Giải quyết khiếu nại hành chính với giữ ổn định chính trị xã hội ở hà tĩnh

Từ kết quả giải quyết đã sửa đổi, thậm chí thu hồi, huỷ bỏ quyết định hành chính một số cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền không đúng pháp luật, ảnh hưởng lợi ích công cộng, các chủ t

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN VĂN AN

GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH

VỚI GIỮ ỔN ĐỊNH CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI Ở HÀ TĨNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

Hà Nội - 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN VĂN AN

GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH

VỚI GIỮ ỔN ĐỊNH CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI Ở HÀ TĨNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Chính trị học

Mã số: 60 31 02 01

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Lưu Văn Sùng

Hà Nội - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn của GS.TS Lưu Văn Sùng Các số liệu, trích dẫn trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất

kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Nguyễn Văn An

LỜI CẢM ƠN

Để nâng cao kiến thức, phục vụ công tác chuyên môn của bản thân tại

địa phương, ngoài việc tự nghiên cứu, đúc rút kinh nghiệm từ các đồng

nghiệp đi trước, Tôi không có cách nào khác là phải học tập, tiếp thu tri thức

của các giảng viên ở các trường Đại học có uy tín

Trong điều kiện vừa phải công tác, vừa phải theo học lớp Thạc sĩ,

chuyên ngành Chính trị học do Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân

văn, Đại học Quốc gia Hà Nội mở tại Đại học Hà Tĩnh, Tôi vô cùng biết ơn

các giảng viên không quản ngại khó khăn đã trực tiếp về địa phương, nơi Tôi

đang công tác để truyền đạt cho Tôi những kiến thức về khoa học chính trị -

một ngành khoa học của các chuyên ngành khoa học khác hết sức quý giá và

hữu ích để Tôi tiếp cận, giải quyết các vấn đề đặt ra trong quá trình thực hiện

nhiệm vụ chính trị được giao

Để hoàn thành các môn học do trường đặt ra, cũng như luận văn Thạc

sĩ với đề tài “Giải quyết khiếu nại hành chính với giữ vững ổn định chính trị -

xã hội ở Hà Tĩnh”, Tôi đã được sự giúp đỡ, hướng dẫn và tạo mọi điều kiện

của lãnh đạo nhà trường, lãnh đạo khoa và các thầy, cô giáo Tôi xin bày tỏ

lòng cảm ơn chân thành về những sự giúp đỡ to lớn đó

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới GS.TS Lưu Văn Sùng - nguyên

Viện trưởng Viện khoa học Chính trị, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí

Minh đã trực tiếp hướng dẫn, góp ý và chỉ bảo Tôi hoàn thành luận văn này

Tôi cũng xin cảm ơn lãnh đạo cơ quan, đồng nghiệp, bạn bè nơi Tôi

đang công tác và gia đình đã tạo mọi điều kiện, động viên, khích lệ Tôi trong

suốt quá trình học tập

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Văn An

MỤC LỤC

Mở đầu 1

Chương 1 KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH VÀ VAI TRÒ CỦA GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH VỚI SỰ ỔN ĐỊNH CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI 9

1.1 Khái niệm, đối tượng, phạm vi khiếu nại hành chính và giải quyết

khiếu nại hành chính 9

1.1.1 Khái niệm về khiếu nại hành chính và giải quyết khiếu nại hành chính 9

1.1.2 Đối tượng bị khiếu nại, giải quyết khiếu nại hành chính 10

1.2 Vai trò của giải quyết khiếu nại hành chính đối với ổn định chính trị -

xã hội 16

1.2.1 Khái niệm ổn định chính trị - xã hội 16

1.2.2 Vai trò của ổn định chính trị - xã hội 17

1.2.3 Nguyên nhân, xu hướng và hậu quả của xung đột xã hội 18

1.2.4 Trạng thái xung đột và giải tỏa xung đột 24

1.3 Các điều kiện đảm bảo giải quyết khiếu nại 25

1.3.1 Điều kiện chính trị, pháp luật 25

1.3.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 31

1.3.3 Các điều kiện khác 32

Chương 2 KHIẾU NẠI VÀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ TĨNH - NGUYÊN NHÂN, XU HƯỚNG VÀ NHỮNG YÊU CẦU, GIẢI PHÁP HIỆN NAY 34

2.1 Nguyên nhân, xu hướng và những kinh nghiệm của tỉnh Hà Tĩnh 34

2.1.1 Nguyên nhân, xu hướng khiếu nại và việc giải quyết khiếu nại hành chính

ở tỉnh Hà Tĩnh 34

2.1.2 Kinh nghiệm thực tế của tỉnh Hà Tĩnh 50

2.2 Yêu cầu và giải pháp nâng cao hiệu quả, hiệu lực giải quyết khiếu nại hành chính ở tỉnh Hà Tĩnh hiện nay 59

2.2.1 Những yêu cầu khách quan phải nâng cao hiệu quả, hiệu lực giải quyết

khiếu nại hành chính ở tỉnh Hà Tĩnh 59

2.3 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả, hiệu lực công tác giải quyết

khiếu nại hành chính ở tỉnh Hà Tĩnh hiện nay 64

2.3.1 Những giải pháp hạn chế phát sinh khiếu nại 64

2.3.2 Những giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả giải quyết khiếu nại đã

pháp sinh 68

KẾT LUẬN 72

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 74

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Khiếu nại là quyền của công dân được ghi nhận trong Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, là công cụ pháp lý để công dân bảo vệ quyền và lợi ích của mình khi bị xâm phạm; là phương thức để nhân dân tham gia giám sát việc thực thi quyền lực bộ máy nhà nước; biểu hiện sinh động chế độ chính trị dân chủ Nhà nước XHCN Do đó, giải quyết khiếu nại không những

là trách nhiệm của các cơ quan nhà nước mà còn thể hiện mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân Thông qua giải quyết khiếu nại, Đảng và Nhà nước kiểm tra tính đúng đắn, sự phù hợp của chính sách, pháp luật đã ban hành, từ đó có cơ sở bổ sung, sửa đổi các cơ chế, chính sách, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, hiệu quả quản lý của Nhà nước, giữ vững ổn định chính trị - xã hội

Trong thời gian qua Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách tăng cường công tác giải quyết khiếu nại Quá trình thực hiện quản lý được Đảng giao, nhân dân ủy quyền, cơ quan hành chính nhà nước các cấp đã tiếp nhận hàng trăm nghìn đơn thư các loại Tiến hành thẩm tra, xác minh, giải quyết nhiều vụ việc khiếu nại trên các lĩnh vực (đất đai, bồi thường GPMB, chế độ chính sách ) Từ kết quả giải quyết đã sửa đổi, thậm chí thu hồi, huỷ bỏ quyết định hành chính một số cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền không đúng pháp luật, ảnh hưởng lợi ích công cộng, các chủ thể khác; thu hồi về tập thể, hoàn trả cho công dân các tài sản hợp pháp bị xâm hại; đặc biệt, thông qua việc giải quyết khiếu nại cơ quan nhà nước đã kịp thời bổ sung các thể chế nhằm bịt “lỗ hổng”, “khoảng trống” mà pháp luật chưa quy định, hoặc điều chỉnh, bãi bỏ các quy định vi hiến, không phù hợp thực tiễn; tham mưu cấp ủy Đảng các cấp những chủ trương, nghị quyết chỉ đạo cơ quan nhà nước quản lý xã hội ngày càng tốt hơn

Từ việc tổng kết hàng năm thực hiện Luật Khiếu nại, tố cáo do trung ương và địa phương tổ chức cho thấy kết quả giải quyết khiếu nại hành chính

đã góp phần quan trọng trong việc đảm bảo an ninh trật tự chung [21,tr.1] Các cấp, ngành ngày càng nhận thức rõ hơn vai trò, ý nghĩa và tầm quan trọng của công tác giải quyết khiếu nại hành chính, từ đó đã có nhiều cố gắng, nỗ lực nâng cao hiệu quả công tác này

Khiếu nại, tố cáo là biểu hiện của xung đột trải qua các giai đoạn: Ngấm ngầm, công khai, đối đầu căng thẳng, có thể bùng phát thành điểm nóng xã hội hoặc điểm nóng chính trị xã hội Giải quyết khiếu nại, tố cáo là giải tỏa xung đột để không bùng phát thành điểm nóng

Tại một số thời điểm, ở một số địa phương tình hình khiếu nại, tố cáo vẫn diễn biến rất phức tạp, do không kịp thời giải quyết đã phát sinh điểm nóng khiếu kiện tập thể găy gắt, thậm chí có nơi đã xuất hiện biểu tình, phản đối chống chính quyền, tiềm ẩn nguy cơ mất ổn định khó lường, ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự, và có thể gây bất ổn về mặt chính trị, tâm lý xã hội; uy tín, môi trường đầu tư tại địa phương bị giảm sút (khiếu kiện nông dân ở Vũ Thư, Thái Bình 1997; khiếu kiện đòi đất, lập nhà nước tự trị ở Tây Nguyên 2001-2004; gần đây là cưỡng chế, thu hồi đất ở Tiên Lãng, Hải Phòng 2013 v.v ) Những hạn chế, yếu kém nói trên có nguyên nhân khách quan, nhưng trực tiếp và quyết định vẫn là chủ quan do cấp ủy, chính quyền ở nơi đó còn xem nhẹ công tác giải quyết khiếu nại; không coi đây là nhiệm vụ chính trị trọng yếu, giải pháp hữu hiệu trong điều hành, quản lý nhà nước

Hiện nay, Đảng và Nhà nước đang tập trung đẩy nhanh và mạnh quá trình phát triển kinh tế, thực hiện CNH-HĐH đất nước “phấn đấu đến năm

2020 đưa nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp” [11,tr.4] Ngoài việc xây dựng các cơ chế, chính sách thì nhu cầu thu hồi, bồi thường GPMB

đất để xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế, kỹ thuật (khu công nghiệp, khu công nghệ cao, công trình thuỷ, nhiệt điện, sân bay, bến cảng, mạng lưới giao thông, thông tin liên lạc ) phục vụ phát triển KT,XH, đã tác động đến đời sống dân sinh nơi thực hiện dự án, cũng làm phát sinh đơn thư khiếu nại

Hà Tĩnh cũng không nằm ngoài quy luật chung của cả nước, là một tỉnh thuộc duyên hải Bắc Trung Bộ, có điều kiện tự nhiên và xã hội khá thuận lợi nhưng vẫn còn nghèo Thực hiện Nghị quyết Đại hội tỉnh Đảng bộ lần thứ XVI (2005-2010) và lần thứ XVII (2010-2015), những năm gần đây tỉnh đang tập trung triển khai quyết liệt nhiều chương trình, dự án KT,XH lớn nhằm thu hút đầu tư, đẩy nhanh tốc độ phát triển và chuyển dịch cơ cấu KT,XH Cùng một thời điểm, đã tiến hành thu hồi, GPMB hỗ trợ tái định cư nhiều dự án phát triển KT,XH, chỉnh trang đô thị nên việc thu hồi đất với diện tích lớn, ở nhiều nơi đã ảnh hưởng trực tiếp đến đất sản xuất, giải quyết việc làm, đời sống sinh hoạt nơi triển khai dự án [24,tr.2,3,4], chắc chắn sẽ phát sinh đơn thư Và nếu Tỉnh ủy, UBND tỉnh không tập trung giải quyết thoả đáng, lâu dài các lợi ích chính đáng của nhân dân bị ảnh hưởng bởi dự án, đặc biệt là không làm tốt công tác giải quyết khiếu nại của công dân thì sẽ nảy sinh mâu thuẫn, khó tạo được sự đồng thuận giữa chính quyền, nhà đầu tư và nhân dân, an ninh chính trị - xã hội sẽ thiếu ổn định, khó khăn cho việc triển khai các chương trình, mục tiêu đã đề ra

Nhận thức rõ việc giải quyết tốt khiếu nại là góp phần giữ ổn định chính trị - xã hội trên địa bàn, tạo môi trường thuận lợi để phát triển KT,XH bền vững của tỉnh trong giai đoạn hiện nay và tiếp theo; đây cũng là những trăn trở trong thực hiện nhiệm vụ công tác được giao và quá trình học tập, vì

thế tác giả chọn đề tài “Giải quyết khiếu nại hành chính với giữ ổn định

chính trị - xã hội ở Hà Tĩnh” làm luận văn thạc sĩ khoa học chính trị

2 Tình hình nghiên cứu

Khiếu nại và giải quyết khiếu nại hành chính là vấn đề được nhiều nhà khoa học, nhà quản lý quan tâm Vì thế mà những năm gần đây đã có nhiều công trình khoa học được công bố liên quan đến công tác giải quyết khiếu nại hành chính Các công trình tiêu biểu được chia thành các nhóm vấn đề sau:

Nhóm công trình khoa học nghiên cứu áp dụng pháp luật về đất đai trong giải quyết khiếu nại, giải quyết tranh chấp đất đai có các công trình tiêu biểu như:

- Các công trình khoa học đăng tải trên các tạp chí: TS Trần Kim Cúc

và Ths Nguyễn Thị Phượng với bài Khiếu kiện về đất đai thực trạng và giải

pháp, Tạp chí quản lý nhà nước, tháng 10/2003; Nguyễn Như Dũng, Phân định thẩm quyền giải quyết tranh chấp, khiếu nại về đất đai giữa cơ quan Hành chính và Tòa án, Tạp chí Thanh tra tháng 7/2004; Nguyễn Như Dũng, Một số giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp, khiếu nại về đất đai, Tạp chí Thanh tra tháng 11/2005; Nguyễn Tân Đông với bài Giải pháp nào cho việc nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại về đất đai, Tạp Chí

Thanh tra tháng 8/2007; Lữ Ngọc Bình với bài Một số vướng mắc trong giải

quyết khiếu nại, tồn đọng về đất đai, Tạp Chí Thanh tra tháng 12/2007; Vũ

Văn Sê với bài Những vấn đề đặt ra trong việc áp dụng pháp luật để giải

quyết khiếu nại về đất đai, Tạp chí Thanh tra tháng 6/2008;

- Các công trình khoa học là Luận án Tiến sĩ, Luận văn Thạc sĩ theo mã

số chuyên ngành Lý luận lịch sử nhà nước và pháp luật: Luận văn Thạc sĩ luật

học của tác giả Trần Nam Khởi, năm 2008 với đề tài Áp dụng pháp luật trong

giải quyết tranh chấp đất đai của cơ quan hành chính nhà nước ở cấp huyện tỉnh Bạc Liêu hiện nay; Luận văn Thạc sĩ luật học của tác giả Phạm Đức Ban,

năm 2009 với đề tài Áp dụng pháp luật trong giải quyết khiếu nại về đất đai

của Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Dương

Nhóm công trình nghiên cứu về thủ tục, kỹ năng, nghiệp vụ giải quyết khiếu nại hành chính được đăng tải trên tạp chí trung ương: Phó tổng Thanh

tra Chính phủ Nguyễn Đức Hạnh, Nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại,

Tạp chí Thanh tra tháng 4/2010; Chánh Thanh tra tỉnh Hà Tĩnh Thái Sinh với

bài, Thu thập, xử lý tài liệu, chứng cứ - Hướng tới sự chuyên nghiệp trong

giải quyết khiếu nại, Tạp chí Thanh tra tháng 2/2012 và bài, Kỹ năng, kinh nghiệm soạn thảo quyết định giải quyết khiếu nại hành chính, Tạp chí Thanh

tra tháng 7/2012

Đối với bản thân tác giả cũng đã có một số bài viết nghiên cứu, trao đổi

về công tác giải quyết khiếu nại đã được công bố, như: Nguyễn Văn An, Ủy

quyền khiếu nại - Từ quy định đến thực tiễn áp dụng, Tạp chí Thanh tra tháng

4/2005; Nguyễn Văn An, Luật Khiếu nại, tố cáo - từ quy định đến thực tiễn

áp dụng, Tạp chí Thanh tra tháng 3/2010; Nguyễn Văn An, Hướng về cơ sở - giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo, Tạp chí

Thanh tra tháng 2/2011; Nguyễn Văn An, Tiếp nhận xử lý đơn thư khiếu nại,

tố cáo - còn đó những vướng mắc, bất cập, Tạp chí Thanh tra tháng 6/2012

Với những công trình khoa học đề cập liên quan đến công tác giải quyết khiếu nại trong quản lý nhà nước trên các lĩnh vực khác nhau, hoặc nghiên cứu theo “lát cắt” về một công đoạn, quy trình nhất định trong quá trình giải quyết khiếu nại đã góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề cả lý luận và thực tiễn về công tác giải quyết khiếu nại Đây là những tư liệu có giá trị tham khảo tốt trong quá trình đầu tư nghiên cứu và thực hiện hoàn thiện luận văn này Tuy vậy, những vấn đề đã được nghiên cứu trên cũng cho thấy chưa có

đề tài nào đi sâu nghiên cứu để làm sáng tỏ toàn diện công tác giải quyết khiếu nại hành chính góp phần giữ ổn định chính trị - xã hội ở tỉnh Hà Tĩnh

Do đó, đề tài luận văn này là công trình khoa học đầu tiên được nghiên cứu có

hệ thống, hoàn chỉnh về giải quyết khiếu nại hành chính với giữ ổn định chính trị - xã hội ở tỉnh Hà Tĩnh

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu:

Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò giải quyết khiếu nại hành chính với giữ ổn định chính trị - xã hội; đề xuất các giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng công tác giải quyết khiếu nại hành chính ở Hà Tĩnh hiện nay và thời gian tiếp theo

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu: Để thực hiện mục đích trên, luận văn có nhiệm vụ:

- Làm rõ cơ sở chính trị, căn cứ pháp lý về giải quyết khiếu nại hành chính

và vai trò của công tác này với sự ổn định chính trị - xã hội

- Đánh giá thực trạng, chỉ ra những kết quả đạt được và những hạn chế, yếu kém trong giải quyết khiếu nại hành chính; những bài học kinh nghiệm rút ra từ công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo ở tỉnh Hà Tĩnh; từ đó làm rõ kết quả giải quyết khiếu nại đã tác động đến sự ổn định tình hình ở địa phương

- Đề xuất các giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng giải quyết khiếu nại hành chính ở tỉnh Hà Tĩnh trong giai đoạn hiện nay và thời gian tiếp theo

4 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Các quan hệ khiếu nại và giải quyết khiếu nại hành chính phát sinh giữa Chủ tịch UBND các cấp ở tỉnh Hà Tĩnh với chủ thể có đơn khiếu nại (công dân, tổ chức)

Công tác giải giải quyết khiếu nại đã tác động to lớn đến sự ổn định chính trị - xã hội ở Hà Tĩnh

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

Giải quyết khiếu nại liên quan đến nhiều lĩnh vực, phạm vi rất rộng nhưng ở đây chỉ giới hạn nghiên cứu nội hàm giải quyết khiếu nại hành chính thuộc thẩm quyền của Chủ tịch UBND tỉnh, UBND huyện, UBND xã (không

đề cập giải quyết khiếu nại liên quan lĩnh vực tư pháp; khiếu nại quyết định kỷ luật cán bộ, công chức (quy định trong Luật Khiếu nại); khiếu nại liên quan đến

kỷ luật đảng được giải quyết theo Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam)

Tố cáo là việc công dân báo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của bất cứ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức Theo đó, việc giải quyết tố cáo

có thể theo hành chính của Luật Tố cáo hoặc giải quyết hình sự của Luật Hình

sự và Luật Tố tụng hình sự, … tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, đối tượng

bị tố cáo Phạm vi đề tài này cũng không đề cập nghiên cứu

Về không gian: Địa bàn tỉnh Hà Tĩnh

Về thời gian: Khảo sát, phân tỉnh và tổng hợp số liệu thực trạng khiếu nại và giải quyết khiếu nại hành chính ở tỉnh Hà Tĩnh trong khoảng thời gian

từ năm 2007 đến năm 2011

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận: Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về giải quyết khiếu nại hành chính trong quá trình quản lý, điều hành đất nước

5.2 Phương pháp nghiên cứu: Luận văn vận dụng các phương pháp luận của triết học duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, chú trọng vận dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, phương pháp logic lịch sử, thống kê…

6 Đóng góp của luận văn

Luận văn là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu về giải quyết khiếu nại hành chính với giữ ổn định chính trị - xã hội ở địa phương Vì vậy

có thể đóng góp khoa học mới ở góc độ sau:

Giải quyết khiếu nại hành chính có tác dụng trực tiếp giải tỏa mẫu thuẫn trong quá trình quản lý hành chính nhà nước trên các lĩnh vực, góp phần bảo đảm giữ vững ổn định chính trị - xã hội

Làm rõ khái niệm khiếu nại và giải quyết khiếu nại hành chính, sự khác biệt so với các khiếu nại, tranh chấp khác (khiếu nại trong tố tụng tư pháp, kỷ luật Đảng, tranh chấp dân sự…); đặc điểm pháp luật giải quyết khiếu nại hành chính từ trước tới nay, từ đó rút ra tính đồng bộ, hoàn thiện của chính sách, pháp luật giải quyết khiếu nại hành chính (do trung ương, do tỉnh ban hành)

Nêu ra những giải pháp hạn chế phát sinh khiếu nại và giải quyết có hiệu quả khi phát sinh khiếu nại

7 Kết cấu: Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, kết cấu

luận văn gồm 02 chương

Chương 1 KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH VÀ VAI TRÒ CỦA GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH VỚI SỰ ỔN ĐỊNH CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI 1.1 Khái niệm, đối tượng, phạm vi khiếu nại hành chính và giải quyết khiếu nại hành chính

1.1.1 Khái niệm khiếu nại hành chính và giải quyết khiếu nại hành chính

Theo khoa học, thuật ngữ “khiếu nại” được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau: Theo “Đại từ điển tiếng Việt” thì “khiếu nại” được hiểu là “ thắc mắc,

đề nghị xem xét lại những kết luận, quyết định do cấp có thẩm quyền đã làm,

đã chuẩn y” Có quan niệm lại cho rằng “khiếu nại là một hình thức công dân hướng đến cơ quan nhà nước, hay tổ chức xã hội, tổ chức kinh tế, đơn vị vũ trang khi thấy quyết định hay hành vi xâm phạm tới quyền, lợi ích của mình”[26,tr.393] Với quan niệm khiếu nại là một trong những phương thức bảo vệ quyền chủ thể thì “khiếu nại được sử dụng khi quyền chủ thể của bản thân công dân khiếu nại hoặc của người do mình bảo hộ bị vi phạm do quyết định hoặc hành vi trái pháp luật thuộc phạm vi quản lý nhà nước của các cơ quan nhà nước hoặc nhân viên nhà nước”[36,tr.477]

Theo Luật Khiếu nại được Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, Khóa XIII, Kỳ họp thứ 2 thông qua ngày 11 tháng 11 năm 2011:

“Khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức theo thủ tục do Luật Khiếu nại quy định, đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình”

Giải quyết khiếu nại: Giải quyết khiếu nại là việc thụ lý, xác minh, kết luận và ra quyết định giải quyết khiếu nại

Người giải quyết khiếu nại là cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyết khiếu nại [19,tr.2]

Rút khiếu nại: Rút khiếu nại là việc người khiếu nại đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền chấm dứt khiếu nại của mình [19,tr.1] Theo đó, người khiếu nại có thể rút khiếu nại tại bất cứ thời điểm nào trong quá trình khiếu nại và giải quyết khiếu nại; việc rút khiếu nại phải được thực hiện bằng đơn có chữ ký hoặc điểm chỉ của người khiếu nại; đơn xin rút khiếu nại phải gửi đến người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại

1.1.2 Đối tượng bị khiếu nại, giải quyết khiếu nại hành chính

a Đặc điểm nhận diện đối tượng bị khiếu nại

Đối tượng có thể bị khiếu nại là quyết định hành chính, hành vi hành chính (thực hiện hoặc không thực hiện nhiệm vụ, công vụ do pháp luật quy định) của cơ quan hành chính, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước

Tuy vậy, không phải quyết định hành chính, hành vi hành chính nào cũng bị coi là đối tượng bị khiếu nại và buộc cơ quan nhà nước phải thụ lý, giải quyết, mà nó phải ràng buộc bởi các điều kiện (đặc điểm), cụ thể:

- Một là: Phải là văn bản hành chính do cơ quan hành chính, người có

thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước ban hành hoặc hành vi hành chính của các chủ thể nêu trên thực hiện không đúng quy định pháp luật hoặc không thực hiện mà pháp luật quy định phải thực hiện Không phải là văn bản hay hành vi của Chủ tịch nước, Quốc hội, HĐND các cấp hoặc đại biểu thuộc các cơ quan quyền lực, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, doang nghiệp nhà nước

- Hai là: Văn bản hành chính đó dùng để quyết định về một vấn đề cụ

thể trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước, được áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể Không bao gồm các văn bản quy phạm, điều chỉnh nhiều đối tượng, phạm vi ảnh hưởng rộng và được áp dụng lặp đi lặp lại nhiều lần Ví dụ như quyết định của UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương ban hành đơn giá bồi thường, hỗ trợ đất và tài sản trên đất tại địa phương đó nhằm cụ thể hóa, thực hiện Nghị quyết của HĐND cùng cấp thông qua kỳ họp cuối năm quyết nghị đơn giá bồi thường đất và tài sản trên đất của địa phương năm liền kề sau đó

- Ba là: Quyết định hành chính, hành vi hành chính trong nội bộ cơ

quan nhà nước để chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ, công vụ; quyết định hành chính, hành vi hành chính chỉ đạo điều hành của cơ quan hành chính cấp trên với cơ quan hành chính cấp dưới (ví dụ như văn bản của Chủ tịch UBND tỉnh điều động Phó Giám đốc Sở làm Chủ tịch UBND huyện; văn bản của UBND tỉnh chỉ đạo ngành Công an phối hợp các địa phương siết chặt tuần tra, kiểm soát việc chấp hành an toàn giao thông, giảm thiểu tại nạn giao thông tại những thời điểm nhạy cảm…); quyết định hành chính, hành vi hành chính thuộc phạm vi bí mật nhà nước trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, ngoại giao theo danh mục do Chính phủ quy định cũng không được coi là đối tượng

bị khiếu nại; mặt khác, hành vi hành chính đó phải được thực hiện trong quá trình thực thi nhiệm vụ, công vụ được giao, triển khai theo một trình tự, thủ tục và thời gian quy định…

Đặc biệt quyết định hành chính, hành vi hành chính chỉ bị coi là đối tượng bị khiếu nại khi quyết định đó, hành vi đó có liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể khiếu nại Hay nói cách khác quyết định đó, hành vi

đó đã xâm hại, hoặc có tính chất đe dọa (chắc chắn sẽ xâm hại) trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức, doanh nghiệp (chủ thể khiếu

nại) trong tương lai nếu không được ngăn chặn Như vậy, ở đây đã xuất hiện

sự mâu thuẫn, đụng độ lợi ích giữa người khiếu nại là công dân, tổ chức với chủ thể bị khiếu nại là cơ quan hành chính nhà nước, cán bộ, công chức được đảng cầm quyền (giai cấp thống trị) ủy quyền chính trị, thông qua pháp luật thực hiện chức năng quản lý nhà nước trên các lĩnh vực của đời sống xã hội

b Phạm vi, thẩm quyền, trình tự giải quyết khiếu nại hành chính

- Phạm vi giải quyết khiếu nại hành chính

Trong xã hội loài người khi có nhà nước xuất hiện có nhiều mối quan

hệ phát sinh giữa các chủ thể khác nhau tham gia vào đời sống xã hội trên tất

cả các lĩnh vực (hành chính, kinh tế, dân sự, hôn nhân gia đình…) và trong mỗi nhóm quan hệ đó đó có thể phát sinh các tranh chấp, khiếu nại, tố cáo (khiếu nại hành chính, tranh chấp dân sự, hôn nhân gia đình, tranh chấp hợp đồng kinh tế, tranh chấp lao động, khiếu nại trong hoạt động tư pháp, khiếu nại phán quyết trọng tài kinh tế, tố cáo tham ô tài sản công nhà nước )

Để giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp đó nhằm điều chỉnh xã hội phát triển trật tự theo chiều hướng tích cực, nhà nước đã ban hành ra các nhóm quy phạm pháp luật (lows) để các cơ quan nhà nước làm căn cứ (ruler) giải quyết Đồng thời quy định các cơ quan nhà nước (quyền lực, hành pháp,

tư pháp) giải quyết từng nhóm mâu thuẫn, xung đột trong xã hội tùy theo đặc trưng của nhóm quan hệ phát sinh mâu thuẫn, tranh chấp đó theo một trình tự, thủ tục, phương pháp giải quyết khác nhau

Khiếu nại hành chính là một kiểu mâu thuẫn đặc thù trong xã hội có nhà nước Đó là việc công dân, người đại diện cho cơ quan, tổ chức không nhất trí các quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nước tác động đến họ khi thực thi quyền lực nhà nước (quản lý nhà nước trên các lĩnh

vực), và họ thấy rằng các quyết định đó, hành vi đó đã xâm hại, hoặc đe dọa xâm hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình Theo đó, phạm vi nghiên cứu ở đây chỉ đề cập việc các cơ quan nhà nước giải quyết mối quan hệ này

mà không xem xét việc giải quyết các các mối quan hệ khác (khiếu nại các bản án, quyết định xét xử của cơ quan Tòa án…; tranh chấp dân sự: hợp đồng vay mượn, cầm cố, đặt cọc tài sản giữa cá nhân với cá nhân ; hay tranh chấp lao động giữa người sử dụng lao động và người lao động: tranh chấp về tiền lương, bảo hiểm, bảo hộ người lao động, thời gian lao động…) Nói tóm lại chỉ đề cập đến việc Chủ tịch UBND các cấp giải quyết đối với các khiếu nại của công dân, tổ chức đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của

cơ quan hành chính, người có thẩm quyền trong các cơ quan hành chính

Tuy vậy, mâu thuẫn trong khiếu nại hành chính ở nước ta khác với các loại hình mâu thuẫn hoặc xung đột khác Về chủ thể mâu thuẫn, là giữa cá nhân, tổ chức với cơ quan hành chính, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính khi ban hành quyết định hoặc hành vi hành chính sai quy định pháp luật dẫn đến xâm hại đến quyền và lợi ích của cá nhân, tổ chức Hay nói cách khác là do việc các cơ quan, người có thẩm quyền thực hiện trái quy định pháp luật, chứ nó không đối lập hoàn toàn, dẫn đến đối đầu và mâu thuẫn hoặc xung đột căng thẳng về lợi ích giữa giai cấp cầm quyền, nhà nước với người lao động như ở chế độ nhà nước chủ nô, phong kiến …

Vậy, thẩm giải quyết khiếu nại hành chính được Nhà nước (pháp luật) quy định bao gồm các cơ quan cụ thể như thế nào?

- Về thẩm quyền giải quyết của cơ quan hành chính

Chủ tịch UBND xã, phường, thị trấn (gọi chung là cấp xã); Thủ trưởng

cơ quan thuộc UBND huyện, quận, thành phố, thị xã trực thuộc tỉnh (gọi chung là cấp huyện);

Chủ tịch UBND cấp huyện; Thủ trưởng cơ quan thuộc sở và cấp tương đương; Giám đốc sở và cấp tương đương;

Chủ tịch UBND cấp tỉnh;

Thủ trưởng cơ quan thuộc bộ, thuộc cơ quan ngang bộ;

Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ;

- Về thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân các cấp:

Toà án nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung

là Toà án cấp huyện);

Toà án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là Toà án cấp tỉnh);

Tòa án nhân dân tối cao

Như vậy, pháp luật quy định rõ hai hệ thống cơ quan nhà nước có trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết khiếu nại hành chính, bao gồm: Những chức danh

cụ thể trong hệ thống cơ quan hành chính Nhà nước; Tòa án Nhân dân các cấp Song, như đã nêu về phạm vi nghiên cứu thẩm quyền cơ quan giải quyết khiếu nại hành chính trên đây chỉ đề cập các khiếu nại và giải quyết khiếu nại hành chính phát sinh giữa Chủ tịch UBND các cấp ở tỉnh Hà Tĩnh với chủ thể

có đơn khiếu nại (công dân, tổ chức) Tức là chỉ nghiên cứu thẩm quyền, trách nhiệm giải quyết khiếu nại hành chính của Chủ tịch UBND xã, phường, thị trấn, Chủ tịch UBND huyện, thành phố, thị xã thuộc tỉnh và Chủ tịch UBND tỉnh Mặc dù phạm vi nghiên cứu về thẩm quyền hẹp hơn so với quy định của pháp luật, nhưng từ việc xem xét mối quan hệ này để thấy rõ trách nhiệm của người đứng đầu các cấp hành chính ở địa phương nói chung, ở tỉnh Hà Tĩnh nói riêng trong việc giải quyết khiếu nại (xung đột) hành chính, công việc

“không lấy làm mặn mà” nhưng lại có vai trò tích cực như thế nào trong ổn định chính trị ở địa phương, góp phần tạo môi trường, điều kiện tốt hơn để thu

hút đầu tư, thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội bền vững -vấn đề có tầm quan trọng cốt lỏi

Chính từ những lý do trên mà Luật Khiếu nại quy định Chủ tịch UBND các cấp phải bằng thẩm quyền riêng trong giải quyết khiếu nại, mà không phải

là thẩm quyền chung (thay mặt UBND các cấp ban hành quyết định giải quyết, để rồi không xác định rõ trách nhiệm thuộc ai) và cũng không được ủy quyền cho cấp phó hoặc bất cứ người nào, từ đó để gắn trách nhiệm cho Chủ tịch UBND các cấp trong công tác này

- Trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính

Về nguyên tắc, việc giải quyết khiếu nại phải bảo đảm chính xác, khách quan, công khai, dân chủ, kịp thời và đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục, thời hạn theo quy định của pháp luật; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân Theo đó, trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính của Chủ tịch UBND các cấp được tiến hành theo các bước:

Bước 1: Thụ lý giải quyết khiếu nại

Bước 2 Kiểm tra lại quyết định hành chính, hành vi hành chính

Bước 3 Ban hành quyết định việc giao nhiệm vụ xác minh nội dung

khiếu nại, quyết định xác minh nội dung khiếu nại

Bước 4 Xây dựng kế hoạch xác minh nội dung khiếu nại

Bước 5 Tiến hành xác minh nội dung khiếu nai

Bước 6 Trưng cầu giám định (nếu có)

Bước 7 Làm việc với các bên trong quá trình xác minh khiếu nại Bước 8 Tạm đình chỉ việc thi hành quyết định hành chính bị khiếu nại

(nếu có)

Bước 9 Báo cáo kết quả xác minh nội dung khiếu nại và ban hành

quyết định giải quyết khiếu nại

Bước 10 Tham khảo ý kiến tư vấn trong việc giải quyết khiếu nại (nếu

thấy cần thiết)

Bước 11 Tổ chức đối thoại

Bước 12 Ban hành, gửi, công khai quyết định giải quyết khiếu nại và

lập, quản lý hồ sơ giải quyết khiếu nại

Bước 13 Tổ chức thực hiện quyết định giải quyết khiếu nại

Bước 14 Lập, quản lý hồ sơ giải quyết khiếu nại

Đình chỉ việc giải quyết khiếu nại: Thủ tục này không phải là trình tự

bắt buộc trong bất cứ quá trình giải quyết tất cả các khiếu nại hành chính Nó chỉ đặt ra khi người khiếu nại rút đơn

1.2 Vai trò của giải quyết khiếu nại hành chính đối với ổn định chính trị - xã hội

1.2.1 Khái niệm ổn định chính trị - xã hội

Hiện nay chưa có khái niệm khoa học chính thống về ổn định chính trị -

xã hội, vì rằng mỗi thể chế chính trị khác nhau thì quan điểm về ổn định chính trị - xã hội ở mỗi nhà nước là không giống nhau Có quốc gia cho rằng phát triển kinh tế là hàng đầu dù có thay đổi đảng phái cầm quyền, kể cả đảo chính

“thay máu” giới cầm quyền Theo đó, các tiêu chí để đánh giá về ổn định chính trị - xã hội cũng tùy theo việc lý giải, cách thức tiếp cận của đảng phái cầm quyền tại mỗi đất nước đó

Ở nước ta nội hàm “ổn định chính trị - xã hội” rất rộng, trong đó bao gồm cả ổn định về quan điểm, đường lối lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam phải kiên định chủ nghĩa Mác Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền

tảng tư tưởng xuyên suốt chỉ đạo; ổn định và nâng cao sức chiến đấu của tổ chức (bộ máy, đảng viên) Đảng Cộng sản Việt Nam; mở rộng và nâng tầm vị thế đối ngoại của nhà nước; ổn định và nâng cao hiệu quả đối nội; ổn định và phát triển kinh tế; cũng cố và tăng cường quốc phòng; ổn định an ninh - chính trị quốc gia, giữ vững trật tự - an toàn xã hội… Nhưng tựu trung lại ổn định chính trị - xã hội là phải: Đất nước ngày càng phát triển, văn minh, đời sống của người dân ngày càng ấm no, hạnh phúc; niềm tin, tình cảm của quần chúng nhân dân với Đảng ngày càng gắn bó máu thịt; nhân dân một lòng đồng thuận đi theo Đảng; quản lý, chỉ đạo điều hành của chính quyền các cấp luôn được nhân dân đồng tình, ủng hộ; mọi giai tầng trong xã hội được cố kết vững chắc, không mâu thuẫn, chia rẽ; lợi ích của nhân dân lao động và Đảng lãnh đạo thống nhất là một, không mâu thuẫn, xung đột Nói tóm lại ổn định chính trị - xã hội mục tiêu là đưa đời sống nhân dân ngày càng ấm no, hạnh phúc; lấy quần chúng nhân dân là đối tượng phục vụ, quyền công dân luôn được nhà nước bảo vệ; mục đích hướng đến là lợi ích vật chất, tinh thần của nhân dân không ngừng được chăm lo, phát triển

1.2.2 Vai trò của ổn định chính trị - xã hội

Ổn định chính trị - xã hội có vai trò to lớn với các quan hệ khác Sau khi nhận chức nhiệm kỳ 3, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã trả lời phỏng vấn phóng viên kênh truyền hình Russia Today và ông cho rằng “không có ổn định chính trị đừng mơ giải quyết các vấn đề xã hội”

Tại lớp bồi dưỡng nâng cao kiến thức các Ủy viên Trung ương Đảng Khóa XI, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nêu ổn định chính trị - xã hội là

tiền đề, đổi mới là động lực và phát triển là mục tiêu phải tiếp tục giữ cho

được ổn định chính trị - xã hội, tạo môi trường hòa bình để tập trung xây dựng, phát triển đất nước Đây chính là tiền đề để chúng ta đổi mới và phát triển

Như vậy, ổn định chính trị - xã hội có vai trò to lớn trong việc tạo môi trường thuận lợi để chúng ta thực hiện các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế và các mục tiêu lớn khác của quốc gia; xây dựng đất nước ngày càng phát triển, xã hội thịnh vượng và phồn vinh; cải thiện và nâng cao đời sống nhân dân Chính trị không ổn định thì không thể phát triển kinh tế, thực hiện các vấn đề an sinh xã hội và ngược lại Song ổn định chính trị - xã hội lại phụ thuộc rất nhiều yếu tố, trong đó có việc giải quyết tốt các mâu thuẫn, khiếu nại hành chính của công dân

1.2.3 Nguyên nhân, xu hướng và hậu quả của mâu thuẫn xã hội

Hoạt động của con người là có mục đích, khi hoạt động mỗi người có thể nhằm đạt được nhiều mục đích khác nhau (chẳng hạn, đạt mục đích A để đạt mục đích B, đạt mục đích B để đạt mục đích C) Song mục đích cuối cùng của con người muốn đạt được bao giờ cũng gắn với lợi ích, tức là cái để đáp ứng những nhu cầu vật chất và tinh thần của mình Thông qua hoạt động tìm kiếm cái đáp ứng những nhu cầu trên và con người có quan hệ với môi trường

tự nhiên và quan hệ với nhau

Sự tác động qua lại giữa các chủ thể như đã nêu ở trên, có thể là mâu thuẫn nhau (cản trở lẫn nhau, bài trừ lẫn nhau, đấu tranh lẫn nhau) hoặc thống nhất nhau (hỗ trợ lẫn nhau, giúp đỡ lẫn nhau, hợp tác với nhau) Nhưng hoạt động lại do mục đích chỉ đạo Vì thế, sự mâu thuẫn và sự thống nhất giữa người với người về hoạt động phải có nguyên nhân ở quan hệ giữa hai mục đích mà hai chủ thể theo đuổi Mục đích mà hai chủ thể theo đuổi có thể thuộc một trong ba trường hợp: mâu thuẫn, thống nhất và khác nhau

Khi hai chủ thể theo đuổi một mục đích thống nhất thì họ sẽ cùng đạt được hoặc cùng không đạt được mục đích của mình (nếu chủ thể này đạt được thì chủ thể kia cũng đạt được, nếu chủ thể này không đạt được thì chủ thể kia

cũng không đạt được) Trong trường hợp này, giữa họ không có mâu thuẫn

Ví dụ, nếu hai người cùng vận động cho một ứng viên vào một chức vụ nào

đó thì có nghĩa là họ theo đuổi một mục đích thống nhất và do đó, họ sẽ cùng đạt được hoặc cùng không đạt được mục đích của mình Sự thống nhất giữa hai chủ thể về mục đích sẽ dẫn đến sự thống nhất giữa họ trong hoạt động, tức

là họ sẽ hỗ trợ lẫn nhau, giúp đỡ lẫn nhau, hợp tác với nhau và không có mâu thuẫn xảy ra

Khi hai chủ thể theo đuổi hai mục đích mâu thuẫn thì họ không thể cùng đạt được mục đích của mình Ví dụ, nếu hai người nào đó vận động cho hai ứng viên khác nhau vào một chức vụ thì họ đang theo đuổi hai mục đích mâu thuẫn và do đó, họ không thể cùng đạt được mục đích của mình (nếu người này đạt được thì người kia không đạt được) Sự mâu thuẫn giữa hai chủ thể về mục đích sẽ dẫn đến sự mâu thuẫn giữa họ trong hành động, tức là họ

sẽ đấu tranh với nhau, bài trừ nhau, cản trở nhau

Trong trường hợp hai chủ thể theo đuổi hai mục đích khác nhau (không mâu thuẫn và cũng không thống nhất) thì họ có thể cùng đạt được hoặc không cùng đạt được hai mục đích này Ví dụ, những người trồng lúa và những người dệt vải là hai chủ thể theo đuổi hai mục đích khác nhau và do đó, họ có thể cùng đạt được hoặc không cùng đạt được mục đích của mình Sự khác nhau về mục đích tuy không trực tiếp dẫn đến sự mâu thuẫn hay sự thống nhất trong hành động, nhưng gián tiếp và ít hay nhiều cũng sẽ dẫn đến sự mâu thuẫn hay sự thống nhất trong hành động Bởi vì, mọi người trong xã hội đều

có liên hệ với nhau; hoạt động của mỗi người dù ít hay nhiều, trực tiếp hay gián tiếp cũng đều có tác động đến hoạt động của tất cả những người khác,

mà sự tác động này có thể là mâu thuẫn hoặc thống nhất Chẳng hạn, những người trồng lúa và những người dệt vải trong quá trình thực hiện mục đích của mình nhất định có sự tác động qua lại với nhau theo cả chiều hướng mâu

thuẫn và chiều hướng thống nhất (sự tác động đó có thể là tự phát, nằm ngoài

ý thức của họ) Họ có sự tác động lẫn nhau theo chiều thống nhất, vì những người trồng lúa thì cần vải, còn những người dệt vải thì cần lúa Họ có tác động lẫn nhau theo chiều mâu thuẫn, vì cả hai bên đều cần ruộng đất để sản xuất, cần thị trường để tiêu thụ sản phẩm trong khi ruộng đất và thị trường để tiêu thụ sản phẩm lại có hạn; hoặc vì những người dệt vải gây ô nhiễm môi trường, từ đó cản trở hoạt động của những người trồng lúa

Như vậy, nguyên nhân xuất hiện mâu thuẫn giữa người và người là do hai chủ thể theo đuổi hai mục đích mà việc đạt được mục đích của chủ thể này tất nhiên sẽ loại trừ hoàn toàn hoặc một phần việc đạt được mục đích của chủ thể kia Với nguyên nhân ấy thì sự xuất hiện mâu thuẫn giữa người và người

có yếu tố chủ quan, vì con người có thể tự giác từ bỏ mục đích này để theo đuổi mục đích khác Nhưng mục đích được hình thành trên cơ sở nhu cầu, mà người nào cũng phải có nhu cầu, đặc biệt là nhu cầu vật chất Vì thế, sự xuất hiện của mâu thuẫn giữa người và người có cả yếu tố khách quan

Như vậy, xét cho cùng nguyên nhân sâu xa và trực tiếp của mọi xung đột trong xã hội là mâu thuẫn lợi ích (giá trị vật chất, tinh thần, quyền lực chính trị…), sự lệch chuẩn của cá nhân hay sự sai lệch chức năng của một bộ phận xã hội nào đó chưa thể là nguyên nhân cội nguồn của xung đột, nếu nó không đụng chạm, hay mâu thuẫn, đối lập với lợi ích hoặc quan điểm của cá nhân hay bộ phận khác

Có rất nhiều học giả cố gắng đưa ra khái niệm về xung đột, mô tả các loại hình, xu hướng của các hiện tượng xung đột rồi lý giải nguyên nhân phát sinh của nó dù rằng học thuyết của họ nghe chăng cũng có lý nhưng để nhằm mục đích phục vụ một hệ tư tưởng gắn chặt với thể chế chính trị nào đó Nhưng rồi tựu trung lại cũng không thể tách rời, gạt bõ được dấu hiệu ẩn khuất, núp bóng phía sau các mâu thuẫn, xung đột là lợi ích của con người

Có thể mô tả xu hướng của sự phát triển xung đột:

Khác biệt ->Bất đồng ->Xung đột (mâu thuẫn) ->Giải quyết xung đột Theo Stulberg, tác giả cuốn sách “Taking charge/managing conflict” (Lixington 1987) thì có năm nhân tố cấu thành xung đột mà ông gọi là (five-P

of conflict management) Đó là các yếu tố: Nhận thức, vấn đề, quá trình, nguyên tắc và thực tiễn:

Nhận thức: con người thường nhận thức xung đột theo hướng tiêu cực,

do đó phản ứng tiêu cực với xung đột khi nó phát sinh Khi cố gắng loại trừ những yếu tố gây ra xung đột, với quan điểm này ta vô tình đã kích thích tăng thêm xung đột

Vấn đề: bất kỳ ai cũng có thể bị cuốn vào xung đột, bao gồm những

người trực tiếp đến quyền lợi, những người chịu ảnh hưởng gián tiếp, những người tham gia giải quyết

Quá trình: giải quyết xung đột có cần một quá trình (cần phải có thời

gian) và quy trình thích hợp

Nguyên tắc: xác định các bước tiến hành, việc ưu tiên xử lý với mỗi

xung đột cũng quan trọng, xác định cần dựa trên các cơ sở hiệu quả, mức độ

và các bên tham gia, công bằng, độ phức tạp…

Hoàn cảnh thực tiễn: quyền lực, lợi ích cá nhân và các tình huống nhất

định là các nguyên nhân trực tiếp đưa đến cách giải quyết xung đột của mỗi bên

Khiếu nại hành chính cũng là một hiện tượng mâu thuẫn trong xã hội loài người khi hình thành nhà nước (lập pháp, hành pháp, tư pháp), thiết lập

hệ thống cơ quan hành hành chính (hành pháp -thực thi pháp luật) và khi mà các thành tố trong xã hội (cá nhân, tổ chức) không thống nhất với các quyết

định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính, người có thẩm quyền của các cơ quan hành chính ban hành trong quá trình thực hiện chức năng quản lý xã hội do đảng cầm quyền ủy thác chính trị cho họ Theo đó, khi

mà các quyết định hành chính, hành vi hành chính đó nhằm cụ thể hóa các quan điểm, chủ trương của đảng cầm quyền đã đụng độ trực tiếp đến lợi ích vật chất, tinh thần của người dân, làm tổn thương các giá trị vật chất, tinh thần chính đáng của họ, lẽ ra đương nhiên được pháp luật bảo vệ và mâu thuẫn này buộc họ phải có ý kiến phản kháng lại -tức là làm đơn khiếu nại, yêu cầu cơ quan chức năng xem xét, giải quyết

Sẽ rất hay khi phát hiện và nhìn nhận, đánh giá thật khách quan một hiện tượng khiếu nại phát sinh, từ đó tìm nguyên nhân để giải quyết nó theo hướng tích cực là rất tiến bộ Nếu như ta tiếp nhận khiếu nại của một ai đó mà không tiếp cận, làm rõ nguyên nhân mà xem đó là hiện tượng tiêu cực, không đáng có của xã hội, thậm chí coi khiếu nại là hình ảnh xấu của “bệnh lý xã hội” và cố gắng che đậy, gạt bỏ không giải quyết triệt để nguyên nhân thì là một điều rất tệ hại Vì khiếu nại cũng là một hiện tượng mâu thuẫn của xã hội,

có xu hướng và quy luật phát triển của nó

Khi có khiếu nại của công dân, các cơ quan nhà nước tiếp nhận nó và kiểm tra, xem xét kỹ nguyên nhân phát sinh khiếu nại, nếu khiếu nại đó là đúng, các quyết định hành chính, hoặc hành vi hành chính là sai chuẩn mực pháp luật, làm tổn hại đến các giá trị cần được bảo vệ của công dân thì ngay lập tức chính quyền phải vào cuộc để xử lý, điều chỉnh, bãi bỏ ngay các quyết định hành chính, hành vi hành chính trái pháp luật đó, thậm chí phải bồi thường, xin lỗi người dân thì lúc này mâu thuẫn được giải quyết triệt để, mối quan hệ giữa chính quyền và nhân dân ổn định, niềm tin quần chúng được cũng cố và nâng lên Ngược lại khi phát sinh khiếu nại nhưng người đứng đầu chính quyền tại cơ sở có công dân khiếu nại lại cho rằng đó là hiện tượng

không tốt, cho rằng công dân làm mất ổn định tình hình, ảnh hưởng xấu đến hình ảnh địa phương, xa rời bài xích người có đơn khiếu nại và thờ ơ, lãng tránh không xem xét, giải quyết một cách thỏa đáng Tệ hại hơn là biết rõ các quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khiếu nại là sai quy định nhưng vẫn cố gắng che đậy, o ép người dân phải thi hành, sẽ làm cho người dân bị tổn thương tâm lý (coi nhà nước là cứu cánh cho mình), niềm tin chính trị bị giảm sút, không tin tưởng vào cơ quan nhà nước… dần dần gây nên sự phẫn uất, chia ly và một chừng mực nào đó mối quan hệ, lòng tin giữa quần chúng nhân dân (có thể là một vài người, nhóm người, hay cả cộng đồng) với chính quyền các cấp bị phá vỡ (tính chính danh của chính quyền đã mất) Lúc này sẽ không còn là sự khiếu nại đơn lẽ nữa mà là một sự chống đối, phản kháng kịch liệt lại để cố gắng tự mình giành giữ lấy những giá trị lao động, đây là một xu hướng khiếu nại rất tệ hại Bài học về lòng dân từ Thái Bình năm 1997 rồi gần đây vụ án cưỡng chế đất đai ở Tiên Lãng là vụ án về tranh chấp đất đai giữa gia đình, người thân của ông Đoàn Văn Vươn ở Cống Rộc, Vinh Quang với chính quyền xã Vinh Quang, rồi đẩy lên đối kháng với chính quyền huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng Vụ án thu hút dư luận Việt Nam vì đây được coi là đỉnh điểm về xung đột về đất đai, của những bất cập

về cả pháp luật đất đai, việc thực thi pháp luật ở các cấp địa phương Kết quả

là 4 công an và 2 người thuộc ngành quân đội bị thương, 6 người dân bị bắt

và bị khởi tố, việc thu hồi đất bị hủy bỏ, một số cán bộ địa phương bị đình chỉ công tác và bị cách chức, đều xuất phát từ việc nhìn nhận, đánh giá khiếu nại (lúc đầu là kiến nghị, sau đó khiếu nại và thành chống đối bất đắc dĩ) của người dân không thấu đáo, xem nhẹ lợi ích và không coi trọng thành quả lao động của nhân dân Đây là một tổn thất chính trị to lớn ở một địa phương nhìn nhận và có thại độ không đúng với người dân khi có khiếu nại, ở một chừng mực nào đó “không khí xã hội” không tốt đã bị ảnh hưởng lan tỏa…

Tựu trung lại nguyên nhân sâu xa của khiếu nại hành chính cũng giống như các mâu thuẫn khác là bắt nguồn từ quan hệ lợi ích Nắm được bản chất

“nguyên thủy” này, cần coi trọng công tác dự báo, theo dõi, nắm bắt nguyên nhân, diễn biến khiếu nại, từ đó giải quyết khiếu nại một cách khách quan, điều chỉnh chính sách, lợi ích thỏa đáng sẽ hạn chế tối đa khiếu nại hành chính trở thành điểm nóng khiếu kiện, có thể dẫn đến xung đột bùng phát…

1.2.4 Trạng thái xung đột và giải tỏa xung đột

Xung đột xã hội là sự bùng phát đấu tranh giữa các chủ thể để giành những giá trị (vật chất, tinh thần…) trong đời sống xã hội Trong cuộc đấu tranh đó, mỗi chủ thể cố gắng giành những giá trị tốt nhất cho mình và hạn chế hoặc phủ nhận giá trị của chủ thể khác Các chủ thể ở đây có thể là cá nhân, một cộng đồng, một quốc gia, một giai cấp, hoặc một lực lượng xã hội… quan hệ giữa các chủ thể này suy đến cùng là: ai được cái gì? được khi nào? và được như thế nào? [22,tr 10]

Xung đột ở đây có thể diễn ra ở các cấp độ khác nhau:

(1) Giai đoạn ngấm ngầm, là những tranh chấp ôn hòa cục bộ giữa hai lực lượng đối chọi nhau về quyền lợi Giai đoạn này mỗi bên còn phải cố giữ

để hạn chế những bột phát có thể gặp rủi ro bất lợi cho mình;

(2) Giai đoạn công khai, hai bên đã không còn giữ trạng thái “bằng mặt không bằng lòng” nữa Các bên công khai thái độ về tình trạng xung đột, công khai đấu tranh bảo vệ quyền lợi của mình chống lại phía bên kia;

(3) Giai đoạn căng thẳng đối đầu, không tương dung, đây là giai đoạn

có thể bùng phát thành điểm nóng xã hội hoặc điểm nóng chính trị - xã hội Các bên quyết đấu tranh để giành thắng lợi cho mình Kết cục giai đoạn này đời sống xã hội có thể theo một trong hai xu hướng hoặc là hủy hoại, hoặc là tạo ra sự phát triển, tùy theo hoàn cảnh lịch sử Thường là khi lực lượng xã

hội tiến bộ có sức mạnh thắng thế thì sẽ dẫn đến sự phát triển tiến bộ, còn nếu lực lượng nào bảo thủ, phản động thắng thế thì sẽ dẫn đến phản phát triển hoặc hủy diệt [22,tr.11]

Khiếu nại hành chính ở nước ta chưa thể coi là xung đột xã hội, hay nói đúng hơn là chưa đến mức xung đột xã hội mà đó là công dân, tổ chức chưa đồng ý và có đơn khiếu nại các quyết định hành chính, hành vi hành chính của các cơ quan hành chính nhà nước, của cán bộ, công chức ban hành, thực hiện trong quá trình quản lý nhà nước chưa đúng pháp luật, làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, người dân cần được bảo vệ Nhưng nếu không chăm lo và giải quyết tốt các khiếu nại hành chính thì các biểu hiện (trạng thái) của xung đột nêu trên cũng có thể diễn ra trong khiếu nại hành chính Theo đó giải quyết khiếu nại hành chính thực chất là giải tỏa xung đột

và tốt nhất là giải quyết ngay từ giai đoạn đầu hoặc giai đoạn thứ hai, không

để trở thành căng thẳng đối đầu phát sinh thành điểm nóng

1.3 Các điều kiện đảm bảo giải quyết khiếu nại

1.3.1 Điều kiện chính trị, pháp luật

- Công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo nói chung và giải quyết khiếu nại hành chính nói riêng phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Điều này đã được thể hiện rõ trong các Nghị quyết, Chỉ thị của Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Bộ Chính trị, Ban Bí thư… trong thời gian qua Các cấp ủy Đảng ở địa phương phải coi đây là nhiệm vụ trọng yếu và thật sự vào cuộc lãnh đạo, chỉ đạo công tác này, thực tiễn cũng cho thấy ở địa phương nào tổ chức Đảng trong sạch, vững mạnh, cấp ủy, người đứng đầu cấp ủy tập trung chăm lo công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo thì tình hình ở địa phương đó rất ổn định, không có, hoặc ít đơn thư khiếu nại,

tố cáo

Nội dung lãnh đạo của Đảng đối với công tác giải quyết khiếu nại hành chính không chỉ bó hẹp về tiếp nhận đơn thư, chỉ đạo giải quyết mà nó phải bao hàm rộng hơn Trước hết là việc ban hành các chủ trương, chính sách phát triển kinh tế phải gắn với lợi ích của đại đa số nhân dân lao động, không

vì tốc độ phát triển kinh tế mà quyên mất môi trường sinh thái, an sinh xã hội Khi thu hồi đất, triển khai các dự án kinh tế phải có chính sách bồi thường thỏa đáng cho người dân, đồng thời coi trọng hỗ trợ đào tạo nghề cho nông dân để họ có điều kiện chuyển đổi nghề nghiệp khi diện ích đất sản xuất nông nghiệp bị thu hẹp, ưu tiên thu hút con em địa phương vào làm việc ngay tại các nhà máy, cơ sở sản xuất đó… Cùng với việc ban hành chính sách, người đứng đầu các cấp ủy Đảng ở địa phương phải thường xuyên, trực tiếp chỉ đạo người đứng đầu chính quyền cùng cấp thực hiện nghiêm túc, sau đó kiểm tra, thanh tra việc thực hiện và tổng kết để đúc rút kinh nghiệm

Siết chặt kỷ cương hành chính, tăng cường công tác quản lý cán bộ, công chức, hạn chế tối đa vi phạm pháp luật làm phát sinh mâu thuẫn, tranh chấp và khi đã có đơn thư khiếu nại thì người đứng đầu cấp ủy Đảng phải tập trung chỉ đạo giải quyết kịp thời, thấu đáo mà tuyệt đối không khoán trắng cho chính quyền, người làm công tác tham mưu giải quyết khiếu nại, tố cáo

- Muốn giải quyết tốt mâu thuẫn trong xã hội đòi hỏi các thiết chế chính trị của đất nước thật sự dân chủ, tiến bộ Công tác giải quyết khiếu nại hành chính cũng vậy, ngoài sự lãnh đạo của Đảng thì các tổ chức chính trị trong xã hội đó phải được khuyến khích và tham gia một cách đầy đủ quá trình giải quyết đối với người dân, qua đó các tổ chức này có điều kiện giám sát, phản biện các cơ quan nhà nước, đồng thời cơ quan nhà nước cũng có điều kiện tiếp nhận được thông tin, tham khảo, soi xét trong quá trình giải quyết một cách toàn diện hơn, tránh áp đặt chủ quan, duy ý chí một chiều

Xã hội ngày càng phát triển thì việc giải quyết khiếu nại phải được công khai, dân chủ hơn Đây là môi trường quan trọng quyết định nguyên tắc giải quyết khiếu nại chỉ tuân theo pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà nước, cho nhân dân Hạn chế việc giải quyết khiếu nại chỉ bảo vệ lợi ích một phía, còn phía bên kia không được xem xét, không dân chủ công bằng, từ đó có thể dẫn đến tình trạng lúc đầu từ khiếu nại hành chính đơn lẻ, sau đó trở thành khiếu kiện tập thể Lúc đầu ở phạm vi hẹp, mức độ vừa phải, sau đó hiệu ứng lan tỏa rộng, mâu thuẫn trở nên sâu sắc, trầm trọng hơn và có thể dẫn đến bùng phát thành điểm nóng khiếu kiện, mất kiểm soát, ảnh hưởng

an ninh, chính trị ngay tại địa phương, cơ sở

- Cần phải coi tiếng nói, ý kiến phản biện của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội là một kênh thông tin quan trọng trong quá trình thực hiện quản lý nhà nước, hạn chế có sai sót, thậm chí vi phạm làm phát sinh khiếu nại, khiếu kiện… Quá trình giải quyết khiếu nại càng tranh thủ được ý kiến của nhiều cơ quan, tổ chức và cá nhân khác nhau nhất là các luật sư, trợ giúp pháp lý, các nhà báo chân chính… để nhìn nhận, đánh giá

sự việc một cách khách quan, đa chiều Không coi quyền lực cơ quan nhà nước, cán bộ là “đỉnh” mà quên mất lợi ích chính đáng của cá nhân, công dân,

từ đó bảo thủ chính sách trong giải quyết khiếu nại Trong thực tế đã có thời

kỳ, ở một số địa phương xẩy ra tình trạng này, dẫn đến mâu thuẫn đối kháng trầm trọng, trở thành điểm nóng khiếu kiện phức tạp Sau vụ xung đột đất đai bùng nổ giữa gia đình ông Đoàn Văn Vươn chủ đầm tôm ở Cống Rộc, Vinh Quang, Tiên Lãng, Hải Phòng với chính quyền huyện Tiên Lãng xảy ra khi thực hiện cưỡng chế thu hồi đất mà cả dự luận Việt Nam quan tâm, có một Học giả đã phân tích rất kỹ về sự cần thiết tham gia của các tổ chức, đoàn thể

kể cả Đại biểu Quốc hội, HĐND ở địa phương được nhân dân bầu cử, đại diện tiếng nói của nhân dân: Tại sao cả quá trình trước, trong khi giải quyết

vụ việc không thấy bóng dáng của các tổ chức, đoàn thể thuộc Mặt trận Tổ quốc địa phương, Đoàn Đại biểu Quốc Hội thành phố vào cuộc để lắng nghe

ý chí, nguyện vọng của nhân dân để tham gia, đề đạt chính kiến và phản biện đối với chính quyền Và nếu có sự tham gia chắc lẽ không xẩy ra kết cục đau lòng như vậy Phải chăng họ phải đợi sự cho phép của chính quyền?

Chính vì vậy mà pháp luật khiếu nại tố cáo ngày càng mở rộng sự tham gia của luật sư để bảo vệ quyền và lợi ích cho người khiếu nại Trước đây Pháp lệnh Quy định xét và giải quyết các khiếu nại, tố cáo của công dân năm

1981, Pháp lệnh Khiếu nại, tố cáo của công dân năm 1991 và Luật Khiếu nại,

tố cáo năm 1998, được sửa đổi bổ sung năm 2004 không quy định luật sư tham gia giúp đỡ người khiếu nại Cho đến năm 2005 khi Luật Khiếu nại, tố cáo năm 1998 tiếp tục được sửa đổi, bổ sung đã quy định người khiếu nại có quyền nhờ luật sư giúp đỡ về pháp luật trong quá trình khiếu nại Đặc biệt, Luật Khiếu nại ban hành năm 2011 thì quyền này của người khiếu nại được

mở rộng hơn, ngoài nhờ luật sư, còn được nhờ trợ giúp viên pháp lý Mặt khác, quyền của luật sư, trợ giúp viên pháp lý được được tham gia hầu như tất

cả quá trình giải quyết khiếu nại, được “can thiệp” sâu hơn như xác minh, thu thập chứng cứ có liên quan đến nội dung khiếu nại theo yêu cầu của người khiếu nại và cung cấp chứng cứ cho người giải quyết khiếu nại; nghiên cứu hồ

sơ vụ việc, sao chụp, sao chép các tài liệu, chứng cứ có liên quan đến nội dung khiếu nại để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người khiếu nại (trừ thông tin, tài liệu thuộc bí mật nhà nước)… Điều đó cho thấy việc tham gia của các tổ chức xã hội trong quá trình giải quyết khiếu nại quan trọng đến mức nào

- “Xã hội là dòng sông, pháp luật là đôi bờ; đôi bờ giúp cho dòng sông chảy và đôi bờ có vững chắc thì dòng chảy mới thông suốt” Một đất nước có nền tảng chính trị minh triết được chuyển hóa thành các chủ trương chính

sách, pháp luật tiến bộ thì đất nước đó, xã hội đó phát triển rất ổn định, đời sống của nhân dân được chăm lo, lợi ích của các chủ thể trong xã hội được bảo đảm Pháp luật càng tiến bộ và phù hợp quy luật phát triển khách quan của xã hội thì nó trở thành đòn bẩy, kích thích sự phát triển của đất nước, lợi ích tất cả các thành phần kinh tế (tập thể, tư nhân) bình đẳng, cùng phát triển

Đi cùng với nó là quyền lợi của nhân dân lao động được bảo vệ tối đa, sự bất bình đẳng -nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn giữa các chủ thể, trong đó có khiếu nại quyết định hành chính, hành vi hành chính của công dân, tổ chức đối với cơ quan hành chính, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính ít xảy ra

- Quy luật khách quan của xã hội thì tất cả các mối quan hệ đều có gắn

bó, phụ thuộc lẫn nhau, mà không thể tách rời, đứng yên một chổ Do vậy khi hoạch định chính sách, xây dựng pháp luật phải nhìn nhận, xem xét và nghiên cứu tổng hòa các mối quan hệ Các chủ trương chính sách được cụ thể hóa vào các văn bản pháp luật phải thống nhất, hỗ trợ lẫn nhau cùng phát huy tác dụng Theo đó, tất cả văn bản pháp quy điều chỉnh các lĩnh vực của đời sống xã hội phải đồng bộ, nhất thể hóa, không mâu thuẫn lẫn nhau để khi áp dụng không có hiện tượng chồng chéo, thậm chí triệt tiêu lẫn nhau trong điều chỉnh các mối quan hệ xã hội Ví dụ: Luật Đất đai phải thống nhất với Luật Đầu tư quy định thật rõ ràng minh bạch, thật sự thông thoáng để các nhà đầu tư dễ dàng tiếp cận chính sách thuế, cấp giao đất khi đã có Giấy phép đầu tư và ngược lại khi nhà đầu tư đã được cấp quyền sử dụng đất thì cơ quan cấp phép phải chấp thuận đầu tư, sớm triển khai dự án Hay chính sách tín dụng phải kịp thời đi vào thực tiễn khi nhà đầu tư đã có các điều kiện pháp luật quy định

Đối với trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại các văn bản phải thống nhất với nhau và thật sự thông thoáng để cho người dân dễ dàng lựa chọn và thực hiện quyền khiếu nại của mình, đồng thời cơ quan nhà nước cũng dễ

dàng tiếp nhận, giải quyết Luật Tố tụng hành chính, Luật Đất đai phải quy định rõ và thống nhất về trình tự, thẩm quyền giải quyết khiếu nại hành chính với Luật Khiếu nại Bên cạnh đó phải quy định rõ trách nhiệm, chế tài xử lý đối với nhưng người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại hành chính nhưng cố tình không xem xét giải quyết hoặc kéo dài thời gian giải quyết -“găm đơn thư của công dân”

- Các chính sách pháp luật có liên quan đến phát triển kinh tế - xã hội của trung ương, địa phương phải được tuyên truyền, phổ biến sâu rộng đến mọi tầng lớp nhân dân, nhất là các dự án kinh tế - xã hội trọng điểm có liên quan đến việc thu hồi đất, bồi thường giải phóng của người dân phải được công khai, minh bạch để tất cả mọi người dân nơi có dự án biết rõ, thậm chí một số dự án phải lấy ý kiến của người dân để tạo sự đồng thuận cao, cùng phối hợp thực hiện Các văn bản pháp luật về khiếu nại, tố cáo do nhà nước quy định cũng phải thường xuyên phổ biến để các công dân nhận thức rõ quyền và nghĩa vụ của mình qua đó thực hiện quyền khiếu nại đúng quy định của pháp luật, tránh khiếu kiện sai pháp luật, thậm chí vi phạm pháp luật

- Luật Khiếu nại bên cạnh quy định trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại, quyền và nghĩa vụ của các bên có liên quan thì nên quy định “khung” về

tổ chức bộ máy cũng như chất lượng đội ngũ làm công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo nhằm đáp ứng yêu cầu, thách thức trong giai đoạn hiện nay…

- Một nội dung liên quan điều kiện pháp luật cũng hết sức quan trọng

đó là kết quả giải quyết khiếu nại tố cáo phải được xã hội tôn trọng và bảo vệ

Cụ thể hơn là quyết định giải quyết khiếu nại, xử lý tố cáo đã có hiệu lực phải được tổ chức thực hiện kịp thời, đầy đủ và nghiêm minh nhằm bảo vệ quyền, lợi hợp pháp của các chủ thể, qua đó có tính chất giáo dục, răn đe, trong xã hội lấy pháp luật là tối thượng của chuẩn mực

1.3.2 Điều kiện kinh tế - xã hội

- Kinh tế có ảnh hưởng to lớn và trực tiếp đến tất cả mọi mặt đời sống

xã hội của một đất nước Đối với công tác giải quyết khiếu nại hành chính cũng vậy, điều kiện kinh tế tài chính của đất nước quyết định sự thành bại công tác này Kinh tế có mạnh mới có điều kiện đầu tư, chăm lo công tác này

từ việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế song hành với an sinh xã hội Chính sách phát triển kinh tế không chỉ phục vụ bộ phận chiếm số ít mà phải hài hòa lợi ích tất cả các thành viên trong xã hội, tạo một xã hội “xích lại” gần nhau, không có mâu thuẩn đối kháng làm phát sinh khiếu nại, khiếu kiện Những người có điều kiện, hoàn cảnh hạn chế cả về thể chất, lẫn trí tuệ vẫn có thể tiếp cận các chủ trương chính sách hỗ trợ và có thể tự lao động, đảm bảo cuộc sống tối thiểu

- Nếu điều kiện kinh tế tài chính tốt rất dễ dàng điều chỉnh lợi ích trong quá trình thực hiện các chương trình mục tiêu phát triển kinh tế và hạn chế được các bất cập, chưa bắt kịp của chế độ chính sách hiện hành Trong xu thế các địa phương đều tập trung đầu tư các dự án kinh tế - xã hội nên công tác thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng để thực hiện các dự án được triển khai trên diện rộng, đẩy nhanh tiến độ trong khi pháp luật về bồi thường, hỗ trợ chưa theo kịp, giá bồi thường đất của nhà nước cho người dân chưa phản ánh đúng giá trị thật, sát với giá thị trường dẫn đến mâu thuẫn, phát sinh khiếu nại Trong trường hợp này, bên cạnh việc bồi thường theo giá của nhà nước quy định, nhưng do có nguồn lực tài chính dồi dào thì chính quyền các cấp triễn khai đồng bộ các chính sách hỗ trợ khác như: Bù chênh lệch giá với tỉ lệ cao nhất trong khung, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, hỗ trợ thu nhập trong thời gian bị thu hẹp sản xuất, hỗ trợ thuê nhà ở và các vấn đề xã hội khác, từ

đó điều chỉnh hài hòa lợi ích cho người dân, hạn chế mâu thuẫn, khiếu nại có liên quan Hay trong chế độ chính sách đối với người có công với cách mạng,

khi kinh tế phát triển, điều kiện tài chính cho phép nhà nước có điều kiện nâng dần mức hưởng trợ cấp, mở rộng đối được hưởng (đáng ra trước đây được hưởng nhưng điều kiện chưa cho phép), tạo sự bình đẳng, nhân văn trong xã hội, không có sự so bì giữa các thành phần trong xã hội khi mà đất nước ta phải trải qua các cuộc chiến tranh dài, khốc liệt, sự mất mát hy sinh

vô cùng to lớn, như sinh thời Bác từng nói “không sợ thiếu, chỉ sợ không công bằng”

- Kinh tế phát triển, tiềm lực tài chính có vững mạnh thì nhà nước mới

có điều kiện tăng cường tổ chức biên chế, đãi ngộ thỏa đáng chế độ chính sách cho cán bộ làm công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại và tập trung đầu

tư cơ sở vật chất, tranh thiết bị phục vụ công tác này tốt hơn Nếu nhân lực không đủ, chất lượng cán bộ không cao và đồng đều, cơ sở vật chất (như máy ghi âm, siêu âm đo đạc, quay phim, chụp ảnh, giám định các tài liệu chứng cứ…) không đảm bảo, chắc chắn sẽ ảnh hưởng chất lượng thanh tra, giải quyết khiếu nại Mặt khác, giải quyết khiếu nại, tố cáo là công việc khó khăn, phức tạp, không “bổng lộc”, do đó nếu chế độ chính sách đãi ngộ cho cán bộ làm công tác này không thỏa đảng thì họ sẽ ít gắn bó, nhiệt huyết đối với công việc, thậm chí dễ xảy ra thiếu vô tư, công tâm khi làm nhiệm vụ

Nói tóm lại điều kiện kinh tế, xã hội có ảnh hưởng to lớn đến hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại, từ việc tạo môi trường xã hội không để phát sinh mâu thuẫn cho đến quá trình giải quyết khiếu nại khi có phát sinh

1.3.3 Các điều kiện khác

- Người đứng đầu các cấp phải có quyết tâm chính trị, trách nhiệm cao đối với công tác này; cán bộ, công chức làm công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo phải có tâm huyết, hết mình với công việc, có trình độ nghiệp vụ đáp ứng, thực sự là lực lượng nòng cốt tham mưu cấp ủy đảng, chính quyền cùng cấp làm tốt công tác này

- Tăng cường hòa giải khi có khiếu nại phát sinh, quá trình giải quyết

cơ quan nhà nước cũng cần tập trung đối thoại, giải thích để các công dân hiểu chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật Nhà nước, cũng như kết quả giải quyết khiếu nại đã đúng pháp luật, đảm bảo trình tự thủ tục để công dân chấp hành Không phải không có lý khi các nhà lập pháp xây dựng pháp luật đều khuyến khích việc hòa giải ngay tại cơ sở các tranh chấp, khiếu nại

và đề cao vai trò tự thỏa thuận, tự điều hòa lợi ích giữa các chủ thể khi xẩy

ra khiếu nại Chính vì vậy Khoản 3, Điều 202 Luật Đất đai sửa đổi năm

2013 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2014) quy định “Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm tổ chức việc hòa giải tranh chấp đất đai tại địa phương mình; trong quá trình tổ chức thực hiện phải phối hợp với Ủy ban Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam cấp xã và các tổ chức thành viên của Mặt trận, các tổ chức xã hội khác”

- Tăng cường hội nhập, hợp tác quốc tế sâu rộng, nhất là các nước có trình độ tài phán, giải quyết khiếu nại hành chính tiên tiến để học hỏi, đúc rút kinh nghiệp trong thiết lập tổ chức, xây dựng thể chế và phương pháp giải quyết khiếu nại hành chính

Nói tóm lại để nâng cao hiệu quả, hiệu lực công tác giải quyết khiếu nại hành chính phải bảo đảm các điều kiện chính trị, pháp luật, kinh tế - xã hội và các điều kiện khác nhằm cung cấp các nguồn lực đủ mạnh phục vụ tốt công tác này