Hoạt Động Nhận Thức - Ths.Phạm Thị Xuân Cúc

2.1 CẢM GIÁC:• Phản ánh từng thuộc tính riêng lẻ, bên ngoài • Trực tiếp tác động vào giác quan... CẢM GIÁC NGHE• Do những sóng âm dao động của KK • Phản ánh cường độ, cao độ & âm sắc của

HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC

Ths.Phạm Thị Xuân Cúc

MỤC TIÊU HỌC TẬP:

1 Hiểu được khái niêm cảm giác, tri

giác, tư duy, tưởng tượng

2 Phân loại và trình bày các quy luật

của chúng

2.1 CẢM GIÁC:

• Phản ánh từng thuộc tính riêng lẻ, bên ngoài

• Trực tiếp tác động vào giác quan

PHÂN LOẠI:

1 Cảm giác bên ngoài

2 Cảm giác bên trong

CẢM GIÁC BÊN NGOÀI

CẢM GIÁC NGHE

• Do những sóng âm (dao động của KK)

• Phản ánh cường độ, cao độ & âm sắc của âm thanh

• Có ý nghĩa to lớn trong đời sống →

nghe tiếng nói, giao tiếp bằng ngôn

ngữ

CẢM GIÁC NGỬI

• Do các phần tử/ các chất bay hơi → màng ngoài khoang mũi cùng không khí gây nên

• Cho biết mùi của đối tượng

CẢM GIÁC NẾM

• Tác động hóa học của các chất hòa tan trong nước lên lưỡi.

• 4 loại: chua, ngọt, mặn, đắng

• Có sự kết hợp giữa các CG trên với CG ngửi

CẢM GIÁC DA

• Do kích thích cơ học & nhiệt học tác động lên da

• 5 loại: CG đụng chạm, CG nén, CG nóng, CG lạnh, CG đau

CẢM GIÁC BÊN TRONG

CẢM GIÁC VẬN ĐỘNG

• Khi các cơ, gân, xương khớp chuyển động → CG vận động, báo hiệu mức độ co cơ & vị trí các phần cơ thể

CẢM GIÁC THĂNG BẰNG

• Cho biết vị trí & phương hướng chuyển động của đầu so với phương hướng của trọng lực

• Cơ quan CG thăng bằng nằm ở thành của 3 ống bán khuyên ở tai trong.

CẢM GIÁC CƠ THỂ

• Phản ảnh tình trạng HĐ của các

cơ quan nội tạng

• CG đau, đói, khát, buồn nôn & những CG liên quan đến quá trình HH & tuần hoàn

QUY LUẬT CƠ BẢN CỦA CG:

 Sự thích ứng của CG

 Sự tác động qua lại giữa các CG

QUY LUẬT VỀ NGƯỠNG CG:

đó kích thích gây ra được CG

2.2 TRI GIÁC:

 KHÁI NIỆM

 PHÂN LOẠI

 CÁC QUY LUẬT

2.2.1 TRI GIÁC:

Phản ánh trọn vẹn thuộc tính của

sự vật, h.tượng

Dưới hình thức tưởng tượng

Trực tiếp tác động vào giác quan

PHÂN LOẠI:

 Dựa trên chức năng CQ

 Dựa trên đối tượng

DỰA TRÊN CN CỦA CƠ QUAN:

• Tri giác nhìn

• Tri giác nghe

• Tri giác ngửi…

DỰA VÀO ĐỐI TƯỢNG:

- Tri giác không gian

- Tri giác thời gian

- Tri giác sự chuyển động

TRI GIÁC KHÔNG GIAN

• Tri giác giúp ta biết hình dạng, độ lớn, vị trí, hình nổi, khoảng cách, phương hướng của vật

• Giúp định hướng & điều chỉnh hành động của mình trong TG

TRI GIÁC THỜI GIAN

• Phản ảnh độ lâu, độ nhanh, nhịp điệu, tính liên tục, gián đoạn của sự diễn biến trong thời gian

• Chịu sự chi phối các qtr sinh lý: HH, Tuần hoàn, nhịp luân chuyển theo chu kỳ thức ngủ…

TRI GIÁC SỰ CHUYỂN ĐỘNG

• Cho biết phương hướng, tốc độ, thời gian chuyển động của đối tượng

• Có qhệ chặt chẽ & phụ thuộc vào tri giác KG

& tri giác thời gian

• CG nhìn, CG vận động giữ vai trò cơ bản trong sự tri giác vận động

• Thính giác cũng th.gia

CÁC QUY LUẬT CỦA TRI GIÁC:

QL VỀ TÍNH LỰA CHỌN

• Khi ta tri giác 1SVHT → ta chọn SVHT đó làm ĐT phản ánh, còn các SVHT khác trở thành nền

• Thể hiện thái độ tích cực/ con người

• Tính lựa chọn phụ thuộc vào các yếu tố khách quan & chủ quan

QL VỀ TÍNH ĐỐI TƯỢNG

• Hình ảnh trực quan do tri giác đem lại bao giờ cũng thuộc về 1SVHT nhất định nào đó

• Tri giác xảy ra là do tác động/SVHT vào

các giác quan & kq tri giác chính là SVHT phản ánh vào não của ta.

• Quá trình nhập tâm

QL VỀ TÍNH Ý NGHĨA

• Tri giác → tạo ra h.ảnh trọn ven & gọi tên

SVHT, xếp chúng vào 1 nhóm cùng loại, hoặc chỉ ra công dụng, ý nghĩa → hoạt động bản thân

• Tính YN qhệ chặt chẽ với tính trọn vẹn

• Phụ thuộc vốn hiểu biết, kno, khả năng ngôn ngữ,

tư duy

QL TÍNH ỔN ĐỊNH

• Khả năng phản ánh tương đối ổn định về SVHT mặc dù ĐK tri giác thay đổi

• Thể hiện rõ trong tri giác: độ lớn, hình dáng, màu sắc

QL TỔNG GIÁC

• Sự phụ thuộc của tri giác vào:

• Nội dung của đời sống tâm lý

• Đặc điểm nhân cách

• Kích thích gây ra

• Những nhân tố bên trong bản thân chủ thể

3 NHẬN THỨC LÝ TÍNH:

 TƯ DUY

 TƯỞNG TƯỢNG

3.1 TƯ DUY:

Phản ánh

 những thuộc tính bản chất

 Những mối q.hệ & liên hệ bên trong

 Tư duy biểu hiện ra ngoài  lời nói

& chữ viết

PHÂN LOẠI TƯ DUY

• Tư duy trực quan _hành động

• Tư duy trực quan – hình tượng

• Tư duy trừu tượng (tư duy ngôn ngữ - logic)

ĐẶC ĐIỂM CỦA TƯ DUY:

 Tính có vấn đề

 Tính gián tiếp

 Tính trừu tượng & khái quát

 Liên quan chặt chẻ với ngôn ngữ

TÍNH CÓ VẤN ĐỀ CỦA TƯ DUY:

• Hoàn cảnh khó khăn, chưa từng

gặp, vốn hiểu biết cũ, PP cũ, ko giải quyết được

• Hiểu biết, kno cũ  nổ lực, tìm tòi, suy nghĩ

• Hoàn cảnh có vđề k’t’  tư duy

TÍNH GIÁN TIẾP CỦA TƯ DUY:

 Phản ánh sự vật khi ko trực tiếp

TĐ vào giác quan

 Chỉ 1 vài dấu hiệu hoặc q.hệ 

phản ánh toàn bộ sự vật

 Phản ánh SVHT bằng ngôn ngữ

TÍNH TRỪU TƯỢNG & KHÁI QUÁT

Tư duy đi sâu vào SVHT 

thuộc tính chung, mối l.hệ,

q.hệ có tính quy luật  khái

cải tạo TG.

TÍNH TRỪU TƯỢNG & KHÁI QUÁT

• Trừu tượng: thao tác trí tuệ  gạt bỏ

TƯ DUY Q.HỆ MẬT THIẾT VỚI

NGÔN NGỮ:

- Tư duy sử dụng ngôn ngữ làm ph.tiện

- Thao tác tư duy: phân tích, tổng hợp,

ss, trừu tượng, khái quát

- Sản phẩm/tư duy: khái niệm,

phán đoán, suy lý  từ ngữ

3.2 TƯỞNG TƯỢNG

- Phản ánh cái chưa từng có trong kno

- xây dựng hình ảnh mới trên cơ sở những biểu tượng đã có.

- Giá trị  quyết định & lối thoát cho hoàn cảnh có v.đề

PHÂN LOẠI TƯỞNG TƯỢNG:

 Dựa vào tính tích cực

 Dựa vào sự tham gia của ý thức

DỰA VÀO TÍNH TÍCH CỰC:

 Tưởng tượng tích cực  tưởng

tượng tái tạo & tưởng tượng sáng tạo

DỰA VÀO SỰ THAM GIA CỦA Ý THỨC

• Tưởng tượng ko chủ định

• Tưởng tượng có chủ định

CÁCH SÁNG TẠO RA HÌNH ẢNH MỚI TRONG

Thay đổi kích thước số lượng

• Thay đổi các thuộc tính, các thành phần/ ĐT → tăng hay giảm đi hình dáng của nó so với hiện thực

• VD: người khổng lồ, tí hon, phật trăm tay…

Nhấn mạnh

• Tạo ra hình ảnh mới nhấn mạnh đặc biệt, đưa lên hàng đầu 1 chi tiết, phẩm chất nào/SVHT

• VD Tranh biếm họa

Chắp ghép

• Tạo ra biểu tượng mới → chắp ghép

1 số bộ phận của các SV khác nhau

• VD: con rồng, người cá…

Liên hợp

• Gần giống chắp ghép, nhưng các yếu

tố ban đầu bị cải tổ, biến đổi & nằm trong những mối q.hệ mới

• Sự tổng hợp sáng tạo

• VD: thủy cơ → máy bay + tàu thủy

Xe điện → ô tô + tàu điện

Loại suy

• Tạo ra h.ảnh mới trên cs mô phỏng, bắt chước những chi tiết, những bộ phận, SV có thật

Điển hình hóa

• Tạo ra hành ảnh mới trên cs tổng hợp, sáng tạo các thuộc tính điển hình đại diện cho 1 nhóm ĐT cùng loại cho 1 giai cấp, 1 dân tôc…

• Văn học, nghệ thuật, hội họa

Tài liệu tham khảo :

1 ĐẠI HỌC Y DƯỢC TP HỒ CHÍ MINH Tâm lý học

y học Bộ môn YTCC 1998.

2 LÊ HÙNG LÂM Bài giảng tâm lý và tâm lý y học

Đại học Y Hà Nội Bộ môn TCYT – Y học xã hội – 1997.

3 KHOA HỌC XÃ HỘI Tâm lý học sức khỏe Đại học

y tế Công cộng Hà Nội 2005.