Hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại phòng tài chính kế hoạch thành phố tam kỳ

Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm qua, cùng với quá trình hội nhập kinh tế với khu vực và quốc tế, hoạt động của ngân sách nhà nước có vị trí hết sức quan trọng, thể hiện qua vi

Công trình được hoàn thành tại ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS BÙI QUANG BÌNH

Phản biện 1: TS Ninh Thị Thu Thủy

Phản biện 2: GS.TS Nguyễn Văn Song

Luận văn đã được bảo vệ tại Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Kinh tế Phát triển họp tại Đại học Đà Nẵng vào ngày

29 tháng 8 năm 2015

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm qua, cùng với quá trình hội nhập kinh tế với khu vực và quốc tế, hoạt động của ngân sách nhà nước có vị trí hết sức quan trọng, thể hiện qua việc phân bổ nguồn lực hợp lý, đảm bảo cân đối thu chi, lành mạnh tình hình tài chính, đảm bảo thực hiện công bằng xã hội, thúc đẩy kinh tế phát triển nhanh và bền vững Chi tiêu NSNN có vai trò quan trọng đối với sự tồn tại và đảm bảo thực hiện chức năng cũng như phát huy vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường Chính vì vậy, việc quản lý nhằm nâng cao hiệu quả chi tiêu NSNN từ Trung ương đến địa phương là vấn đề có ý nghĩa quyết định đến sự ổn định và phát triển của nền kinh tế

Trong thời gian qua, công tác quản lý chi ngân sách liên tục được đổi mới và tăng cường theo hướng đơn giản hoá quy trình, tăng hiệu quả, đẩy mạnh tiết kiệm, chống lãng phí Các khoản chi của Ngân sách nhà nước đã được cơ cấu lại theo hướng giảm các khoản chi bao cấp, tăng dần tỷ lệ chi cho đầu tư phát triển, tập trung ưu tiên chi cho những nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội quan trọng và giải quyết những vấn đề xã hội bức xúc Tuy nhiên, thực trạng hiện nay công tác quản lý chi ngân sách của thành phố vẫn còn nhiều khiếm khuyết, hạn chế Thu ngân sách vẫn chưa bao quát các nguồn thu trên địa bàn, vẫn còn tình trạng thất thu, nguồn thu ngân sách còn hạn chế, phân bổ vốn đầu tư còn dàn trải, không gắn với kế hoạch vốn; công tác quản lý tạm ứng vốn thanh toán còn lỏng lẻo, tạm ứng vốn cho nhà thầu tỷ lệ lớn, kéo dài nhiều năm nhưng chưa thu hồi dứt điểm cho NSNN, làm thất thoát vốn đầu tư; lãng phí, kém hiệu quả trong quản lý chi thường xuyên; chưa có công cụ, thước đo hiệu quả việc sử dụng

ngân sách đối với các đơn vị thực hiện khoán chi hành chính…

Xuất phát từ thực tế đó, học viên mạnh dạn chọn đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại phòng Tài chính- Kế hoạch thành phố Tam Kỳ” là nhằm góp phần giải quyết

vấn đề cấp bách nói trên

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về công tác quản lý chi ngân sách nhà nước Phân tích thực trạng về quản lý chi ngân sách nhà rút ra những ưu điểm, tồn tại và nguyên nhân trong công tác quản lý chi ngân sách

- Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước của phòng Tài chính – Kế hoạch trong thời gian đến

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề về công tác quản lý chi

ngân sách nhà nước tại phòng Tài chính – Kế hoạch thành phố Tam Kỳ

* Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về không gian: Phòng Tài chính – Kế hoạch thành phố Tam Kỳ

- Phạm vi về thời gian: Phân tích đánh giá thực trạng giai đoạn

2009 - 2014 và đề xuất giải pháp đến năm 2020

4 Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu, đề tài sử dụng kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu như: Phương pháp phân tích, tổng hợp, Phương pháp so sánh, Phân tích thống kê

* Ý nghĩa khoa học và thực tiễn đề tài

Trên cơ sở phân tích công tác quản lý chi ngân sách nhà nước,

từ đó rút ra những ưu điểm, khó khăn, thuận lợi trong công tác quản

lý chi ngân sách nhà nước Kết quả nghiên cứu có thể góp phần hoàn thiện hơn công tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại phòng Tài chính – Kế hoạch thành phố Tam Kỳ góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn thành phố Tam Kỳ

5 Bố cục đề tài: Gồm 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý chi NSNN Chương 2: Thực trạng công tác quản lý chi ngân sách nhà

nước tại tại phòng Tài chính – Kế hoạch thành phố Tam Kỳ

Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản

lý chi ngân sách nhà nước tại phòng Tài chính – Kế hoạch thành phố Tam Kỳ

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

1.1 TỔNG QUAN VỀ CHI NSNN

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của chi NSNN

Trong cuốn “Tài chính công” tác giả PhilipE.Taylor đã định nghĩa rằng “ Ngân sách là chương trình tài chính chính yếu của Chính phủ Tài liệu này tập trung các dữ liệu thu và chi trong khoản thời gian của tài khóa, bao hàm các chương trình hoạt động phải thực hiện và các phương tiện tài trợ các khoản ấy”

Chi NSNN là những khoản chi tiêu do Chính phủ hay các pháp nhân hành chính thực hiện để đạt được những mục tiêu công ích, chẳng hạn như: bảo vệ an ninh và trật tự, cứu trợ bảo hiểm, trợ giúp kinh tế, chống thất nghiệp

Luật NSNN đã xác định cụ thể chi NSNN bao gồm: các khoản chi phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh; đảm bảo hoạt động của bộ máy nhà nước; chi trả nợ của nhà nước; chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật

Chi ngân sách nhà nước là hoạt động mang những đặc điểm chủ yếu sau:

Một là, chi NSNN chỉ được tiến hành trên cơ sở pháp luật và theo

kế hoạch chi ngân sách do cơ quan quyền lực nhà nước quy định Hai là, chi NSNN nhằm vào mục tiêu thỏa mãn nhu cầu về tài chính cho sự vận hành của bộ máy nhà nước, bảo đảm cho Nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm của mình

Ba là, Chi NSNN liên quan đến rất nhiều chủ thể kinh tế, diễn

ra liên tục trên diện rộng toàn Quốc gia và chịu sự tác động của rất

nhiều yếu tố Do đó quản lý, kiểm soát chi NSNN là công việc có tính khá phức tạp

Bốn là, Các khoản chi NSNN mang tính chất không hoàn trả trực tiếp là chủ yếu

1.1.2 Bản chất chi NSNN

Bản chất của chi ngân sách là những quan hệ kinh tế diễn ra trong lĩnh vực phân phối dưới hình thức giá trị gắn với việc sử dụng quỹ ngân sách nhà nước một cách có kế hoạch nhằm thực hiện chức năng đối nội, đối ngoại, thực hiện nhiệm vụ kinh tế chính trị, văn hóa, xã hội của Nhà nước và duy trì sự tồn tại của Nhà nước

1.1.3 Chức năng của chi NSNN: Do tính đặc thù của chi

NSNN là luôn gắn liền với Nhà nước và việc phát huy vai trò của Nhà nước trong quản lý vĩ mô nền kinh tế cũng như phát huy tác dụng xã hội trên các khía cạnh cụ thể

Chi ngân sách nhà nước có ba chức năng gồm: Phân bổ nguồn lực, tái phân phối thu nhập, điều chỉnh và kiểm soát

1.1.4 Vai trò của chi NSNN

+ Chi NSNN để đảm bảo ổn định kinh tế và tăng trưởng + Chi NSNN để phân bổ nguồn lực, nâng cao hiệu quả kinh tế + Chi NSNN để phân phối lại thu nhập quốc dân

1.1.5 Nội dung chi NSNN: Theo tính chất kinh tế, chi NSNN

được chia ra các nội dung sau đây:

* Chi thường xuyên: Chi thường xuyên là quá trình phân bổ và

sử dụng thu nhập từ các quỹ tài chính công nhằm đáp ứng các nhu cầu chi gắn liền với việc thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên của nhà nước về quản lý kinh tế – xã hội

* Chi đầu tư phát triển: Là tất cả các chi phí làm tăng thêm tài

sản quốc gia

* Chi khác bao gồm: Chi bổ sung quỹ dự trữ nhà nước; chi bổ

sung ngân sách cấp dưới; chi viện trợ; chi trả nợ gốc …

1.2 NỘI DUNG QUẢN LÝ CHI NSNN

1.2.1 Nội dung quản lý chi thường xuyên

a Lập dự toán chi thường xuyên

- Xây dựng dư toán chi thường xuyên: Khi lập dự toán chi

thường xuyên phải dựa trên các căn cứ sau:

+ Các chỉ tiêu phát triển KT-XH, đảm bảo ANQP …liên quan đến chi thường xuyên

+ Chính sách của Nhà nước về hoạt động của bộ máy QLNN, các hoạt động sự nghiệp, ANQP và các hoạt động khác trong từng giai đoạn nhất định

+ Các chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cơ quan có thẩm quyền quy định; định mức phân bổ dự toán ngân sách do Thủ tướng chính phủ, HĐND Tỉnh, Thành phố trực thuộc trung ương ban hành theo phân cấp

b Chấp hành dự toán chi thường xuyên

Chấp hành chi ngân sách nhà nước là thực hiện dự toán ngân sách nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định hay nói cách khác là thực hiện các chỉ tiêu tài chính trong dự toán ngân sách nhà nước

c Quyết toán chi thường xuyên

Đây là khâu kết thúc của chu trình quản lý các khoản chi thường xuyên của ngân sách Qua công tác quyết toán chi thường xuyên ngân sách sẽ giúp các cơ quan quản lý phân tích đánh giá quá trình chấp hành ngân sách, chấp hành các định mức nhà nước đã quy định của các đơn vị thụ hưởng ngân sách cũng như của các cấp ngân sách, nâng cao trách nhiệm của các đơn vị trong quá trình sử dụng ngân sách; làm cơ sở cho việc xây dựng cũng như điều chỉnh các định mức phân bổ ngân sách, xây dựng dự toán ngân sách cho năm sau

d Công tác thanh tra, kiểm tra chi NSNN:

Khi thực hiện thanh tra, kiểm tra tài chính có quyền yêu cầu các tổ chức, cá nhân xuất trình các hồ sơ, tài liệu liên quan; nếu phát hiện vi phạm, có quyền kiến nghị cơ quan có thẩm quyền thu hồi vào NSNN những khoản chi sai chế độ Tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm để xử lý hoặc kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật đối với tổ chức, cá nhân vi phạm

1.2.2 Nội dung quản lý chi đầu tƣ phát triển

a Lập dự toán chi đầu tư phát triển

Xem xét việc bố trí các dự án, hạng mục thứ tự ưu tiên phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của dự án trong từng thời kỳ

và khả năng cân đối của ngân sách, theo tiến độ triển khai của dự án, dứt điểm, tránh dàn trải

Việc xem xét thẩm định dự toán của các đơn vị là kiểm soát tuân thủ và cắt giảm những nội dung chưa thực sự cần thiết, tập trung vào trọng tâm, trọng điểm đảm bảo hiệu quả phục vụ nhiệm vụ chính trị của các đơn vị, vừa tiết kiệm thiết thực

b Chấp hành dự toán chi đầu tư phát triển

Cấp phát vốn đầu tư XDCB phải đảm bảo, được tiến hành cho

những công trình đã được ghi kế hoạch và phải có đầy đủ thủ tục XDCB theo quy định

c Quyết toán vốn đầu tư XDCB

Tất cả các dự án đầu tư sử dụng vốn NSNN đều phải thực hiện quyết toán vốn đầu tư xây dựng công trình ngay sau khi công trình hoàn thành bàn giao đưa vào khai thác, sử dụng Vốn đầu tư được quyết toán

là toàn bộ chi phí hợp pháp đã được thực hiện trong quá trình đầu tư để đưa dự án vào khai thác sử dụng Báo cáo quyết toán vốn đầu tư phải xác định đầy đủ, chính xác tổng chi phí đầu tư đã thực hiện; phân định rõ

nguồn vốn đầu tư; giá trị tài sản hình thành qua đầu tư dự án, TSCĐ, TSLĐ; đồng thời phải bảo đảm đúng nội dung, thời gian lập, thẩm tra và phê duyệt theo quy định

d Công tác thanh tra, kiểm tra chi đầu tư phát triển

Để đảm bảo việc quản lý sử dụng vốn đầu tư xây dựng cơ bản có hiệu quả, tiết kiệm, thực hiện nghiêm các chế độ, chính sách quản lý chi tài chính phòng Tài chính – Kế hoạch thành phố Tam Kỳ có trách nhiệm

tổ chức thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các chế độ quản lý chi ngân sách của các đơn vị trực thuộc và hướng dẫn các đơn vị thực hiện việc tự

kiểm tra trong nội bộ đơn vị mình và các đơn vị cấp dưới trực thuộc 1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC QUẢN

LÝ CHI NSNN

1.3.1 Điều kiện tự nhiên

Điều kiện tự nhiên là nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế của địa phương, từ đó quyết định đến mức chi NSNN

1.3.2 Điều kiện kinh tế xã hội

Quản lý chi NSNN đều chịu ảnh hưởng bởi điều kiện kinh tế

xã hội Với môi trường kinh tế ổn định, vốn đầu tư sẽ được cung cấp đầy đủ, đúng tiến độ Ngược lại nền kinh tế mất ổn định, mức tăng trưởng kinh tế chậm Nhà nước sẽ thắt chặt tín dụng để kìm chế lạm phát, các dự án sẽ bị điều chỉnh cơ cấu vốn đầu tư, chi NSNN giảm

1.3.3 Cơ chế chính sách

1.3.4 Tổ chức bộ máy và trình độ của đội ngủ cán bộ công chức

Hiệu quả của quản lý chi NSNN trước hết phụ thuộc vào trình

độ năng lực và phẩm chất đạo đức của đội ngũ cán bộ quản lý Việc quản lý điều hành ngân sách tốt hay không phụ thuộc vào cán bộ quản lý Trình độ của bộ máy quản lý ảnh hưởng trực tiếp đến việc đề

ra biện pháp quản lý

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI NSNN TẠI PHÒNG TÀI CHÍNH – KẾ HOẠCH THÀNH PHỐ TAM

2.1 ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI QUẢN LÝ CHI NSNN TẠI PHÒNG TC-KH THÀNH PHỐ TAM KỲ

2.1.1 Đặc điểm tình hình kinh tế xã hội

a Điều kiện tự nhiên

Thành phố Tam Kỳ có 13 đơn vị vị hành chính, gồm 9 phường

và 04 xã

b Về phát triển kinh tế

Bảng 2.1 Giá trị sản xuất, cơ cấu các ngành kinh tế

giai đoạn 2012 – 2014 Đơn vị tính: Triệu đồng (Giá so sánh năm 2010)

Nội dung

Năm 2012 Năm 2013 Năm 2014 Tăng

trưởng

BQ (%) Giá trị (%) Giá trị (%) Giá trị (%)

Nguồn: Chi cục Thống kê thành phố Tam Kỳ

Theo số liệu ở bảng 2.1 thì tốc độ tăng tổng sản phẩm bình quân hàng năm giai đoạn 2012 - 2014 đạt 13,94% Trong đó, ngành

nông - lâm - thủy sản có mức tăng trưởng bình quân hàng năm 1,88%/năm; ngành công nghiệp - xây dựng có tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm tăng 13,02%/năm; ngành hàng hóa bán lẻ và dịch vụ tăng 14,83%/năm

2.1.2 Những thuận lợi, khó khăn ở Thành phố Tam Kỳ 2.1.3 Cơ chế chính sách và thể chế kinh tê

Chính sách kinh tế - xã hội và thể chế kinh tế phù hợp với xu thế phát triển, có ý nghĩa quyết định đến việc khai thác các nguồn lực

và tiềm năng quốc gia cũng như thu hút nhiều nguồn lực từ bên ngoài 2.1.4 Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của phòng Tài chính – Kế hoạch thành phố Tam Kỳ

Phòng Tài chính – Kế hoạch thành phố là cơ quan chuyên môn của UBND thành phố, có chức năng giúp UBND thành phố tổng hợp

về quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế xã hội, là đầu mối phối hợp giữa các ban ngành trong lĩnh vực kế hoạch và đầu tư, thực hiện nhiệm vụ quản lý tài chính ngân sách trên địa bàn thành phố theo phân cấp quản lý của Nhà nước

2.1.5 Tình hình thu chi và cân đối chi NSNN

Cân đối ngân sách là một cân đối quan trọng nhất trong nền kinh tế và là điều kiện quan trọng để ổn định và phát triển kinh tế xã hội Do vậy, cân đối ngân sách đảm bảo tính vững chắc, tích cực, hiện thực và trở thành điểm tựa cho các cân đối khác trong nền kinh

tế xã hội của địa phương

Bảng 2.2: Tình hình thu – chi ngân sách tại phòng Tài chính –

kế hoạch thành phố Tam Kỳ (năm 2009 – 2014)

A Tông thu NS trên địa

bàn

527.137 612.800 763.684 821.456 775.080 1.085.112

II Thu kết dư NS năm

trước

IV Các khoản thu để lại

đơn vị chi quản lý qua

II Chi từ nguồn thu để lại

Nguồn: Phòng Tài chính – Kế hoạch

2.2 TÌNH HÌNH QUẢN LÝ CHI NSNN Ở PHÒNG TÀI CHÍNH – KẾ HOẠCH THÀNH PHỐ TAM KỲ

2.2.1 Tình hình thực hiện và quản lý chi thường xuyên

a Lập dự toán chi thường xuyên

Lập dự toán chi NS là công việc trước tiên có ý nghĩa quan trọng quyết định đến chất lượng toàn bộ các khâu tiếp theo của quá trình quản lý chi NS

Bảng 2.4 Lập dự toán chi thường xuyên ngân sách phòng Tài chính – kế hoạch năm 2009 – 2014 phân theo cấp ngân sách

lại đơn vị quản lý

Nguồn: Phòng Tài chính – Kế hoạch

Tổng dự toán chi thường xuyên NSNN tại phòng Tài chính –

Kế hoạch giai đoạn 2009 - 2014 là 1.144 tỷ đồng, với tốc độ tăng