnh đạo, quản lý Nhà nước ở địa phương đồng thời là người trực tiếp lãnh đạo, cụ thể hoá, tổ chức thực hiện thắng lợi chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước

và biến nghị quyết, chủ trương, đường lối, pháp luật đó thành hành động cách mạng của quần chúng nhân dân, cũng như tiến hành các chương trình kinh tế

xã hội ở địa phương Chính họ tạo nên những thành tựu, đúc rút ra những bài

học kinh nghiệm có giá trị góp phần làm quan trọng cho sự phát triển chung của đất nước

Thứ hai, cán bộ cấp cơ sở là cầu nối trực tiếp quan trọng giữa Đảng,

Nhà nước với nhân dân

Năng lực của người cán bộ cấp cơ sở là một trong những nguyên nhân chính quyết định thành công của sự nghiệp đổi mới đất nước nói chung, cấp

cơ sở nói riêng Cán bộ có tài, có đức sẽ thúc đẩy phong trào và ngược lại, nếu người cán bộ cấp cơ sở bị mất uy tín trước nhân dân là đồng nghĩa với việc Đảng mất uy tín với nhân dân, dân sẽ không tin Đảng Trực tiếp, tiếp xúc hàng ngày với nhân dân nên cán bộ cấp cơ sở là cầu nối quan trọng giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân; trực tiếp nắm bắt và phản ánh nguyện vọng tâm

tư tình cảm của nhân dân với Đảng, tạo nên mối liên hệ máu thịt thống nhất giữa Đảng và nhân dân, xây dựng củng cố niềm tin của nhân dân với Đảng

Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ ra rằng “Cán bộ là những người đem chính sách của Đảng, của Chính phủ, giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành Đồng thời đem tình hình của dân chúng báo cáo cho Đảng, cho Chính phủ hiểu rõ để đặt chính sách cho đúng” [41, tr.269]

Thứ ba, cán bộ cấp cơ sở là một trong những dự nguồn quan trọng cung

cấp cho cán bộ lãnh đạo cấp trên

Cán bộ cấp cơ sở đã có nhiều đóng góp, trưởng thành trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Trải qua thời kỳ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân trước đây cũng như hiện nay, họ luôn có bản lĩnh chính trị vững vàng, tích luỹ được nhiều kinh nghiệm trong việc chỉ đạo và thực hiện nhiệm

vụ chính trị, có khả năng sáng tạo, tính nhạy bén và năng động cao Chính vì vậy, cán bộ cấp cơ sở là một trong những dự nguồn quan trọng cung cấp cán

bộ cho cấp trên, vì cơ sở chính là trường học, là nơi rèn luyện, trưởng thành của đội ngũ cán bộ V.I Lênin cũng đã từng khẳng định vai trò to lớn của

người cán bộ lãnh đạo đối với sự nghiệp cách mạng: “Trong lịch sử, chưa hề

có một giai cấp nào giành được quyền thống trị nếu nó không đào tạo được trong hàng ngũ của mình những lãnh tụ chính trị, những đại biểu tiền phong

có đủ khả năng tổ chức và lãnh đạo phong trào” [23, tr.473] Nhấn mạnh vai trò của cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp cơ sở không có nghĩa họ là người quyết định tất cả trong tiến trình sự nghiệp cách mạng, mà cán bộ nói chung, cán bộ cấp cơ sở nói riêng chỉ là một khâu quan trọng, một mắt xích, giữ vị trí then chốt

Đứng trước những nhiệm vụ to lớn của thời kỳ đổi mới, thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, trước những hoàn cảnh và tình thế mới, đòi hỏi đội ngũ cán bộ cấp cơ sở phải có trình độ và hiểu biết toàn diện Đó không chỉ là trình độ chuyên môn, trình độ lý luận chính trị mà còn phải có kiến thức

về quản lý kinh tế, quản lý Nhà nước trên từng lĩnh vực cụ thể: Văn hoá, chính trị xã hội… Có kiến thức, có trình độ mọi mặt sẽ nâng cao khả năng tiếp nhận và xử lý thông tin phục vụ cho công tác lãnh đạo, quản lý, chỉ đạo thực tiễn ở cơ sở Đồng thời sẽ quy tụ được quần chúng tin tưởng vào sự lãnh

đạo của Đảng và Nhà nước, của chính quyền địa phương

1.1.3 Vai trò của lý luận chính trị đối với cán bộ chủ chốt cấp cơ sở

Bước sang giai đoạn cách mạng mới, trước những yêu cầu và nhiệm vụ, đội ngũ cán bộ cơ sở đã không ngững trưởng thành, là lực lượng quyết định quá trình phát triển kinh tế xã hội, an ninh, quốc phòng ở các địa phương, cơ

sở Bên cạnh đó, họ cũng bộc lộ những yếu kém, chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ của giai đoạn cách mạng mới Một bộ phận cán bộ, đảng viên thiếu vững vàng về chính trị, giảm sút ý chí chiến đấu, thoái hoá phẩm chất đạo đức cách mạng, mắc vào tệ tham nhũng Một số ít do nhận thức chậm nên bảo thủ, chưa quan tâm đổi mới Công tác cán bộ còn trì trệ, kéo dài, nhất là chưa xây dựng được đội ngũ cán bộ lãnh đạo một cách chủ động, có kế hoạch, chưa thường xuyên đào tạo, bồi dưỡng để đảm bảo tính liên tục và kế thừa

Vì thế, các Đại hội của Đảng và một số hội nghị Trung ương đã đề ra nhiệm vụ phải nâng cao trình độ trí tuệ trong Đảng, tiếp tục bồi dưỡng cán bộ, đảng viên về những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Đặc biệt, ngày 12/5/1999, Bộ chính trị Ban chấp hành Trung ương khoá VIII đã ban hành Quy định số 54 QĐ/TƯ về chế độ học tập lý luận chính trị trong Đảng, trong đó có đề cập đến các loại chương trình: Sơ cấp lý luận chính trị, trung cấp lý luận chính trị, cao cấp lý luận chính trị Khoản 2, điều 2

có ghi rõ: “Đảng viên là cán bộ lãnh đạo chủ chốt ở cơ sở phải học xong chương trình trung học chính trị tại các trường chính trị Tỉnh, thành phố” Theo đó, tiêu chuẩn trình độ lý luận chính trị của cán bộ ở cơ sở là phải học xong chương trình “Trung cấp lý luân chính trị”

Nghị quyết hội nghị lần thứ V, Ban chấp hành Trung ương khoá IX đã khẳng định nhiệm vụ chủ yếu của công tác lý luận trong giai đoạn hiện nay là:

“Nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục lý luận chính trị, tạo sự thống nhất cao hơn nữa trong Đảng, sự đồng thuận trong nhân dân”, và: “Cần đổi mới nạnh mẽ chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học lý luận, coi trọng chất lượng và tính hiệu quả Tổ chức học tập một cách nghiệm túc, có hệ thống chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, chủ nghĩa yêu nước truyền thống cách mạng của dân tộc, của Đảng” [18,tr.135 - 136]

Văn kiện Đại hội X của Đảng tiếp tục khẳng định “Đổi mới công tác giáo dục lý luận chính trị, tư tưởng trong Đảng, trước hết cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo và quản lý chủ chốt các cấp; đổi mới nội dung phương pháp học tập

và giảng dạy trong hệ thống trường chính trị, nâng cao tính thiết thực và hiệu quả của chương trình” [15, tr.131]

Việc nâng cao trình độ lý luận chính trị có tầm quan trọng đặc biệt và cần thiết đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên và cán bộ chủ chốt cấp cơ sở Khẳng định điều đó là do:

Một là, lý luận chính trị đóng vai trò định hướng cho hoạt động lãnh

đạo, quản lý nói chung, cán bộ chủ chốt cấp cơ sở nói riêng

Mọi thắng lợi, tổn thất của cách mạng nước ta đều liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến việc Đảng ta vận dung chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào từng hoàn cảnh lịch sử cụ thể, mức độ quán triệt tổ chức thực hiện các Nghị quyết, chỉ thị của Đảng và Nhà nước Do đó, mục đích của việc nâng cao trình độ lý luận chính trị sẽ trang bị cho người cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp cơ sở thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng, phương pháp luận đúng đắn, nhãn quan chính trị rộng lớn để nhận thức vấn đề một cách toàn diện, có ý thức tự giác và tích cực trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ do Đảng đề ra, tổ chức thực hiện nhiệm vụ đạt kết quả cao Có nắm vững thực chất tính cách mạng và tính khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng mới có khả năng hiểu được bản chất và chiều hướng phát triển của sự vật để đề ra đường lối, chính sách đúng đắn, đáp ứng những yêu cầu của cách mạng Trình độ lý luận Mác - Lênin của một Đảng phụ thuộc vào việc nghiên cứu, học tập lý luận của Đảng đó Vì vậy, Đảng cộng sản phải coi trọng việc nâng cao trình độ lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên nói chung, cán bộ lãnh đạo cấp cơ sở nói riêng nhằm xây dựng Đảng trở thành Đảng vững mạnh, đạo đức, văn minh Coi việc nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo cấp cơ sở có tầm quan trọng đặc biệt, đóng góp to lớn vào thắng lợi của công cuộc đổi mới hiện nay

Thông qua việc học tập nâng cao trình độ lý luận chính trị, người cán

bộ cấp cơ sở được trang bị những kiến thức cơ bản về quản lý kinh tế, kiến thức nghiệp vụ công tác Đảng, công tác chính quyền, thấy rõ được vị trí, vai

trò, chức năng, nhiệm vụ của từng chức danh mình đang đảm nhận Các kiến thức về Nhà nước, về pháp luật, các bộ luật cơ bản…, định hướng cho họ, giúp họ làm chủ, tự tin, đánh giá đúng, xác định đúng những hiện tượng nảy sinh trong cuộc sống, rút ra kết luận để chỉ đạo hành động, giải quyết vấn đề một cách nhanh chóng và đúng đắn Khi đề cập đến vai trò của lý luận, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt

mà đi”, bởi "lý luận như cái kim chỉ nam, nó chỉ phương hướng cho chúng ta trong công việc thực tế” [41, tr.233 - 234]

Vì thế, tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII, Đảng ta đã chỉ rõ: “Mọi cán bộ, đảng viên, trước hết là cán bộ lãnh đạo chủ chốt phải có kế hoạch thường xuyên học tập, nâng cai trình độ lý luận chính trị, kiến thức và năng lực hoạt động thực tiễn” [13, tr.140 - 141] Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ

IX khẳng định: “Các cấp uỷ tổ chức, hướng dẫn và kiểm tra Đảng viên học tập, không ngừng nâng cao trình độ chính trị, học vấn, chuyên môn, nghiệp

vụ, kiến thức lãnh đạo, quản lý và vận động nhân dân…” [16, tr.140] Nghị quyết hội nghị lần thứ 5 Ban chấp hành Trung ương khoá X tiếp tục khẳng định “Công tác tư tưởng, lý luận là một bộ phận cấu thành đặc biệt quan trọng trong toàn bộ hoạt động của Đảng; là lĩnh vực trọng yếu để xây dựng, bồi đắp nền tảng chính trị của chế độ, tuyên truyền, giáo dục, động viên và tổ chức nhân dân thực hiệncác nhiệm vụ cách mạng, khẳng định và nâng cao vai trò tiên phong của Đảng về chính trị, lý luận, trí tuệ, văn hoá và đạo đức…”

Hai là, lý luận chính trị giúp cho người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở kiên

định trong cuộc đấu tranh tư tưởng của Đảng chống lại các quan điểm sai trái,

cơ hội, phản động, bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước

Trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế hiện nay vừa có những khó khăn, phức tạp, vừa mở ra cho chúng ta những cơ hội mới để tiến lên, đồng

thời cũng tạo ra những khuynh hướng cơ hội về kinh tế cũng như chính trị Các thế lực thù địch vẫn không ngừng chống phá cách mạng của nhân dân ta, hòng làm tan rã Đảng, chế độ ta Nội dung và phương pháp của các thế lực đối lập thù địch đó không hề thô sơ và lộ liễu mà hết sức tinh vi, phức tạp Những ý đồ chính trị, những vấn đề chính trị thường được đề cập, đưa ra dưới hình thức những “tất yếu kinh tế, kỹ thuật” “những tất yếu hành chính, quản lý”, “Cơ sở văn hoá chung…” [3, tr.5] tạo “diễn biến hoà bình” từ trong Đảng, kích động chia rẽ nội bộ Đảng, chia rẽ Đảng, Nhà nước với nhân dân

Hiện nay, đa số cán bộ, đảng viên nói chung, cán bộ lãnh đạo các cấp nói riêng vững vàng, đúng đắn về chính trị, tư tưởng thì một bộ phận trong số

họ lại có nhưng mơ hồ, chệch choạc ở mức độ này hay mức độ khác về nhận thức, quan điểm, có hiện tượng phai nhạt lý tưởng, phai nhạt chủ nghĩa, phai nhạt mục tiêu cuối cùng, âm mưu bác bỏ toàn bộ và triệt để chủ nghĩa Mác - Lênin Có người bề ngoài thừa nhận chủ nghĩa Mác - Lênin, nhưng trong thực chất không tin Có người ca ngợi hết lời chủ nghĩa tư bản, đòi Đảng rút lui, đòi từ bỏ con đường chủ nghĩa xã hội, đòi bỏ điều 4 Hiến pháp, đòi đa nguyên, đa Đảng Họ còn biến lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin thành những giáo điều chết cứng, cố tình dùng những luận điểm kinh điển để biện

hộ cho nhận thức và ý định chủ quan của mình, trong khi chính họ cũng chưa hiểu thực sự đầy đủ, sâu sắc về nội dung, hoàn cảnh lịch sử, xuất xứ của những luận điểm kinh điển đó

Rõ ràng, cuộc đấu tranh tư tưởng, ý thức của chúng ta chống lại quan điểm thù địch, sai trái, những khuynh hướng lệch lạc là hết sức gay gắt, quyết liệt Lĩnh vực tư tưởng, lý luận thực sự là một mặt trận nóng bỏng Vì thế, trong giai đoạn cách mạng hiện nay, tổ chức cho cán bộ cấp cơ sở học tập thường xuyên, nắm vững bản chất khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác

- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cương lĩnh, đường lôi, chính sách của Đảng là

yêu cầu cấp bách Đây là cơ sở cần thiết để đấu tranh chống lại mọi biểu hiện của chủ nghĩa hoài nghi, xét lại, phê phán những biểu hiện hoang mang, dao động, phủ nhận chủ nghĩa Mác - Lênin, chống lại sự nghiệp đổi mới của Đảng

và nhân dân ta, bác bỏ những quan điểm đòi đa nguyên, đa Đảng, đòi đưa đất nước theo mô hình phát triển tư bản chủ nghĩa…

Ba là, việc nâng cao trình độ lý luận chính trị cho cán bộ chủ chốt cấp

cơ sở còn xuất phát từ yêu cầu, nhiệm vụ của chính bản thân đội ngũ trong giai đoạn hiện nay

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã tập trung chú ý từng bước xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo có “tài, đức”, đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng đòi hỏi Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, còn bộc lộ một số yếu kém về phẩm chất cũng như năng lực của một bộ phận cán bộ cấp cơ sở như thoái hoá về lối sống, đạo đức, quan liêu, tham nhũng,

vi phạm quyền làm chủ của dân Thực tiễn chứng minh, nơi nào có đội ngũ cán bộ mạnh, gương mẫu, nơi đó sẽ tạo ra không khí mới cho phong trào quần chúng đấu tranh cải tạo xã hội, xây dựng xã hội mới trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay

Mặt khác, chúng ta tiến hành xây dựng đất nước, bảo vệ Tổ quốc trong bối cảnh quốc tế hết sức phức tạp, cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc vẫn đang diễn ra quyết liệt Cách mạng khoa học kỹ thuật, công nghệ đang phát triển như vũ bão Trong khi đó, trình độ các mặt của chúng ta còn nhiều hạn chế, nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn chưa được tổng kết, chưa được là sáng tỏ… “Công tác lý luận còn lạc hậu trên một số mặt, chưa đáp ứng được đòi hỏi của thực tiễn đang vận động nhanh chóng, phong phú, phức tạp; chưa giải đáp được nhiều vấn đề do thực tiễn đất nước đặt ra…” [Nghị quyết TW 5 khoá X] Công cuộc đổi mới đất nước đang đặt ra rất nhiều vấn đề phải vừa làm vừa theo dõi, tổng kết thực tiễn để phát triển lý luận; phải trên cơ sở nắm vững lý luận và tổng kết thực tiễn mà đề ra các quyết sách lớn

Trong giai đoạn cách mạng mới, hoạt động của cán bộ, đảng viên nói chung trong đó có đội ngũ cán bộ cấp cơ sở nói riêng cũng không thể theo lối kinh nghiệm của chủ nghĩa, giáo điều, rập khuôn, máy móc mà họ phải không ngừng nỗ lực vươn lên phấn đấu nâng cao trí tuệ, hiểu biết, đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra Họ phải luôn luôn bám sát cuộc sống, phải biết phát huy tiềm năng, thế mạnh của địa phương, cơ sở, tận dụng lợi thế để phát triển, kịp thời phát hiện và nâng cao những sáng kiến của nhân dân, tiếp tục làm sáng tỏ những vấn đề của sự nghiệp cách mạng trong giai đoạn mới Do đó, học tập nâng cao trình độ mọi mặt, trong đó có học tập lý luận chính trị sẽ khắc phục được những căn bệnh kinh nghiệm và giáo điều, nâng cao năng lực vận dụng

lý luận, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, khả năng nhanh nhạy trong việc thu nhận và xử lý thông tin, nắm bắt, phân loại vấn đề, tìm ra những vấn đề chủ yếu để tổng kết thực tiễn, tránh rơi vào giáo điều, rập khuôn, duy ý chí, tìm ra những bước đi, phương pháp và hình thức thích hợp

để đạt mục tiêu đề ra Đồng thời, biết khái quát hoá những vấn đề của thực tiễn, phát hiện tính quy luật và phương pháp phát triển các mặt kinh tế xã hội của địa phương, cơ sở

Không ngừng được học tập nâng cao nhận thức về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, thường xuyên được bổ sung những thành tựu mới của khoa học công nghệ tiên tiến, hiện đại, bổ sung những tinh hoa trí tuệ của nhân loại, chắc chắn người cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp cơ sở sẽ ngày càng tăng thêm được hiệu quả trong hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo thực tiễn

Bốn là, việc nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ lãnh

đạo chủ chốt cấp cơ sở còn là nhân tố tác động tích cực đến cuộc đấu tranh chống tham nhũng và các tệ nạn xã hội hiện nay

Tham nhũng và tệ nạn xã hội là những vấn đề đã và đang gây ra nhiều tiêu cực trong các lĩnh vực của đời sống xã hội Nạn tham nhũng diễn ra

nghiêm trọng, kéo dài gây bất bình trong nhân dân và là một nguy cơ lớn đe doạ sự sống còn của chế độ ta

Thực tế vừa qua cho thấy, không ít cán bộ, đảng viên đã có biểu hiện suy thoái tư tưởng chính trị, phai nhạt mục tiêu lý tưởng, sa sút về phẩm chất, đạo đức, lối sống, mang nặng cá nhân chủ nghĩa, làm giàu bất chính, chạy theo lối sống thực dụng, quan liêu, tham nhũng Không ít cán bộ lãnh đạo và quản lý các cấp mang nặng tư tưởng cá nhân, tham vọng quyền lực, danh lợi, cục bộ, chưa gương mẫu rèn luyện bản thân, chưa thực hiện tốt Nghị quyết của Đảng, một số sa ngã biến chất và không ít người phạm tội, lãnh án vì tham nhũng Không phải là ngoại lệ, tham nhũng ở nước ta hiện nay vẫn là biểu hiện sự tha hoá của Nhà nước, cho dù chỉ là một bộ phận công chức Nhà nước tham nhũng

Đối với Đảng Cộng sản cầm quyền, sự xuất hiện những tệ nạn trên trong bộ máy Đảng và Nhà nước là một trong bốn thách thức nghiêm trọng

mà Đảng ta đã cảnh báo Nếu không khắc phục kịp thời, các thách thức đó sẽ làm triệt tiêu năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu và vô hiệu hoá vai trò lãnh đạo của Đảng Như V.I.Lênin đã dạy: “Nếu còn có một hiện tượng như nạn hối lộ, nếu còn có thể hối lộ được, thì cũng không thể nói đến chính trị được, vì mọi biện pháp đều sẽ lơ lửng trên không trung, sẽ hoàn toàn không mang lại kết quả gì cả” [32, tr.218] Nghị quyết Trung ương 3 khoá X khẳng định “Tham nhũng, lãng phí vẫn diễn ra nghiêm trọng ở nhiều ngành, nhiều cấp, nhiều lĩnh vực với phạm vi rộng, tính chất phức tạp, gây hậu quả xấu về nhiều mặt, làm giảm sút lòng tin của nhân dân, là một trong những nguy cơ lớn đe dọa sự tồn vong của Đảng và chế độ ta”

Vì vậy, việc nâng cao trình độ lý luận chính trị cho cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp cơ sở có vai trò quan trọng trong quá trình đấu tranh chống tham nhũng và các tệ nạn xã hội, có ý nghĩa sống còn trong công cuộc đổi mới hiện nay Được nâng cao sự hiểu biết, nâng cao nhận thức, khả năng vận dụng chủ

nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chủ trương, đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước trong công việc, trong cuộc sống thì khi đứng trước mọi hoàn cảnh dù khó khăn, phức tạp, đầy cám dỗ, người cán bộ cấp cơ sở cũng vững vàng vượt qua Đó cũng là cơ sở giúp họ quyết tâm xây dựng môi trường xã hội lành mạnh, góp phần vào việc củng cố

cơ sở Đảng vững mạnh và đưa công cuộc đổi mới giành thắng lợi

Năm là, nâng cao trình độ lý luận chính trị giúp cho cán bộ cấp cơ sở

có niềm tin khoa học vào chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, củng cố đạo đức cách mạng

Xây dựng niềm tin cách mạng cho cán bộ, đảng viên là vấn đề cơ bản

có ý nghĩa sống còn của cách mạng Niềm tin chi phối một cách chặt chẽ tư tưởng và hành động của con người Nếu thiếu niềm tin thì con người sẽ bị tước mất những ý chí, khát vọng nghị lực, lòng nhiệt thành, sự cổ vũ cần thiết đối với kết quả của bất kỳ công việc gì Niềm tin Cộng sản là niềm tin có cơ

sở khoa học, nó là yếu tố then chốt trong việc hình thành nhân cách xã hội chủ nghĩa Nền móng của nó là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các chủ trương đường lối Cho nên, nâng cao trình độ lý luận chính trị cho cán bộ cấp cơ sở sẽ có tác dụng từng bước nâng cao niềm tin cách mạng cho họ Bởi vì, những tri thức lý luận chính trị của chủ nghĩa Mác - Lênin và

tư tưởng Hồ Chí Minh mà họ có được trong quá trình học tập sẽ được hoà quyện với kinh nghiệm bản thân mà mỗi người tích luỹ được trong công tác, trong cuộc sống Sự thống nhất đó là cơ sỏ cho niềm tin cộng sản

Với ý nghĩa đó, Nghị quyết hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII đề ra nhiệm vụ chủ yếu là: “Có kế hoạch tập trung đào tạo, bồi dưỡng cán bộ xã, phường về văn hoá, chính trị, pháp luật, quản lý kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng” [14, tr.92]

Đảng tiền phong thì trước hết phải tiền phong về lý luận Người cán cấp cơ sở - cũng trước hết phải tiền phong về trình độ lý luận chính trị Trình

độ lý luận chính trị càng được nâng cao thì mức độ hiểu lý luận và đường lối càng sâu sắc, năng lực vận dụng lý luận, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước trong công tác càng cao Quan tâm đặc biệt trang bị hệ thống kiến thức khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng, lý luận khoa học lãnh đạo, quản lý…mới có thể nâng tầm trí tuệ, nâng cao bản lĩnh chính trị cho đội ngũ cán bộ cấp cơ sở Và khi gặp khó khăn không bị động, không lúng túng, hoang mang mà còn biết bảo

vệ quan điểm của Đảng, phê phán các quan điểm lệch lạc, đấu tranh chống các luận điểm xuyên tạc đường lối của Đảng, bôi nhọ chủ nghĩa Mác - Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh Đồng thời không ngừng rèn luyện đạo đức cách mạng

để trở thành người cán bộ vừa “hồng”, vừa “chuyên”

Trong giai đoạn hiện nay, yêu cầu Đảng phải vững vàng về tư tưởng chính trị, thống nhất về nhận thức ý chí và hành động mới có thể đứng vững

và phát triển đi lên được Vì thế, nâng cao trình độ lý luận chính trị còn giúp người cán bộ cấp cơ sở quy tụ được quần chúng nhân dân đoàn kết, thống nhất cao với chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, tạo điều kiện thuận lợi để đường lối chính sách của Đảng dễ dàng đi vào thực tiễn cuộc sống

1.1.4 Những nhân tố ảnh hưởng đến trình độ lý luận chính trị của cán bộ chủ chốt cấp cơ sở

Sự quan tâm của các cấp ủy đảng, chính quyền đối với công tác giáo dục lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ chủ chốt ở cơ sở

Đảng bộ, chính quyền tỉnh thường xuyên quan tâm, chỉ đạo việc đào tạo bồi dưỡng cán bộ nói chung và công tác giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ Tỉnh uỷ Hà Tĩnh đã có nhiều chỉ thị, nghị quyết, các văn bản hướng

dẫn việc tổ chức học tập lý luận chính trị cho cán bộ, nhất là cán bộ cơ sở

Từ việc nâng cao chất lượng giáo dục và các điều kiện đảm bảo cho giáo dục lý luận chính trị tại Trường Chính trị Trần Phú và các Trung tâm Bồi dưỡng chính trị cấp huyện Ban Thường vụ Tỉnh uỷ Hà Tĩnh đã có Nghị quyết 07 khoá XVI (nhiệm kỳ 2005-2010) “về tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ tại Trường Chính trị Trần Phú và trung tâm bồi dưỡng chính trị các huyện, thị, thành phố”, trong

đó xác định “Phấn đấu đến năm 2015, đạt 100% cán bộ cấp trưởng, phó phòng và đội ngũ chuyên viên các sở, ban, ngành cấp tỉnh, cấp huyện và cán bộ chủ chốt cấp cơ sở có trình độ trung cấp lý luận chính trị - hành chính, được bồi dưỡng kiến thức theo chức danh và yêu cầu công việc ” Nghị quyết 09 khoá XVI (nhiệm kỳ 2005-2010) về nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở xã, phường, thị trấn” xác định “Đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở” Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII (nhiệm kỳ 2010-2015) tiếp tục nhấn mạnh “Tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng công tác đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị Triển khai tích cực, có hiệu quả Nghị quyết 07 của Tỉnh uỷ (khoá XVI) nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ cơ sở Quán triệt và thực hiện tốt Quy định 54 của

Bộ Chính trị (khoá VIII) về chế độ học tập lý luận chính trị trong Đảng”,

“Tăng cường công tác giáo dục chính trị tư tưởng, chú trọng công tác giáo dục truyền thống, giáo dục đạo đức cách mạng, lối sống cho cán bộ, đảng viên và nhân dân, nhất là tầng lớp thanh, thiếu niên; gắn kết chặt chẽ công tác tư tưởng với việc triển khai kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh; coi trọng công tác phòng, chống các quan điểm, tư tưởng lệch lạc, lối sống thực dụng, chống mọi biểu hiện “tự chuyển hoá, tự diễn biến” trong cán bộ, đảng viên và nhân dân”

Đặc trưng của công tác giáo dục lý luận chính trị và trình độ lý luận chính trị của cán bộ chủ chốt ở cơ sở

Một là, tính trừu tượng và tính khái quát hóa cao

Để xây dựng hệ thống lý luận, trong quá trình nhận thức, tư duy con người luôn diễn ra quá trình trừu tượng hóa, khái quát hóa những tri thức thu được về thế giới, những quy luật vận động và phát triển của các lĩnh vực khác nhau trong đời sống xã hội

Các hình thức thể hiện lý luận nói chung, lý luận chính trị nói riêng như khái niệm, nguyên lý, quy luật, phạm trù…đều là kết quả của quá trình trừu tượng hóa, khái quát hóa cao của tư duy con người trong quá trình nhận thức thế giới

Nhờ có đặc trưng trừu tượng hóa, lý luận hướng con người vào việc tìm

ra chân lý, nắm bắt những mối quan hệ khách quan có tính bản chất, phát hiện

ra các quy luật chi phối sự vận động và phát triển của sự vật hiện tượng trong thế giới Khái quát hóa giúp cho con người xây dựng các khái niệm, phạm trù,

từ đó xây dựng nên các lý thuyết khoa học Khái quát hóa được thực hiện trên

cơ sở một số thuộc tính, đặc tính quan trọng nào đó đã được tư duy trừu tượng tách ra khỏi những thuộc tính, đặc tính khác Từ những thuộc tính đã được trừu tượng hóa, tư duy đi đến khái quát thành cái chung bản chất, mang tính quy luật

Mang đặc trưng tính trừu tượng hóa và khái quát hóa cao nên lý luận, lý luận chính trị là hệ thống tri thức đem lại cho con người sự hiểu biết sâu sắc về bản chất, tính quy luật các mối liên hệ tất yếu trong sự vận động và phát triển của sự vật hiện tượng và do đó giúp cho con người có thể tiếp cận bản chất sâu

xa của sự vật vốn thường bị che lấp bởi các hiện tượng ngẫu nhiên, đơn lẻ, bề ngoài; giúp cho con người không ngừng khám phá thế giới, đáp ứng nhu cầu thực tiễn đặt ra