TÌM HIỂU QUY TRÌNH ƯƠNG GIỐNG CÁ RÔ PHI CHUYỂN GIỚI TÍNH ĐỰC 21 NGÀY TUỔI BẰNG HORMONE

Tốc độ sinh trưởng của cá rô phi đơn tính dòng GIFT đơn tính trong nuôi thương phẩm cũng đã được khảo nghiệm tại viện NCNTTS I ở cả hai hệ thống nuôi trong ao đất và bể xi măng.. Thực tế

MUÏC LUÏC

Trang

CÁC TỪ VÀ THUẬT NGỮ VIẾT TẮT vi

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG I 4

TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Đặc điểm hình thái, phân bố cá rô phi Oreochromis 4

1.1.1 Hình thái cá rô phi 4

1.1.1.2.Hệ thống phân loại 5

1.1.2 Đặc điểm phân bố và sinh thái 6

1.1.2.1 Đặc điểm phân bố 6

1.1.2.2 Đặc điểm sinh thái 6

1.2 Đặc điểm sinh học 8

1.2.1 Đặc điểm dinh dưỡng 8

1.2.2 Đặc điểm sinh trưởng và phát triển 9

1.2.3 Đặc điểm sinh sản 9

1.3 Nghiên cứu và sản xuất cá rô phi trên thế giới và ở Việt Nam 11

1.3.1 Tình hình nuôi cá rô phi trên thế giới 11

1.3.2 Tình hình nuôi cá rô phi ở Việt Nam 13

1.3.3 Tình hình nghiên cứu công nghệ sản xuất giống cá rô phi trên thế giới 15

1.3.4 Tình hình nghiên cứu, sản xuất giống cá rô phi tại Việt Nam 17

CHƯƠNG II 19

VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 19

2.1 Thời gian, địa điểm, đối tượng nghiên cứu 19

2.1.1 Thời gian nghiên cứu 19

2.1.2 Địa điểm 19

2.1.3 Đối tượng nghiên cứu 19

2.2 Sơ đồ khối nội dung nghiên cứu 19

2.3 Vật liệu, dụng cụ thí nghiệm 21

2.3.1 Ao, giai để ương cá 21

2.3.2 Thức ăn 21

2.3.2 Vitamin C 21

2.3.3 Vật liệu khác 21

2.4 Bố trí thí nghiệm ảnh hưởng của vitamin C lên tốc độ sinh trưởng và tỷ lệ sống của cá rô phi 21 ngày tuổi 21

2.5 Phương pháp thu thập số liệu 22

2.5.1 Thu thập số liệu gián tiếp 22

2.5.2 Thu thập số liệu trực tiếp 23

2.5.2.1 Thu thập số liệu về tốc độ tăng trưởng và tỷ lệ sống của cá 23

2.5.2.2 Thu thập sô liêu môi trường 23

2.6 Phương pháp xử lý số liệu 24

CHƯƠNG III 25

KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 25

3.1 Quy trình ương nuôi cá rô phi chuyển đổi giới tính đực 25

3.1.1 Chuẩn bị dụng cụ ương và thả giống 25

3.1.2 Thức ăn và chế độ cho ăn 25

3.1.3 Quản lý môi trường ao ương và chăm sóc cá 26

3.1.3.1 quản lý môi trường ao ương 26

3.1.3.2 Chăm sóc cá 28

3.1.4 Thu hoạch 30

3.2 Ảnh hưởng của Vitamin C lên sinh trưởng khối lượng và tỷ lệ sống cá rô phi 30

3.2.1 Ảnh hưởng của Vitamin C lên sinh trưởng khối lượng cá rô phi 30

3.2.2 Ảnh hưởng của Vitamin C đến tỷ lệ sống của cá rô phi 33

CHƯƠNG IV 36

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT Ý KIẾN 36

4.1 KẾT LUẬN 36

4.2 ĐỀ XUẤT Ý KIẾN 36

TÀI LIỆU THAM KHẢO 38

PHỤ LỤC i

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1: Phân biệt cá đực và cá cái rơ phi 11 Bảng 2: Sản lượng cá nuơi tại Việt Nam (Phạm Anh Tuấn, 2007) 14 Bảng 3 : Các yếu tố mơi trường đo được trong quá trình ương cá 27 Bảng 4: Các chỉ tiêu sinh trưởng và tỷ lệ sống của cá thu được trong quá trình ương .29 Bảng 5: Sinh trưởng khối lượng của cá sau 21 ngày ương 31 Bảng 6: tỷ lệ sống của cá ở các Nghiệm thức qua các lần Kiểm tra 34

DANH MUÏC HÌNH

Hình 1 Cá rô phi vằn Oreochromis niloticus 4 Hình 2: Hình thái ngoài của cá rô phi vằn và cá rô phi đen 5 Hình 3: Sơ đồ khối nội dung nghiên cứu 20 Hình 4: Sơ đồ bố trí thí nghiệm ảnh hưởng của Vitamin C lên sinh trưởng và tỷ lệ sống của cá rô phi giống 21 ngày tuổi 22 Hình 5: Biến động nhiệt độ trong ao ương cá rô phi 28 Hình 6: biểu đồ thể hiện sự gia tăng khối lượng cá rô phi trong quá trình ương 33

LỜI MỞ ĐẦU

Phát triển nuôi trồng thủy sản (NTTS) tạo ra sản phẩm phục vụ cho tiêu thụ nội địa và xuất khẩu đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển KT – XH của đất nước Tổng giá trị xuất khẩu thủy sản của Việt Nam liên tục tăng trong suốt mấy thập niên vừa qua Tỷ lệ sản phẩm thủy sản xuất khẩu từ NTTS chiếm khoảng 50% tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu ( Bộ thủy sản, 2004) Tuy nhiên, những đầu tư về kĩ thuật nhằm khai thác hết tiềm năng mặt nước hiện có và nâng cao sản lượng NTTS vẫn chưa đáp ứng kịp nhu cầu phát triển

Cùng với sự phát triển chung của ngành thủy sản, trong hơn một thập niên qua diện tích NTTS không ngừng được mở rộng ở cả ba loại hình mặt nước: nước ngọt, nước lợ và nước biển Nhiều đối tượng thủy sản có giá trị kinh tế được đưa vào hệ thống nuôi trồng đã và đang mang lại hiệu quả kinh tế cho người dân Đặc biệt diện tích nuôi bán thâm canh và thâm canh liên tục được mở rộng qua các năm, góp phần làm tăng năng suất và sản lượng NTTS của cả nước

Để phát triển NTTS, ngoài vấn đề mở rộng diện tích mặt nước NTTS, việc tạo ra nhiều loại con giống có phẩm chất tốt đang là vấn đề được quan tâm Con giống tốt là cơ sở đầu tiên cho một quy trình nuôi thương phẩm đạt năng suất cao

Cá rô phi là loài được nhập vào nước ta từ khá lâu (năm 1973) và đã trở thành đối tượng nước ngọt mang lại hiệu quả kinh tế cao Những năm 1994 –

1997 viện Nghiên cứu Nuôi trồng thủy sản I (viện NCNTTS I) đã nhập nội và phát triển một số dòng cá rô phi vằn khác nhau từ Thái Lan (dòng Thái) và từ Philippin (dòng GIFT)

Từ năm 2000 đến nay, cá rô phi dòng GIFT đã được công nhận là ưu việt và được phát tán nuôi trong cả nước Trong năm 2000 – 2003 viện NNTTS I đã cấp

cá rô phi dòng GIFT cho 60 tỉnh thành trong cả nước để nuôi thành cá bố mẹ,

sản xuất cá giống, cung cấp cho người nuôi Cùng với chương trình chọn giống, điều khiển giới tính cá rô phi dòng GIFT tạo con giống đực cũng được thực hiện Tốc độ sinh trưởng của cá rô phi đơn tính dòng GIFT đơn tính trong nuôi thương phẩm cũng đã được khảo nghiệm tại viện NCNTTS I ở cả hai hệ thống nuôi trong ao đất và bể xi măng Kết quả cho thấy cá rô phi đơn tính dòng GIFT lớn nhanh hơn dòng Thái Lan và đặc biệt là có thể nuôi đạt cỡ cá thương phẩm trên

500 g/con trong vòng 5 tháng nuôi

Tình hình nuôi cá rô phi ở nước ta trong những năm vừa qua đã phát triển mạnh do cá rô phi dễ nuôi với nhiều hình thức, thịt cá không có xương dăm, chất lượng thịt thơm ngon, có hiệu quả kinh tế nên được xác định là loài nuôi chủ yếu trong cơ cấu đàn cá nuôi nước ngọt

Thực tế là nhu cầu về giống cá rô phi đơn tính đực ở nước ta ngày càng tăng trong khi đó những cơ sở sản xuất giống hiện có không đáp ứng đủ nhu cầu của người nuôi Mặt khác, do sử dụng các dòng rô phi chất lượng kém để sản xuất giống đơn tính nên chất lượng con giống của nhiều cơ sở sản xuất cũng chưa đảm bảo làm cho người nuôi gặp nhiều rủi do như cá chậm lớn, cỡ cá thương phẩm nhỏ dẫn đến năng suất nuôi thấp Do vậy, những nghiên cứu về sản xuất giống cá rô phi là vô cùng cần thiết nhằm tạo ra những phẩm giống có chất lượng tốt cung cấp cho người nuôi

Với mục đích học hỏi quy trình kĩ thuật sản xuất giống, hoàn thiện và nâng cao hiệu quả chất lượng giống cá rô phi đơn tính đực, cung cấp đủ con giống có chất lượng tốt cho thị trường, tôi chọn đề tài:

“Tìm hiểu quy trình ương giống cá rô phi (Oreochromis niloticus)

chuyển giới tính đực 21 ngày tuổi bằng hormone 17α _Methyltestosteron (17α _MT)”

Đề tài bao gồm những nội dung sau:

1 Tìm hiểu quy trình ương nuôi cá rô phi chuyển đổi giới tính đực bằng hormone 17 α _MT

2 Tìm hiểu ảnh hưởng của Vitamin C lên sinh trưởng và tỷ lệ sống cá rô phi giống trong ương nuôi chuyển đổi giới tính đực trong 21 ngày

Do thời gian thực hiện đề tài và kiến thức còn hạn chế nên kết quả đạt được không tránh khỏi những sai sót Mong quý thầy cô và các bạn góp ý kiến để đề tài được hoàn thiện hơn Tôi xin chân thành cảm ơn!

CHƯƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Đặc điểm hình thái, phân bố cá rô phi Oreochromis

1.1.1 Hình thái cá rô phi

Trên thế giới có trên 80 loài cá rô phi thuộc 3 giống là Tilapia, Sarotherodon và Oreochromis nhưng những loài cá rô phi đang nuôi hiện nay

hầu hết đều nằm trong giống Oreochromis Trong đó rô phi đen

(Oreochromis.mossambicus) và rô phi vằn (Oreochromis niloticus) là hai loài cá

đang được nuôi trong các thủy vực ở nước ta

Cá rô phi vằn có thân hình màu hơi tím, vảy sáng bóng, có 9-12 sọc đậm song song nhau từ lưng xuống bụng Vây đuôi có màu sọc đen sậm song song từ phía trên xuống phía dưới và phân bố khắp vây đuôi Vây lưng có những sọc

trắng chạy song song trên nền xám đen Viền vây lưng và vây đuôi có màu hồng nhạt.

Cá rô phi đen có thân màu xám đen, bụng có màu xám bạc Cỡ cá thường nhỏ, màu sẫm hơn cá rô phi vằn và không có các sọc đen trên thân

1.1.1.2.Hệ thống phân loại

Phân loại cá rô phi vằn

Nghành: VeterbrataLớp: OsteichthyesLớp phụ: AcdinopterggiiBộ: Perciformes

Bộ phụ: PercoidaeHọ: CichlidaeGiống: Oreochromis

Loài: O.niloticus (Trewavas, 1983)

Hình 2: Hình thái ngoài của cá rô phi vằn và cá rô phi đen

1.1.2 Đặc điểm phân bố và sinh thái

miệng Chúng phân bố rất ít ở Tây Phi nhưng lại tập trung nhiều về số lượng và

đa dạng về loài ở vùng phân bố hẹp thuộc hồ Rift Giống Oreochromis cũng làm

tổ đẻ trứng nhưng chỉ có cá mẹ ấp trứng trong miệng thì lại phân bố chính ở các

khu vực tiếp giáp với Ấn Độ Dương (Phillipart và Ruwet, 1982).

Ngày nay các vùng phân bố của cá rô phi đã thay đổi rất nhiều do sự di nhập

của con người (Bardach và ctv, 1972) Cá rô phi được di nhập đến rất nhiều

nước trên thế giới thuộc khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới và trở thành đối

tượng nuôi của nhiều quốc gia trên thế giới (Muir và Robert, 1993) Hiện nay cá

Rô phi đang được nuôi tại trên 100 quốc gia ở các châu lục khác nhau và nhiều

nhất là ở Châu Á (Tilapia culture,1994).

1.1.2.2 Đặc điểm sinh thái

Cá rô phi là loài cá có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới, giới hạn địa lý phân bố của chúng gần như được xác định bởi nhiệt độ, đặc biệt là nhiệt độ thấp

(Phillipart và Ruwet, 1982) Cá rô phi có thể chịu đựng được nhiệt độ từ 10 –

420C Sự sinh trưởng và sinh sản của rô phi giảm đi nhiều ở nhiệt độ dưới 200C,

cá ngừng ăn ở nhiệt độ dưới 150C Hầu hết các loài cá rô phi sinh trưởng tốt ở nhiệt độ 20 – 350C Nhiệt độ không chỉ ảnh hưởng đến dinh dưỡng, sinh trưởng

mà còn ảnh hưởng tới mùa vụ sinh sản và tần suất sinh sản của cá rô phi Nhiều tác giả đã tiến hành nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ đến khả năng sinh sản

của cá rô phi đều phát hiện: nhiệt độ và cường độ chiếu sáng là những yếu tố môi trường quan trọng ảnh hưởng đến khả năng sinh sản và sức sinh sản của cá rô phi

(Rothbart và Pruginin, 1975; Jalabert và Zohan, 1982) Nhiệt độ thấp là nguyên

nhân làm giảm hiệu quả và khả năng bắt mồi của cá rô phi, ảnh hưởng đến sinh

trưởng của cá và có thể gây ảnh hưởng đến sinh sản của cá rô phi (Balarin và Haller, 1982) Theo Terketin – Shimong và ctv, (1980), khi nuôi cá rô phi cái O.aureus ở nhiệt độ 170C đã làm giảm sự phát triển của buồng trứng Khi nuôi cá

rô phi ở 15 – 220C nhiệt độ thấp đã làm giảm hoạt động của rô phi và là nguyên nhân làm giảm chất lượng của tinh dịch ở cá đực và ngăn cản quá trình tạo trứng

ở cá cái (Jalabert và Zohan, 1982) Tiến hành nghiên cứu về ảnh hưởng của nhiệt độ đến sinh sản cá rô phi trên loài O.shiramus, (Boulenger), Maluwa và Costa – Pierce, (1993), đã phát hiện rằng khi nhiệt độ xuống thấp dưới 190C ảnh hưởng rất xấu đến hoạt động sinh sản của cá và cá ngừng sinh sản hoàn toàn, khi nhiệt độ xuống dưới 170C Ảnh hưởng của nhiệt độ cũng tác động đến hoạt động

sinh sản của nhiều loài cá khác như: O.niloticus, O mossambicus, O.aureus, v.v… (Belred và Smitherman, 1983).

pH là một yếu tố có ảnh hưởng rất lớn đến cá rô phi, giới hạn về pH mà cá rô

phi có thể chịu đựng được từ 4 – 11 Theo Balarin và Haller, 1982, cá rô phi có

thể chịu đựng được khi pH tăng cao đến 12 và ảnh hưởng của pH đến đời sống của cá rô phi như sau: pH > 11 và pH < 4 được coi là điểm chết acid (base), pH =

4 – 5 cá không sinh sản, pH = 4 – 6,5 cá sinh trưởng chậm, pH = 6,5 – 9 là giới hạn thích hợp

Rô phi có thể sống trong môi trường nước giàu dinh dưỡng như nước thải, ao

tù hàm lượng oxy hòa tan thấp khoảng 1 mg/L Trong điều kiện thí nghiệm, cá

rô phi có thể chịu được hàm lượng oxy hòa tan dưới 0,5 mg/L trong một thời

gian ngắn Song nếu hàm lượng oxy trong nước thấp kéo dài sẽ ảnh hưởng đến tốc độ sinh trưởng của cá.

Cá rô phi là loài thích nghi với độ muối rộng Chúng được nuôi đầu tiên trong

ao nước ngọt hoặc nuôi lồng ở các thủy vực lớn Sau đó việc nuôi cá rô phi đã

được phát triển trong môi trường nước lợ Loài cá rô phi vằn O.niloticus có tốc

độ tăng trưởng nhanh và thích nghi tốt với môi trường nước lợ Khả năng chịu

mặn của loài cá rô phi vằn O.niloticus còn phụ thuộc nhiều vào cỡ cá, tuổi, nhiệt

độ, sự thích nghi về khí hậu

1.2 Đặc điểm sinh học

1.2.1 Đặc điểm dinh dưỡng

Rô phi là loài cá ăn tạp nghiêng về thực vật Cơ quan tiêu hóa có miệng rất rộng hướng lên trên, răng hàm ngắn, nhiều và không thành hàng rõ rệt Lược mang ngắn ,số lượng từ 26 – 30 , răng hầu dạng tấm bao gồm 2 tấm Thực quản ngắn, dạ dày nhỏ, ruột dài và xoắn nhiều vòng

Khi còn nhỏ cá rô phi ăn phù du sinh vật là chủ yếu, 20 ngày tuổi (17-18mm)

cá chuyển dần sang thức ăn như cá trưởng thành Cá trưởng thành ăn mùn bã hữu

cơ, tảo các loại, ấu trùng, côn trùng, sinh vật đáy, phù du sinh vật, thực vật thượng đẳng loại mềm

Cá rô phi có khả năng tiêu hóa và hấp thụ tới 70 - 80% các loại tảo xanh, tảo lục mà một số loài cá khác khó có khả năng tiêu hóa Ngoài ra trong ao nuôi có thể cho cá ăn thêm thức ăn bổ sung như bột cám, bột ngô và các phụ phẩm nông nghiệp khác Đặc biệt cá rô phi có thể sử dụng rất có hiệu quả thức ăn công nghiệp và thức ăn tự chế biến Trong nuôi thâm canh, cho cá ăn thức ăn có hàm lượng đạm cao từ 18 – 35% protein, cá rô phi sẽ sinh trưởng nhanh

1.2.2 Đặc điểm sinh trưởng và phát triển

Tốc độ tăng trưởng của cá rô phi mang đặc thù riêng của từng loài Các loài

cá rô phi khác nhau thì sự sinh trưởng và phát triển của chúng cũng khác nhau

Theo Lowe – Mc Connel (1982), trong gần 10 loài cá đang được nuôi hiện nay thì loài O.niloticus có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất, sau đó đến O.galilatus và

O Aureus Đây là các loài cá đang được nuôi phổ biến ở nhiều quốc gia thuộc

nhiều vùng khí hậu khác nhau

Ngay trong cùng một loài, các dòng cá khác nhau cũng có sự khác nhau về

tốc độ tăng trưởng Nguyễn Công Dân và ctv [2] đã tiến hành nuôi và so sánh tốc

độ tăng trưởng của ba dòng cá rô phi O.niloticus Ngay trong cùng một dòng cá thì cá thể đực và cái cũng có tốc độ tăng trưởng khác nhau, cá đực do không phải ngậm trứng nên tốc độ tăng trưởng nhanh hơn

Ngoài những ảnh hưởng do yếu tố di truyền, tốc độ tăng trưởng các loài cá nói chung và cá rô phi nói riêng còn chịu ảnh hưởng rất lớn của yếu tố ngoại cảnh như chất lượng thức ăn, chế độ chăm sóc, mật độ nuôi, trọng lượng cá thả,v.v và các yếu tố môi trường như hàm lượng oxy hòa tan, nhiệt độ, độ sâu

của ao nuôi (Behrents, 1990)

1.2.3 Đặc điểm sinh sản

Dựa vào đặc điểm hình thái và tập tính sinh sản cá rô phi được chia làm 3

giống (Trawavas 1983):

-Giống Tilapia: Cá làm tổ bằng cỏ rác, cá đẻ trứng bám vào giá thể, sau khi

đẻ cá đực và cá cái cùng tham gia bảo vệ tổ

-Giống Sarotherodon: Cá đào tổ đẻ, cá đực và cá cái cùng ấp trứng trong

miệng

-Giống Oreochromis: Cá đực đào tổ đẻ, cá cái ấp trứng trong miệng.

Đặc điểm sinh sản nổi bật của cá rô phi là chúng có khả năng phát dục rất sớm khi đạt 6 tháng tuổi và có thể tham gia sinh sản lần đầu khi cỡ cá còn rất nhỏ Mặc dù cá rô phi đẻ không nhiều, trung bình một cá cái đẻ từ vài trăm đến 2.000 trứng trong một lần sinh sản nhưng chúng rất mắn đẻ Ở điều kiện nuôi

thích hợp, cá rô phi cái có thể tham gia sinh sản 12 lần trong năm, (Macintosh, 1985) Hầu hết các loài cá rô phi trong giống Oreochromis đều tham gia sinh sản

nhiều lần trong một năm Trong điều kiện khí hậu ấm áp, cá rô phi đẻ quanh năm ( 10 – 11 lứa ở các tỉnh phía Nam, 5 – 7 lứa ở các tỉnh phía Bắc) Sau khi đẻ chỉ

cá cái hoặc cá đực ấp trứng trong miệng (đối với các loài thuộc giống

Oreochromis và giống Sarotherodon) Thời gian ấp trứng trong miệng cá đực,

cái được tính từ khi trứng thụ tinh đến khi cá bột tiêu hêt noãn hoàng và có thể bơi tự do Thời gian này dài hay ngắn còn phụ thuộc vào nhiệt độ môi trường

Theo Macintosh và litte, (1995) ở nhiệt độ 20oC thời gian ấp trứng của cá rô phi

có thể kéo dài khoảng 10 – 15 ngày, ở nhiệt độ 280C là 4 – 6 ngày và khi nhiệt

độ tăng đến 340C thì thời gian ấp trứng chỉ vào khoảng 3 – 5 ngày Cá sau khi nở lượng noãn hoàng rất lớn, cá yếu nên cá mẹ tiếp tục để cá con trong miệng từ 4-6 ngày Sau khi nhả cá con ra cá mẹ vẫn tiếp tục bảo vệ con ở phía dưới 1-2 ngày đầu

Trong thời kì ấp trứng, cá cái thường ngừng kiếm ăn Chúng kiếm ăn mạnh nhất khi thời kì ấp trứng đã kết thúc hoàn toàn và chuyển sang giai đoạn tái thành thục lần tiếp theo Giai đoạn kiếm ăn tích cực kéo dài khoảng 2 – 4 tuần đến khi cá cái sẵn sàng tham gia lần sinh sản kế tiếp Chu kì sinh sản của cá rô phi kéo dài khoảng 30 – 45 ngày kể từ khi thành thục lần đầu cho đến khi thành thục lần kế tiếp sau Khoảng cách giữa hai lần sinh sản còn phụ thuộc vào điều kiện chăm sóc cá cái

Một đặc điểm sinh sản quan trọng khác của cá rô phi là trong cùng một điều kiện nuôi, cùng độ tuổi và cùng kích cỡ v.v…, cá rô phi cái thường thành thục không đồng đều Nên trong các quần đàn cá bố mẹ liên tục có cá đẻ.

Đến thời kì thành thục, vào mùa sinh sản các đặc điểm sinh sản thứ cấp của

cá rô phi rất rõ, dễ dàng phân biệt cá đực và cá cái bằng mắt thường, bảng 1 Bảng 1: Phân biệt cá đực và cá cái rô phi

Đầu To và nhô cao phải ngậm trứng và conNhỏ,hàm dưới trễ do Màu sắc

Vây lưng và vây đuôi sặc

sỡ có màu hồng hoặc hơi

đỏ

Màu nhạt hơn,thường là

màu vàng

Lỗ niệu và lỗ sinh dục Hai lỗ: lỗ sinh dục và lỗ hậu môn Ba lỗ: lỗ niệu,lỗ sinh dục,lỗ hậu môn

1.3 Nghiên cứu và sản xuất cá rô phi trên thế giới và ở Việt Nam

1.3.1 Tình hình nuôi cá rô phi trên thế giới

Cá rô phi có nguồn gốc từ Châu Phi, trên thế giới có khoảng 80 loài cá thuộc

3 giống : Tilapia, Sarotherodon và Oreochromis (Trewavas, 1983), nằm trong họ Cichlidae, bộ phụ Percoidae thuộc bộ cá vược Perciformes (Smith,1949).

Trên thế giới cá rô phi là loài được nuôi phổ biến thứ hai chỉ sau cá chép

(Fitzimmons, K và Gonznlez, P, 2005) Do cá rô phi có khả năng thích nghi cao

nên chúng được nuôi rất nhiều ở các loại hình mặt nước khác nhau Sản lượng cá

rô phi nuôi không ngừng tăng lên và ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện nguồn cung cấp dinh dưỡng cho người nghèo Nghề nuôi cá rô phi cũng được cho là một sinh kế tốt nhất cho nông dân thoát khỏi đói nghèo Trong tương lai cá rô phi sẽ là sản phẩm thay thế cho các loại cá thịt trắng đang ngày

càng cạn kiệt (WFC, 2003).

Sản lượng cá rô phi trên thế giới đã tăng vọt trong những năm qua, từ 830.000 tấn năm 1990 lên đến 1,6 triệu tấn năm 1999 và lên 2,5 triệu tấn năm

2005 Trước đó, giới chuyên môn đã đưa ra dự đoán về khả năng tăng sản lượng

cá rô phi đến năm 2010 với con số là 2,5 triệu tấn, nhưng chỉ đến năm 2005 con

số này đã bị vượt qua Ở Trung Quốc, sản lượng cá rô phi tăng lên nhanh chóng Năm 1994 đạt 135.900 tấn chiếm khoảng 43% sản lượng cá rô phi nuôi ở châu Á

và đến năm 1995 sản lượng này tăng lên đến 320.000 tấn, chiếm 45% tổng sản

lượng cá rô phi nuôi ở châu Á (FAO, 1997 và Lisafa, 1997) cho đến năm 2005

sản lượng này đạt khoảng 1 triệu tấn Hiện nay Trung Quốc là quốc gia có sản lượng cá rô phi đứng đầu thế giới Tại đây cá rô phi được nuôi theo nhiều hình thức nuôi rất là đa dạng, từ những ao nhỏ sau nhà, nuôi quảng canh, quảng canh cải tiến cho đến thâm canh và siêu thâm canh

Ở Philippin sản lượng cá rô phi nuôi năm 1996 đạt 96.339 tấn chiếm 12,5% tổng sản lượng cá nuôi (Guerrero, 1996) tăng lên gấp 2 lần vào năm 1988 Năm

2007, sản lượng cá rô phi của Philippin đạt khoảng 110.000 tấn/năm

Hiện nay, nuôi cá rô phi đã trở thành hoạt động rộng khắp trên toàn cầu

(Phullin và ctv, 1994) Rất nhiều quốc gia ở các châu lục quan tâm đến nghề

nuôi cá rô phi Ở châu Mỹ, Mỹ là quốc gia có nghành công nghiệp nuôi cá rô phi phát triển mạnh mặc dù sản lượng không nhiều (7.500 tấn, 2003) Quốc gia sản xuất cá rô phi nhiều nhất châu Mỹ là Mêxico (110.000 tấn, 2003) kế đến là Braxin (75.000 tấn, 2003) Một quốc gia khác là Peru tuy mới phát triển nuôi cá

rô phi (dự tính đạt 3.000 tấn vào năm 2005) nhưng có nhiều triển vọng trong tương lai

Mặc dù cá rô phi có nguồn gốc từ Châu Phi, tuy nhiên nghề nuôi cá rô phi lại chỉ mới bắt đầu phát triển ở châu lục này Ai cập là nơi sản xuất cá rô phi lớn

nhất đạt sản lượng 200.000 tấn năm 2003, chiếm 90% sản lượng của châu lục Châu Âu có sản lượng cá rô phi nuôi rất ít do khu vực này có nhiệt độ thấp không thuận lợi để nuôi cá rô phi Bỉ là nước nuôi nhiều nhất với sản lượng đạt khoảng 300 tấn/ năm.

1.3.2 Tình hình nuôi cá rô phi ở Việt Nam

Nuôi cá rô phi ở Việt Nam được bắt đầu từ nhũng năm 1950 sau khi cá rô phi

đen (O mossanbicus) được nhập nội vào nước ta Vào thời kì đó cá rô phi chủ

yếu nuôi theo hình thức quảng canh nên năng suất thấp, mặt khác do đặc điểm của cá rô phi đen chậm lớn, đẻ dày, dẫn đến việc cá rô phi trong một thời gian dài không được người nuôi chú ý Phong trào nuôi cá rô phi được khôi phục và phát triển dần từ những năm đầu của thập kỷ 90, khi nước ta tiến hành nhập nội một số loài cá có tốc độ tăng trưởng nhanh hơn cùng với việc xây dựng lại một

hệ thống giống có chất lượng tốt đáp ứng được nhu cầu của người nuôi Cá được nuôi ở nhiều địa phương trong cả nước với nhiều hình thức nuôi đơn, ghép, nuôi quảng canh, nuôi bán thâm canh đến nuôi thâm canh Theo thống kê năm 2006, diện tích nuôi cá rô phi của cả nước vào khoảng 29.771 ha Tổng sản lượng cá rô

phi nuôi 54.487 tấn chiếm 9.08% tổng sản lượng cá nuôi (Phạm Anh Tuấn,

2007) [9] Đồng bằng sông Cửu Long và Đồng bằng sông Hồng là hai vùng nuôi chủ yếu, lần lượt chiếm 54,8% và 17,6% tổng sản lượng cá rô phi của cả nước còn lại là các tỉnh miền núi phía Bắc chiếm 5,3%, miền Trung 9,1% và Tây Nguyên 4,1% Sản lượng cá rô phi của cả nước bao gồm: nuôi trong ao/đầm 37.931,8 tấn, nuôi lồng bè 10.182 tấn, còn lại 6373 tấn là các hình thức nuôi

khác (Phạm Anh Tuấn, 2007) [9].

Bảng 2: Sản lượng cá nuôi tại Việt Nam (Phạm Anh Tuấn, 2007).

cá rô phi có thể vượt qua cá da trơn trở thành sản phẩm phổ biến thứ 5 của Mỹ Trong những năm gần đây ở Việt Nam, cá rô phi vẫn chủ yếu tập trung tiêu thụ ở một số thành phố lớn như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh

Từ năm 2002, Bộ Thủy Sản đã phát động phong trào nuôi cá rô phi xuất khẩu

và đạt đến năm 2015 khoảng 300.000 – 350.000 tấn Trong đó xuất khẩu đạt 30% tổng sản lượng, kim ngạch xuất khẩu đạt 100 triệu USD, giá trị hàng hóa

tiêu dùng trong nước đạt 5.000 tỷ đồng (Phạm Anh Tuấn, 2007) [9].

1.3.3 Tình hình nghiên cứu công nghệ sản xuất giống cá rô phi trên thế giới

Nuôi cá rô phi thương phẩm bởi giống cá rô phi thường, dẫn đến cá chậm lớn

và không kiểm soát được mật độ, do cá sinh sản tự nhiên trong ao nuôi Trong thời gian ấp trứng trong miệng, cá cái thường ngừng tăng trưởng về khối lượng

do cá cái không ăn Để nâng cao tốc độ sinh trưởng của cá nuôi và kiểm soát được mật độ người ta sử dụng các đàn cá rô phi đơn tính đực Hiện nay có nhiều phương pháp khác nhau để tạo ra quần đàn cá rô phi đơn tính đực Sản xuất cá rô phi đơn tính đực bằng cho ăn hormone được áp dụng rộng rãi trên thế giới trong vòng 20 năm gần đây, cá rô phi bột sau khi tiêu hết noãn hoàng được cho ăn thức

ăn có trộn hormone (thường dùng 17α_methytestosteron, liều lượng 60 mg/kg thức ăn) Công nghệ này tương đối đơn giản, dễ áp dụng và đầu tư thấp hơn so với phương pháp lai xa và chọn cá đực bằng thủ công Hiện nay công nghệ này được áp dụng phổ biến trong sản xuất cá rô phi đơn tính ở Thái Lan, Philippin, Braxil, Israel, Trung Quốc

Công nghệ lai xa và công nghệ cá siêu đực được xây dựng trên cơ sở khoa học di truyền điều khiển giới tính cá rô phi Lai xa ngoài việc tạo ra thế hệ con lai toàn đực, còn cải thiện tốc độ tăng trưởng và khả năng chịu lạnh của cá Tuy nhiên tỷ lệ đực ở đàn con dao động từ 70 – 100% và phụ thuộc vào mức độ thuần chủng của cá bố mẹ Để có đàn cá toàn đực phải kết hợp lai xa với công nghệ chuyển đổi giới tính có điều chỉnh về hàm lượng thức ăn và hàm lượng hormone trong thức ăn hoặc tiến hành chọn cá đực bằng tay ở đàn cá lai khi cá giống đạt

kích cỡ 10 – 20 g/con Các nước áp dụng công nghệ sản xuất cá rô phi đơn tính bằng lai xa gồm: Đài Loan, Israel, Trung Quốc Gần đây, dựa trên cơ chế di truyền điều khiển giới tính ở cá rô phi bằng việc tạo ra cá cái giả (XY) và kĩ thuật lai phân tích hướng tới tạo hàng loạt cá rô phi đực có NST giới tính (YY) Khi sử dụng cá rô phi siêu đực YY) sinh sản với cá cái thường (XX) tạo đàn cá toàn đực (XY) Tuy nhiên tỷ lệ cá đực tạo ra bằng phương pháp này không ổn định và có sự khác nhau trên từng cá cái Công nghệ vẫn được áp dụng trong phạm vi nghiên cứu chưa được áp dụng phổ biến trong sản xuất.

Trong vòng 20 năm gần đây, nhiều nước đã tiến hành nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng giống cá rô phi, đặc biệt nâng cao tốc độ sinh trưởng, khả năng chịu lạnh và khả năng chịu mặn của cá thông qua chọn giống Dự án cải thiện chất lượng di truyền cá rô phi (GIFT) được tiến hành từ năm 1995 dưới sự hợp tác của 4 tổ chức: Trung tâm quốc tế quản lý nguồn lợi động vật thủy sản (ICLARM), Cục thủy sản và nguồn lợi Thủy sản Philippin (BFAR), Trung tâm nuôi trồng thủy sản nước ngọt trường đại học miền Trung Luzon (FAC/CLSU)

và viện nghiên cứu Nuôi trồng thủy sản Nauy (AKVAFORSK) bằng nguồn kinh

tế ngân hàng phát triển Châu Á (ADB) và chương trình phát triển liên hợp quốc (UNDP) Dự án đã tiến hành chương trình chọn giống nâng cao tốc độ sinh trưởng cá rô phi vằn dựa trên chọn lọc gia đình đã tạo ra cá rô phi vằn dòng GIFT Dòng này đã được nuôi thử nghiệm và được dùng làm giống nuôi ở nhiều nước trên thế giới Kết quả thử nghiệm đã khẳng định cá rô phi dòng GIFT có tốc độ sinh trưởng vượt trội so với các dòng cá rô phi hiện có ở một số nước Châu Á và Châu Phi Thành công của dự án đã mở ra cơ hội chọn giống cá rô phi tại nhiều quốc gia

1.3.4 Tình hình nghiên cứu, sản xuất giống cá rô phi tại Việt Nam

Năm 1951, lần đầu tiên cá rô phi đen (O.mossanbicus) được nhập vào Việt nam từ Thái Lan Năm 1973, cá rô phi vằn (O.niloticus) được di nhập vào miền

Nam nước ta từ Đài Loan, đến năm 1977 chúng được chuyển ra miền Bắc Tuy nhiên do không quản lý tốt dẫn đến sự lai tạp với loài rô phi đen khiến cho chất lượng di truyền của loài cá rô phi vằn này đã bị thoái hóa, kéo theo sản lượng cá

rô phi nước ta trong những năm cuối thập niên 80 đầu những năm 90 bị giảm sút nghiêm trọng Từ năm 1993 – 1994, một số dòng cá rô phi đã được nhập nội

o Cá rô phi vằn dòng Thái và cá rô phi vằn dòng GIFT thế hệ chọn giống thứ 5 nhập từ Thái Lan

o Cá rô phi vằn Swansea và cá rô phi xanh O.aureus nhập từ Philippin

o Cá rô phi hồng Oreochromis sp nhập từ Đài Loan.

Qua nuôi thử nghiệm tại một số địa phương cho thấy cá rô phi dòng GIFT thể hiện sự vượt trội về sinh trưởng, thích ứng với điều kiện nuôi ở nước ta Sức sinh trưởng cá dòng GIFT cao hơn các dòng cá rô phi khác hiện có ở Việt Nam từ 15 – 20% Để ổn định và nâng cao phẩm giống của cá rô phi dòng GIFT, từ năm

1998 đến nay viện NCNTTS I đã tiến hành chương trình chọn gống dòng cá này, nhằm làm tăng sức sinh trưởng và khả năng chịu lạnh của cá

Bên cạnh những nghiên cứu chọn giống và thuần hóa cá rô phi trong điều kiện khí hậu Việt Nam, các nghiên cứu về sản xuất giống cũng được tiến hành và được ứng dụng sản xuất cá rô phi đơn tính tại nước ta

Năm 1997, viện NCNTTS I đã tiến hành nghiên cứu lai xa: O niloticus dòng Egypt – AIT lai với O aureus, cá O.niloticus dòng Egypt – Swansea lai với O aureus và cá O.niloticus dòng Egypt – Swansea lai với cá cái O.niloticus tạo ra

đàn cá đơn tính tỷ lệ đực 65,3 – 83,2% Do tỷ lệ đực tạo ra không ổn định nên kỹ thuật này không được áp dụng phổ biến tại nước ta.

Năm 1994 – 1997, viện NCNTTS I áp dụng thành công công nghệ chuyển đổi giới tính cá rô phi bằng cho ăn thức ăn có hormone chuyển đổi giới tính 17 α _ MT với liều lượng 60 mg/kg thức ăn từ viện Công Nghệ Châu Á Sau 21 ngày

xử lý cá đạt tỷ lệ sống 72,2%, tỷ lệ đực đạt trên 95% Đến nay công nghệ sản xuất cá rô phi đơn tính đực được áp dụng rộng rãi trên cả nước

CHƯƠNG II VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Thời gian, địa điểm, đối tượng nghiên cứu

2.1.1 Thời gian nghiên cứu

Thời gian thực hiện đề tài từ 4/5/2009 – 15/8/2009

2.1.2 Địa điểm

Đề tài được thực hiện tại Gia Lâm – Hà Nội

2.1.3 Đối tượng nghiên cứu.

Cá rô phi dòng GIFT 3 - 4 ngày tuổi bắt đầu ăn thức ăn bên ngoài

2.2 Sơ đồ khối nội dung nghiên cứu

Hình 3: Sơ đồ khối nội dung nghiên cứu

Tìm hiểu quy trình ương giống cá rô phi (Oreochromis niloticus) chuyển giới tính đực 21 ngày tuổi bằng hormone

17α _Methyltestosteron

Tìm hiểu quy trình ương cá rô

phi đơn tính đực 21 ngày tuổi

Thu thập

số liệu về

tỷ lệ sống cá

Chăm sóc và quản lý

Kết luận và đề xuất ý kiến

2.3 Vật liệu, dụng cụ thí nghiệm

2.3.1 Ao, giai để ương cá.

Ao thí nghiệm để đặt giai ương cá có diện tích là 400m2

Giai dùng để ương cá được làm bằng mắt lưới cước dày có kích thước 2m x 3m x 1m

2.3.2 Thức ăn.

Thức ăn sử dụng cho cá bột là bột cá mịn trộn với hormone 17 α _MT Hormone 17 α _ MT (60mg) được hòa tan trong 0,5 lit cồn 960 rồi trộn vào 1 kg bột cá mịn Sau đó phơi trong bóng mát cho cồn bay hơi hết và được bảo quản nơi khô ráo để tránh mốc

2.3.2 Vitamin C.

Vitamin được sử dụng trong thí nghiệm là vitamin C dạng bột mịn được đóng gói và bảo quản trong bao nilon 1kg, sản xuất tại công ty TNHH công nghệ sinh học dược Nanogen Được bổ sung vào thức ăn cho cá nhằm tăng cường trao đổi chất, tăng cường sức đề kháng bệnh và khả năng miễn dịch ở cá.

o Cân phân tích điện tử với độ chính xác 0,01 g

o Thuyền nan, thau, vợt và các dụng cụ cần thiết khác

2.4 Bố trí thí nghiệm ảnh hưởng của vitamin C lên tốc độ sinh trưởng

và tỷ lệ sống của cá rô phi 21 ngày tuổi

Thí nghiệm bao gồm 3 nghiệm thức với 3 hàm lượng vitamin C là 10 g, 20 g,

30 g trên 1kg thức ăn, mật độ thả cá ở các giai là 15.000 con/m3

Nghiệm thức 1: bổ sung hàm lượng Vitamin C là 10 g/ kg thức ăn