Những vấn đề chung của nghiệp vụ bao thanh toán nội địa

Những vấn đề chung của nghiệp vụ bao thanh toán nội địa

DANH SÁCH THÀNH VIÊN VÀ NHIỆM VỤ

Trương Tuấn Dương 030125090171 Lợi ích, rủi ro của nghiệp vụ btt

Nguyễn Thị Thùy Dung 030125090150 Làm power point

Mai Khánh Vân Hằng 030125090320

Phân loại, phương thức và quy

trình btt Chỉnh word

Nguyễn Như Thảo Nguyên 030125090514

So sánh Nghiệp vụ btt tại Việt Nam

Chỉnh word

Nguyễn Đặng Thùy Trang 030125090903

Thuyết trình Lịch sử hình thành Khái niệm, chức năng btt

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU

Lĩnh vực tài chính ngân hàng ở nước ta đang từng bước cải tiến và phát triển rõ rệt Hiện nay, các ngân hàng nước ta đang phát triển rất nhanh với 3 xu hướng sau: một

là, phát triển các dịch vụ trên thị trường tài chính; hai là, phát triển dịch vụ ngân hàng bán

lẻ tiện ích và hiện đại; ba là, mở rộng các dịch vụ ngân hàng quốc tế Với xu hướng này, sản phẩm Bao thanh toán đã được đưa vào thực hiện song có những thành công và khó khăn nhất định Dịch vụ Bao thanh toán tuy đã được thực hiện rộng rãi và hiệu quả ở nhiều quốc gia trên thế giới nhưng tại Việt Nam thì chỉ mới bắt đầu phát triển 10 năm trở lại đây Do sản phẩm này còn khá mới mẻ với thị trường tài chính Việt Nam nên chắc chắn còn nhiều vấn đề cần nghiên cứu để tìm ra những giải pháp nhằm hoàn thiện và phát triển hơn nữa Vì những lý do trên, nhóm chúng tôi quyết định tìm hiểu và thuyết trình đề

tài “Những vấn đề chung của nghiệp vụ bao thanh toán nội địa”.

Tuy nhiên lĩnh vực bao thanh toán ở Việt Nam còn lạ lẫm và phức tạp, vì vậy trong quá trình nghiên cứu cũng không thể tránh khỏi những thiếu sót nhất định cả về nội dung và hình thức Tập thể nhóm chúng tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp chân thành của cô và các bạn

Nhóm thực hiện

1 Bao thanh toán là gì?

1.1 Lịch sử hình thành bao thanh toán

Nghiệp vụ bao thanh toán ra đời từ thời trung cổ khi người ta bắt đầu giao thương với nhau và phát sinh các khoản nợ thương mại Bao thanh toán xuất phát từ đại lý hưởng hoa hồng, những người thực hiện việc giao thương hàng hóa khoảng 2000 năm trước thời

đế chế La Mã Đại lý hoa hồng nắm giữ quyền sở hữu của hàng hóa bên ủy nhiệm –bên cung ứng sản phẩm nước ngoài sau đó giao hàng cho người mua trong nước, ghi sổ và thu nợ khi đến hạn, chuyển dư nợ cho bên ủy nhiệm thu sau khi đã trừ đi phần hoa hồng của mình

Sự phát triển của nghành công nghiệp Anh Quốc ở thế kỉ XIV, XV đã nâng tầm quan trọng của các đại lý bao thanh toán Khi các đại lý dần dần tin cậy vào khả năng trả

nợ của người mua trong nước họ bắt đầu cấp tín dụng cho người ủy nhiệm mình (nhà cung cấp hàng hóa) để lấy hoa hồng cao hơn.Thực tế là, với khoản hoa hồng nhiều hơn, đại lý bao thanh toán bắt đầu đảm bảo khả năng trả nợ của người mua bằng việc hứa trả đúng hạn cho người ủy nhiệm trong tương lai, kể cả trong trường hợp người mua không trả được nợ đúng hạn Các đại lý thanh toán có đủ vốn bắt đầu ứng trước một phần cho người ủy nhiệm của mình dựa trên khoản thanh toán của người mua trong tương lai do có những khoản ứng trước này mà đại lý hoa hồng tính thêm phí hoa hồng hay lãi suất

Thế kỉ XVI chứng kiến sự bắt đầu của chế độ thực dân Mỹ và cùng với nó là vai trò ngày càng tăng và có nhiều cơ hội mới cho dịch vụ bao thanh toán, đặc biệt là đối với những người thiết lập hoạt động kinh doanh ở Mỹ Đến cuối thế kỉ XIX, một sự thay đổi quan trọng trong thế giới thương mại xảy ra Ở trong nước, Mỹ đã phát triển thành một quốc gia chủ quyền và ít bị phụ thuộc vào hàng hóa nước ngoài, những nhà sản xuất ở

Mỹ phát triển đội ngũ marketing của mình và vì vậy vai trò của marketing mà các đại lý bao thanh toán dùng trước đây bị giảm đi, tuy nhiên các đại lý bao thanh toán lại phát triển và điều chỉnh theo nhu cầu kinh tế mới trong nước, tập trung vào tín dụng, thu nợ,

kế toán và các chứng năng tài chính Việc giao cho các đại lý Bao thanh toán thực hiện các chức năng này cho phép các nhà sản xuất ngành dệt của Mỹ tập trung vào sản xuất và tiếp thị trong thời kỳ phát triển rất nhanh này Vào đầu thế kỷ XX, khi các nhà sản xuất

Mỹ mở rộng sang các sản phẩm may mặc và phụ kiện, đồ nội thất và thảm thì các đại lý Bao thanh toán của Mỹ cũng mở rộng chuyên môn và dịch vụ sang ngành công nghiệp này

Trên thế giới đến tháng 5.2005 đã có hơn 1.003 đơn vị bao thanh toán và hoạt động đạt doanh số hơn 800 tỷ EUR bao thanh toán trong nước, 80 tỷ EUR bao thanh toán xuất-nhập khẩu, và đã có khoảng 60 quốc gia tham gia vào hiệp hội bao thanh toán thế giới với tổng số thành viên là 196 thành viên Theo số liệu được cập nhật của FCI (Factors Chain International), năm 2005 doanh số bao thanh toán trên thế giới đạt 1.016.547 triệu Euro, tăng 18% so năm 2004

Bảng 1: Doanh số bao thanh toán trên thế giới

Đơn vị tính: Triệu Euro

1998199920002001200220032004

2005 (ước tính)

26.67233.39244.84341.02342.91647.73568.26579.840

429.834523.485578.997644.659681.281712.657791.950857.098

456.506 556.877 623.840 685.682 724.197 760.392 860.215 936.938

Các thị trường bao thanh toán lớn nhất gồm có thị trường Anh (doanh số 184 tỷ EUR), thứ hai là thị trường Ý (121 tỷ EUR), thị trường Mỹ xếp thứ 3 (81.8 tỷ EUR), tiếp theo là Pháp (81.6 tỷ EUR) và Nhật (72 tỷ EUR)

Bảng 2: Năm thị trường đứng đầu trong lĩnh vực bao thanh toán

Đơn vị tính: Triệu Euro

Anh 84.255 103.200 123.770 136.080 156.706 160.770 184.520

Ý 75.319 88.000 110.000 124.823 134.804 132.510 121.000

Mỹ 70.059 88.069 102.268 101.744 91.143 80.696 81.860

Bảng 3: Doanh thu về bao thanh toán của các châu lục trên thế giới

Đơn vị tính: Triệu Euro

Châu Âu 295.799 352.214 414.383 468.326 523.851 546.935 612.504Châu Á 61.722 78.775 69.865 76.078 69.850 89.096 111.614Châu Mỹ 91.325 111.134 126.517 127.157 115.301 104.542 110.094Châu Úc 3.481 5.284 7.420 8.320 9.992 13.979 18.417Châu Phi 4.198 5.470 5.655 5.801 6.203 5.840 7.856

Cũng theo bảng số liệu trên có thể thấy mặc dù trong từ năm 2003 trở về trước, doanh số bao thanh toán của châu Á chỉ đứng vị trí thứ 3, xếp sau châu Âu và châu Mỹ, nhưng với nhu cầu mạnh mẽ cộng với các tiềm lực cần thiết đã làm cho châu lục này phát

triển khá mạnh về dịch vụ và doanh số tăng cao, vươn lên đứng hàng thứ 2 trong số 5 châu lục

Không chỉ ở các nước phát triển như Anh, Pháp, Mỹ, Ý, Nhật mới phát triển loại hình dịch vụ bao thanh toán mà ở các nước đang phát triển như Đài Loan, Braxin, Thổ Nhĩ Kỳ dịch vụ này cũng được sử dụng rất thành công và mang lại những kết quả đáng

kể cho nền kinh tế đất nước Doanh số bao thanh toán ở các nước này được thống kê như sau:

Bảng 4: Doanh số bao thanh toán ở một số nước đang phát triển

Đơn vị tính: Triệu Euro

Đài Loan Braxin Thổ Nhĩ Kỳ Mexico Chilê

13.62017.01012.01211.02011.03012.04015.500

4.0435.2506.3903.9474.2635.3307.950

2.5193.5505.0306.8906.3404.5354.600

1.9912.6002.6503.1233.1303.5004.200

1.2 Bao thanh toán

1.2.1 Khái niệm

Tại Điều 2 Chương I Công ước UNIDROIT về bao thanh toán quốc tế (UNIDROIT Convention on International Factoring) định nghĩa: bao thanh toán là một dạng tài trợ bằng việc mua bán các khoản nợ ngắn hạn trong giao dịch thương mại giữa

tổ chức tài trợ và bên cung ứng, theo đó tổ chức tài trợ thực hiện tối thiểu hai trong số các chức năng sau: tài trợ bên cung ứng gồm cho vay và ứng trước tiền, quản lý sổ sách liên quan đến các khoản phải thu, thu nợ của các khoản phải thu, đảm bảo rủi ro không thanh toán của bên mua hàng

Còn hiệp hội bao thanh toán thế giới FCI (Factors Chain International) thì định nghĩa: bao thanh toán là một loại hình dịch vụ tài chính trọn gói bao gồm sự kết hợp giữa tài trợ vốn hoạt động, bảo hiểm rủi ro tín dụng, theo dõi các khoản phải thu và dịch vụ thu hộ Đó là một sự thỏa thuận giữa người cung cấp dịch vụ bao thanh toán (factor) với người cung ứng hàng hóa dịch vụ hay còn gọi là người bán hàng trong quan hệ mua bán hàng hóa (seller) Theo như thỏa thuận factor sẽ mua lại các khoản phải thu của người

bán dựa trên khả năng trả nợ của người mua trong quan hệ mua bán hàng hóa (buyer) hay còn gọi là con nợ trong quan hệ tín dụng (debtor)

Ngoài ra, đối với một số tổ chức cung cấp dịch vụ bao thanh toán khác thì nghiệp

vụ bao thanh toán được định nghĩa là việc mua lại các khoản phải thu, hay việc cung cấp tài trợ tài chính ngắn hạn thông qua việc trả các khoản phải thu ngay lập tức bằng tiền mặt để cải thiện dòng ngân lưu của khách hàng (clients) đồng thời nhận lấy rủi ro tín dụng Các dịch vụ đi kèm gồm có quản lý nợ, quản lý sổ cái bán hàng, xếp hạng hạn mức tín dụng và thu hộ

Nghiệp vụ bao thanh toán ở VN theo điều 2 quyết định số 1096/2004/QĐ – NHNN được định nghĩa là một hình thức cấp tín dụng của tổ chức tín dụng cho bên bán hàng thông qua việc mua lại các khoản phải thu phát sinh từ việc mua, bán hàng hóa đã được bên bán hàng và bên mua hàng thỏa thuận trong hợp đồng mua bán hàng hóa

Dịch vụ bao thanh toán thông thường sẽ có sự xuất hiện của ít nhất ba bên:

• Tổ chức bao thanh toán (factor): là ngân hàng, công ty tài chính chuyên thực

hiện việc mua bán nợ và các dịch vụ khác liên quan đến mua bán nợ Trong nghiệp vụ bao thanh toán quốc tế sẽ có hai đơn vị bao thanh toán, một đơn vị bao thanh toán tại nước của nhà xuất khẩu và một đơn vị bao thanh toán tại nước của nhà nhập khẩu

• Người bán hay nhà xuất khẩu (seller, exporter): các doanh nghiệp sản xuất hàng

hóa hoặc kinh doanh dịch vụ có những khoản nợ của khách hàng nhưng chưa đến hạn thanh toán

• Người mua hàng (người mắc nợ) hay nhà nhập khẩu (buyer, debtor, importer):

hay còn gọi là người phải trả tiền, đó chính là người mua hàng hóa hay nhận các dịch vụ cung ứng

Nhìn chung nghiệp vụ bao thanh toán chính là hình thức tài trợ cho những khoản thanh toán chưa đến hạn (trong ngắn hạn) từ các hoạt động sản xuất kinh doanh, cung ứng hàng hóa và dịch vụ, gần như là hoạt động mua bán nợ Hay nói một cách khác, dưới góc độ hoạt động của ngân hàng thương mại, bao thanh toán là việc cấp tín dụng cho khách hàng là bên bán thông qua việc mua lại các khoản phải thu của bên bán hàng phát sinh từ việc mua bán đã được bên bán hàng và bên mua hàng thỏa thuận trong hợp đồng mua bán hàng hóa Như vậy, đơn vị bao thanh toán làm chức năng là một đơn vị chấp thuận tín dụng đồng thời là một đơn vị cung cấp tài chính

1.2.2 Chức năng

Tổ chức thực hiện bao thanh toán tài trợ cho người bán bằng cách ứng trước tiền

Tổ chức thực hiện bao thanh toán cung cấp dịch vụ quản lý sổ sách kế toán bán hàng và tiến hành thu nợ khi đến hạn

Tổ chức thực hiện bao thanh toán chấp nhận rủi ro tín dụng (mà không có quyền truy đòi)

1.3 Phân loại và các phương thức bao thanh toán

1.3.1 Phân loại

• Căn cứ vào phạm vi thực hiện bao thanh toán

- Bao thanh toán nội địa: là việc bao thanh toán dựa trên hợp đồng mua, bán hàng, trong đó bên bán hàng và bên mua hàng là người cư trú theo quy định của pháp luật về quản lý ngoại hối

- Bao thanh toán xuất nhập khẩu: là việc bao thanh toán dựa trên hợp đồng xuất- nhập khẩu

• Căn cứ vào hình thức

- Bao thanh toán có quyền truy đòi: đơn vị bao thanh toán có quyền đòi lại số tiền

đã ứng trước cho bên bán hàng khi bên mua hàng không có khả năng hoàn thành nghĩa

vụ thanh toán khoản phải thu

- Bao thanh toán không có quyền truy đòi: đơn vị bao thanh toán chịu toàn bộ rủi

ro khi bên mua hàng không có khả năng hoàn thành nghĩa vụ thanh toán khoản phải thu Đơn vị bao thanh toán chỉ có quyền đòi lại khoản đã ứng trước cho bên bán hàng trong trường hợp bên mua hàng từ chối thanh toán khoản phải thu do bên bán hàng giao hàng

ko đúng như thỏa thuận tại hợp đồng mua bán hàng hoặc vì một lí do khác không liên quan đến khả năng thanh toán của bên mua hàng

Lưu ý: các ngân hàng hiện nay đang thực hiện dịch vụ bao thanh toán trên cơ sở có

quyền truy đòi

1.3.2 Phương thức

- Bao thanh toán từng lần: là phương thức bao thanh toán mà bên bán hàng và bên

ngân hàng thực hiện các thủ tục cần thiết và ký hợp đồng bao thanh toán đối với từng khoản phải thu của bên bán hàng

- Bao thanh toán theo hạn mức: là phương thức bao thanh toán mà bên bán hàng

và bên ngân hàng thỏa thuận và xác định một hạn mức bao thanh toán duy trì trong một khoảng thời gian nhất định

- Đồng bao thanh toán: hai hay nhiều đơn vị bao thanh toán cùng thực hiện hoạt

động bao thanh toán cho một hợp đồng mua, bán hàng, trong đó một đơn vị bao thanh toán làm đầu mối thực hiện việc tổ chức đồng bao thanh toán

1.3.3 Quy trình thực hiện bao thanh toán

• Hoạt động bao thanh toán được thực hiện theo các bước chính như sau:

- Bên bán hàng đề nghị đơn vị bao thanh toán thực hiện bao thanh toán các khoản phải thu

- Đơn vị bao thanh toán thực hiện phân tích các khoản phải thu, tình hình hoạt động và khả năng tài chính của bên bán hàng và bên mua hàng

- Đơn vị bao thanh toán và bên bán hàng thoả thuận và ký kết hợp đồng bao thanh toán

- Đơn vị bao thanh toán và bên bán hàng đồng ký gửi văn bản thông báo về hợp đồng bao thanh toán cho bên mua hàng và các bên liên quan, trong đó nêu rõ việc bên

bán hàng chuyển giao quyền đòi nợ cho đơn vị bao thanh toán và hướng dẫn bên mua hàng thanh toán trực tiếp cho đơn vị bao thanh toán.

- Bên mua hàng gửi văn bản cho bên bán hàng và đơn vị bao thanh toán xác nhận

về việc đã nhận được thông báo và cam kết về việc thực hiện thanh toán cho đơn vị bao thanh toán

- Bên bán hàng chuyển giao bản gốc hợp đồng mua, bán hàng, chứng từ bán hàng

và các chứng từ khác liên quan đến các khoản phải thu cho đơn vị bao thanh toán

- Đơn vị bao thanh toán chuyển tiền ứng trước cho bên bán hàng theo thoả thuận trong hợp đồng bao thanh toán

- Đơn vị bao thanh toán theo dõi, thu nợ từ bên mua hàng

- Đơn vị bao thanh toán tất toán tiền với bên bán hàng theo quy định trong hợp đồng bao thanh toán

- Giải quyết các vấn đề tồn tại phát sinh khác

• Quy trình bao thanh toán nội địa

(1) Người bán giao hàng bán chịu cho người mua

(2) Người bán hàng bán lại các khoản phải thu cho tổ chức thực hiện bao thanh toán và thông báo cho người mua biết

(3) Tổ chức thực hiện bao thanh toán trả ngay cho người bán 1 số tiền nhất định sau khi đã điều chỉnh hoa hồng và lãi suất

(4) Tổ chức tiến hành các thủ tục đòi tiền người mua

(5) Người mua thanh toán các khoản nợ cho tổ chức thực hiện bao thanh toán

(6) Tổ chức thực hiện bao thanh toán trả nốt phần còn lại cho người bán sau khi thu được nợ hoặc vào một ngày nhất định như thỏa thuận

Hình 1: Sơ đồ tóm tắt quy trình bao thanh toán nội địa

Người Mua

Tổ Chức Thực Hiện Bao Thanh Toán

Người Bán (6)

(3)

(2)

(4)

(5)

Bên bán hàng gởi hồ sơ đến bộ phận tín dụng Eximbank đề nghị thực hiện Bao thanh

toán các khoản phải thu

Eximbank và bên bán hàng ký kết hợp đồng Bao thanh toán, hợp đồng bảo đảm

(nếu có) và các thỏa thuận khác

Eximbank và bên bán hàng đồng ký gởi văn bản thông báo về hợp đồng Bao thanh

toán cho bên mua hàng và các bên liên quan

Bên mua hàng gởi văn bản cho Eximbank và bên bán hàng xác nhận về việc đã nhận

được thông báo và cam kết thực hiện như thỏa thuận

Bên bán hàng chuyển giao bản gốc hợp đồng mua bán hàng, chứng từ liên quan khác cho Eximbank và ký khế ước nhận nợ với Eximbank, Eximbank thu phí và

chuyển tiền ứng trước cho khách hàng

Eximbank theo dõi thu nợ từ số tiền do bên mua hàng thanh toán

1.4 Lợi ích cùng những bất lợi và rủi ro của nghiệp vụ bao thanh toán

1.4.1 Lợi ích

Bao thanh toán mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp bán hàng, doanh nghiệp mua hàng và đơn vị cung cấp dịch vụ bao thanh toán

• Đối với người bán

- Người bán có thể thu tiền ngay thay vì phải đợi tới kỳ hạn thanh toán theo hợp

đồng ( theo một tỷ lệ đã định sẵn)

- Người bán được cải thiện luồng tiền mặt, được cung cấp nguồn tài chính để đảm

bảo hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định BTT truyền thống cho phép khách hàng vay tiền ngay lập tức dựa trên số lượng bán hàng của họ, trong khi đồng thời cũng cho phép