Quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức, đơn vị thuộc giáo hội phật giáo việt nam

Khái quát về Giáo hội Phật giáo Việt Nam và những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam 52 3.1.1..

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-o0o

LÊ MINH KHÁNH

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH TẾ CỦA CÁC TỔ CHỨC, ĐƠN VỊ THUỘC GIÁO HỘI PHẬT GIÁO VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

HÀ NỘI - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-o0o

LÊ MINH KHÁNH

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH TẾ CỦA CÁC TỔ CHỨC, ĐƠN VỊ THUỘC GIÁO HỘI PHẬT GIÁO VIỆT NAM

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là kết quả quá trình học tập, nghiên cứu và tìm hiểu của tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS.Phạm Thị Hồng Điệp Các số liệu

và trích dẫn trong luận văn là trung thực có nguồn gốc rõ ràng và đáng tin cậy Tôi xin chịu trách nhiệm hoàn toàn về tính trung thực, chuẩn xác của nội dung luận văn./

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện luận văn thạc sỹ Quản lý kính tế, với Đề tài:

“Quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam”, tôi đã tập trung nghiên cứu, hệ thống hoá lý

luận, thu thập số liệu, vận dụng lý luận vào phân tích tình hình và giải quyết vấn đề thực tiễn đặt ra Với sự nỗ lực học tập, nghiên cứu, đến nay tôi đã hoàn thành luận văn tốt nghiệp Tôi luôn nhận được sự giúp đỡ chỉ bảo và những góp ý vô cùng quý báu của các thầy cô giáo, các đồng nghiệp và bạn bè, sự quan tâm động viên của gia đình đã giúp tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn tất cả những người đã giúp đỡ tôi, các tác giả mà tôi đã tham khảo, trích dẫn những nghiên cứu, tư liệu của họ, cũng như

sự hướng dẫn, giúp đỡ của các thầy cô giáo Trường Đại học Kinh tế, các thành viên trong Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp Đặc biệt là sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình không thể thiếu của giáo viên hướng dẫn khoa học là PGS.TS Phạm Thị Hồng Điệp

Tuy nhiên, đề tài nghiên cứu bao gồm nhiều nội dung, thời gian nghiên cứu hạn hẹp cùng với những hạn chế về năng lực bản thân cũng như tài liệu tham khảo, nên không thể tránh khỏi những thiếu sót nhất định trong luận văn

Vì vậy, rất mong nhận được những ý kiến đóng góp các thầy cô giáo và bạn

bè, đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn./

MỤC LỤC

Trang:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và

thực tiễn về quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các

tổ chức tôn giáo

05

1.1.1 Các công trình liên quan đến đề tài 05 1.1.2 Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu 08

1.2 Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế

của các tổ chức tôn giáo

1.3 Kinh nghiệm quản lý các hoạt động kinh tế của Phật giáo ở

một số quốc gia, vùng lãnh thổ và bài học cho Việt Nam

37

1.3.1 Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với các hoạt động

kinh tế của Phật giáo ở một số quốc gia, vùng lãnh thổ

Chương 3: Thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động

kinh tế của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt

Nam

52

3.1 Khái quát về Giáo hội Phật giáo Việt Nam và những yếu tố

ảnh hưởng đến quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của

các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam

52

3.1.1 Khái quát về Giáo hội Phật giáo Việt Nam 52 3.1.2 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước đối

với hoạt động kinh tế của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo

hội Phật giáo Việt Nam

58

3.2 Thực trạng quản lý hoạt động kinh tế của các tổ chức, đơn vị

thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam từ năm 2003 đến nay

71

3.2.1 Định hướng, quy hoạch, tạo hành lang pháp lý 71 3.2.2 Tổ chức thực hiện các chính sách, pháp luật liên

quan đến quản lý các hoạt động kinh tế của Giáo hội Phật

giáo Việt Nam

74

3.2.3 Giám sát, thanh tra, kiểm tra, xử lý đối với hoạt động

kinh tế Phật giáo của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội

Phật giáo Việt Nam

79

3.3 Đánh giá chung về quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh

tế của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam

80

Chương 4: Quan điểm và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà

nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức, đơn vị thuộc

Giáo hội Phật giáo Việt Nam

85

4.1 Bối cảnh mới ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế của các tổ

chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam

85

4.1.1 Tình hình thế giới và trong nước 85 4.1.2 Tình hình tôn giáo nói chung, Phật giáo nói riêng 86

4.2 Quan điểm quản lý đối với hoạt động kinh tế của các tổ

chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam

91

4.3 Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với các hoạt

động kinh tế của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo

Việt Nam

94

4.3.1 Về định hướng, quy hoạch, tạo hành lang pháp lý 94 4.3.2 Về tổ chức thực hiện các chính sách, pháp luật liên

quan đến quản lý các hoạt động kinh tế của Giáo hội Phật

giáo Việt Nam

96

4.3.3 Về giám sát, thanh tra, kiểm tra, xử lý đối với hoạt

động kinh tế của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật

giáo Việt Nam

98

DANH MỤC HÌNH

1 Hình 3.1 Cơ cấu tổ chức Giáo hội Phật giáo

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam là nước đa dân tộc, đa tôn giáo Phật giáo đã được du nhập và phát triển ở Việt Nam gần 2000 năm, hiện là một tôn giáo lớn, phổ biến ở hầu hết các tỉnh, thành trong cả nước Tư tưởng, triết lý Phật giáo có nhiều ảnh hưởng, tác động tới đời sống tình cảm, tín ngưỡng cũng như trong phong tục, tập quán của đa số người dân đất Việt Lịch sử Phật giáo ở Việt Nam luôn tồn tại, gắn bó và đồng hành cùng dân tộc, trong quá trình xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và Phật giáo được coi là tôn giáo của dân tộc

Giáo hội Phật giáo Việt Nam được thành lập năm 1981 trên cơ sở thống nhất các tổ chức, hệ phái Phật giáo trong cả nước Hiện nay, Giáo hội Phật giáo Việt Nam là một tổ chức Phật giáo duy nhất đại diện cho Phật giáo Việt Nam trong quan hệ đối nội và đối ngoại và điều hành các hoạt động Phật giáo trong cả nước, hoạt động theo phương châm: “Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội” Tiếp nối truyền thống của Phật giáo Việt Nam, Giáo hội Phật giáo Việt Nam luôn khẳng định được sự đồng hành cùng dân tộc, trong quá trình xây dựng và bảo vệ tổ quốc

Kinh tế và tôn giáo nói chung, Phật giáo nói riêng là hai lĩnh vực xã hội khác nhau, nhưng chúng có quan hệ tương tác lẫn nhau: các hoạt động kinh tế tạo cho Phật giáo có những cơ sở vật chất để thực hiện các hoạt động của mình, ngược lại Phật giáo cũng giúp cho kinh tế phát triển lành mạnh, ổn định (tác động về đạo đức kinh doanh, môi trường trong sản xuất kinh doanh….)

Ở Việt Nam, tôn giáo nói chung, Phật giáo nói riêng là lĩnh vực nhạy cảm, thường được các thế lực xấu ở trong và ngoài nước khai thác, lợi dụng

để chống phá Đảng và Nhà nước ta Vậy, khi Phật giáo thông qua các tổ chức, đơn vị trực thuộc tham gia vào các hoạt động kinh tế thì nhà nước sẽ quản lý

như thế nào? Hiện nay, chưa có công trình nào nghiên cứu rõ về quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo nói chung và Giáo hội Phật giáo nói riêng, trong khi thực tế Giáo hội Phật giáo Việt Nam thông qua các tổ chức, đơn vị trực thuộc đã có hoạt động kinh tế để tạo nguồn thu phục

vụ cho hoạt động của mình như: thành lập các trung tâm ngoại ngữ, thành lập

công ty, hoạt động kinh tế chùa… Vì vậy, nghiên cứu vấn đề “Quản lý nhà

nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam” có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp thiết

Câu hỏi nghiên cứu của đề tài:

- Thực trạng công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam hiện nay như thế nào?

- Cần phải làm gì để hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam trong thời gian tới?

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích đánh giá thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước về hoạt động kinh tế của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đổi mới hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

+ Làm rõ cơ sở lý luận, những vấn đề cơ bản về quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của Phật giáo

+ Phân tích thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam hiện nay

+ Đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt động

kinh tế của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam trong thời gian tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu: luận văn nghiên cứu vấn đề quản lý nhà

nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam

3.2 Phạm vi nghiên cứu

+ Phạm vi không gian: Việt Nam

+ Phạm vi thời gian: Từ năm 2003 (Thời điểm Ban Chấp hành TW Đảng ban hành Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 12/3/2003 về công tác tôn giáo Đây là Nghị quyết đầu tiên công khai về công tác tôn giáo của Đảng ta) đến năm 2014

+ Các hoạt động kinh tế của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam có đem lại nguồn thu

4 Đóng góp mới của Luận văn

- Góp phần làm rõ tình hình hoạt động kinh tế và quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam

- Đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh

tế của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam, góp phần giúp

cơ quan chức năng quản lý tốt hơn hoạt động này của Giáo hội Phật giáo Việt Nam và thực hiện có hiệu quả chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về Công tác tôn giáo

5 Kết cấu luận văn

Ngoài mục lục, phần mở đầu, kết luận, nội dung luận văn được chia thành 04 chương và 11 tiết

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn

về quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo

Chương 2: Phương pháp và thiết kế nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của

các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam

Chương 4: Quan điểm và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối

với hoạt động kinh tế của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG

KINH TẾ CỦA CÁC TỔ CHỨC TÔN GIÁO

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

1.1.1 Các công trình liên quan đến đề tài

Đã có một số công trình nghiên cứu, sách, bài viết đề cập đến một số khía cạnh liên quan đến đề tài, như:

- Nguyễn Hữu Khiển (chủ biên), 2001 Quản lý nhà nước đối với hoạt

động tôn giáo trong điều kiện xây dựng nhà nước dân chủ, pháp quyền hiện nay Hà Nội: Nhà xuất bản Công an nhân dân Trong cuốn sách này, tác giả

chủ yếu nêu các nội dung quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo trong điều kiện xây dựng nhà nước dân chủ, pháp quyền hiện nay, còn nội dung quản lý các hoạt động kinh tế của tôn giáo nói chung, Phật giáo nói riêng thì mới chỉ sơ qua đề cập tới trong điều kiện phát triển của thời đại

- Ban Tôn giáo Chính phủ, 2014 Quản lý nhà nước đối với hoạt động

tôn giáo (trang 02 - 48) Tập sơ thảo bài giảng tôn giáo và công tác tôn giáo

Trong bài giảng này đã đưa được các nội dung và phương pháp quản lý tôn giáo nói chung, Phật giáo nói riêng Trong đó bước đầu đề cập đến nội dung quản lý hoạt động kinh tế của tôn giáo nói chung, Phật giáo nói riêng thông qua việc kinh doanh, xuất nhập khẩu kinh sách tôn giáo và đồ dùng việc đạo, nhưng chưa cụ thể việc quản lý đối với lĩnh vực hoạt động này như thế nào

- Quán Như Phạm Văn Minh, 2012 Kinh tế Phật giáo Hà Nội: Nhà

xuất bản Văn hóa - Văn nghệ Trong cuốn sách này, tác giả mới chỉ nêu được những tuyên ngôn chung chung giữa kinh tế và Phật giáo, quan điểm kinh tế Phật giáo theo quan điểm của một số hệ phái Phật giáo, về thần học kinh tế, của một số tác giả …

- Viện Nghiên cứu Tôn giáo, 2008 Phật giáo với văn hóa - xã hội Việt

Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa Hà Nội: Nhà xuất bản Khoa học

xã hội Trong cuốn sách này mới chỉ có một số bài viết về mối quan hệ của Phật giáo đối với kinh tế

- Thích Tâm Đức, 2008 Kinh tế Phật giáo giải pháp toàn diện: Phật

giáo nhập thế và phát triển Hà Nội: Nhà xuất bản Tôn giáo Bài viết này mới

chỉ nêu được một phần vai trò của Phật giáo trong kinh tế và những cảnh báo của Đức Phật trong hoạt động kinh tế của Phật giáo

- Nguyên Cẩn, 2008 Vai trò của Phật giáo trong việc xây dựng một nền

kinh tế nhân bản Việt Nam: Phật giáo nhập thế và phát triển Hà Nội: Nhà

xuất bản Tôn giáo Bài viết này mới nêu sơ qua được những vấn đề xây dựng kinh tế nhân bản ở Việt Nam và Phật giáo có thể đóng góp được gì cho tính nhân bản của nền kinh tế

<http://www.buddhismtoday.com/viet/kinhte/002-daophatvakinhte.htm> Tác giả nêu những tư tưởng Phật giáo, như: vô thường, chủ thể hòa nhập vào

khách thể, sự thay đổi từ trong bản thân khi cần thiết … giúp cho kinh tế phát

triển và dẫn chứng một số nước như: Nhật Bản, Thái Lan… đã áp dụng những

tư tưởng này trong các hoạt động kinh tế

- Nguyễn Duy Hinh, 2008 Phật giáo với kinh tế: xưa và nay Tạp chí

Nghiên cứu Tôn giáo, số 01 Bài viết này đã đưa ra việc nghiên cứu chủ nghĩa

khất thực có ý nghĩa triết học, kinh tế như thế nào; khái quát được một số hình thức liên quan đến hoạt động kinh tế của Phật giáo ở Trung Quốc xưa và nay, của Phật giáo thời Lý, thời Trần ở Việt Nam hay Pháp, Hoa Kỳ, Đài loan (Trung Quốc) và nêu ý kiến rằng Giáo hội Phật giáo Việt Nam nên học tập Phật giáo thế giới, nhất là Phật giáo Đài loan (Trung Quốc) về quan hệ kinh tế thị trường với giáo lý cứu thế

- Thích Nhật Hiếu, 2011 Kinh tế và chính trị Phật giáo

<http://thuvienhoasen.org/D_1-2_2-88_4-11295/kinh-te-va-chinh-tri-phat-giao-thich-nhat-hieu.html> Bài viết này mới đề cập một số quan điểm của Đức Phật về kinh tế qua một số câu nói, như: đưa ra một phương pháp hoạch toán trong việc thu chi; cho rằng kinh tế mưu sinh là nhu cầu thiết yếu tạo ra sản phẩm phục vụ đời sống cho bản thân, gia đình và xã hội, nhưng phải sinh sống bằng nghề nghiệp chân chính; kinh tế cũng đóng một vai trò quan trọng trong trật tự an toàn xã hội; đưa ra phương pháp kinh tế an sinh để kiến thiết một quốc gia cường thịnh Nhìn chung, tác giả cho rằng trên cương vị một bậc giáo chủ, một mặt Đức Phật chú trọng về đời sống tâm linh, nhưng Đức Phật cũng ý thức được sự chi phối của kinh tế đối với đời sống xã hội con người và việc sử dụng vật chất (kinh tế) chỉ là phương tiện phục vụ đời sống xã hội, chứ không phải nô lệ hoá con người, biến chúng ta thành những môn đồ chủ nghĩa vật chất Như vậy, giáo dục về kinh tế xã hội là một đề tài quan trọng đã được Phật giáo quan tâm từ lâu

- Peter Harvey, 2000 Đạo đức kinh tế theo quan điểm Phật giáo

(Chương 5 trong tác phẩm An Introduction to Buddhist Ethics: Foundations, Values and Issues; trang 187-238) Dịch từ tiếng Anh Người dịch Đỗ Kim

Thêm, 2008 < Website Hoalinhthoai.com © 2008 – 2014> Ở đây, tác giả đưa

ra có triết lý của Phật giáo như: từ, bi, hỷ, xả… áp dụng trong hoạt động kinh

tế sẽ có tác dụng để các hoạt động kinh tế phát triển bền vững

- Thích Quang Thạnh, 2008 Hoằng pháp trong thời hội nhập, một

phương diện kinh tế: Phật giáo nhập thế và phát triển Hà Nội: Nhà xuất bản

Tôn giáo Bài viết này, tác giả mới chỉ nêu ra được mối quan hệ giữa Hoằng pháp (một chức năng truyền đạo của Phật giáo) với vấn đề tài chính để thực hiện việc hoằng pháp

- Ngô Hữu Thảo, 2015 Phát huy những giá trị văn hóa Phật giáo trong

lĩnh vực kinh tế ở Việt Nam hiện nay Tạp chí Công tác tôn giáo, số 1 + 2

Bài viết này đề cập đến một số nội dung cơ bản của “Kinh tế học Phật giáo” theo quan điểm của GS,TS.S.R.Batt, Phân khoa Triết học, Đại học Delhi, Ấn

Độ và kinh sách Phật giáo cho thấy có nhiều giá trị của Phật giáo có thể vận dụng trong các hoạt động kinh tế, thúc đẩy cho sự tiến bộ của kinh tế ở nhiều góc độ khác nhau, như: chọn nghề nghiệp, tăng trưởng kinh tế phải là một sự cân bằng giữa tiêu thụ vật chất và phát triển tinh thần… Từ đó, nhìn lại Việt Nam thì Kinh tế học Phật giáo mới đang còn mới mẻ, mặc dù một số phật tử, doanh nghiệp đã bước đầu có sự vận dụng, định hướng trong sản xuất, kinh doanh của mình theo triết lý Phật giáo và một chức sắc, nhà tu hành, cơ sở thờ

tự cũng làm kinh tế theo khả năng của từng cơ sở thờ tự, thế mạnh của từng miền, từng vùng, tuy nhiên mới chỉ mang tính tự cấp, tự túc, nhưng hiệu quả của nó xét về phương diện văn hóa, xã hội thì cũng không phải nhỏ

- Prayudh Payutto, 1994 Buddhist Economics: A Middle Way for the

Market Place (Kinh tế Phật giáo: Phương án trung hòa cho thị trường)

Trong tác phẩm này, tác giả phê phán khuynh hướng của kinh tế học hiện đại khi khảo sát về mối giao hoán kinh tế mà lại tách rời những cứu xét về mặt đạo đức của vấn đề mua bán, đâu là hậu quả xã hội và môi sinh của các trao đổi này Tác giả nhấn mạnh tới những hậu quả kinh tế của các tác phong đạo đức, ví dụ như dè dặt của nhà đầu tư khi có nhiều bất ổn xã hội, khách hàng không thỏa mãn nếu mặt hàng kém phẩm chất, chi phí y tế và tình trạng sức khoẻ tệ hại của các công nhân khi thực phẩm xấu

1.1.2 Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

Mặc dù đã có một số công trình nghiên cứu, sách, bài viết đề cập đến một số khía cạnh liên quan đến đề tài như nói ở trên, nhưng hiện chưa có công trình nào nghiên cứu về vấn đề quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế

của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam, những vấn đề đặt

ra trong công tác quản lý hiện nay

Thực hiện đề tài này, tác giả sẽ kế thừa các kết quả đã có ở các công trình nghiên cứu nói trên, song tiếp tục nghiên cứu làm rõ:

- Các hoạt động kinh tế của các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam diễn ra như thế nào

- Công tác quản lý nhà nước đối với các hoạt động kinh tế các tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam hiện nay ra sao

1.2 Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo

1.2.1 Những vấn đề chung về hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo

1.2.1.1 Một số khái niệm liên quan

a Hoạt động kinh tế của tổ chức tôn giáo

“Kinh tế là một phạm trù chỉ quan hệ giữa người và người trong quá trình sản xuất và tái sản xuất xã hội, dựa trên sở hữu và lợi ích kinh tế chi phối Phạm trù này chứa đựng các khía cạnh hoạt động kinh tế tiết kiệm và hiệu quả, dựa trên sự so sánh các yếu tố đầu và và đầu ra, các lĩnh vực sản xuất, phân phối lưu thông và tiêu dùng của cả Kinh tế là mặt xã hội của sản xuất nên nó có tính giai cấp, tính chính trị, tính hiệu quả và tính tăng trưởng bền vững” (Phan Huy Đường, 2015, trang 64)

“Hoạt động kinh tế là hoạt động sản xuất, kinh doanh của con người nhằm tìm kiếm lợi ích kinh tế của mình Nếu là một khái niệm chỉ mối liên hệ

xã hội của con người trong quá trình tái sản xuất xã hội dựa trên sở hữu và lợi ích kinh tế thì hoạt động kinh tế là khái niệm chỉ rõ hoạt động của con người, của các chủ thể kinh tế nhằm nhằm đạt được lợi ích kinh tế

Hoạt động kinh tế là hoạt động cơ bản bao quát rất rộng, nó gắn chặt với hoạt động sinh tồn nhằm thỏa mãn nhu cầu vật chất và tinh thần của con người ngày càng tăng cao, là hoạt động vì lợi ích của con người, bảo đảm cho con người ngày càng phát triển toàn diện, thực sự tự do, hạnh phúc và giàu có

Nó có tính đặc thù riêng khác với hoạt động chính trị, xã hội…” (Phan Huy Đường, 2015, trang 64, 67)

Vấn đề Kinh tế tôn giáo vẫn là điều còn mới mẻ, kể cả trong một số tôn giáo, trong đó có Phật giáo Bởi từ lâu phần đông mọi người trong xã hội đều nghĩ rằng: tôn giáo tiêu biểu cho tinh thần tín ngưỡng mang tính thiêng liêng

và tâm linh, tức để mọi người hướng đến sùng bái, kính ngưỡng, cầu nguyện

và tu hành

Thuật ngữ “Kinh tế học tôn giáo” hầu như chưa được nhắc đến nhiều, tuy nhiên ở một số tôn giáo cũng đã được nhắc đến, như: Thuật ngữ "Kinh tế học Phật giáo" được E F Schumacher sử dụng vào năm 1955, khi ông đến Miến Điện với tư cách là cố vấn kinh tế cho Thủ tướng U Nu, sau đó là những môn đệ của Schumacher, như: Prayudh Payutto, một nhà sư người Thái lan, một học giả danh tiếng đã triển khai khái niệm về kinh tế học Phật giáo trong tác phẩm “Buddhist Economics: A Middle Way for the Market Place (1994)” Trong tác phẩm này, ông phê phán về khuynh hướng của kinh

tế học hiện đại khi khảo sát về mối giao hoán kinh tế, nhưng lại tách rời những cứu xét về mặt đạo đức của vấn đề mua bán, đâu là hậu quả xã hội và môi sinh của các trao đổi này Ông nhấn mạnh tới những hậu quả kinh tế qua các tác phong đạo đức, như: sự dè dặt của nhà đầu tư khi có nhiều bất ổn xã hội, khách hàng không thỏa mãn nếu mặt hàng kém phẩm chất, chi phí y tế và tình trạng sức khoẻ tệ hại của các công nhân khi thực phẩm xấu

Kinh tế Phật giáo khảo sát đặc điểm tâm lý của trí óc con người, những ưu tư, khát vọng, cảm xúc vốn thúc đẩy hoạt động kinh tế Cách hiểu

về kinh tế Phật giáo nhằm đến việc làm rõ những gì là có hại, những gì là có ích trong những hoạt động của con người liên quan đến sản xuất và tiêu thụ, nhất là cố gắng làm cho con người trưởng thành về mặt đạo đức

Kinh tế Phật giáo cho rằng những quyết định duy lý thực sự chỉ có thể

có được khi chúng ta hiểu điều gì đã tạo nên sự bất duy lý Khi hiểu điều gì tạo ra ham muốn, con người nhận ra rằng tất cả của cải trên thế gian này không thể thỏa mãn được ham muốn đó Khi con người hiểu được tính phổ quát của sợ hãi, họ trở nên có lòng trắc ẩn hơn với mọi sinh linh Như vậy cách tiếp cận đối với kinh tế học này không dựa trên lý thuyết và mô hình mà dựa trên sức mạnh của sự cảm quan, sự thấu hiểu và sự kiềm chế

Trong thực tế, sự tham gia hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo thuộc một số tôn giáo để tạo nguồn thu bằng nhiều cách như: góp vốn vào các công ty, cho thuê nhà ở, trụ sở làm việc, bãi đỗ xe, nhà máy, mua cổ phiếu, thành lập các công ty đã có ở nhiều nước, như:

+ Ở Hoa Kỳ: một số tổ chức tôn giáo thuộc một số tôn giáo như Công giáo, Tin lành, Do Thái giáo, cũng như một số tổ chức tôn giáo mới đã dùng nguồn tài chính có được để mua cổ phiếu, thuê nhà ở, trụ sở làm việc, bãi đỗ

xe, nhà máy, sở hữu một số công ty lớn…

“Nguồn tài chính quan trọng nhất của các tổ chức tôn giáo là tiền lạc quyên Có trong tay số tiền lớn như vậy, các nhà hoạt động tôn giáo không chỉ dùng chúng để chi cho bộ máy của Giáo hội, xây dựng nhà thờ và các công trình liên quan, trả lương giảng viên trong các trường của Giáo hội, mà còn dùng để mua cổ phiếu của ngân hàng, của các xí nghiệp công nghiệp, của các hãng bảo hiểm Doanh lợi thu được từ các hoạt động tài chính này là không nhỏ Tiền lạc quyên không phải nguồn thu tài chính duy nhất của các giáo hội Họ còn các nguồn thu khác như tiền cho thuê nhà ở, trụ sở làm việc, bãi đỗ xe, nhà máy, cổ phiếu Ví dụ, Giáo hội ở Ohio sở hữu cả một trung tâm

thương mại, một hãng điện tử, một công ty sản xuất dây thép và lưới thép”

(Nguyễn Văn Dũng, 2009 Tạp chí Châu Mỹ ngày nay, số 02, trang 41)

+ Ở Italia: Các nhà thờ của Công giáo đều cho cho thuê đất, thuê bất động sản… để tạo nguồn thu

Đặc biệt Vatican (Công giáo) được coi là một trong những thế lực kinh

tế lớn ở Châu Âu, có nguồn tài chính khổng lồ thu được từ từ các công ty tư bản ở các nước Âu, Mỹ mà Vatican có cổ phần Ngoài ra, Vatican còn có lợi tức 50% trong số tiền 01 tỷ USD, chủ sở hữu 250.000ha ruộng đất ở Italia, 1/3 diện tích trồng trọt ở Tây Ban Nha, 15 bất động sản ở Rô ma… (một số diện tích đất, bất động sản được các nhà thờ cho thuê để tạo nguồn thu)

Riêng đối với Phật giáo, ngay khi còn tại thế đức Phật cũng đã chủ trương chức sắc, nhà tu hành phải có đời sống phạm hạnh thanh cao, khi đã xuất gia thì mọi việc như: tình, tiền, danh lợi đều buông xuống, giải thoát Nên mọi sinh hoạt, đời sống của họ đều do Phật tử cúng dường, ủng hộ Tuy nhiên, sau khi Đức Phật nhập diệt, Phật giáo truyền đến nhiều nước trên thế giới Phong tục tập quán mỗi quốc gia, địa phương đều có phần khác nhau: có nơi, chức sắc, nhà tu hành có thể mỗi sáng ôm bát đi trì bình khất thực, ăn trước 12h Nhưng cũng có nơi tu học chung trong một cơ sở thờ tự với hàng ngàn vị, không thể đi khất thực Cho nên, từ đây ý tưởng nên làm một cái gì

đó để chia sẻ một phần gánh nặng trong đời sống của hàng cư sĩ tại gia và khởi xướng mạnh mẽ nhất là từ thời tổ sư Bách Trượng, tổ sư đời thứ 3 sau lục tổ Huệ Năng, vị tổ sư nổi tiếng của Phật giáo thiền tông Trung Hoa với phương châm: “Nhất nhật bất tác, nhất nhật bất thực” (Một ngày không làm, một ngày không ăn) Đây là câu thiền ngữ độc đáo, đặc sắc, là tư tưởng chủ đạo cho việc làm kinh tế tự túc trong giới chức sắc, nhà tu hành, tín đồ Phật giáo Nối tiếp ngay sau đó thời tổ Quy Sơn, hình ảnh Thượng toạ Ngưỡng Sơn và nhiều vị thiền sinh khác mỗi ngày cày ruộng dưới chân núi Quy Sơn,

dần dần quen thuộc trong giới Tăng già ở Trung Hoa, Việt Nam, cùng nhiều nước khác trên thế giới Các ngôi đại già lam ở Việt Nam cũng như ở Trung Hoa trải qua các triều đại vua chúa đã chu cấp hoặc do các đại thí chủ Phật tử cúng dường cho các chùa, tự viện hàng chục hàng trăm mẫu đất ruộng để chức sắc, nhà tu hành có thể làm lao động tạo ra sản phẩm lúa gạo chia sẻ một phần gánh nặng với Phật tử Đây gọi là kinh tế tự túc của nhà chùa Chức sắc, nhà tu hành Phật giáo làm kinh tế, làm lao động nhưng không tách rời thanh quy nhà chùa, không lao theo thế sự không để tiền tình danh lợi chi phối Đến cuối thể kỷ XX, đầu thế kỷ XXI, xã hội tiến lên một tầm cao mới - công nghiệp, công nghệ khoa học điện tử Phật giáo tại các nước giàu có như: Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc), Anh, Pháp, Đức, Mỹ… đã có những bước chuyển mình thích nghi với xu hướng tiến bộ của xã hội Các tổ chức Phật giáo cũng hình thành những công ty kinh doanh để tạo nguồn kinh phí hỗ trợ các hoạt động của Giáo hội, nhất là những hoạt động từ thiện và hỗ trợ phát triển hoằng pháp đưa đạo vào đời Bên cạnh đó, một số cơ sở Phật giáo cũng bắt đầu đổi hình thức tự cúng dường theo tâm của mỗi người khi tham gia các hoạt động tâm linh, như: dâng sao, giải hạn, thuyết giảng… bằng hình thức có thu tiền theo một mức nhất định thông qua các hoạt động tâm linh này

Từ những vấn đề trên, trong luận văn này, thuật ngữ hoạt động kinh tế

của tổ chức tôn giáo được hiểu là những hoạt động kinh doanh, sản xuất đem

lại nguồn thu cho tổ chức tôn giáo hoặc những hoạt động mang tính tâm linh

có thu tiền của một số tổ chức tôn giáo

b Tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam

Khái niệm “Tổ chức” được nhiều ngành khoa học sử dụng với ý nghĩa không giống nhau, ngay cả trong những chuyên ngành khoa học có giao thoa

về đối tượng, phạm vi nghiên cứu Dưới góc độ khoa học quản lý, khái niệm

về “Tổ chức” có thể được hiểu theo một số chuyên ngành như sau:

- Theo lý thuyết quản trị công, để hình thành tổ chức phải có từ hai người trở lên (điều kiện về chủ thể) và các hoạt động của họ được kết hợp với nhau một cách có ý thức Quản trị công nhấn mạnh đến hai yếu tố là chủ thể

và nguyên tắc hoạt động của tổ chức (sự kết hợp có ý thức của các chủ thể) khi nhận thức về khái niệm tổ chức

- Luật học (khoa học luật dân sự) gọi tổ chức là pháp nhân để phân biệt với thể nhân (con người) là các chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự Theo quy định tại Điều 84 Bộ luật Dân sự 2005 thì một tổ chức được công nhận là pháp nhân khi có đủ các điều kiện sau: được thành lập hợp pháp; có cơ cấu tổ chức chặt chẽ; có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó; nhân danh mình tham gia các quan hệ pháp luật một cách độc lập Luật học nhấn mạnh đến các điều kiện thành lập tổ chức và các yêu cầu đảm bảo hoạt động của tổ chức;

- Khoa học tổ chức và quản lý định nghĩa tổ chức với ý nghĩa hẹp là

“tập thể của con người tập hợp nhau lại để thực hiện một nhiệm vụ chung hoặc nhằm đạt tới một mục tiêu xác định của tập thể đó” Quan niệm về tổ chức theo Khoa học tổ chức và quản lý có nhiều điểm tương đồng với Luật học, Quản trị công ở chỗ đều xác định tổ chức thuộc về con người, là của con người trong xã hội; vì là tổ chức của con người, có các hoạt động chung do vậy mục tiêu của tổ chức là một trong những điều kiện quan trọng, không thể thiếu của tổ chức;

Tổng hợp từ những khái niệm khác nhau về chức năng tổ chức, với tư duy biện chứng, kế thừa, không cứng nhắc, máy móc, phù hợp với mục tiêu, yêu cầu của nhiệm vụ nghiên cứu về khái niệm “Tổ chức”, thì khái niệm chung về tổ chức được hiểu như sau: Tổ chức là tập hợp của con người trong

xã hội có phạm vi, chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, cơ cấu xác định; được hình thành và hoạt động theo những nguyên tắc nhất định phù hợp với quy

định pháp luật nhằm gắn kết con người với nhau bởi những mục đích xác định

và hành động để đạt đến mục tiêu chung

Về phương diện quản lý nhà nước đối với tôn giáo ở nước ta hiện nay,

theo quy định của Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo, thì:

“Tổ chức tôn giáo là tập hợp những người cùng tin theo một hệ thống giáo lý, giáo luật, lễ nghi và tổ chức theo một cơ cấu nhất định được Nhà nước công nhận” (Khoản 3, Điều 3 Pháp lệnh) Hiện, Việt Nam có 38 tổ chức tôn giáo và một pháp môn tu hành được nhà nước cấp đăng ký hoạt động tôn giáo và công nhận tổ chức tôn giáo, trong đó có Giáo hội Phật giáo Việt Nam

“Tổ chức tôn giáo cơ sở là đơn vị cơ sở của tổ chức tôn giáo bao gồm ban hộ tự hoặc ban quản trị chùa của đạo Phật, giáo xứ của đạo Công giáo, chi hội của đạo Tin lành, họ đạo của đạo Cao đài, ban trị sự xã, phường, thị trấn của Phật giáo Hoà hảo và đơn vị cơ sở của tổ chức tôn giáo khác” (Khoản 4, Điều 3 Pháp lệnh)

“Cơ sở tôn giáo là nơi thờ tự, tu hành, nơi đào tạo người chuyên hoạt động tôn giáo, trụ sở của tổ chức tôn giáo và những cơ sở khác của tôn giáo được Nhà nước công nhận” (Khoản 7, Điều 3 Pháp lệnh)

Theo quy định của Hiến chương sửa đổi lần V được thông qua tại Đại hội Đại biểu Phật giáo toàn quốc nhiệm kỳ VII (2012 - 2017) và đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận, thì Giáo hội Phật giáo Việt Nam vẫn có 03 cấp hành chính đạo:

- Cấp Trung ương: Hội đồng Chứng minh và Hội đồng Trị sự Giáo hội

Phật giáo Việt Nam

+ Hội đồng Chứng minh có Thường trực Hội đồng Chứng minh và có

thể thành lập Văn phòng

+ Hội đồng Trị sự có Ban Thường trực, 02 văn phòng giúp việc và 13 ban, ngành, viện chuyên môn Cụ thể: Văn phòng 1; Văn phòng 2; Ban Tăng

sự Trung ương; Ban Giáo dục Tăng Ni Trung ương; Ban Hướng dẫn Phật tử Trung ương; Ban Hoằng pháp Trung ương; Ban Nghi lễ Trung ương; Ban Văn hóa Trung ương; Ban Kinh tế Tài chính Trung ương; Ban Từ thiện Xã hội Trung ương; Ban Phật giáo quốc tế Trung ương; Ban Pháp chế Trung ương; Ban Kiểm soát Trung ương; Ban Thông tin truyền thông Trung ương; Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam Trung ương

- Cấp tỉnh, thành phố có: Giáo hội Phật giáo Việt Nam cấp tỉnh, với cơ

quan hành chính đạo được gọi là Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh, thành phố trực thuộc TW Hiện có 63/63 tỉnh, thành phố có tổ chức Phật giáo cấp tỉnh Cơ cấu tổ chức: Ban Thường trực Ban Trị sự; các Phân ban chuyên ngành cấp tỉnh tổ chức như theo các Ban, ngành, viện ở TW

- Cấp huyện có: Giáo hội Phật giáo Việt Nam cấp huyện, với cơ quan

hành chính đạo là Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam huyện, quận, thị

xã, thành phố thuộc tỉnh Hiện cả nước có khoảng 68% huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh có tổ chức Phật giáo cấp huyện Cơ cấu tổ chức: Thường trực Ban trị sự; có thể thành lập các ban chuyên môn như Hội đồng Trị sự

Ngoài các cấp hành chính trên, Hiến chương Giáo hội Phật giáo Việt

Nam quy định Đơn vị cơ sở của Giáo hội Phật giáo Việt Nam là: Chùa, Tổ

đình, Tịnh xá, Thiền viện, Tu viện, Tịnh viện, Tịnh thất, Niệm Phật đường

Bên cạnh đó, Giáo hội Phật giáo Việt Nam còn một hệ thống trường, lớp đào tạo chức sắc, nhà tu hành Hiện có 44 cơ sở đào tạo từ Trung học đến Học viện Phật giáo

Từ những vấn đề trên, cùng với mục đích, nhiệm vụ, đối tượng nghiên cứu của luận văn, thuật ngữ Tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt

Nam xin được hiểu như sau: “Tổ chức, đơn vị thuộc Giáo hội Phật giáo Việt

Nam bao gồm: Hội đồng Chứng minh, Hội đồng Trị sự, các ban, viện chuyên môn thuộc Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam; Ban Trị sự Giáo hội

Phật giáo Việt Nam cấp tỉnh, cấp huyện, các ban, viện chuyên môn trực thuộc Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam cấp tỉnh, cấp huyện; Chùa, Tổ đình, Tịnh xá, Thiền viện, Tu viện, Tịnh viện, Tịnh thất, Niệm Phật đường hợp pháp của Giáo hội Phật giáo Việt Nam và các trường, lớp đào tạo chức sắc, nhà tu hành của Giáo hội Phật giáo Việt Nam”.

1.2.1.2 Vai trò của tôn giáo trong hoạt động kinh tế

a Đạo đức kinh doanh

Theo quan niệm trong kinh doanh: “thương trường là chiến trường”,

“kinh doanh phải có lợi nhuận”, nơi diễn ra cuộc đấu tranh khốc liệt và không khoan nhượng, đó là quy luật tất yếu trong hoạt động kinh doanh phải thực hiện Do đó, hầu hết các giới doanh nghiệp khi bước vào thương trường đều phải tận dụng đầu óc tính toán, cạnh tranh, thủ đoạn và mưu mô của mình để đánh đổ những đối thủ nhằm duy trì và phát triển việc kinh doanh của chính mình trong xã hội

Mặt khác, trong thời đại phát triển khoa học ngày nay, con người càng trở lên bận rộn, mệt mỏi và chịu nhiều áp lực khi phải đối diện với những thách thức, những trở ngại và những sự cạnh tranh tất yếu mà cuộc sống mang lại Họ phải đồng hành theo nhịp sống hiện đại của xã hội nhằm thỏa mãn nhu cầu sống cho chính mình Vì vậy, tư tưởng đạo đức con người ngày càng xuống cấp trầm trọng trước cuộc sống văn minh, vật chất phức tạp

Đa số các tôn giáo đề cao sự từ bi, đề cao lòng nhân ái, tình thương, hướng con người đến những giá trị nhân bản, góp phần tích cực vào việc hoàn thiện đạo đức cá nhân, như: mục đích của Phật giáo là nhằm đem lại lợi ích, làm giảm khổ đau và mang lại sự bình an nội tâm cho con người, với giáo lý

“Nhân quả và nghiệp báo”, lời răn dạy trong kinh Phật là phải "Sống lương thiện"; Công giáo có mười điều răn của Thiên chúa… Do đó, những giáo lý, luật lễ của tôn giáo sẽ có tác dụng hướng dẫn cho cách ứng xử của các doanh

nhân nói chung, hướng cho họ trong việc kinh doanh của phải cạnh tranh lành mạnh, không đặt lợi nhuận lên hàng đầu, cũng như người chức sắc, nhà tu hành khi muốn tham gia vào các hoạt động kinh tế phải làm thế nào khỏi vướng vào những quy tắc không theo luật lệ đời thường đó, mặc dù nói về kinh doanh thì cái rất quan trọng là tính cạnh tranh Đó chính là một phạm trù của đạo đức kinh doanh

b Bảo vệ môi trường trong quá trình sản xuất, kinh doanh,

Theo lịch sử tiến hóa của loài người, từ thời kỳ nguyên thủy, dân số thế giới còn rất ít, sự ưu đãi của thiên nhiên mà con người được thừa hưởng rất lớn Do đó, trong quá trình lao động, sản xuất mọi người chỉ sống và hưởng thụ tài sản của thiên nhiên một cách đơn giản Nhưng đến giai đoạn dân số phát triển, hình thành các bộ tộc, nhà nước thì xuất hiện sự tranh chấp về những nguồn lợi thiên nhiên để phục vụ lao động, sản xuất, do đó có sự thông tính với nhau giữa các nước để đem nguồn nguồn tài nguyên thiên về nước chiến thắng trong các cuộc xâm lăng để phục vụ sản xuất, kinh doanh nhằm phát triển nền kinh tế của mình, cũng như phục vụ đời sống của người dân nước đó để từ đó mục tiêu làm cho nước mình ngày càng giàu mạnh, có ản hưởng trên thế giới

Ngày nay, dân số ngày càng đông, tài nguyên thiên nhiên ngày càng cạn kiệt do các nước đẩy mạnh sản xuất, trong khi nhiều nhiên liệu tự nhiên không thể tái sinh hoặc phải mất hàng thế kỷ mới tái sinh được, như: than đá, dầu lử và gas thiên nhiên… cũng như quá trình hiện đại hóa, nhất là ở những nước đang phát triển quá trình sản xuất, kinh đoanh đã và đang đem đến môi trường sinh thái bị ô nhiễm, lũ lụt, thiên tai xảy ra nhiều do phá rừng đầu nguồn, cũng như không khí ô nhiễm, sự biến đổi khí hậu khó lường, gây ra những hiện tượng El Nino, nước biển dân… gây ảnh hưởng đến đời sống con người, mặc dù việc sản xuất, kinh doanh cũng vì mục đích phục vụ cuộc sống

con người

Công giáo đề cao sự yêu thương bản thân mình, yêu tha nhân và yêu thiên nhiên; chủ trương của Đức Phật là làm sao phát triển đời sống của cá nhân mà không làm tổn hại đến người khác, làm sao phát triển đời sống của con người mà không tổn hại đến các loài sinh vật khác; cho đến sự sống của các loài vô tình như hoa lá cỏ cây cũng cần được tôn trọng, bảo vệ Đốii với cây cối, với Ngài nhấn mạnh “Cứ vài năm một lần, tất cả những người theo đạo Phật phải trồng một cái cây và phải chăm sóc nó cho đến khi lớn lên an toàn” Đó chính là một trong những lý do mà Đức Phật đã xuất gia và dành hết thì giờ cùng tâm sức trong cuộc sống của Ngài để tìm ra phương thức hóa giải mọi sự xung đột, sát hại giữa con người với nhau và giữa con người với muôn loài sống chung trên trái đất này…

Thực tế quá trình hiện đại hóa thông qua việc khai thác quá đà tài nguyên, thiên nhiên nhằm phục vụ sản xuất, kinh doanh đã để lại những ảnh hưởng xấu đến môi trường sống như trên đã nói, mà minh chứng điển hình là rất nhiều những thiệt hại về kinh tế ở vùng Đông Nam Á (cũng như ở nhiều vùng trên thế giới) xuất phát từ thái độ thờ ơ cố tình, đáng xấu hổ đối với việc khai thức quyệt quệ rừng Chính vì thế, nếu áp dụng các lời khuyên của các tôn giáo, trong đó có Phật giáo vào quá trình sản xuất, kinh doanh sẽ có nhiều

ý nghĩa tích cực trọng việc bảo vệ môi sống của con người, cũng như làm cho kinh tế phát triển bền vững hơn

c Tôn giáo góp phần phát triển kinh tế bền vững, góp phần giữ ổn định

về xã hội

Một xã hội an bình và thịnh vượng phải hội đủ những điều kiện cơ bản,

mà kinh tế đóng một vai trò hết sức quan trọng, kinh tế có sự chi phối đối với đời sống xã hội con người Mặc dù, kinh tế mưu sinh là nhu cầu thiết yếu tạo

ra sản phẩm phục vụ đời sống cho bản thân, gia đình và xã hội, nhưng phải sinh sống bằng nghề nghiệp chân chính

Hiện nay, nền công nghiệp hiện đại phát triển là niềm kiêu hãnh chung cho nhân loại, xã hội không thiếu tiền của, nhưng vật chất phần lớn tập trung vào một nhóm người; việc sản xuất, kinh doanh, nhất là trong nền kinh tế thị trường nếu không áp dụng yếu tố đạo đức kinh doanh thì sẽ diễn ra sự cạnh tranh không lành mạnh, thương mại hóa sản phẩm gây mất đạo đức, tệ nạn xã hội xảy ra, sự băng hoại về văn hóa, sự nới rộng khoảng cách giàu và nghèo ngày càng rộng, sự bất bình đẳng trong xã hội ngày càng tăng; mầm mống của chủ nghĩa hưởng lạc, chủ nghĩa kim tiền, chủ nghĩa cá nhân có nguy cơ ngày càng lan rộng và cùng với nó là sự xuất hiện của sự rạn nứt của các mối dây liên kết trong xã hội, tình trạng vô cảm với người khác, sự hoang mang về định hướng giá trị cũng như xuống cấp của nhân phẩm con người ngày càng diễn ra trầm trọng, từ đó sẽ tác động và gây ảnh hưởng đến an ninh, trật tự của một quốc gia, của một địa phương, cũng như thế giới vẫn không hoàn toàn có một cuộc sống bình yên: Lạc hậu, đói khát, bất công, khủng bố, chiến tranh, dịch bệnh, thiên tai… thường xuyên diễn ra

Không ít người cho rằng, tôn giáo toàn lo chuyện trên trời, tìm kiếm

“hạnh phúc hư ảo” thì có vai trò gì trong phát triển kinh tế? Thực tế, tôn giáo

có vai trò phát triển kinh tế từ xa xưa Người ta vẫn hay đàm tiếu: “đi đạo lấy gạo mà ăn” Quả thực, có một số người khi được cứu tế lúc giáp hạt, hay giúp

đỡ nông cụ, mua ruộng nương… đã gia nhập Phật giáo, Công giáo hay Tin Lành Nhưng ngoài yếu tố phát triển tín đồ ra, các tôn giáo này đã góp phần phát triển kinh tế vì cứu con người sống qua nạn đói là giữ được lực lượng lao động quan trọng để sản xuất Có công cụ, có ruộng nương cũng là để sản xuất Một nguyên nhân là cho kinh tế phát triển không bền vững là do nạn tham ô, làm ăn gian dối, ăn trộm, ăn cắp vật tư, thiết bị… làm cho nhiều công

trình mau hỏng, xuống cấp, hàng hóa kém chất lượng Mà những nguyên nhân trên lại do con người mất đạo đức, tha hóa Mà cái này, tôn giáo có thể góp

phần xây dựng được Nhiều tôn giáo đều khuyên tín đồ “ Kỷ sở bất dục, vật

thi ư nhân” (Điều gì mình không muốn, đừng làm cho người) Mình muốn ăn

rau sạch sao lại trồng ra bẩn bán cho khách hàng?

Ngày nay việc du lịch tâm linh là loại hình rất được ưa chuộng, những thánh tích Phật giáo trên khắp thế giới đã, đang góp phần vào phát triển kinh

tế dụ lịch, tạo ra công ăn việc làm cho nhiều người

Trong kinh tế học, con người được coi là sức lao động quý giá nhất vì

nó mới làm ra giá trị thặng dư nhưng chính tôn giáo lại góp phần đào tạo ra nguồn nhân lực có phẩm chất đạo đức nhân văn Và chính với sự khuyên răn con người không sa đọa vào cõi “ tham, sân, si”; luôn phải hướng thiện; làm lành, lánh giữ… của nhiều tôn giáo khi áp dụng vào các hoạt động kinh tế sẽ

và đang góp phần giúp cho sự ổn định của xã hội, góp phần cho kinh tế phát triển bền vững

1.2.1.3 Đặc thù và các hoạt động kinh tế của tổ chức tôn giáo

a Đặc thù hoạt động kinh tế của tổ chức tôn giáo

Có thể rút một số đặc thù của hoạt động kinh tế của tổ chức tôn giáo như sau:

- Chủ thể tham gia điều hành hoạt động kinh tế của tổ chức tôn giáo thường là những chức sắc, nhà tu hành Đây là những người chuyên hoạt động trong lĩnh vực tâm linh và thường có uy tín với quần chúng, tín đồ

- Các hoạt động kinh tế của tổ chức tôn giáo thường gắn với lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo, tâm linh, một lĩnh vực nhạy cảm, tế nhị; kinh doanh những đồ dùng cho việc sinh hoạt đạo…

- Lợi nhuận thu được từ hoạt động kinh tế của tổ chức tôn giáo thường được sử dụng phục vụ những nhu cầu vật chất thiết yếu của chức sắc, nhà tu

hành; làm công tác từ thiện, an sinh xã hội; xây dựng cơ sở thờ tự …

- Do gắn với vấn đề tôn giáo, dựa trên nền tảng uy tín của tôn giáo, nên các hoạt động kinh tế này dễ được các thế lực xấu lợi dụng để gây mất ổn định an ninh, trật tự, chính trị hoặc bị lợi dụng để trục lợi cá nhân

- Hoạt động kinh tế của tổ chức tôn giáo như con dao hai lưỡi: có thể trợ giúp cho chức sắc, nhà tu hành, tổ chức, đơn vị tôn giáo có được nguồn thu nhập ổn định để hoàn thành tốt công việc hành đạo và duy trì cuộc sống tôn giáo vững chắc khi bước trên con đường phục vụ xã hội, lợi lạc quần sinh, nhưng cũng rất dễ làm tổn thương về nhân cách, phẩm hạnh và tư tưởng của chức sắc, nhà tu hành khi tham gia hoạt động kinh tế nếu như vị ấy thiếu ý thức hiểu biết, không tự chủ, luôn tham đắm trước những mặt trái trong hoạt động kinh doanh, kinh tế…

b Các hoạt động kinh tế của tổ chức tôn giáo

Như trên đã nói, mọi sinh hoạt liên hệ đời sống chức sắc, nhà tu hành,

tổ chức, đơn vị của các tôn giáo, trong đó có Phật giáo đều do lạc quyên, quyên góp, chúng dường từ các tín đồ Tuy nhiên, qua các thời kỳ, tùy hoàn cảnh kinh tế xã hội mỗi thời kỳ của mỗi đất nước, mỗi địa phương, việc tạo nguồn thu để phục vụ cho cuộc sống tu hành của chức sắc, nhà tu hành, cũng như phục vụ cho các hoạt động của tổ chức tôn giáo cũng được biến đổi theo

để thích ứng với cuộc sống hiện tại mà tôn giáo đó đang phải thích ứng Tựu chung các hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo hiện nay chủ yếu thông

qua các hình thức sau:

- Tạo thu nhập qua hoạt động kinh doanh: qua việc thành lập điều hành hoạt động của các công ty kinh doanh, Trung tâm hướng nghiệp, tổ chức hoạt động du lịch, xuất bản kinh sách, xuất nhập khẩu đồ dùng việc đạo; góp vốn vào các công ty, cho thuê nhà ở, đất đai, trụ sở làm việc, bãi đỗ xe, nhà máy; mua cổ phiếu…

- Các hoạt động sản xuất như: trồng cây công nghiệp, trồng lúa, trồng hoa màu, làm bánh kẹo, tương chao, làm hương… tại các cơ sở tôn giáo (hoạt động kinh tế tự túc)

- Tạo nguồn kinh phí hoạt động từ các hoạt động tâm linh, như: dâng sao, giải hạn, thuyết giảng có ấn định mức thu cho các hoạt động tâm linh này (diễn ra ở một số tôn giáo, nhất là Phật giáo)

1.2.2 Quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo

1.2.2.1 Khái niệm và đặc điểm của quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo

a Khái niệm quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo

“Quản lý nhà nước về kinh tế là sự tác động có tổ chức, có mục đích của nhà nước lên các hoạt động kinh tế (đối tượng và khách thể hoạt động kinh tế) để sử dụng có hiệu quả tiềm năng, các nguồn lực, các cơ hội nhằm đạt được mục tiêu trước mắt và lâu dài của nền kinh tế - xã hội” (Phan Huy Đường, 2015, trang 67)

Theo nghĩa rộng, quản lý nhà nước về kinh tế được thực hiện thông qua

cả ba loại cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp của nhà nước

Theo nghĩa hẹp, quản lý nhà nước về kinh tế được hiểu như hoạt động quản lý có tính chất nhà nước nhằm điều hành nền kinh tế, được thực hiện bởi

cơ quan hành pháp (Chính phủ)

Tư tưởng về xây dựng một nhà nước của dân, do dân và vì dân là điểm

cơ bản nhất để phân biệt sự khác nhau giữa Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và các hình thức nhà nước khác Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu quan điểm: tất cả mọi quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam Việc nước là việc chung, mỗi một con Rồng, cháu Tiên, bất kỳ già trẻ,

gái trai, giàu nghèo, nòi giống, tôn giáo… đều phải ghé vai gánh vác Là công cụ quyền lực của nhân dân, là nhà nước của dân, do dân và vì dân Do

đó, nhà nước có trách nhiệm quản lý mọi đời sống xã hội bằng pháp luật, thông qua hệ thống thiết chế tổ chức, những quy định mang tính nhà nước và pháp quyền… nhà nước quản lý xã hội trên tất cả mọi lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực tôn giáo nhằm làm cho xã hội tồn tại trong trật tự và ổn định

Trong lĩnh vực tôn giáo, chủ thể quản lý nói chung là Nhà nước, còn chủ thể trực tiếp quản lý nhà nước về tôn giáo là: cơ quan quản lý nhà nước

về tôn giáo ở Trung ương và địa phương: tổ chức; cán bộ là công tác quản lý nhà nước về tôn giáo: cá nhân Còn đối tượng quản lý là: các tổ chức tôn giáo, trong đó có tổ chức Phật giáo được nhà nước công nhận: tổ chức; các chức sắc, chức việc, nhà tu hành các tôn giáo, trong đó có Phật giáo: cá nhân

Như trên đã trình bày, hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo được

hiểu là những hoạt động kinh doanh, sản xuất đem lại nguồn thu cho tổ chức

tôn giáo hoặc những hoạt động mang tính tâm linh có thu tiền của một số tổ chức tôn giáo

Do vậy, Quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn

giáo được hiểu là: sự tác động có tổ chức, có mục đích của nhà nước thông

qua các cơ quan quản lý nhà nước về kinh tế, cơ quan quản lý nhà nước về tôn giáo lên các hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo để sử dụng có hiệu quả nhất tiềm năng, nguồn lực, cơ hội có thể có nhằm đạt được mục tiêu phát triển kinh tế đất nước đặt ra trong điều kiện hội nhập và mở rộng giao lưu quốc tế

b Đặc điểm quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo

Một là, Nhà nước thông qua các tổ chức tôn giáo để tác động, quản lý các hoạt động kinh tế của các tổ chức, đơn vị trực thuộc các tổ chức tôn giáo

này, qua đó đảm bảo đúng đường hướng hoạt động của các tổ chức tôn giáo

và phù hợp với sự phát triển chung của đất nước

Bất kỳ hoạt động kinh tế nào của tổ chức, cá nhân đều có chủ thể đứng

ra tổ chức và quản lý trực tiếp các hoạt động này Tôn giáo cũng có hệ thống

tổ chức và cơ chế lãnh đạo riêng của mình; tổ chức tôn giáo có tư cách độc lập như các tổ chức khác, chịu trách nhiệm trước hoạt động của mình… Do vậy, tổ chức tôn giáo là chủ thể trực tiếp phải đứng ra tổ chức và quản lý các hoạt động của mình, trong đó có hoạt động kinh tế của các tổ chức, đơn vị trực thuộc tổ chức của mình Do đó, nhà nước ngoài chính sách, pháp luật của mình còn thông qua chủ thể chính là tổ chức tôn giáo để tác động, quản lý các hoạt động kinh tế của các tổ chức, đơn vị trực thuộc các tổ chức tôn giáo này nhằm đảm bảo đúng đường hướng hoạt động của các tổ chức tôn giáo, đảm bảo phù hợp với lợi ích và xu thế phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Hai là, hệ thống công cụ như pháp luật, chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch… là những công cụ để Nhà nước định hướng, tạo hành lang pháp lý, tổ chức việc thực hiện chính sách, pháp luật trong quản lý kinh tế đối với các hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo

Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động kinh tế của các tôn giáo, trong

đó có Phật giáo là một vấn đề còn mới ở Việt Nam, đa dạng về hình thức tổ chức và quy mô hoạt động, tiềm ẩn những yếu tố phức tạp, nhạy cảm, tế nhị… Tuy nhiên, dù thế nào đi nữa, sự quản lý của Nhà nước cũng phải đảm bảo cho hoạt động kinh tế của tổ chức tôn giáo, trong đó có Phật giáo có tính

ổn định, công bằng và có định hướng rõ rệt Do đó, Nhà nước phải ban hành pháp luật, đề ra các chính sách, chiến lược, định hướng… để huy động nguồn lực phát triển kinh tế và dùng các công cụ này tác động vào trong quá trình quản lý để đạt mục đích đề ra

Ba là, quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo đòi hỏi phải có bộ máy nhà nước mạnh, có hiệu lực, hiệu quả và một đội ngũ cán bộ quản lý có trình độ, năng lực thực sự, vừa am hiểu tôn giáo, vừa

bộ quản lý nhà nước phải có trình độ, năng lực, vừa am hiểu về lĩnh vực tôn giáo nói chung, từng tôn giáo nói riêng, vừa am hiểu về kinh tế và xử lý tốt các tình huống phát sinh, xấu xảy ra

Bốn là, quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo phải xuất phát từ yêu cầu khách quan, phù hợp với đặc điểm của từng tôn giáo, với xu thế chung hiện nay, sự gia tăng vai trò của chính sách, pháp luật… trong nền kinh tế thị trường với tư cách là công cụ quản lý

Hoạt động kinh tế tôn giáo với những quan hệ kinh tế rất đa dạng, năng động, có những đặc thù riêng đòi hỏi một sân chơi an toàn và bình đẳng… Do

đó, phải có một hệ thống chính sách, pháp luật hoàn chỉnh, phù hợp không chỉ với điều kiện ở trong nước và mà còn phải phù hợp với thông lệ quốc tế, điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia ký kết, như: Tuyên ngôn thế giới về quyền con người, 1948; Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội, văn hoá, 1966; Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị, 1966… Đây còn

là sự mới mẻ và thách thức đối với Việt Nam

* Ngoài một số đặc điểm quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo nêu trên, trong quản lý nhà nước đối với hoạt động này còn có một số đặc thù riêng biệt như sau:

Một là, việc quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức

tôn giáo vừa phải đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, vừa phải đảm bảo cho các hoạt động kinh tế đúng pháp luật

Hai là, công cụ quản lý đối với hoạt động kinh tế phải vừa phải áp dụng

pháp luật về kinh tế, vừa phải áp dụng pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo và pháp luật liên quan khác như: đất đai, dân sự, kinh tế…

Ba là, đối tượng quản lý là tổ chức tôn giáo, trong khi vấn đề tôn giáo

thường nhạy cảm, tế nhị Mặt khác, người quản lý, điều hành các hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo thường là các chức sắc, nhà tu hành, những người có uy tín với đông đảo quần chúng nhân dân, do đó các thế lực xấu thường tìm mọi cách thông qua hoạt động kinh tế để tranh thủ, lợi dụng, tác động, qua đó tìm cách gây mất ổn định về an ninh, chính trị

1.2.2.2 Sự cần thiết quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo

a Đảm bảo sự ổn định trong phát triển kinh tế

Trong số các hoạt động kinh tế, có hoạt động kinh tế có tác động tích cực, nhưng cũng có hoạt động kinh tế có tác động tiêu cực đối với xã hội Chính vì vậy luôn cần đến hoạt động quản lý nhà nước để định hướng phát triển kinh tế, xã hội của một đất nước, của một địa phương, giảm bớt được tác động tiêu cực của một số hoạt động kinh tế Hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo cũng không nằm ngoài điều đó Bản thân hoạt động kinh tế của các

tổ chức tôn giáo đang là vấn đề mới, có thể có nhiều tranh cãi khác nhau Tuy nhiên, dù hoạt động kinh tế thuộc các lĩnh vực nói chung, hay hoạt động kinh

tế tôn giáo nói riêng cũng đều cần sự quản lý nhà nước để đảm bảo sự ổn định trong phát triển kinh tế của một quốc gia, một địa phương

b Tạo nguồn lực trong phát triển kinh tế

Nguồn lực trong phát triển kinh tế là tổng thể vị trí địa lí, các nguồn tài

nguyên thiên nhiên, hệ thống tài sản quốc gia, nguồn nhân lực, đường lối chính sách, vốn và thị trường ở cả trong nước và nước ngoài có thể được khai thác nhằm phục vụ cho việc phát triển kinh tế của một lãnh thổ nhất định Nguồn lực không phải là bất biến Nó thay đổi theo không gian và thời gian Con người có thể làm thay đổi nguồn lực theo hướng có lợi cho mình Nhằm phát triển kinh tế của một quốc gia, một địa phương bao giờ cũng huy động tất cả nguồn lực hợp pháp để đạt mục tiêu này, đặc biệt trong thời kỳ hội nhập, giao lưu quốc tế và kinh tế thị trường hiện nay, các tổ chức tôn giáo đang và sẽ trở thành một một kênh huy động nguồn lực vật chất và tinh thần để phát triển xã hội, đóng góp vào các lĩnh vực văn hóa, xã hội, cộng đồng trách nhiệm với toàn thể dân tộc trong phát triển bền vững đất nước Việc huy động các tôn giáo trong phát triển kinh tế cũng là một kênh huy động trong phát triên kinh tế hiện nay là việc cần thiết, bởi đây là một kênh huy động nguồn lực ít được nhắc đến, nhưng có vai trò rất quan trọng, nhất là khi các nguồn lực kinh tế được khai thác một cách triệt để

Thực tế ở một số nước, như Nepal việc sử dụng Phật giáo đang tạo một nguồn lực phát triển kinh tế của đất nước này, như: việc quản lý tài nguyên thiên nhiên, không để khai thác bừa bãi, dẫn đến phát triển kinh tế không ổn định…

c Tránh lợi dụng yếu tố tôn giáo để vụ lợi vì mục đích cá nhân, lợi ích nhóm, trốn thuế và các đóng góp khác

Thông thường các hoạt động kinh tế tôn giáo, nhất là Phật giáo gắn với vấn đề tâm linh, nên thường ít bị đụng chạm đến do tâm lý suy xét, sợ ảnh hưởng đến vấn đề tâm linh của cá nhân người đại diện cho cơ quan quản lý nhà nước Đặc điểm này dễ bị đối tượng quản lý tận dụng để tìm cách vụ lợi

vì mục đích cá nhân, lợi ích nhóm, lẩn tránh việc đóng góp cho xã hội, thậm chí có thể trốn thuế

d Tránh việc thông qua hoạt động kinh tế để truyền đạo trái phép

Truyền đạo là một trong ba chức năng chính của tôn giáo nói chung (3 chức năng chính của tôn giáo là: hành đạo - truyền đạo - quản đạo)

Hoạt động kinh tế của tôn giáo thường thu hút nhân công tham gia vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh của tổ chức tôn giáo, họ là những người được trả lương Mặt khác, những hoạt động kinh tế này ở một mức độ cao hơn có thể là hoạt động đầu tư vào các vùng miền, các địa phương có khó khăn trong việc thu hút vốn đầu tư để phát triển kinh tế Do đó, không tránh khỏi khả năng có đối tượng lợi dụng các hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo để truyền đạo trái phép bằng cách tuyên truyền trong công nhân về giáo

lý của mình, ràng buộc họ việc học giáo lý đi đối với vấn đề tiền lương hoặc ràng buộc những vấn đề tôn giáo trong việc đầu tư kinh doanh vào các địa phương đang cần thu hút vốn đầu tư

e Tránh sự lợi dụng của các thế lực xấu ở trong và ngoài nước

Tôn giáo là lĩnh vực nhạy cảm và tế nhị, có thể bị các thế lực xấu trong

và ngoài nước lợi dụng để gây bất ổn xã hội, tiến tới lật đổ chính quyền cách mạng Thực tế ở Việt Nam cho thấy nhiều vụ việc bất ổn đã xảy ra liên quan đến tôn giáo như: bạo loạn ở Tây Nguyên năm 2001, 2004 hay Mường Nhé năm 2011… Các thế lực xấu có thể dùng tiền bạc, thông qua các kênh khác nhau hỗ trợ tổ chức tôn giáo trong các hoạt động kinh tế, để từ đó các thế lực xấu này tìm cách thao túng chức sắc, nhà tu hành hoặc gây sức ép với họ, hoặc tìm cách mua chuộc tín đồ các tôn giáo có những hoạt động đi ngược lại với cách mạng, gây ảnh hưởng xấu về an ninh, trật tự, chính trị

Vì những lý do trên, quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các

tổ chức tôn giáo, trong đó có Phật giáo là cần thiết trong bối cảnh hiện nay 1.2.2.3 Nội dung quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo

Thực tế hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo, trong đó có Phật giáo là một lĩnh vực mới, cần có sự quản lý điều hành của nhà nước Hoạt động kinh tế tôn giáo là hoạt động liên ngành, vừa liên quan đến cơ quan quản

lý nhà nước về kinh tế, vừa liên quan đến cơ quan quản lý nhà nước về tôn giáo, nếu để nó tự phát triển, thị trường tự phát triển, buông lỏng quản lý của nhà nước, không có sự thống nhất các yếu tố liên ngành, liên vùng, hoạt động kinh tế của tôn giáo sẽ bị chệch hướng, không đảm bảo đúng ý nghĩa của nó… Do đó, nếu không có vai trò của nhà nước không thể giải quyết được Đặc biệt, trong xu thế toàn cầu hóa, khu vực hóa, hoạt động kinh tế của tôn giáo, trong đó có Phật giáo đã, đang dần được tiếp cận ở Việt Nam, mặt khác, đây là vấn đề ít nhiều liên quan đến yếu tố tâm linh, không những thế nó có thể là một trong những nguồn lực cần phát huy, huy động trong phát triển kinh tế, tranh thủ được nguồn lực bên ngoài, góp phần trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế Đây là một vấn đề trách nhiệm của nhà nước trong việc huy động nguồn lực này

Để thúc đẩy hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo phát triển bền vững, đảm bảo các mục tiêu kinh tế xã hội, đảm bảo an ninh quốc gia, trật tự,

an toàn xã hội, bảo vệ môi trường… cũng như đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, quản lý nhà nước về hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo có những nội dung chủ yếu sau:

Một là, định hướng, quy hoạch, tạo hành lang pháp lý cho các hoạt động kinh tế của các tổ chức, đơn vị thuộc các tổ chức tôn giáo

Hoạch định chính sách, xây dựng pháp luật đã khó, nhất là trong lĩnh vực tôn giáo, trong đó có hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo để nó đi vào cuộc sống Bản thân chính sách, pháp luật đối với nền kinh tế của một nước nói chung và trong hoạt động kinh tế của tôn giáo nói riêng mới chỉ là những quy định của nhà nước, là ý chí của nhà nước bắt mọi chủ thể khác,

trong đó có bản thân nhà nước phải thực hiện Vì vậy, để chính sách, pháp luật đi vào cuộc sống của các cơ quan nhà nước nói chung, chính quyền các cấp nói riêng phải tổ chức thực hiện nghiêm chỉnh, phải tổ chức, tuyên truyền

về lĩnh vực này cho cán bộ, công chức, viên chức… giúp họ nhận thức đúng đắn, từ đó có hành động đúng trong hoạt động thực tiễn; đảm bảo sự tuân thủ, thi hành chính sách, pháp luật về hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo một cách nghiêm túc… Mặt khác, không tùy tiện thay đổi các chính sách của mình, nhanh chóng xóa bỏ các văn bản cũ không còn phù hợp với thực tiễn, giảm bớt khó khăn cho hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo

Bên cạnh đó, để phát huy nguồn lực thông qua hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo cần phải nghiên cứu, có những chính sách, pháp luật phù hợp trong hoạt động này, có những chính sách ưu đãi về thuế, đất, ưu đãi tín dụng… nhằm tạo điều kiện thuận lợi, tạo sự an tâm tin tưởng cho tổ chức tôn giáo khi bỏ vốn đầu tư tham gia hoạt động kinh tế Hay nói một cách khác cần

có một chính sách, pháp luật hợp lý để hướng hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo, sử dụng các nguồn lợi nhuận thu được tiếp tục đầu tư cho sự phát triển lâu dài, bền vững, hợp lý đối với hoạt động của các tổ chức tôn giáo theo đường hướng gắn bó với dân tộc, cũng như góp phần vào công cuộc xóa đói, giảm nghèo của nhà nước, nhất là ở khu vực vùng sâu, vùng xa…

Hai là, tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật trong quản lý kinh tế đối với các hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo

Như trên đã nói, lĩnh vực hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo, trong đó có Phật giáo là một lĩnh vực mới, có nhiều điều nhạy cảm và tế nhị… Do đó, việc thực hiện chính sách, pháp luật trong quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo vừa phải đảm bảo tính tôn giáo, vừa đảm bảo tính kinh tế Trong hoạt động quản lý vừa phải có sự liên kết chặt chẽ giữa ngành quản lý nhà nước về kinh tế với ngành quản lý nhà nước

về tôn giáo là hai ngành chính trong việc quản lý này một cách hài hòa để đảm bảo yêu cầu trên, tránh những việc đáng tiếc xảy ra, qua đó vừa đảm bảo quyền tự do, tín ngưỡng tôn giáo, vừa đảm bảo sự huy động các nguồn lực kinh trong sự phát triển kinh tế của đất nước

Ba là, giám sát, thanh tra, kiểm tra, xử lý đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo

Kiểm tra, giám sát hoạt động kinh tế là Nhà nước xem xét, đánh giá tình hình trạng tốt xấu của các hoạt động kinh tế và theo dõi, xem xét sự hoạt động của kinh tế được thực thi đúng hoặc sai đối với các quy định của pháp luật; là một chức năng quản lý của Nhà nước Công tác này phải được thực thi thường xuyên và nghiêm túc

Quá trình hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo không phải lúc nào cũng diễn ra một cách bình thường và đưa lại kết quả mong muốn, có thể phát sinh nhưng hành vi tiêu cực, trái với tinh thần, giáo lý tôn giáo… Do đó, các cấp chính quyền, các cơ quan quản lý nhà nước liên quan phải chỉ đạo thường xuyên công tác kiểm tra, thanh tra và giám sát đối với hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo để phòng ngừa hoặc ngăn chặn kịp thời những hành vi tiêu cực có thể xảy ra Để thực hiện tốt nội dung này, chính quyền các cấp, các bộ, ngành liên quan phải làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật, hiểu rõ hoạt động kinh tế tôn giáo là điều bình thường; thực hiện việc đăng ký kinh doanh, sản xuất theo quy định của pháp luật, cũng như cần xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật về kinh tế, để qua đó vừa huy động nguồn lực kinh tế của tôn giáo, vừa đảm bảo sự tuân thủ pháp luật, đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của Đảng và nhà nước ta Trên cơ sở đó rút ra những nguyên nhân và kinh nghiệm, đề ra giải pháp để đưa hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo đúng với mục đích, yêu cầu Như vậy, kiểm tra và giám sát sự hoạt động kinh tế của các tổ chức tôn giáo là cần thiết