các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin tự nguyện trong báo cáo thường niên của hệ thông ngân hàng thương mại việt nam

Lý thuy t các bên liên quan Stakeholder Theory ..... th ng niên phân theo nhóm ..... Malone et al... Meek et al.. Hossain et al... Gray et al... Yuen et al.

VI T NAM

LU N V N TH C S KINH T

TP H CHÍ MINH ậ N M 2015

Tôi xin cam đoan lu n v n th c s kinh t v i đ tài: “Các nhân t nh h ng

đ n m c đ công b thông tin t nguy n trên báo cáo th ng niên c a h th ng ngân hàng th ng m i Vi t Nam” này là công trình nghiên c u c a cá nhân tôi,

L i cam đoan

M c l c

Danh m c ch vi t t t

Danh m c các b ng

Danh m c các hình

M đ u

CH NG 1 - T NG QUAN NGHIÊN C U ……… 1

1.1 Các công trình nghiên c u liên quan 1

1.1.1 Các nghiên c u t i n c ngoài 1

1.1.2 Các nghiên c u t i Vi t Nam 19

1.1.3 V n đ nghiên c u và kho ng tr ng nghiên c u 20

CH NG 2 - C S LÝ THUY T VÀ XU T MÔ HÌNH NGHIÊN C U 23

2.1 Nh ng v n đ c b n v h th ng Ngân hàng th ng m i t i Vi t Nam 23

2.1.1 Khái quát v h th ng NHTM t i Vi t Nam 23

2.1.2 Các giai đo n phát tri n c a h th ng ngân hàng Vi t Nam 24

2.1.3 C c u h th ng NHTM Vi t Nam hi n nay 28

2.1.4 Các đ c đi m ho t đ ng chính c a các NHTM t i Vi t Nam 28

2.2 Nh ng v n đ c b n v công b thông tin 29

2.2.1 Khái ni m v công b thông tin 30

2.2.2 Phân lo i công b thông tin 30

2.2.3 Yêu c u chung v công b thông tin 30

2.3.2 N i dung c a Báo cáo th ng niên 32

2.3.3 Công b thông tin t nguy n trên báo cáo th ng niên 34

2.4 Các lý thuy t liên quan đ n công b thông tin 35

2.4.1 Lý thuy t tín hi u (Signaling Theory) 35

2.4.2 Lý thuy t đ i di n (Principal – Agent Theory) 35

2.4.3 Lý thuy t các bên liên quan (Stakeholder Theory) 37

2.5 xu t mô hình nghiên c u 38

CH NG 3 - PH NG PHÁP NGHIÊN C U 43

3.1 Nh n di n các nhân t nh h ng đ n m c đ công b thông tin trong mô hình nghiên c u 43

3.1.1 Các bi n đ c l p 43

3.1.2 Bi n ph thu c “Ch s công b thông tin t nguy n” 58

3.2 Ph ng pháp thu th p thông tin 61

3.3 Mô hình nghiên c u 62

CH NG 4 - K T QU NGHIÊN C U 64

4.1 Th c tr ng công b thông tin t nguy n trên báo cáo th ng niên c a các NHTM (Câu h i nghiên c u s 1) 64

4.2 Phân tích mô hình h i quy 68

4.2.1 Th ng kê mô t d li u 68

4.2.2 Ki m đ nh hi n t ng đa c ng tuy n 70

4.2.3 Ki m đ nh ph ng sai c a sai s thay đ i 71

(Câu h i nghiên c u 2) 73

CH NG 5 - K T LU N VÀ KI N NGH 81

5.1 K t lu n chung v công b thông tin t nguy n c a các NHTM Vi t Nam 81 5.2 óng góp c a nghiên c u 81

5.2.1 óng góp khoa h c 82

5.2.2 óng góp th c ti n 82

5.3 Nh ng gi i h n c a nghiên c u 83

5.4 Ki n ngh các gi i pháp nâng cao m c đ công b thông tin t nguy n trong báo cáo th ng niên c a các NHTM t i Vi t Nam 83

5.5 xu t h ng nghiên c u trong t ng lai 84

ACB Ngân hàng TMCP Á Châu

ANOVA Phân tích ph ng sai (Analysis Of Variance)

BASEL y ban giám sát v ngân hàng (Basel Committee on

Banking supervision)

CEO Giám đ c đi u hành (Chief Executive Officer )

FGLS Bình ph ng t i thi u t ng quát kh thi (Feasible

Generalized Least Squares)

KienLongBank Ngân hàng TMCP Kiên Long

LienVietPostBank Ngân hàng TMCP B u i n Liên Vi t

OLS Bình ph ng t i thi u (Ordinary Least Square)

OTC Ch ng khoán phi t p trung (Over The Counter)

ROE T su t sinh l i trên v n ch s h u (Return On Equity)

VietCapital Bank Ngân hàng TMCP B n Vi t

WLS Bình ph ng t i thi u có tr ng s (Weighted Least

Square)

th ng niên phân theo nhóm …59

B ng 3.2: T ng h p các nhân t tác đ ng c a mô hình nghiên c u 61

B ng 4.1 T ng h p m c đ công b thông tin t nguy n c a các NHTM giai đo n 2012-2013, 65

B ng 4.2: S phân b m c đ công b thông tin t nguy n c a các NHTM trong n m 2012-2013 67

B ng 4.3: Th ng kê mô t d li u 68

B ng 4.4: Ma tr n h s t ng quan 69

B ng 4.5: K t qu ki m đ nh hi n t ng đa c ng tuy n 71

B ng 4.6: K t qu ki m đ nh ph ng sai c a sai s thay đ i 72

B ng 4.7: K t qu ki m đ nh Breusch – Pagan 72

B ng 4.8: K t qu h i quy mô hình OLS 73

B ng 4.9: Tóm t t k t qu h i quy 79

Hình 2.2: Nhóm 10 NHTM có t ng tài s n l n nh t n m 2013 27

Hình 2.3: Nhóm 10 NHTM có v n ch s h u l n nh t n m 2013 28

Hình 2.4: Mô hình nghiên c u c a Raoudha and Chokri 39

Hình 2.5: Mô hình nghiên c u c a Hoissan and Reaz 40

Hình 2.6: Mô hình nghiên c u đ xu t 41

Hình 3.1: 10 công ty ki m toán có doanh thu l n nh t n m 2013 47

Hình 3.2: 10 công ty ki m toán có s l ng khách hàng l n nh t n m 2013 47

N n kinh t Vi t Nam đang phát tri n theo xu h ng toàn c u hóa, t do hóa

và h i nh p kinh t qu c t i cùng s phát tri n c a n n kinh t , h th ng tài chính ngân hàng c ng ngày càng l n m nh và có nh h ng r ng kh p trong các ho t

đ ng giao d ch c a xã h i Ho t đ ng kinh doanh phát tri n c ng đi kèm v i áp l c

c nh tranh gay g t i u này làm cho môi tr ng kinh doanh ngân hàng t i Vi t

Nam có nhi u thay đ i Tr c đây, các NHTM Nhà n c gi v th đ c quy n trên

th tr ng ti n t Tuy nhiên s gia t ng v s l ng các NHTM c ph n c ng nh

s góp v n c a các nhà đ u t n c ngoài vào ngân hàng Vi t Nam và s hi n di n

c a các chi nhánh ngân hàng n c ngoài, ngân hàng 100% v n n c ngoài là nhân

t quan tr ng giúp đa d ng hóa các lo i hình d ch v tài chính

Giai đo n t 2008 đ n nay, v i b i c nh n n kinh t th gi i và trong n c g p

nhi u khó kh n, các NHTM v n c g ng t ng v n đi u l đ đ m b o m c v n pháp

đ nh và góp ph n nâng cao n ng l c tài chính M c dù đư có nh ng b c đi v t

b c và liên t c nh n đ c s quan tâm mang tính chi n l c t Chính ph nh ng do

nh ng h n ch v quy mô so v i các ngân hàng trong khu v c và trên th gi i nên các NHTM Vi t Nam đang đ i m t v i nh ng khó kh n trong huy đ ng v n d n

đ n h n ch trong vi c đáp ng nhu c u vay v n c a các doanh nghi p và t o ra

nh ng h n ch n i t i

Do đó, câu h i đ t ra là làm th nào đ nâng cao n ng l c c nh tranh c a các

NHTM Vi t Nam trong xu th h i nh p qu c t Trong quá trình này, thông tin k

toán ngân hàng đóng vai trò h t s c quan tr ng Thông tin k toán không ch ph c

v cho công tác qu n lý mà còn tác đ ng đ n quy t đ nh c a nhà đ u t , ng i g i

ti n ph c v cho s phát tri n c a chính ngân hàng và b o v quy n l i cho các

đ i t ng liên quan, các NHTM c n đ m b o tính trung th c, h p lý c a các thông

tin công b ra công chúng

tr ng chi ph i đ n quy t đ nh c a nhà đ u t , ng i g i ti n và c các doanh nghi p

vay v n Do đó nhu c u tìm hi u v thông tin công b trên báo cáo th ng niên c a

các NHTM ngày càng t ra c p thi t và có tính th c ti n cao

T i Vi t Nam, Nhà n c đư có nh ng quy đ nh b t bu c đ i v i các NHTM

v thông tin c n công b ra bên ngoài Tuy nhiên, các thông tin công b trên báo cáo hi n nay ch y u là các thông tin trong quá kh , trong khi đó các nhà đ u t ngày càng h ng t i các thông tin v kh n ng ho t đ ng trong t ng lai c a NHTM, thông tin đó th hi n ph n l n trong các công b t nguy n Chính vì v y,

các NHTM không ch công b các thông tin theo quy đ nh c a pháp lu t mà còn

h ng t i công b các thông tin t nguy n nh m minh b ch hóa thông tin Công b

thông tin minh b ch đ c xem là m t c ch thúc đ y các NHTM nâng cao ý th c

và c i thi n tình hình qu n tr công ty, qua đó đáp ng t t h n đòi h i c a các nhà

đ u t và n n kinh t toàn c u

Bên c nh đó, s phát tri n m nh m c a th tr ng v n c ng tác đ ng đ n quá

trình h i nh p qu c t v chu n m c k toán nh m hình thành m t h th ng chu n

m c k toán ph c v cho l i ích chung, ch t l ng cao và có th áp d ng trên toàn

th gi i S h i nh p này đòi h i các NHTM kh t khe h n trong vi c công b thông

tin ra công chúng Ch t l ng thông tin trên báo cáo th ng niên s quy t đ nh đ n

vi c đánh giá hi u qu ho t đ ng c a NHTM trong quá kh và d báo xu h ng

phát tri n trong t ng lai Vì v y vi c l a ch n thông tin t nguy n c n ph i công

b trên báo cáo c a NHTM là m t v n đ r t quan tr ng nh m đáp ng yêu c u c a các đ i t ng s d ng thông tin Vi c đánh giá các nhân t tác đ ng đ n công b

thông tin t nguy n trên báo cáo th ng niên góp ph n h tr các nhà qu n lý th y

đ c tác đ ng này đ t đó có th đ a ra các quy đ nh, h ng d n phù h p

Xu t phát t th c ti n trên, ng i nghiên c u l a ch n đ tài “Các nhân t

nh h ng đ n m c đ công b thông tin t nguy n trong báo cáo th ng niên

c a h th ng ngân hàng th ng m i Vi t Nam”

cáo th ng niên c a các NHTM t i Vi t Nam và xem xét các nhân t có nh h ng

đ n m c đ công b thông tin t nguy n

Câu h i nghiên c u

Nghiên c u s tìm gi i đáp cho các câu h i sau:

1, M c đ công b thông tin t nguy n trên báo cáo th ng niên c a các

NHTM t i Vi t Nam nh th nào?

2, Các nhân t nào có nh h ng đáng k đ n m c đ công b thông tin t

nguy n trên báo cáo th ng niên c a các NHTM t i Vi t Nam?

T ng quan các nghiên c u liên quan

Ch đ v công b thông tin đư nh n đ c s quan tâm c a r t nhi u các nhà

h c thu t nhi u n c trên th gi i, c các qu c gia phát tri n và đang phát tri n

n nay đư có nhi u công trình nghiên c u v m c đ công b thông tin t nguy n

đ c th c hi n, v c đ nh tính và đ nh, các công ty phi tài chính và tài chính Tuy

nhiên t i Vi t Nam, nghiên c u th c nghi m v công b thông tin t nguy n trong

h th ng ngân hàng v n còn r t h n ch

i t ng và ph m vi nghiên c u

- i t ng nghiên c u: Các nhân t nh h ng đ n m c đ công b thông tin

t nguy n trong báo cáo th ng niên c a các NHTM t i Vi t Nam

- Ph m vi nghiên c u: Nghiên c u này ch gi i h n cho m t đánh giá v các

thông tin t nguy n công b trong báo cáo th ng niên các NHTM t i Vi t Nam

đ c công b trong kho ng th i gian t n m 2012 đ n n m 2013

nh ng NHTM đư cung c p báo cáo th ng niên trên website c a mình T đó ki m

đ nh mô hình nghiên c u đ xu t b ng cách s d ng k thu t phân tích th ng kê mô

t , phân tích h s t ng quan và phân tích h i quy OLS

CH NG 1

T NG QUAN NGHIÊN C U 1.1 Các công trình nghiên c u liên quan

1.1.1 Các nghiên c u t i n c ngoài

Nhi u nhà nghiên c u đư trích d n chuyên đ c a Cerf (1961) là kh i di m

cho nghiên c u th c nghi m liên quan đ n m c đ công b thông tin trong báo cáo

th ng niên Cerf (1961) nghiên c u các báo cáo th ng niên c a 258 công ty niêm

y t trên sàn giao d ch ch ng khoán New York, 113 công ty niêm y t trên sàn giao

dch khác, và 156 công ty OTC trong giai đo n t tháng 7 n m 1956 đ n tháng 6

n m 1957 V i ph ng pháp phân tích h i quy đ c th c hi n trên 31 m c đi m,

tác gi đư tìm th y m t m i quan h tích c c gi a b công b thông tin và quy mô

tài s n, s l ng c đông và l i nhu n K t đó, ch đ v công b thông tin đư thu

hút r t nhi u s chú ý c a các nhà h c thu t c các qu c gia phát tri n và đang

phát tri n

Singhvi and Desai (1971), theo thi t k nghiên c u đ c gi i thi u b i Cerf

(1961), d a trên danh sách ki m tra m c đ công b thông tin v i 34 m c đi m t i

155 t p đoàn công nghi p M đư báo cáo k t qu t ng t , có m i quan h đáng k

gi a m c đ công b thông tin trên báo cáo th ng niên và các đ c đi m công ty

Trong nghiên c u này không đ c p đ n s khác bi t gi a công b thông tin b t

bu c và t nguy n

Trong m t nghiên c u th c nghi m khác, Buzby (1975) đư n l c đo l ng

m c đ công b thông tin trên báo cáo th ng niên c a 88 công ty s n xu t M Các công ty tài chính đ c lo i ra kh i danh sách m u nghiên c u Tác gi c ng đư

khám phá m i quan h gi a công b thông tin và hai đ c đi m công ty là tình tr ng

niêm y t và kích th c (đo b ng t ng tài s n) thông qua danh sách đo l ng m c đ

công b g m 39 m c thông tin

Stanga (1976) đư ti n hành m t nghiên c u đ đo l ng m c đ công b thông

tin c a 80 công ty công nghi p l n t i M , và ki m tra nh h ng c a quy mô

doanh nghi p (đo b ng doanh thu thu n) và lo i ngành công nghi p đ n m c đ

công b thông tin M t b ng câu h i g m 79 các m c thông tin đư đ c g i đ n cho

các nhà phân tích tài chính H đ c yêu c u xác đ nh tr ng s cho m i m c thông

tin d a trên thang đi m 5 (0 đi m n u không c n thi t và 5 đi m n u c n thi t) Sau

đó, m t b ng đi m công b thông tin có tr ng s đ c phát tri n đ đánh giá m c

đ công b thông tin trong báo cáo th ng niên c a các công ty d a trên tr l i

nh n đ c t các nhà phân tích tài chính K t qu cho th y r ng kích th c c a m t

công ty không đóng vai trò quan tr ng trong vi c gi i thích s khác bi t v công b

thông tin trên báo cáo th ng niên gi a các công ty công nghi p l n Ngoài ra, lo i

ngành công nghi p là nhân t quan tr ng gi i thích nh ng khác bi t trong m c đ

công b trong s l ng l n các công ty công nghi p

Nhi u nghiên c u th c nghi m sau đó đ c ti n hành t p trung nhi u h n vào

công b thông tin t nguy n, ch y u các n c phát tri n và d n d n các đang và

kém phát tri n b t đ u đi theo Bên c nh đó, so v i trong các nghiên c u tr c, s

l ng các bi n và s l ng các m c đi m trong danh sách công b thông tin ngày càng đ c m r ng

T i Anh, Firth (1979) đư ti n hành ki m tra m i quan h gi a m c đ công b

thông tin t nguy n và ba thu c tính công ty, c th là, quy mô, tình tr ng niêm y t

và lo i công ty ki m toán đo l ng m c đ công b thông tin t nguy n đ i v i

m i công ty, ch s công b thông tin có tr ng s g m 48 m c đi m đ c áp d ng

M i m c thông tin t nguy n đ c l a ch n d a trên đánh giá c a các tài li u liên

quan, báo cáo th ng niên g n nh t c a công ty và th o lu n v i nh ng ng i dùng

khác nhau Nghiên c u s d ng các ki m tra t-test đ đánh giá th h ng tác đ ng

c a ba bi n đ c l p v m c đ công b thông tin t nguy n Các k t qu th ng kê

cho th y m i liên k t tích c c gi a tình tr ng niêm y t, quy mô công ty và m c đ

công b thông tin t nguy n Tuy nhiên không có m i liên quan gi a m c đ công

b thông tin và lo i công ty ki m toán

T i New Zealand, McNally et al (1982) đư ti n hành nghiên c u th c nghi m

đ ki m tra m i liên h gi a m c đ công b t nguy n c a 103 các công ty s n

xu t niêm y t trên sàn ch ng khoán New Zealand và m t s đ c đi m c a công ty:

Quy mô, t l l i nhu n, t ng tr ng, kích c công ty ki m toán và nhóm ngành

công nghi p Các tác gi xây d ng ch s công b có tr ng s ch a 41 m c thông tin tài chính và phi tài chính mà công ty có th t nguy n ti t l M t b ng câu h i

đư đ c g i đ n m t s biên t p viên tài chính và các thành viên sàn giao d ch

ch ng khoán, đ c xem là hai nhóm quan tr ng c a ng i dùng chuyên nghi p t i

New Zealand Hai nhóm này đ c yêu c u xác đ nh t m quan tr ng t ng đ i c a

m i thông tin công b trong s 41 m c đi m trên thang đi m t 1 đ n 5, 5 là r t

quan tr ng Các k t qu nghiên c u này đư ti t l r ng có s khác bi t gi a hai

nhóm trong đáng giá t m quan tr ng c a vi c công b m t m c thông tin c th

M t vài trong s nh ng khác bi t này có ý ngh a v m t th ng kê Ngoài ra, nghiên

c u cho th y ch có quy mô công ty có liên quan tích c c đáng k đ n m c đ công

b thông tin t nguy n

Lutfi (1989) đư ti n hành nghiên c u th c nghi m đ đi u tra v công b

thông tin tài chính t nguy n t i 122 công ty Anh trên th tr ng ch ng khoán ch a

niêm y t Bên c nh đó, nghiên c u này c ng đư th nghi m gi thuy t v các y u t

quy t đ nh có th tác đ ng đ n công b thông tin t nguy n xu t phát t lý thuy t

đ i di n, lý thuy t công ty, và các lý thuy t r i ro thông tin Các bi n gi i thích

đ c l a ch n đ ki m tra là: quy mô doanh nghi p, ho t đ ng n c ngoài, c

c u, l i nhu n, s đa d ng hóa, s h u v n c a giám đ c, s t n t i c a các ch ng

trình tùy ch n c ph n cho ban đi u hành, s t n t i c a giám đ c không hành trong

H i đ ng qu n tr , tình tr ng thu , khu v c công nghi p và các công ty ki m toán

Nhìn chung, k t qu nghiên c u cho th y không h tr cho m i quan h gi a công

b thông tin t nguy n và công ty ki m toán, s l ng các giám đ c không đi u

hành trong H i đ ng qu n tr , tình tr ng thu , và s l ng các c đông l n

Cooke (1991) c ng đư đi u tra v m c đ công b t nguy n trong báo cáo

th ng niên c a 48 công ty t i Nh t B n trong n m 1988 Nghiên c u xem xét m i

quan h gi a m c đ công b thông tin t nguy n và m t s đ c đi m c a công ty,

c th là quy mô doanh nghi p (đ c đo b ng s l ng c đông, t ng tài s n và

doanh thu), tình tr ng niêm y t trên th tr ng ch ng khoán, và lo i ngành công

nghi p Cook (1991) đư xây d ng m t danh sách công b thông tin t nguy n ch a

106 m c đi m d a theo các nghiên c u công b tr c đó Nghiên c u s d ng mô

hình h i quy đ ki m tra m i quan h gi a m c đ công b thông tin t nguy n và

các bi n đ c l p K t qu cho th y r ng m c đ công b thông tin t nguy n có m i

liên k t tích c c v i kích th c và tình tr ng niêm y t trên th tr ng ch ng khoán

Ngoài ra, các công ty s n xu t đ c phát hi n là công b thông tin t nguy n nhi u

h n so v i các lo i ngành khác

Malone et al (1993) đư đo l ng m c đ công khai tài chính trong báo cáo

th ng niên c a 125 công ty d u m và khí đ t S d ng ch s công b có tr ng s

g m 129 m c thông tin đ đánh giá m c đ công khai thông tin tài chính Nghiên

c u xem xét li u có m i liên quan gi a m c đ công b thông tin tài chính và đ c

đi m công ty đ c ch n Phân tích h i quy t ng b c đ c s d ng và tác gi ch

tìm th y ba đ c đi m c a công ty (g m tr ng thái niêm y t, t l n trên v n ch s

h u, và s l ng c đông) có ý ngh a th ng kê trong vi c gi i thích các m c đ

công b thông tin tài chính

T i Malaysia, Hossain et al (1994) đư ti n hành m t nghiên c u th c nghi m

đ ki m tra tác đ ng c a sáu đ c đi m công ty (quy mô doanh nghi p, c c u s

h u, đòn b y, tài s n hi n h u, kích th c c a các công ty ki m toán, và tình tr ng

niêm y t n c ngoài) đ n m c đ b t nguy n chung trong báo cáo th ng niên

c a 67 doanh nghi p niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Kuala Lumpur M u

nghiên c u đ c l a ch n ng u nhiên t 279 các công ty phi tài chính vào n m

1991 đánh giá m c đ công b thông tin t nguy n, tác gi đư thi t l p ch s

công b có ch a 78 m c thông tin t nguy n d a trên các tài li u tr c đó Vi c

phân tích các k t qu cho th y r ng quy mô doanh nghi p, c c u s h u và đ u t

n c ngoài có liên quan đáng k đ n m c đ công b thông tin t nguy n c a các

công ty Malaysia trong các báo cáo th ng niên c a h M t khác, đòn b y, tài s n

hi n h u và kích th c c a các công ty ki m toán không ph i là nh ng y u t quan

tr ng trong vi c gi i thích m c đ công b t nguy n c a các doanh nghi p

Meek et al (1995) đư ti n hành ki m tra m i liên quan gi a m t s đ c đi m

công ty và m c đ công b thông tin t nguy n trong báo cáo th ng niên c a các

t p đoàn đa qu c gia t i Hoa K , Anh và châu Âu trong n m 1989 M t danh sách

ki m tra m c đ công b ch a 85 m c thông tin t nguy n đư đ c phát tri n B ng

cách s d ng h i quy đa tuy n tính, k t qu cho th y r ng quy mô công ty, qu c gia,

và tình tr ng niêm y t qu c t là ba bi n quan tr ng nh t gi i thích s khác bi t v

m c đ công b t nguy n c a các công ty trong m u đi u tra

T i Th y S , Raffournier (1995) đư đánh giá m c đ t nguy n công b thông tin trong báo cáo th ng niên c a 161 công ty niêm y t Th y S Nghiên c u này

c ng xét m i quan h gi a m c đ công b thông tin t nguy n và m t s đ c đi m

c a các công ty, c th là quy mô doanh nghi p, l i nhu n, c c u s h u, đòn b y,

t l tài s n c đ nh, kích th c c a các công ty ki m toán, tính qu c t (đ i di n b i

t l xu t kh u so v i t ng doanh thu), và lo i ngành công nghi p Tác gi s d ng

m t ch s công b ch a 30 m c thông tin t nguy n Phân tích h i quy đ n và đa

bi n tìm th y r ng quy mô doanh nghi p và tính qu c t liên quan đáng k v i m c

đ công b thông tin t nguy n

Hossain et al (1995) kh o sát th c nghi m m i quan h gi a n m đ c đi m

công ty là quy mô, đòn b y, tài s n hi n h u, lo i công ty ki m toán, và tình tr ng

niêm y t n c ngoài và m c đ công b thông tin t nguy n trong các báo cáo

th ng niên c a 55 công ty phi tài chính niêm y t New Zealand M u này bao g m

15 công ty niêm y t c New Zealand và sàn giao d ch ch ng khoán n c ngoài và

40 công ty đ c l a ch n ng u nhiên ch niêm y t t i New Zealand đánh giá

m c đ công b thông tin t nguy n c a các công ty, Hossain et al (1995) đư s

d ng ch s công b không tr ng s bao g m 95 m c thông tin t nguy n S d ng phân tích h i quy, k t qu nghiên c u th c nghi m cho th y quy mô doanh nghi p,

đòn b y và tình tr ng niêm y t n c ngoài có liên quan v m t th ng kê v i m c đ

công b thông tin t nguy n, trong khi lo i hình ki m toán và tài s n hi n h u

không có tác đ ng đáng k đ n m c đ công b thông tin t nguy n

Gray et al (1995) đư nghiên c u tác đ ng c a áp l c th tr ng v n qu c t

đ n m c đ công b thông tin t nguy n trong báo cáo th ng niên c a116 công ty

đa qu c gia M và 64 công ty đa qu c gia Anh n m 1989 đo l ng m c đ

công b thông tin t nguy n, m t danh sách ki m tra g m 128 m c thông tin t nguy n đ c xây d ng S d ng phân tích ph ng sai (ANOVA), k t lu n ch ra

r ng các công ty đa qu c gia M niêm y t qu c t t nguy n công b nhi u thông

tin v chi n l c và phi tài chính so v i các công ty niêm y t trong n c Trong khi

đó, không có s khác bi t v m c đ công b thông tin t nguy n gi a các công ty

đa qu c gia niêm y t qu c t và trong n c t i Anh

T i Tây Ban Nha, Inchausti (1997) đư nghiên c u nh h ng c a các nhân t

đ n m c đ công b thông tin c a các công ty niêm y t phi tài chính M c đ công

b thông tin đ c đo b ng cách s d ng m t ch s công b có ch a 50 m c thông

tin (bao g m c t nguy n và b t bu c) Inchausti (1997) đư l a ch n 138 công ty

niêm y t: 49 công ty vào n m 1998, 47 công ty vào n m 1990, và 42 công ty vào

n m 1991 M i liên h gi a m c đ công b thông tin và các bi n đ c l p đư đ c

ki m tra b ng cách s d ng phân tích h i quy t ng b c và phân tích d li u b ng

Trong nghiên c u này, ch có ba bi n đ c l p, c th là quy mô doanh nghi p, công

ty ki m toán và niêm y t ch ng khoán đư đ c tìm th y có nh h ng đ n m c

công b trên báo cáo th ng niên

Nghiên c u c a Depoers (2000) đánh giá th c nghi m m c đ công b thông

tin t nguy n trong các báo cáo th ng niên c a 102 công ty phi tài chính niêm y t

đ c l a ch n ng u nhiên trên th tr ng ch ng khoán Paris vào n m 1995 và liên

k t c a nó v i các đ c đi m công ty, c th là: quy mô, ho t đ ng n c ngoài (đo

b ng t l xu t kh u trên doanh thu bán hàng), chi phí s h u (đ c đo b ng t ng

tài s n c đ nh), áp l c lao đ ng, đòn b y, kích th c công ty ki m toán và c c u

s h u Tác gi đư phát tri n ch s công b bao g m 65 m c thông tin t nguy n

Nghiên c u này cho th y m c đ công b thông tin t nguy n liên quan th ng kê

v i quy mô doanh nghi p, ho t đ ng n c ngoài, chi phí s h u, và áp l c lao đ ng

T i Jordan, Naser et al (2002) nghiên c u th c nghi m m i quan h gi a các

đ c đi m c a công ty và m c đ công b thông tin trong báo cáo th ng niên c a

84 công ty phi tài chính niêm y t trên th tr ng tài chính Amman trong n m 1998,

và ho t đ ng trong c hai l nh v c s n xu t và d ch v Ch s công b thông tin bao

g m 104 m c đ c xây d ng đ đo l ng m c đ công b thông tin c a công ty

ki m tra s liên h gi a vi c công b thông tin và đ c đi m công ty đ c l a

ch n, phân tích h i quy đa bi n đư đ c s d ng Nh ng phát hi n c a nghiên c u

ch ra r ng m c v n hóa th tr ng, công ty ki m toán, t l đòn b y, doanh thu và

t su t l i nhu n báo cáo m t liên k t tích c c và đáng k

Haniffa and Cook (2002) đư ti n hành m t nghiên c u đ ki m tra m i quan

h gi a m t s bi n đ c l p và m c đ công b thông tin t nguy n trong báo cáo

th ng niên c a các công ty niêm y t c a Malaysia Các bi n đ c l p đ c phân

lo i thành ba nhóm: bi n qu n tr doanh nghi p, bi n v n hóa, và bi n đ c đi m

công ty M u nghiên c u bao g n 167 công ty phi tài chính đư công b báo cáo

th ng niên vào cu i tháng 12 n m 1995 Tác gi đư s d ng ch s công b bao

g m 65 m c thông tin t nguy n Vi c l a ch n các m c trong vi c xây d ng ch s công b thông tin đ c d a trên các tài li u có liên quan và áp d ng cho môi tr ng

Malaysia Các k t qu , d a trên mô hình h i quy, ch ra r ng hai bi n qu n tr công

ty (các thành viên gia đình trong H QT và ch t ch H QT không đi u hành), và nhóm các đ c đi m công ty liên quan đáng k v i m c đ công b thông tin t

nguy n M t khác, các bi n v n hóa đư đ c tìm th y không liên quan đ n m c đ

công b thông tin t nguy n

Chau and Gray (2002) đư ki m tra m i quan h c a c c u s h u v i m c đ

công b thông tin t nguy n trong báo cáo th ng niên c a các công ty niêm y t t i

2 n c H ng Kông và Singapore đ m b o r ng các m u đ c l a ch n t H ng Kông và Singapore là đ ng nh t, ng i nghiên c u ch ch n nh ng công ty trong

ngành công nghi p Các công ty này bao g m các ngành: th c ph m và đ u ng,

v n chuy n và giao thông v n t i, xu t b n và in n, thi t b đi n t và công ngh ,

v t li u xây d ng và xây d ng M t m u 60 công ty niêm y t đư đ c l a ch n

ng u nhiên t H ng Kông cho nghiên c u này, đ i di n cho kho ng 32% t ng s

các công ty M t quy trình t ng t đư đ c th c hi n đ i v i các công ty

Singapore, 62 công ty niêm y t đ c ch n ra t t ng 133 công ty (chi m 47%) Báo cáo th ng niên n m 1997 đư đ c thu th p cho m i công ty trong m u M t danh

sách ki m tra m c đ công b đư đ c phát tri n đ đo l ng m c đ công b

thông tin t nguy n g m113 m c đi m Các m c thông tin đ c l a ch n d a trên

các nghiên c u liên quan và kh o sát toàn di n qu c t v k toán và báo cáo M t phân tích h i quy tuy n tính đ c s d ng đ ki m tra s liên quan gi a m c đ

công b thông tin t nguy n và các bi n đ c l p Các k t qu th c nghi m cho th y

có m t m i liên h tích c c gi a quy n s h u và m c đ công b thông tin t

nguy n c a các công ty niêm y t t i H ng Kông và Singapore H n n a, các k t qu

c ng nh n m nh t m quan tr ng c a đ c đi m ng c nh t i H ng Kông và

Singapore Chau và Gray (2002) k t lu n r ng các công ty đ a ph ng và có ki m

soát gia đình có ít đ ng l c đ công b thông tin v t quá yêu c u b t bu c vì nhu

c u công b thông tin công khai là t ng đ i y u so v i các công ty v i quy n s

h u c ph n l n h n

Leventis and Weetman (2004) đư đi u tra m i liên h gi a các bi n đ c đi m

công ty và m c đ công b thông tin t nguy n c a 87 công ty niêm y t phi tài

chính niêm y t trên sàn ch ng khoán Athens n m 1997 M t danh m c công b t

nguy n đ c phát tri n, g m 72 m c thông tin liên quan đ n th tr ng Hy L p S

d ng phân tích h i quy tuy n tính, nh ng phát hi n ch ra r ng m c đ t ng th v

công b thông tin c a công ty trong m u là t ng đ i th p 37,57% K t qu c ng

cho th y bi n có ý ngh a đáng k nh t là quy mô doanh nghi p Bi n quan tr ng

khác là tình tr ng niêm y t và l i nhu n c phi u

Gul và Leung (2004) đư ti n hành m t nghiên c u đ ki m tra m i quan h

gi a c c u lưnh đ o h i đ ng qu n tr , c th là kiêm nhi m c a CEO, t l các giám đ c bên ngoài trong H QT và m c đ công b thông tin t nguy n c a 385

công ty niêm y t phi tài chính trong n m 1996 t i H ng Kông M t danh m c công

b g m 44 m c thông tin đ c phát tri n đ đo l ng m c đ công b thông tin t

nguy n Tác gi đư s d ng các ph ng pháp ti p c n không tr ng s đ tính toán

s đi m công b thông tin t nguy n S d ng phân tích h i quy đa bi n, k t qu

cho th y r ng s kiêm nhi m v trí c a CEO có liên quan đ n m c đ công b thông

tin t nguy n th p h n K t qu nghiên c u c ng ch ra các công ty có t l các giám đ c bên ngoài trong h i đ ng qu n tr liên quan v i vi c công b t nguy n

th p h n

Trong m t nghiên c u t i R p Saudi, Alsaeed (2006) ki m tra tác đ ng c a

m t s đ c đi m c a công ty đ n m c đ công b thông tin t nguy n trong các báo cáo th ng niên c a m t m u g m 40 công ty phi tài chính niêm y t trên th tr ng

ch ng khoán R p n m 2003 M t danh sách công b bao g m 20 m c thông tin

đ c s d ng nh m t th c đo đ đo l ng m c đ công b thông tin t nguy n trong các báo cáo th ng niên M i liên h gi a m c đ công b thông tin t

nguy n và các đ c đi m đư đ c ki m tra b ng cách s d ng phân tích h i quy đa

tuy n tính Các k t qu đ c tìm ra b i Alsaeed (2006) cho th y r ng có m t liên

k t tích c c đáng k gi a quy mô doanh nghi p và m c đ công b t nguy n

Trung Qu c, Huafang and Jianguo (2007) ki m tra tác đ ng c a c c u s

ty trong các báo cáo th ng niên n m 2002 Các k t qu th ng kê phân tích cho

th y hai khía c nh c a quy n s h u, c th là s h u nhóm và s h u n c ngoài

có m i quan h ý ngh a v i m c đ công b t nguy n Tuy nhiên, ba khía c nh

khác là quy n s h u qu n lý, s h u nhà n c và s h u pháp nhân không có ý ngh a liên quan đ n công b t nguy n K t qu c ng cho th y r ng các bi n thành

ph n h i đ ng qu n tr liên quan đáng k đ n m c đ công b thông tin t nguy n

Agca và Önder (2007) đư nghiên c u m i quan h gi a các bi n đ c l p nh t

đ nh và m c đ công b thông tin t nguy n c a các doanh nghi p Th Nh K

niêm y t trên Giao d ch ch ng khoán Istanbul vào n m 2003 M u nghiên c u g m

51 doanh nghi p thu c các l nh v c khác nhau Các ngân hàng và công ty b o hi m

đư đ c lo i ra kh i m u Các bi n đ c l p là: quy mô doanh nghi p, đòn b y, công

ty ki m toán, c c u s h u, l i nhu n và công ty đa qu c gia M t danh sách ki m

tra công b t nguy n g m 87 m c đi m đư đ c s d ng đ đánh giá m c đ công

b thông tin t nguy n Các nhà nghiên c u áp d ng mô hình h i quy và k t qu

ti t l r ng các bi n công ty ki m toán, l i nhu n, và quy mô công ty là có ý ngh a

đ i v i m c đ công b t ng th

Yuen et al (2009) đư đi u tra tác đ ng c a các đ c đi m v s h u, c ch

qu n tr doanh nghi p, và đ c đi m công ty c th đ n công b t nguy n c a 200

công ty công nghi p đ c niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Th ng H i

Trung Qu c Các đ c đi m c c u s h u và c ch qu n tr công ty bao g m: m c

đ t p trung s h u, quy n s h u c a nhà n c và các t ch c nhà n c có liên

quan, quy n s h u cá nhân, các giám đ c đi u hành CEO c ng là Ch t ch H i

đ ng qu n tr , s đ c l p c a h i đ ng qu n tr , và s t n t i c a y ban ki m toán Các đ c đi m công ty c th là: quy mô doanh nghi p, đòn b y, l i nhu n, và lo i

ngành công nghi p đo l ng m c đ công b thông tin t nguy n, m t ch s

công b đư đ c phát tri n g m 34 m c thông tin Mô hình h i quy đ c s d ng

đ ki m tra m i quan h gi a các bi n đ c l p và m c đ công b thông tin t

nguy n K t qu h i quy cho th y quy n s h u cá nhân, s t n t i c a y ban ki m toán, quy mô doanh nghi p, và đòn b y có liên quan đáng k đ n m c đ công b

thông tin t nguy n

Jiang và Habib (2009) đư đánh giá tác đ ng c a các lo i hình t p trung quy n

s h u đ n th c hành công b thông t nguy n c a 116 công ty phi tài chính đư

niêm y t trên sàn ch ng khoán New Zealand t n m 2001 đ n n m 2005 Các t

ch c tài chính và các công ty n c ngoài niêm y t trên th tr ng ch ng khoán New

Zealand b lo i kh i m u M t ch s công b không tr ng g m 39 m c thông tin

đ c xây d ng d a trên các ch s công b thông tin đư đ c s d ng trong các

nghiên c u tr c đó Các m c thông tin đ c ki m tra đ i chi u v i các yêu c u b t

bu c v công b báo cáo th ng niên t i New Zealand đ ch c ch n r ng ch s

công b ph n ánh các thông tin t nguy n Các mô hình h i quy đ c thi t k đ đánh giá nh h ng c a s t p trung quy n s h u đ n m c đ công b t nguy n

K t qu cho th y r ng m i quan h gi a bi n đ c l p và công b thông tin có xu

h ng phi tuy n tính

Nghiên c u c a Akhtaruddin et al (2009) đư tìm hi u m i quan h gi a n m

bi n qu n tr doanh nghi p và m c đ công b thông tin t nguy n c a 105 công ty

phi tài chính niêm y t t i Malaysia Các bi n qu n tr doanh nghi p đ c kh o sát là kích th c h i đ ng qu n tr , t l các giám đ c đ c l p không đi u hành, s h u c

ph n bên ngoài, ki m soát c a gia đình, và t l ph n các thành viên y ban ki m

toán trong t ng s thành viên h i đ ng qu n tr đo m c đ công b thông tin t

nguy n c a các doanh nghi p trong m u M t danh sách công b t nguy n ch a 74

m c thông tin đư đ c phát tri n d i s tham kh o các danh sách ki m tra đư đ c

s d ng b i các nghiên c u t ng t Cách ti p c n ti t l không tr ng s đ c áp

d ng Các tác gi đư áp d ng mô hình h i quy đ ki m tra m i quan h gi a các

bi n gi i thích và m c đ công b thông tin t nguy n K t qu tìm th y m i liên

k t tích c c gi a kích th c h i đ ng qu n tr , t l giám đ c đ c l p không đi u

hành, s h u c ph n bên ngoài và m c đ công b thông tin t nguy n M t khác,

nh ng phát hi n c ng cho th y m c đ công b thông tin t nguy n có liên quan

tiêu c c v i ki m soát c a gia đình và t l các thành viên y ban ki m toán

Trong m t nghiên c u g n đây m t n c đang phát tri n, Rouf (2010) đi u

tra th c nghi m m i quan h gi a đ c đi m công ty, các thu c tính qu n tr doanh

nghi p và m c đ công b thông tin t nguy n trong các báo cáo hàng n m c a 120

công ty niêm y t phi tài chính t i Bangladesh Các đ c đi m công ty là quy mô

doanh nghi p và l i nhu n, các thu c tính qu n tr doanh nghi p g m giám đ c không đi u hành, y ban ki m toán, c c u lưnh đ o c a h i đ ng qu n tr , kích

th c h i đ ng qu n tr , và c c u s h u Ch s công b t nguy n g m 68 m c

thông tin đư đ c phát tri n Các nhà nghiên c u s d ng mô hình h i quy OLS đ

ki m tra m i quan h gi a các bi n đ c l p và m c đ công b thông tin t nguy n

K t qu th c nghi m ch ra r ng có m t m i liên quan gi a kích th c h i đ ng

qu n tr, c c u ban lưnh đ o, y ban ki m toán và m c đ công b thông tin t

nguy n Ng c l i, m c đ công b thông tin t nguy n đư đ c tìm th y có quan

h tiêu c c v i t l giám đ c không đi u hành, c c u s h u và l i nhu n Các k t

qu c ng cho th y m c đ công b thông tin t nguy n trung bình trong m u

nghiên c u là 47,74%, s đi m cao nh t đ t đ c là 72% và s đi m th p nh t là

18%

T i Iran, Khodadadi et al (2010) đánh giá th c nghi m m i quan h gi a m t

s thu c tính qu n tr doanh nghi p và m c đ công b t nguy n c a 106 công ty

phi tài chính niêm y t trên sàn ch ng khoán Tehran trong giai đo n 2001-2005 Các

thu c tính qu n tr doanh nghi p đ c kh o sát là: t l giám đ c đ c l p trong h i

đ ng qu n tr , s t n t i c a các cá nhân chi ph i (kiêm nhi m ch c v CEO và Ch

t ch h i đ ng qu n tr ) và t l các nhà đ u t t ch c Trong nghiên c u này, quy

mô doanh nghi p và các lo i hình ki m toán đ c s d ng nh là các bi n ki m soát đo l ng m c đ công b t nguy n, m t danh sách công b không tr ng

s ch a 31 m c thông tin đ c phát tri n d a trên các m c công b t nguy n đư

đ c s d ng trong các nghiên c u t ng t tr c đây Phân tích h i quy đ c áp

d ng đ ki m tra m i quan h gi a các bi n đ c l p và m c đ công b thông tin t

nguy n K t qu cho th y r ng không có m i liên quan gi a t l ph n các giám đ c

đ c l p, kiêm nhi m v trí CEO/Ch t ch h i đ ng qu n tr và m c đ công b

thông tin t nguy n Ngoài ra, các k t qu nghiên c u cho th y m t m i liên quan

đáng k gi a t l đ u t t ch c và m c đ công b thông tin t nguy n

Ngoài các nghiên c u v m c đ công b thông tin t nguy n các công ty

phi tài chính, m t s nhà khoa h c b t đ u tâm đ n công b thông tin trong l nh v c

tài chính ngân hàng Yêu c u v tính minh b ch và công b thông tin là m t trong

“ba tr c t” c a Basel II Xemxét tính minh b ch là m t y u t quan tr ng c a m t

h th ng giám sát ngân hàng có hi u qu và an toàn

Basel II khuy n cáo các ngân hàng trong báo cáo tài chính và các thông tin khác công b cho công chúng ph i cung c p thông tin k p th i, t o đi u ki n đánh

giá vi c tham gia th tr ng c a các ngân hàng Tuân th các yêu c u v minh b ch

thông tin s mang l i nh ng giá tr nh t đ nh cho t t c c đông, khách hàng, đ i tác

và n i b c a các các ngân hàng

Nghiên c u th c nghi m đ u tiên đo l ng m c đ công b thông tin c a các NHTM đ c th c hi n b i Kahl and Belkaoui (1981) B ng vi c đi u tra m c đ

công b thông tin c a 70 NHTM t i 18 qu c gia, nghiên c u cung c p m t s b ng

ch ng th c nghi m liên quan đ n tính đ y đ c a thông tin công b thông qua vi c

đi u tra ch s công b thông tin có tr ng s ch a 30 m c đi m đ c l a ch n d a

trên các tài li u tài chính k toán và đư ch ra m i quan h tích c c gi a m c đ

thông tin công b v i kích th c (đo b ng t ng tài s n) c a các NHTM Bên c nh

đó, k t qu nghiên c u cho th y m c đ công b thông tin trên báo cáo th ng niên

c a các NHTM có s khác bi t gi a các qu c gia

Hossain (2001) đư đi u tra th c nghi m m c đ công b thông tin c a 25 ngân

hàng Bangladesh Tác gi đư đ a vào ch s công b thông tin 61 m c đi m đ

đi u tra tác đ ng c a quy mô, l i nhu n và công ty ki m toán đ n m c đ công b

thông tin, c t nguy n và b t bu c K t qu ch ra r ng bi n quy mô và l i nhu n

có ý ngh a th ng kê trong vi c xác đ nh m c đ công b thông tin c a các NHTM

t i Bangladesh Tuy nhiên, bi n công ty ki m toán không có ý ngh a trong mô hình

Nghiên c u c a Chipalkatti (2002) th c hi n t i 17 ngân hàng n đ tìm

hi u tính minh b ch c a thông tin công b trên báo cáo th ng niên D a trên vi c

xây d ng b ng đi m đo l ng tính minh b ch ngân hàng v i 90 m c thông tin theo

các khuy n ngh c a y ban Basel và IAS 30, nghiên c u c a Chipalkatti, N cho

th y các ngân hàng l n h n và có s d ng đòn b y th p h n có đi m công b thông tin cao h n đáng k , t c là cung c p thông tin minh b ch h n Trong khi đó, k t qu

c ng ch ra r ng không có s khác bi t đáng k trong đi m công b thông tin c a

các ngân hàng d a trên m c l i nhu n

c i thi n kh n ng c a các bên tham gia th tr ng trong vi c đánh giá giá

tr c a các ngân hàng, nghiên c u c a Baumann and Nier (2003) đư gi i quy t các

v n đ phát tri n m t t p h p các yêu c u v công b theo Basel II B ng cách s

d ng m t b d li u trên g n 600 ngân hàng t i 31 qu c gia trong giai đo n

1993-2000, phát hi n c a các tác gi xác nh n gi thuy t r ng vi c công b thông tin s

gi m bi n đ ng giá c phi u, t ng giá tr th tr ng và t ng tính h u ích trong vi c đánh giá các d đoán

Abdul Hamid (2004) đi u tra th c nghi m m i quan h gi a các đ c tính công

ty, g m kích th c, k t qu ho t đ ng tài chính (đo l ng b i ROE và ROA), s

n m ho t đ ng, tình tr ng niêm y t, ti u s công ty và m c đ công b các thông tin

xã h i c a 48 ngân hàng và công ty tài chính Malaysia đo l ng tác đ ng c a

m i bi n đ c l p đ n m c đ công b thông tin, mô hình h i quy đ c s d ng K t

qu nghiên c u ch ra r ng m c đ công b các thông tin xã h i có m i quan h đáng k và tích c c v i kích th c, tình tr ng niêm y t và s n m ho t đ ng Ngoài

ra, nghiên c u cho th y không có s liên h gi a các bi n l i nhu n và m c đ công

b Cu i cùng, đ i v i bi n ti u s công ty, k t qu ti t l m i quan h không đáng

k và tiêu c c

M t nghiên c u khác c a tác gi Nier and Baumann (2006) đi u tra th c

nghi m m c đ công b thông tin t nguy n c a 729 ngân hàng t i 32 qu c gia K t

qu nghiên c u cho th y m c đ công b thông tin t nguy n yêu c u các ngân

hàng gi m thi u các ho t đ ng r i ro và gia t ng s đ m b o cho các r i ro này b ng

v n ch s h u

Hooi (2007) đi u tra th c nghi m tác đ ng c a v n hóa qu c gia đ n m c đ

công b thông tin trên báo cáo th ng niên n m 2004 c a 37 NHTM niêm y t M u các NHTM đ c l a ch n t 17 qu c gia, bao g m các n c phát tri n và đang phát

tri n Vi c l a ch n các qu c gia đ c quy t đ nh d a trên s s n có v d li u c a

5 giá tr v n hóa là ch ngh a cá nhân, s xem tr ng nam gi i, kho ng cách v

quy n l c, tr n thu đáng nghi ng và đ nh h ng dài h n đo l ng m c đ

công b thông tin trên báo cáo th ng niên c a NHTM, tác gi s d ng danh sách

ki m tra kh o sát c a Basel 2001, g m 104 m c thông tin công b t nguy n và b t

bu c S d ng phân tích h i quy đa bi n, nghiên c u tìm th y ch có duy nh t m t

y u t v n hóa có nh h ng đáng k đ n m c đ công b thông tin c a h th ng

NHTM là ho t đ ng tr n thu Tác gi c ng ch ra r ng công b thông tin t i t t c

các qu c gia là m c trung bình 48%

C ng trong th i gian này, Hoissan and Taylor (2007) đư đi u tra th c nghi m

m i quan h gi a các đ c đi m c a NHTM và m c đ công b thông tin t nguy n trên báo cáo th ng niên c a 20 ngân hàng t nhân n i đ a t i Bangladesh Các đ c

đi m đ c ki m tra là kích th c NHTM (đo b ng logarit c a tài s n), công ty ki m

toán và kh n ng sinh l i l a ch n các m c thông tin t nguy n công b , tác gi

xem xét các nghiên c u đư s d ng m c l c công b nh ph ng pháp lu n, công

b thông tin đ i v i các t ch c tín d ng đ c yêu c u b i IAS 30 và các m c thông tin đ c quan tâm b i các nhóm ng i s d ng ti m n ng (c đông, nhà phân

tích tài chính, quan ch c chính ph và các k toán viên chuyên nghi p) M t danh

m c thông tin 45 đi m đ c mong đ i s t nguy n công b trên báo cáo th ng

niên c a các NHTM t i Bangladesh K t qu nghiên c u ti t l r ng kích th c

ngân hàng và công ty ki m toán là các bi n nh h ng đáng k quy t đ nh m c đ

công b thông tin c a các ngân hàng Ng c l i, không có m i quan h rõ ràng gi a

m c đ công b thông tin t nguy n và bi n l i nhu n

Trong m t nghiên c u th c nghi m khác, Hoissain and Reaz (2007) đư đi u

tra m c đ công b thông tin t nguy n c a 38 ngân hàng niêm y t t i n và 6

bi n đ c đi m ngân hàng, bao g m: kích th c (đo b ng logarit c a t ng tài s n), s

n m ho t đ ng, tình tr ng niêm y t, s ph c t p trong ho t đ ng kinh doanh, thành

ph n h i đ ng qu n tr và tài s n hi n h u Danh m c công b đ c xây d ng ch a

65 m c đi m thông tin t nguy n K t qu nghiên c u cho th y các ngân hàng n

công b m t s l ng đáng k các thông tin t nguy n Ngoài ra, nghiên c u ch

ra r ng bi n kích th c ngân hàng và tài s n hi n h u có ý ngh a trong vi c gi i

thích m c đ công b thông tin, trong khi các bi n s n m ho t đ ng, thành ph n

h i đ ng qu n tr , tình tr ng niêm y t và s ph c t p trong kinh doanh đ c tìm

th y không có quan h đáng k v i m c đ công b t nguy n trong báo cáo th ng niên Ng i nghiên c u c ng nh n th y các ngân hàng khu v c nhà n c công b

nhi u thông tin t nguy n h n so v i các ngân hàng t nhân

Ti p t c m t nghiên c u v công b thông tin t i h th ng ngân hàng, Hossain

(2008) đi u tra th c nghi m m c đ công b thông tin c b t bu c và t nguy n trên báo cáo th ng niên c a m u g m 38 ngân hàng niêm y t n Tác gi

c ng ki m tra m i quan h gi a m c đ công b thông tin và các đ c đi m, bao

g m s n m ho t đ ng, kích th c, l i nhu n, s ph c t p trong kinh doanh, tài s n

hi n h u, thành ph n h i đ ng qu n tr và k lu t th tr ng Danh m c công b

đ c s d ng có 184 m c đi m ch a 101 m c công b b t bu c và 83 m c công b

t nguy n Vi c l a ch n các m c đi m công b b t bu c d a theo các quy đ nh c a

pháp lu t, trong khi công b t nguy n d a vào các nghiên c u tr c đó và y ban

Basel Nh ng phát hi n ch ra r ng bi n kích th c, l i nhu n, thành ph n h i đ ng

qu n tr và k lu t th tr ng có tác đ ng đáng k đ n vi c gi i thích m c đ công

b thông tin K t qu c ng ch ra r ng các ngân hàng t i n r t tuân th các quy

đ nh liên quan đ n công b thông tin b t bu c nh ng công b t nguy n còn nhi u

h n ch

Maingot and Zeghal (2008) đi u tra th c ti n công b thông tin v qu n tr

công ty t i 8 ngân hàng Canada M t b ng đi m g m 54 m c thông tin đ c phát

tri n đ đo l ng công b v qu n tr công ty trên báo cáo th ng niên n m 2003

c a các ngân hàng Danh m c thông tin công b này đ c l a ch n d a trên các

nghiên c u tr c đó và h ng d n v qu n tr công ty c a sàn giao d ch Toronto

Nghiên c u ki m tra tác đ ng c a kích th c ngân hàng (đo b ng t ng tài s n) đ n

công b thông tin qu n tr công ty và k t qu cho tác đ ng tích c c

Kenya, Barako and Brown (2008) đi u tra th c nghi m nh h ng c a 3

đ c đi m qu n tr công ty đ n m c đ công b thông tin xã h i trên báo cáo th ng

niên c a 40 ngân hàng Các bi n qu n tr công ty đ c ki m tra trong nghiên c u

này là: thành ph n h i đ ng qu n tr (s đ c l p c a h i đ ng qu n tr ), gi i tính c a

các thành viên trong h i đ ng qu n tr và ng i n c ngoài trong h i đ ng qu n tr

đo l ng m c đ công b thông tin t nguy n, m t ch s công b g m 22 m c

thông tin xã h i đ c phát tri n Danh m c này đ c t o nên d a trên các nghiên

c u tr c đó v công b thông tin xã h i K t qu nghiên c u c a phân tích h i quy

cho th y bi n thành ph n h i đ ng qu n tr có liên h đáng k v i m c đ công b

thông tin xã h i trên báo cáo th ng niên Thêm vào đó, t l ng i n c ngoài

trong thành ph n h i đ ng qu n tr đ c tìm th y là không có ý ngh a đáng k v i

m c đ công b t nguy n Nhìn chung, m c đ công b v xã h i c a các ngân

hàng Kenya r t th p, ch m c 15% C th , các ngân hàng không ti t l các thông tin quan tr ng liên quan đ n tuy n d ng, các nhóm làm vi c đ c bi t, h tr ng i lao đ ng ngh h u, n ng su t nhân viên và doanh thu Ngoài ra, r t ít ngân hàng

công b thông tin v chính sách môi tr ng và ho t đ ng môi tr ng đư tham gia,

trong khi ch có 3 ngân hàng đóng góp cho chi n d ch AIDS qu c gia

Kribat (2009) đư ti n hành m t nghiên c u th c nghi m đ đo l ng m c đ

công b thông tin chung c a các ngân hàng Libya trong giai đo n t n m 2000

đ n 2006 Quá trình phân tích đ ki m tra m i quan h gi a b n đ c đi m c a các ngân hàng (kích th c, s n m ho t đ ng, l i nhu n và c u trúc s h u) và m c đ

công b thông tin t ng h p đo l ng m c đ công b , nghiên c u này phát tri n

m t danh sách ki m tra g m 126 m c thông tin c t nguy n và b t bu c trong báo

cáo th ng niên c a m t m u 11 ngân hàng t nhân và s h u nhà n c K t qu

c a nghiên c u ch ra r ng c l i nhu n và s n m ho t đ ng có m t nh h ng tích

c c đ n m c đ công b thông tin tài chính chung trong khi kích th c ngân hàng

có tác đ ng tiêu c c Các bi n t ng t đ c ki m tra b i các nhà nghiên c u tr c

đ đi u tra nh h ng đ n m c đ công b thông tin c a các ngân hàng đ u nh n

th y kích th c ngân hàng có tác đ ng tích c c đ n m c đ công b trong khi s

n m ho t đ ng không có ý ngh a đáng k trong vi c gi i thích m c đ công b (Ví

d : Hossain and Taylor, 2007; Hossain and Reaz, 2007; Hossain, 2008) Cu i cùng,

s đáng tin c y trong k t qu nghiên c u th c nghi m c a Kribat (2009) v n không

ch c ch n b i vì không có yêu c u v công b thông tin nào áp d ng cho các NHTM Lybia t i th i đi m nghiên c u và s l ng báo cáo th ng niên thu th p

t các ngân hàng là không đ ng nh t

M t nghiên c u th c nghi m khác th c hi n b i Menassa (2010) n l c đi u

tra m c đ công b thông tin xã h i c a 24 NHTM t i Lebanon và ki m tra m i

quan h v i các đ c đi m ngân hàng, bao g m kích th c, k t qu ho t đ ng tài

chính, tình tr ng niêm y t và s hi n di n n c ngoài Nghiên c u này s d ng

vi c đ m s câu nh thành ph n phân tích chính đ xác đ nh và phân tích lo i và s

l ng thông tin xã h i công b trên báo cáo th ng niên trong n m 2006 K t qu

cung c p b ng ch ng c a vi c s d ng ph bi n hi n t ng này b i các ngân hàng

nh m t ph ng ti n đ giao ti p v i c đông Thêm vào đó, nghiên c u ti t l r ng

các ngân hàng xem tr ng h n các công b v ngu n l c con ng i, s n ph m và

khách hàng, trong khi s hi n di n và m c đ công b thông tin v môi tr ng v n

còn r t y u M t m i liên h rõ ràng đư đ c tìm th y gi a m c đ công b thông

tin xã h i v i các bi n kích th c và k t qu ho t đ ng tài chính Ng c l i, không tìm đ c quan h th ng kê có ý ngh a v i s n m ho t đ ng Cu i cùng, nghiên c u này đ xu t không có s khác bi t trong hành vi công b thông tin xã h i gi a ngân

hàng niêm y t và không niêm y t, ngân hàng có s hi n di n n c ngoài và ngân

hàng ch ho t đ ng trên lãnh th Lebanon

Agyei-Mensah (2012) th c hi n m t nghiên c u th c nghi m đi u tra nh

h ng c a các đ c đi m (nh kích th c, l i nhu n, t s n trên v n, kh n ng

thanh kho n và kích th c công ty ki m toán) đ n m c đ công b thông tin t

nguy n trong báo cáo th ng niên n m 2009 c a 21 ngân hàng thu c vùng nông

thôn Ashanti c a n c Ghana đánh giá m c đ công b thông tin t nguy n,

ng i nghiên c u đư áp d ng 27 m c thông tin t danh sách ki m tra đ c phát

tri n b i các nhà nghiên c u khác B ng phân tích h i quy đ ki m tra m i quan h

gi a các đ c đi m c a các ngân hàng đ c l a ch n và m c đ công b t nguy n,

k t qu nghiên c u ch ra r ng l i nhu n có m i liên h tích c c v i m c đ công

b , trong khi đó t s n trên v n, tính thanh kho n, kích th c ngân hàng và kích

th c công ty ki m toán không có nh h ng đáng k đ n công b thông tin t

nguy n

Nghiên c u c a Raoudha and Chokri (2013) ki m tra các nhân t nh h ng

đ n công b thông tin t nguy n trên m t m u g m 10 ngân hàng niêm y t t i Tunisia trong giai đo n 2000-2011 K t qu cho th y kích th c h i đ ng qu n tr

l n h n, s h u nhóm và s h u nhà n c làm gi m m c đ công b thông tin Tuy

nhiên, t l giám đ c đ c l p, kiêm nhi m c a giám đ c đi u hành CEO và danh

ti ng c a công ty ki m toán không có liên h v i m c đ công b t nguy n c a các

ngân hàng Ngoài ra, s gia t ng trong s h u n c ngoài và k t qu ho t đ ng làm

c i thi n m c đ công b thông tin Nghiên c u c ng tìm ra r ng các ngân hàng l n

h n công b nhi u thông tin t nguy n h n

1.1.2 Các nghiên c u t i Vi t Nam

T i Vi t Nam, v n ch a có nhi u nghiên c u v công b thông tin t nguy n

đ c th c hi n Tuy nhiên, v n có m t s công trình nghiên c u c a các tác gi Vi t Nam đ c công b trên các t p chí uy tín

Nghiên c u c a Vu et al (2011) v tác đ ng c a t l giám đ c đ c l p và

c u trúc s h u đ n m c đ công b thông tin t nguy n d a trên báo cáo th ng

niên c a 45 công ty niêm y t t i th tr ng ch ng khoán Vi t Nam trong n m 2008

K t qu ch ra r ng m c đ công b thông tin t nguy n c a các công ty niêm y t

t i Vi t Nam t ng đ i th p (kho ng 24%) S h u nhà n c đ c tìm th y là có

m i quan h tiêu c c v i m c đ công b thông tin t nguy n Bên c nh đó, các

công ty l n c ng công b nhi u thông tin t nguy n h n

Binh (2012) nghiên c u v kho ng cách gi a nh ng ng i có nhu c u s

d ng thông tin (các nhà phân tích tài chính) và nh ng nhà cung c p thông tin (nh ng nhà qu n lý tài chính) trên m t m u 199 các công ty phi tài chính niêm y t

n m 2009 Bài nghiên c u xây d ng danh m c các thông tin t nguy n và kh o sát

xem các m c thông tin t nguy n nào là quan tr ng đ i v i ng i s d ng thông tin

và ng i cung c p thông tin T đó, bài nghiên c u ch ra các thông tin t nguy n

mà doanh nghi p c n cung c p đ thu h p kho ng cách v i ng i s d ng thông tin

Nghiên c u c a Binh (2014a) đóng góp thi t th c vào các tài li u v công b

t nguy n và qu n tr doanh nghi p trong b i c nh h i nh p Vi t Nam thông qua

đi u tra các báo cáo th ng niên Tác gi đư báo cáo m c đ nh h ng khác nhau

c a các bi n đ c l p trên t t c các nhóm thông tin công b Ngh a là, m i bi n đ c

l p có liên quan đáng k v i m t ho c nhi u nhóm thông tin này, nh ng không ph i

v i nhóm thông tin khác Cu i cùng nghiên c u này khuy n cáo các doanh nghi p

đ t ng c ng ki m tra giám sát vi c th c hi n công b thông tin và c n ph i nâng

cao ch t l ng, n i dung c ng nh đa d ng hóa các ph ng ti n công b thông tin

Ti p t c m t nghiên c u n a c a tác gi Binh (2014b) liên quan đ n công b

thông tin t nguy n Nghiên c u này thông qua các d li u th c t c a các y u t

nh h ng đ n m c đ công b thông tin c ng nh các tác đ ng c a m c đ công

b thông tin này vào các ho t đ ng kinh doanh c a các công ty niêm y t đư kh ng

đ nh r ng, b ng cách t ng công b thông tin t nguy n, doanh nghi p có th gi m

chi phí v n, làm t ng giá th tr ng c a công ty, đ t đ c s tin t ng, khích l s

yên tâm v m t môi tr ng đ u t minh b ch và t o ra m t sân ch i công b ng cho

c nhà đ u t trong n c và n c ngoài

1.1.3 V n đ nghiên c u và kho ng tr ng nghiên c u

Có th th y cho đ n nay đư có nhi u công trình nghiên c u v m c đ công b

thông tin t nguy n đ c th c hi n Các nghiên c u v c đ nh tính và đ nh l ng

t i nhi u n c trên th gi i đ u ch ra t m quan tr ng c a vi c công b thông tin t

nguy n trên báo cáo th ng niên Và m c dù công b thông tin không ph i là v n

đ m i nh ng các nghiên c u ph n nhi u v n đ c th c hi n các công ty phi tài

chính, nghiên c u trong l nh v c ngân hàng không nhi u Các nghiên c u đ nh

l ng v n t p trung vào các ngân hàng t i các qu c gia phát tri n, n i đư v n d ng

chu n m c k toán qu c t và có các quy đ nh nghiêm ng t v công b thông tin Trong khi đó nghiên c u th c nghi m v công b t nguy n trong h th ng ngân

hàng t i Vi t Nam v n ch a đ c th c hi n

Do đó, nghiên c u các nhân t nh h ng đ n m c đ công b thông tin t

nguy n trên báo cáo th ng niên c a các NHTM t i m t qu c gia ông Nam Á đang phát tri n nh Vi t Nam là vi c c n thi t th c hi n

K t lu n ch ng 1:

Trong ch ng 1 ng i nghiên c u đư li t kê và tóm t t nh ng đi m quan tr ng

c a các công trình nghiên c u tr c đây v đ tài công b thông tin t nguy n trong

các công ty phi ngân hàng và l nh v c ngân hàng c Vi t Nam và các n c trên

th gi i Qua đó cho th y tính c p thi t c a đ tài nghiên c u các nhân t nh h ng

đ n m c đ công b thông tin t nguy n c a các NHTM t i Vi t Nam

CH NG 2

C S LÝ THUY T VÀ XU T MÔ HÌNH NGHIÊN C U

2.1 Nh ng v n đ c b n v h th ng Ngơn hƠng th ng m i t i Vi t Nam 2.1.1 Khái quát v h th ng NHTM t i Vi t Nam

Ngân hàng là lo i hình t ch c tín d ng th c hi n ho t đ ng kinh doanh ti n

t và d ch v ngân hàng v i n i dung th ng xuyên là nh n ti n g i, tín d ng, cung

ng d ch v thanh toán, và các ho t đ ng kinh doanh khác có liên quan (Lu t các

T ch c tín d ng)

NHTM là c u n i thu hút v n t n i nhàn r i và b m vào n i khan hi m

Ho t đ ng c a NHTM ph c v cho nhu c u v v n c a m i t ng l p dân chúng,

lo i hình doanh nghi p và các t ch c khác trong xã h i T i các n c đang phát

tri n nh Vi t Nam, NHTM th c s đóng m t vai trò r t quan tr ng, vì nó đ m

nh n vai trò gi cho dòng v n c a n n kinh t đ c l u thông, do đó góp ph n bôi

tr n cho ho t đ ng c a n n kinh t th tr ng

H th ng NHTM đ c hình thành t n m 1951 b t đ u t s ra đ i c a Ngân

hàng Qu c gia Vi t Nam ây đ c xem là b c ngo t l ch s trong quá trình phát

tri n h th ng ti n t - ngân hàng Vi t Nam Ho t đ ng c a Ngân hàng Qu c gia

trong th i k này đư góp ph n r t quan tr ng c ng c h th ng ti n t đ c l p, t

ch c a đ t n c, phát tri n s n xu t, l u thông hàng hóa, t ng c ng l c l ng

kinh t qu c doanh, ph c v cu c kháng chi n ch ng Pháp

Cùng v i quá trình phát tri n, đ i m i và h i nh p kinh t , h th ng NHTM

Vi t Nam đư có nhi u thay đ i quan tr ng Cho đ n nay, h th ng các t ch c tín

d ng c a Vi t Nam bao g m NHTM Nhà n c, NHTM c ph n, các ngân hàng chính sách, các chi nhánh ngân hàng n c ngoài, ngân hàng liên doanh, ngân hàng

100% v n n c ngoài, v n phòng đ i di n ngân hàng n c ngoài, công ty tài chính,

công ty cho thuê tài chính và các t ch c tín d ng h p tác

Trong đó, các NHTM kh ng đ nh là m t kênh d n v n quan tr ng cho n n

kinh t , đóng góp vào quá trình đ i m i và thúc đ y t ng tr ng kinh t , đ y nhanh

quá trình công nghi p hoá - hi n đ i hoá

2.1.2 Các giai đo n phát tri n c a h th ng ngân hàng Vi t Nam

Giai đo n 1945 - 1954

phù h p v i yêu c u c a n n kinh t kháng chi n, ngày 3/2/1947, Nha tín

d ng s n xu t, t ch c tín d ng đ u tiên n c ta đ c thành l p Ngày 6/5/1951,

Ch t ch H Chí Minh đư ký S c l nh s 15-SL thành l p Ngân hàng Qu c gia Vi t

Nam H th ng t ch c c a Ngân hàng Qu c gia Vi t Nam g m Ngân hàng trung

ng, Ngân hàng liên khu và ngân hàng t nh, thành ph

Ngân hàng Nhà n c đư thành l p các đ n v đ c bi t v i nhi m v nh n và

v n chuy n các kho n vi n tr c a bè b n trên th gi i t mi n B c vào mi n Nam,

ph c v cu c kháng chi n gi i phóng mi n Nam, th ng nh t đ t n c

Giai đo n 1976 – 1980

ng và Nhà n c đư đ ra nhi u ch tr ng, chính sách đ khôi ph c và phát tri n kinh t - xư h i sau chi n tranh th ng nh t ti n t trên c n c, ngày 1/4/1978, B Chính tr ra Ngh quy t s 08/NQ-TW v vi c phát hành ti n ngân hàng m i, thu h i ti n c c hai mi n

Giai đo n 1980 – 1985

Trong th i k này, ho t đ ng s n xu t kinh doanh, l u thông phân ph i g p r t nhi u khó kh n, Ngân hàng Nhà n c đư ban hành nhi u v n b n pháp quy, ch đ nghi p v , m ra nhi u hình th c cho vay m i nh m đáp ng nhu c u v n và ti n

m t, góp ph n th c hi n k ho ch khôi ph c kinh t , h tr ngành th ng nghi p

qu c doanh thu mua n m ngu n hàng ph c v đ i s ng nhân dân và n đ nh giá

Giai đo n 1986 – 1989

H th ng Ngân hàng c ng t ng b c đ i m i và phát tri n, hoàn thi n v mô hình t ch c, th ch pháp lý, công ngh và d ch v ngân hàng Theo đó, b n ngân hàng chuyên doanh đ c thành l p trên c s chuy n và tách ra t Ngân hàng Nhà

n c, g m: Ngân hàng Công th ng Vi t Nam, Ngân hàng Phát tri n nông nghi p, Ngân hàng u t và Xây d ng Vi t Nam, Ngân hàng Ngo i th ng Vi t Nam

Giai đo n 1990 - 1996

Mô hình ngân hàng m t c p chuy n thành mô hình ngân hàng hai c p, tách

b ch d n ch c n ng qu n lý nhà n c c a Ngân hàng Nhà n c v i ch c n ng kinh doanh ti n t tín d ng c a các TCTD T n m 1991, NHTM c ph n đ c phép đi vào ho t đ ng và các ngân hàng n c ngoài đ c phép tham gia vào th tr ng Vi t

Nam C ng trong th i k này, Vi t Nam bình th ng hóa quan h tín d ng v i các

t ch c tín d ng qu c t (IMF, WB, ADB)

Giai đo n 1997 – 2007

N m 1997, Qu c h i thông qua Lu t Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam và Lu t Các t ch c tín d ng, t o n n t ng pháp lý c n b n và m nh m h n cho h th ng ngân hàng ti p t c đ i m i ho t đ ng phù h p v i c ch th tr ng và h i nh p

qu c t

K t 01/04/2007, ngoài các hình th c v n phòng đ i di n, ngân hàng hàng liên doanh, chi nhánh ngân hàng n c ngoài, các TCTD n c ngoài đ c phép thành l p ngân hàng 100% v n n c ngoài t i Vi t Nam i u này đư làm thay đ i đáng k môi tr ng kinh doanh c a h th ng NHTM t i Vi t Nam

Giai đo n 2008 đ n nay

Cu c kh ng ho ng tài chính và suy thoái kinh t toàn c u n m 2008 tác đ ng

r t tiêu c c đ n kinh t n c ta Th c hi n các Ngh quy t c a Qu c h i và Chính

ph , Ngân hàng Nhà n c đư đi u hành chính sách ti n t ch đ ng và linh ho t, t

u tiên ki m ch l m phát cao n m 2008 sang t p trung ng n ch n suy gi m kinh t

Nh v y, trong su t hai th p k k t l n c i cách đ u tiên, ngành ngân hàng

Vi t Nam đư phát tri n m nh m , ít nh t là s l ng các ngân hàng T h th ng

m t ngân hàng đ c nh t – v i NHNN đ ng th i kiêm c ch c n ng c a NHTM và ngân hàng trung ng, h th ng ngân hàng đư tr nên đông đ o S phát tri n t p

trung vào hai giai đo n và hai nhóm ngân hàng th p niên 90 là th i đ i c a các NHTM c ph n và giai đo n đ u nh ng n m 2000 đánh d u th i đi m tham gia c a các ngân hàng n c ngoài

S l ng các NHTM nhà n c v n n đ nh, t b n NHTM nhà n c đ c thành l p ban đ u, ch có m t ngân hàng Nhà ng B ng Sông C u Long đ c thành l p thêm vào n m 1997 Trong khi đó, s l ng các NHTM c ph n t ng

m nh trong nh ng n m 1990, lên đ nh đi m v i 51 ngân hàng trong n m 1996,

nh ng đư gi m d n t đó xu ng còn 38 ngân hàng do các quy đ nh liên quan t i v n

đi u l t i thi u và t l an toàn v n t i thi u, d n đ n vi c sáp nh p và h p nh t

c a m t lo t các ngân hàng nh và y u kém