Tính tương tác trong các chương trình phát thanh trực tiếp của đài PT TH hà nội (khảo sát chương trình “60 phút bạn và tôi” và “gặp thầy thuốc nổi tiếng” từ 6 2012 đến 6 2013)

Hòa cùng với hướng đi của các đài phát thanh trong cả nước, cũng như mong muốn được mang đến cho bạn nghe đài những chương trình phát thanh bổ ích, thiết thực, sinh động, chuyển tải được

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ THU HUYỀN

TÍNH TƯƠNG TÁC TRONG CÁC CHƯƠNG TRÌNH PHÁT THANH TRỰC TIẾP CỦA ĐÀI PT- TH HÀ NỘI

(Khảo sát Chương trình “60 phút bạn và tôi”

và “Gặp thầy thuốc nổi tiếng” từ 6.2012 đến 6.2013)

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành: Báo chí học

Hà Nội -2013

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ THU HUYỀN

TÍNH TƯƠNG TÁC TRONG CÁC CHƯƠNG TRÌNH PHÁT THANH TRỰC TIẾP CỦA ĐÀI PT- TH HÀ NỘI

(Khảo sát Chương trình “60 phút bạn và tôi”

và “Gặp thầy thuốc nổi tiếng” từ 6.2012 đến 6.2013)

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do tôi thực hiện Các số liệu, kết quả phân tích trong luận văn là hoàn toàn trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào trước đây

Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thu Huyền

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, em xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Đức Dũng, người đã tận tình hướng dẫn em trong suốt quá trình viết luận văn tốt nghiệp

Em chân thành cảm ơn quý Thầy, Cô trong khoa Báo chí- Truyền thông, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn đã tận tình truyền đạt kiến thức trong 2 năm học tập Vốn kiến thức được tiếp thu trong quá trình học không chỉ

là nền tảng cho quá trình nghiên cứu luận văn mà còn là hành trang quý báu để

em bước vào đời một cách vững chắc và tự tin

Em chân thành cảm ơn các anh, chị phóng viên, biên tập viên chương trình

“60 phút bạn và tôi” và “Gặp thầy thuốc nổi tiếng” của Đài PT- TH Hà Nội đã

giúp đỡ em trong quá trình thu thập tư liệu cho luận văn

Hà Nội ngày 20 tháng 11 năm 2013

Nguyễn Thị Thu Huyền

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA TÍNH TƯƠNG TÁC TRONG CHƯƠNG TRÌNH PHÁT THANH TRỰC TIẾP 10

1.1.Những thuật ngữ, khái niệm được sử dụng trong luận văn 10

1.1.1.Tương tác 10

1.1.2.Trực tiếp 10

1.1.3.Phát thanh trực tiếp 11

1.2.Tính tương tác trên các loại hình báo chí 13

1.2.1.Tính tương tác trên báo in 14

1.2.2.Tính tương tác trên báo mạng 15

1.2.3.Tính tương tác trên truyền hình 16

1.3.Tính tương tác trên loại hình báo phát thanh 18

1.3.1.Quan điểm chung về tính tương tác trong chương trình phát thanh 18

1.3.2.Vai trò của tính tương tác trong chương trình phát thanh 21

1.3.3.Đặc điểm của chương trình phát thanh trực tiếp mang tính tương tác cao 25

1.4.Giới thiệu khái quát về hai chương trình trong diện khảo sát 30

1.4.1.Chương trình “60 phút bạn và tôi” 30

1.4.2.Chương trình “Gặp thầy thuốc nổi tiếng” 35

Chương 2: TÍNH TƯƠNG TÁC TRONG CHƯƠNG TRÌNH 60 PHÚT BẠN VÀ TÔI VÀ GẶP THẦY THUỐC NỔI TIẾNG 39

2.1 Tương tác giữa người dẫn với người dẫn 39

2.1.1.Chương trình 60 phút bạn và tôi 39

2.1.2.Chương trình “Gặp thầy thuốc nổi tiếng” 48

2.2.Tương tác giữa người dẫn với thính giả 52

2.2.1.Chương trình “60 phút bạn và tôi” 52

2.2.2.Chương trình Gặp thầy thuốc nổi tiếng 55

2.3.Tương tác giữa người dẫn với khách mời 61

2.3.1.Chương trình 60 phút bạn và tôi 61

2.3.2.Chương trình Gặp thầy thuốc nổi tiếng 64

2.4.Tương tác giữa thính giả với khách mời 68

2.4.1.Chương trình 60 phút bạn và tôi 68

2.4.2.Chương trình Gặp thầy thuốc nổi tiếng 71

Chương 3: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG, ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TƯƠNG TÁC TRONG CHƯƠNG TRÌNH 60 PHÚT BẠN VÀ TÔI VÀ GẶP THẦY THUỐC NỔI TIẾNG 75

3.1 Một số đánh giá về tính tương tác 75

3.1.1.Thành công 75

3.1.2.Hạn chế 80

3.2 Những vấn đề đặt ra và một số giải pháp 85

3.2.1 Những vấn đề đặt ra 85

3.2.2.Một số giải pháp 87

KẾT LUẬN 99

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Phát thanh là sản phẩm của nền kỹ thuật điện tử Ra đờ i trước truyền hình nên phát thanh từng được coi là loại hình truyền thông hiệu quả nhất Sự sinh đô ̣ng của lời nói, âm nha ̣c, tiếng đô ̣ng truyền qua làn sóng radio đã được thính giả đón nhận một cách nồng nhiệt Tuy nhiên, những năm 40 của thế kỷ

XX, vô tuyến truyền hình ra đời với sự kết hợp giữa hình ảnh và âm thanh đã tạo nên thế giới hiện thực vô cùng sinh động về cuô ̣c sống trước mắt thính giả

mà họ không cần đi đâu xa Ưu thế của truyền hình là hình ảnh , điều mà phát thanh không có Đến thâ ̣p niên cuối của thế kỷ XX , khi Internet lên ngôi và các tờ báo mạng tung hoành đã làm cho phát thanh thêm lo ng ại Chính vì

vâ ̣y, trong bối cảnh bùng nổ các phương tiê ̣n truyền thông đa ̣i chúng hiê ̣n nay, muốn có chỗ đứng riêng của mình , phát thanh cần phải phát huy tối đa những

ưu thế để vượt lên trong viê ̣c cung cấp thông tin nhanh , chính xác với mô ̣t phương thức sinh đô ̣ng, gần gũi với thính giả

Hướng đi mới được nhiều đài phát thanh từ trung ương đến địa phương lựa chọn là phát thanh trực tiếp Việc kết hợp giữa phương tiê ̣n sản xuất hiê ̣n

đa ̣i, phát huy tối đa năng lực truyền thông của radio giúp người nghe luôn câ ̣p nhâ ̣t được những thông tin nóng hổi nhất Phát thanh trực tiếp đòi hỏi sự tham gia, phối hợp ăn ý của cả m ột nhóm thực hiê ̣n chương trình Bên ca ̣nh đó , thính giả cũng đóng vai trò quan tro ̣ng ta ̣o nên thành công cho chương trình

Hòa cùng với hướng đi của các đài phát thanh trong cả nước, cũng như mong muốn được mang đến cho bạn nghe đài những chương trình phát thanh

bổ ích, thiết thực, sinh động, chuyển tải được nhiều nội dung trong khoảng thời gian ngắn nhất với sự tham gia trực tiếp của thính giả, Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội (từ đây viết tắt là Đài PT- TH Hà Nội) rất chú tro ̣ng đến viê ̣c xây dựng các chương trình phát thanh trực ti ếp mang tính tương tác cao Trong số đó, những chương trình phát thanh trực tiếp được bạn nghe đài yêu thích nhất là tư vấn trực tiếp, chia sẻ ý kiến cá nhân với nhiều chuyên đề trong lĩnh vực đời sống xã hội Bên cạnh đó, từ nhu cầu hiểu biết về tâm lý tình cảm, các vấn đề về sức khỏe đã tạo điều kiện cho việc xuất hiện những chương trình phát thanh trực tiếp liên quan đến tư vấn một số bệnh thường gặp, hay về tình yêu, giới tính Những chương trình như vậy thường thu hút một lượng thính giả đông đảo bởi sự hấp dẫn, tương tác qua lại giữa nhiều đối tượng trong chương trình Hơn nữa, thính giả sẽ được giải đáp những thắc mắc hay chia sẻ ý kiến chung mà họ đang quan tâm Nổi bật nhất trong các chương trình phát thanh trực tiếp của Đài PT- TH Hà Nội phải kể đến hai

chương trình mang tính tương tác cao: “Gặp thầy thuốc nổi tiếng” và “60 phút Bạn và tôi”

Rõ ràng trong thời đa ̣i bùng nổ thông tin như hiê ̣n nay , viê ̣c ca ̣nh tranh không chỉ về thông tin nhanh mà hình thức thể hiê ̣n cũng là yếu tố tăng cường

và thúc đẩy sự phát triển của một loại hình báo chí Có thể thấy , việc tăng cường tính tương tác trong chương trình phát thanh trực tiếp đang là mô ̣t xu hướng ma ̣nh mẽ của phát thanh hiê ̣n đa ̣i Đây cũng là một trong những yếu tố giúp thu hút thính giả tìm đến các chương trình phát thanh Đó là lý do để

chúng tôi lựa chọn đề tài: Tính tương tác trong các chương trình phát thanh trực tiếp của Đài PT- TH Hà Nội (Khảo sát chương trình “60 phút bạn và

tôi” và “Gặp thầy thuốc nổi tiếng” từ 6.2012 đến 6.2013) làm đề tài cho luận

văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học Những kết quả của luận văn có thể làm phong phú hơn nguồn tài liệu về chương trình phát thanh trực tiếp mang tính tương tác cao

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Thời gian qua, có khá nhiều cuốn sách, đề tài khóa luận, luận văn nghiên cứu về các chương trình phát thanh trực tiếp và tính tương tác trong chương trình phát thanh Trong phạm vi liên quan gần với đề tài của chúng tôi, có thể

kể một số nghiên cứu đã được công bố như sau:

Về các cuốn sách đã xuất bản, theo trình tự thời gian đã có:

Giáo trình Báo phát thanh của Phân viện Báo chí và Tuyên truyền phối

hợp với Đài Tiếng nói Việt Nam thực hiện, NXB Văn hóa - Thông tin xuất bản năm 2002 Trong giáo trình này, phương thức sản xuất chương trình phát thanh trực tiếp được đề cập đến trong chương 8

Trong cuốn Lý luận báo phát thanh (2003), ở chương 1, tác giả Đức

Dũng đã dành 21 trang để đề cập đến phát thanh trực tiếp Tác giả khẳng định

“Có thể nói phát thanh trực tiếp là hình thức thể hiện mới của phát thanh hiện đại, tạo ra sức hấp dẫn mới cho làn sóng phát thanh Tính thời sự và sự gần gũi, thân mật là hai yếu tố đảm bảo sức mạnh của phát thanh trong bối cảnh của đời sống hiện đại và phát thanh trực tiếp đã có cả hai ưu thế quan trọng này.”

Cẩm nang hươ ́ ng dẫn Phát thanh trực tiếp do Đài Tiếng nói Vi ệt Nam-

Bô ̣ Văn hóa Thông tin - Tổ chức SIDA (Thụy Điển) phối hợp xuất bản năm

2005 Nội dung sách được biên soạn từ kinh nghiệm của các giảng viên nước ngoài về cách thực hiện các chương trình phát thanh trực tiếp dành cho những người làm phát thanh Việt Nam

Sách Phát thanh trực tiếp do GT,TS Vũ Văn Hiền và TS Đức Dũng chủ

biên, NXB Lý luận chính trị xuất bản năm 2007 Toàn bộ nội dung của cuốn sách dày hơn 350 trang này tập trung làm sáng tỏ những vấn đề có liên quan đến lý thuyết và kỹ năng sản xuất chương trình phát thanh trực tiếp trong điều kiện của Việt Nam

Về các nghiên cứu dưới dạng luận văn, khóa luận ở cấp độ thạc sỹ và tốt nghiệp đại học, có thể kể một số công trình tiêu biểu sau đây:

Khóa luận Các hình thức tương tác giữa thính giả với chương trình phát thanh của tác giả Ngô Thái Hà (Bảo vệ năm 2009 tại Học viê ̣n Báo chí và Tuyên truyền) Trong khóa luận này, tác giả Ngô Thái Hà chỉ dừng lại ở việc chỉ ra yếu tố tương tác giữa thính giả với một số chương trình phát thanh của Đài Tiếng nói Việt Nam

Khóa luận Kỹ năng dẫn chương trình phát thanh tương tác trực tiếp 60 phút Bạn và Tôi của Đài Phát thanh – Truyền hình Hà Nội 2 của tác giả

Nguyễn Thi ̣ Huyền (Bảo vệ năm 2009 tại Ho ̣c viê ̣n Báo chí và Tuyên truyền) Trong khóa luận, tác giả Nguyễn Thị Huyền tập trung nghiên cứu vào những kỹ năng của người dẫn chương trình trong chương trình 60 phút Bạn và Tôi của Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nô ̣i 2

Khóa luận “Vấn đề tương tác trên Kênh phát thanh giao thông – Đài Tiếng nói Việt Nam FM91mhz” của tác giả Kim Văn Hiền (Bảo vệ năm 2009)

tại Đại học Khoa học xã hội và nhân văn) Khóa luận chỉ ra việc thực hiện tính tương tác trên kênh phát thanh giao thông của Đài Tiếng nói Việt Nam

trong chương trình Giờ cao điểm, đồng thời cũng chỉ ra điểm mạnh, hạn chế

của việc thực hiện tương tác trên kênh phát thanh này

Khóa luận Tính tương tác của phát thanh trong hai chương trình “Hành trình cùng bạn” của Đài PT- TH Hà Nội và Cửa sổ tình yêu của Đài Tiếng nói Việt Nam của tác giả Vũ Đức Huỳnh (Bảo vệ năm 2011 tại Đại học Khoa

học xã hội và nhân văn) Trong khóa luận, tác giả chỉ dừng lại ở việc đánh giá hiệu quả tính tương tác của hai chương trình từ phía thính giả

Luận văn Chương trình phát thanh trực tiếp trên Đài tiếng nói nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh của tác giả Dương Thị Anh Đào (Bảo vệ năm 2011

tại trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn) Trong đó, tác giả đã dành chương 1 để đưa ra những lý luận chung về phát thanh trực tiếp Theo tác giả, phát thanh trực tiếp có ưu thế trong việc cung cấp thông tin nhanh, tức thời Đồng thời, phát thanh trực tiếp còn hấp dẫn thính giả bởi tính tương tác cao Những cuốn sách và đề tài nghiên cứu nói trên sẽ là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu của tác giả Tuy nhiên, vấn đề mà tác giả

quan tâm nghiên cứu là những yếu tố tương tác được thể hiện trong các chương trình phát thanh trực tiếp của đài PT- TH Hà Nội

Trong luận văn của mình, tác giả đi sâu phân tích và chỉ ra thế mạnh và hạn chế riêng của từng yếu tố tương tác Luận văn cũng đánh giá một cách khái quát về vị thế, sự phát triển của chương trình phát thanh trực tiếp mang tính tương tác cao tại Việt Nam, khẳng định đây là xu hướng phát triển chủ đạo của phát thanh Việt Nam trong tương lai gần

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Luận văn nhằm đưa đến cái nhìn tổng quan về các yếu tố tương tác trong chương trình phát thanh trực tiếp Trên cơ sở nghiên cứu hai chương trình phát thanh trực tiếp của Đài PT- TH Hà Nội, luận văn hy vọng sẽ chỉ ra được đặc trưng, ưu điểm, hạn chế của từng yếu tố tương tác Từ đó đánh giá được hiệu quả của tính tương tác đối với việc tiếp nhận thông tin của thính giả cũng như giá trị đối với người làm báo phát thanh ở Việt Nam

Tác giả luận văn cũng bước đầu đề xuất những cách thức và biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả của tính tương tác trong chương trình phát thanh trực tiếp của Đài PT- TH Hà Nội

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiê ̣n được mu ̣c đích trên, luâ ̣n văn có nhiê ̣m vu ̣ sau:

- Nghiên cứ u tài liê ̣u , xác định cơ sở lý thuyết về tính tương tác trong chương trình phát thanh nói chung và phát thanh trực tiếp nói riêng

- Khảo sát hai chương trình phát thanh trực tiếp nổi bật của Đài PT- TH

Hà Nội, phân tích những yếu tố tương tác xuất hiện trong chương trình phát thanh trực tiếp

- Xác định những thành công, chỉ ra những hạn chế, tồn tại trong quá trình tương tác của một số chương trình phát thanh trực tiếp và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tương tác trong các chương trình phát thanh trực tiếp của đài PT- TH Hà Nội

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những yếu tố tương tác trong các chương trình phát thanh trực tiếp của đài PT- TH Hà Nội

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của luận văn là các chương trình 60 phút Bạn và Tôi

và chương trình Gặp thầy thuốc nổi tiếng của Đài PT- TH Hà Nội, trong đó:

- Chương trình 60 phút Bạn và Tôi: khảo sát từ tháng 6 năm 2012 đến tháng

6 năm 2013

- Chương trình Gặp thầy thuốc nổi tiếng: bắt đầu khảo sát khi chương trình

ra đời, là từ tháng 9 năm 2013 đến tháng 6 năm 2013

5 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiê ̣n đề tài , chúng tôi sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cơ bản sau:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu được sử dụng để nghiên cứu các tài

liệu lý luận báo chí nói chung và tài liệu về báo chí phát thanh, tác phẩm phát thanh trực tiếp để tìm kiếm những kiến thức lý thuyết phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài Ngoài ra, tác giả cũng tham khảo một số sách báo, tạp chí, internet, đề tài nghiên cứu khoa học có liên quan đến vấn đề nghiên cứu Phương pháp này được sử dụng chủ yếu trong chương 1 là chương xây dựng

cơ sở lý luận và thực tiễn, làm điểm tựa cho việc khảo sát, phân tích trong các chương 2 và chương 3

- Phương pháp khảo sát thực tế được sử dụng để nghiên cứu chương trình 60 phút Bạn và Tôi và chương trình Gặp thầy thuốc nổi tiếng của Đài

Phát thanh và Truyền hình Hà Nội từ tháng 6 năm 2012 đến tháng 6 năm

2013

- Các phương pháp phân tích, tổng hợp được sử dụng cho việc đánh giá

các chương trình phát thanh trong diện khảo sát, qua đó rút ra những luận điểm khoa học cho luận văn

- Phương pháp so sánh được sử dụng để rút ra những tương đồng và khác biệt trong các yếu tố tương tác giữa chương trình 60 phút Bạn và Tôi và chương trình Gặp thầy thuốc nổi tiếng cũng như với một số chương trình phát

thanh trực tiếp mang tính tương tác cao của các đài khác

- Phương pháp phỏng vấn sâu được thực hiện với một số đối tượng

đang trực tiếp làm việc trong các chương trình phát thanh trong diện khảo sát nhằm thu thập những quan điểm, ý kiến, cứ liệu phục vụ cho quá trình nghiên cứu

Phương pháp phỏng vấn sâu cũng được thực hiện với một số thính giả

đã từng tham gia vào các chương trình để đánh giá những thành công và hạn chế mà các chương trình phát thanh trực tiếp của đài PT- TH Hà Nội đạt được

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa lý luận

Về mặt lý luận, luận văn đã góp phần hệ thống hóa lý luận về tính tương tác trong chương trình phát thanh trực tiếp Rõ ràng hiện nay, khi các phương tiện đua nhau thu hút công chúng, phương tiện nào tương tác tốt hơn, hấp dẫn hơn thì sẽ được nhiều công chúng ưu ái hơn Chính vì thế, tính tương tác trong phát thanh là cách để các đài biết công chúng muốn gì, công chúng thích các tác phẩm như thế nào? Ngoài ra, công chúng sẽ tích cực tham gia hơn vào các chương trình có tính tương tác Vì ở đó, ý kiến của họ được coi trọng

Thông qua viê ̣c nghiên cứu , khảo sát về tính tương tác trong chương trình phát thanh trực tiếp, luận văn sẽ bước đầu cung cấp một số cứ liệu đáng tin cậy để các nhà nghiên cứu có thể tham khảo, vận dụng khi khái quát lý luâ ̣n về phát thanh hiện đại Quá trình tương tác trong chương trình phát thanh thúc đẩy quá trình dân chủ hóa thông tin trong cơ chế truyền thông Thính giả tham gia vào chương trình đã khẳng định báo chí của chúng ta thực sự là diễn đàn của nhân dân, là nơi nhân dân có thể phát biểu ý kiến, trình bày tâm tư, nguyện vọng Thính giả từ chỗ chỉ là người tiếp nhận thông tin một chiều, đến với chương trình phát thanh tương tác họ đã trở thành một thành viên của chương trình Lúc này họ đóng hai vai: vừa là đối tượng tiếp nhận thông tin, vừa là người tham gia vào quá trình xử lý thông tin, góp phần quyết định nội dung chương trình Họ gợi mở thông tin, nên lên những vấn đề cần bàn, làm

cho quá trình thông tin được dân chủ hóa sâu sắc Sự giao lưu của thính giả đối với chương trình sẽ tạo nên một diễn đàn ngôn luận dân chủ, công khai Không chỉ tạo ra một kênh thông tin dân chủ hơn, phát thanh tương tác còn tạo ra những chương trình mang đậm hơi thở đời sống, gần gũi thiết thực với bạn nghe đài

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Thực tế cho thấy, bên cạnh nhu cầu tiếp nhận thông tin, thính giả ngày nay không chỉ đóng vai người nghe đài một cách thụ động mà còn muốn được tham gia vào trong các chương trình phát thanh một cách chủ động Nét đặc thù trong tâm lý tiếp nhận thông tin của thính giả hiện nay là mong muốn có được cảm giác gần gũi, thân mật, mong tìm được sự mới mẻ, đa đạng và xác thực Vì thế, phát thanh phải đáp ứng được nhu cầu này bằng việc khơi mở rộng rãi con đường giao lưu, đối thoại, tương tác với thính giả Nhờ vào việc gia tăng sự xuất hiện của các yếu tố tương tác, thính giả của chương trình phát thanh trực tiếp không chỉ nghe thụ động một chiều mà còn có thể trình bày ý kiến, quan điểm của mình đối với những vấn đề mà chương trình đề cập Họ

sẽ mang đến cho chương trình những thông tin thiết thực từ nhiều góc độ khác nhau Người nghe có thể xen vào nội dung và góp phần định hướng phát triển của nội dung vấn đề họ quan tâm Tiếng nói của thính giả trong các chương trình phát thanh tương tác sẽ xóa đi tính một chiều, áp đặt của thông tin

Có thể thấy rằng, một chương trình phát thanh trực tiếp mang tính tương tác cao có thính giả tham gia, tính đối tượng của chương trình được cụ thể hóa

và được nâng cao Khi đối tượng phục vụ càng được xác định cụ thể thì chương trình càng gắn bó, có ý nghĩa thiết thực đối với thính giả Thu hút thính giả tham gia vào chương trình là cách để chương trình phát thanh gắn với họ, thuộc về họ Những người làm chương trình có cơ hội để nắm bắt nhu cầu, tâm lý, sơ thích, đặc điểm của nhóm đối tượng mà chương trình hướng tới, từ đó tiếp tục xây dựng nội dung chương trình theo hướng đối tượng hóa Chương trình nào càng khu biệt rõ đối tượng phục vụ của mình, hiệu quả

truyền thông càng cao Bên cạnh đó, phát thanh tương tác cho phép người nghe tác động đến chương trình mình tham gia Với một kịch bản mở, nội dung chương trình phát thanh tương tác không chỉ là những thông tin mà phóng viên, biên tập viên soạn ra theo quan điểm mà còn là những thông tin phản hồi đa chiều từ phía người nghe Với cách làm này, phát thanh tương tác

sẽ thay đổi cách nghe đài, cách thức tiếp nhận thông tin của thính giả (từ thụ động sang chủ động)

Hiện nay, phát thanh trực tiếp đang ngày càng phát triển và được ưa

chuô ̣ng ở nước ta Cùng với chương trình 60 phút Bạn và Tôi và G ặp thầy thuốc nổi tiếng của đài P T- TH Hà Nội là rất nhiều các chương trình phát thanh trực tiếp khác Tuy nhiên, không phải chương trình nào cũng đề cao tính tương tác cũng như tận dụng được hiệu quả của tính tương tác nhằm thu hút sự quan tâm của thính giả Vì vậy, với đối tượng nghiên cứu của luận văn chính là các chương trình “60 phút bạn và tôi” và “Gặp thầy thuốc nổi tiếng” Tác giả luận văn sẽ thực hiện phân tích kỹ quá trình tương để từ đó đánh giá điểm mạnh, yếu của từng chương trình Từ đó, tác giả cũng sẽ đưa ra một vài điểm khuyến nghị nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng tính tương tác Bên cạnh đó, luận văn sẽ góp phần đề ra hướng đi m ới nhằm nâng cao hiệu quả của phát thanh trực tiếp trong tương lai

Những đồng nghiê ̣p trẻ cũng có thể tìm được những kinh nghiê ̣m thực hiê ̣n chương trình phát thanh trực tiếp mang tính tương tác cao

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài các phần Mở đầu và Kết luận, các nội dung chính của luận văn

được trình bày trong 3 chương, 11 tiết

Cuối luận văn, sau Tài liệu tham khảo là phần Phụ lục, trong đó có các

tài liệu liên quan đến quá trình nghiên cứu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA TÍNH TƯƠNG TÁC TRONG CHƯƠNG TRÌNH PHÁT THANH TRỰC TIẾP 1.1 Những thuật ngữ, khái niệm được sử dụng trong luận văn

1.1.1 Tương tác

“Tương tác” là từ có nguồn gốc Hán Viê ̣t Theo Đại từ điển Tiếng Viê ̣t

của giáo sư Nguy ễn Như Ý (Chủ biên) xuất bản năm 1999, “Tương tác” có nghĩa là tác động qua lại lẫn nhau [20, Tr 1769]

Còn theo Từ điển Từ và ngữ Việt Nam của giáo sư Nguyễn Lân, xuất bản

năm 2000, “Tương” được hiểu là cùng nhau , đối với nhau, “tác” được hiểu là

“làm ra” Từ đó Giáo sư Nguyễn Lân đưa ra khái niê ̣m “Tương tác” là có ảnh hưởng lẫn nhau [10, Tr 1769]

Trong cuốn From new media to communication, Refaeli nêu ra khái

niệm: Tính tương tác là một khái niệm được sử dụng rộng rãi với sự biểu lộ bằng trực giác, được định nghĩa theo cách nghĩ về khả năng giao tiếp Nó có giá trị cao về bề mặt, không chỉ đơn thuần dựa vào sự đồng thuận, sự giảng giải về ngữ nghĩa mà còn dựa vào sự xác định theo những kinh nghiệm nổi trội trong cuộc sống thực [16, Tr 110]

Đối chiếu ý nghĩa của từ “Tương tác” trong hoạt động truyền thông, tác

giả khóa luận cho rằng: Tương tác là sự tác động qua lại giữa chủ thể (người

truyền thông điệp) và khách thể (người nhận thông điệp)

Như vâ ̣y, trong báo chí , “Tương tác” là sự trao đổi , phản hồi m ột cách thường xuyên, liên tục về một chủ đề nào đó giữa nhà báo đ ại diện cho cơ quan báo chí và công chúng Sự phản hồi đó có thể thông qua nhiều phương tiê ̣n khác nhau như điê ̣n thoa ̣i, thư tay, thư điê ̣n tử Tương tác ở đây có thể là đóng góp ý kiến cũng có thể là thể hiê ̣n quan điểm về vấn đề nào đó mà cơ quan báo chí đưa ra

1.1.2 Trực tiếp

Theo Từ điển Từ và ngữ Việt Nam, “trực tiếp” có hai trường hợp Trường hợp thứ nhất, “trực tiếp” có nghĩa là liên quan thẳng, không cần người hay vâ ̣t

làm trung gian Trường hợp thứ hai, “trực tiếp” có nghĩa là chính tự mình làm [10, Tr.1932]

Còn theo Đại từ điển Tiếng viê ̣t , “Trực tiếp” có nghĩa là ti ếp xúc thẳng

với đối tượng, không qua khâu trung gian [20, Tr 1736]

Như vâ ̣y, tác giả khóa luận cho rằng , “trực tiếp” trong báo chí là thông tin được truyền ngay lâ ̣p tức tới công chúng tiếp nhâ ̣n

1.1.3 Phát thanh trực tiếp

Phát thanh trực tiếp là khái niệm nó nhiều định nghĩa khác nhau Trong

bài viết: “Phát thanh trực tiếp - động lực mới của phát thanh hiện đại”, PGS,TS.Đức Dũng cho biết: Có quan niệm cho rằng: PTTT nghĩa là đọc trực tiếp trước máy Các tin, bài đã được chuẩn bị từ trước, một phần đã được ghi

âm trước, một phần sẽ do phát thanh viên đọc và phát sóng thẳng (không qua khâu ghi âm) Một loại ý kiến khác cho rằng: PTTT thực chất là những chương trình tường thuật về các sự kiện được thực hiện trực tiếp ngay tại hiện trường (như tường thuật một kỳ đại hội, một cuộc bầu cử, một lễ hội, một buổi giao lưu, một trận thi đấu thể thao…) Trong toàn bộ chương trình không có thông tin nào được ghi âm trước mà tất cả đều là phát sóng trực tiếp [3]

Trong cuốn Cẩm nang hướng dẫn phát thanh trực tiếp (Đài Tiếng nói

Viê ̣t Nam - Tổ chức Sida - Bô ̣ Văn hóa Thông tin), các chuyên gia Thụy Điển

cho rằng: “Phát thanh trực tiếp là một phương pháp làm phát thanh mới , tiên tiến với sự hỗ trợ đắc lực của công nghê ̣ hiê ̣n đại , cho phe ́ p phát huy thế mạnh của loại hình báo nói” [1, Tr 9]

Trong cuốn Báo phát thanh (Phân viện Báo chí và Tuyên truyền - Đài

Tiếng nói Viê ̣t Nam ), GS,TS.Vũ Văn Hiền - TS Đức Dũng cho rằng: “Phát thanh trực tiếp có thể được hiểu là công nghê ̣ sản xuất chương trình phát thanh được thực hiện đồng thời với quá trình phát sóng nhằm chuyển đến người nghe những thông tin đồng thời với sự kiê ̣n đang xáy ra và có thể thu hút người nghe tham gia vào quá trình sản xuất chương trình” [11, Tr 380]

Còn tài liệu Cẩm nang hướng dẫn phát thanh trực tiếp của Đài TNVN

(tái bản tháng 8/2005) thì nêu định nghĩa về PTTT như sau: “Phát thanh trực tiếp là phương thức thông tin linh hoạt, đáp ứng được các yêu cầu của phát thanh hiện đại Cùng với sự phát triển của khoa học, công nghệ, phát thanh trực tiếp được trang bị thêm những thiết bị mới, phát huy được các thế mạnh của báo nói, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu ngày càng cao của phát thanh hiện đại”[1, Tr.9]

Đặc trưng cơ bản của sản xuất chương trình phát thanh trực tiếp là sử dụng phương tiện kỹ thuật mới, quy trình tác nghiệp mới đế sản xuất chương trình phát thanh có chất lượng và hiệu quả

Theo tác giả Đặng Thu Hương trong cuốn “Báo chí- những vấn đề lý luận

và thực tiễn” thì “Phát thanh trực tiếp (hay còn gọi là phát thẳng) là xu thế tất yếu của phát thanh hiện đại, trong đó chương trình phát thanh được phát sóng trực tiếp ngay trong quá trình sản xuất Nó được xem như một phương thức làm báo phát thanh mới, với sự hỗ trợ đắc lực của công nghệ hiện đại, cho phép phát huy hết thế mạnh của loại hình báo nói” [6, Tr.98]

Đặc điểm nổi bâ ̣t nhất của loa ̣i hình phát thanh trực tiếp chính là t ạo cho thính giả cảm giác như đang có mặt tại hiê ̣n trường và là người tham gia vào sự kiê ̣n đó Thông qua những hình thức như go ̣i điê ̣n trực tiếp hay nhắn tin… , khán giả có thể đóng góp ý kiến của mình cho chương trình đang diễn ra Trong một số trường hợp, thính giả là yếu tố quan trọng tạo nên nội dung của chương trình

Một chương trình phát thanh trực tiếp chỉ được coi là hoàn thành khi quá trình sản xuất chương trình đó kết thúc Như vậy, việc chương trình hình thành đến đâu, được phát sóng ngay đến đấy chính là đặc điểm quan trọng

nhất của phương thức sản xuất các chương trình phát thanh trực tiếp Trong phát thanh trực tiếp, ngoài các yếu tố được thực hiện trực tiếp (như: đọc

thẳng; gọi điện tới phòng thu; tường thuật trực tiếp; phỏng vấn trực tiếp; khách mời tại phòng thu; toạ đàm trực tiếp; phóng sự trực tiếp; phát thanh lưu động…), người ta vẫn phải sử dụng những chất liệu không trực tiếp để xây

dựng chương trình (như: các ca khúc, bài phỏng vấn, phóng sự đã được thu thanh hoàn chỉnh với những tiếng động nền, phát biểu của các nhân chứng hoặc đã được dựng sẵn thành những chuyên mục, tiết mục của chương trình Ngoài ra còn có các loại nhạc xen, nhạc cắt, nhạc nền… đã được chuẩn bị sẵn sàng từ trước)

1.2 Tính tương tác trên các loại hình báo chí

Một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự ra đời và phát triển của báo chí đó là nhu cầu giao tiếp và thông tin của công chúng Có nghĩa là báo chí ra đời nhằm phục vụ nhu cầu nắm bắt thông tin và giao tiếp, trao đổi, bàn luận của tất cả mọi người Nếu như cách làm báo truyền thống là chỉ chuyển tải thông tin theo một chiều, báo chí áp đặt độc giả phải tiếp nhận mọi thông tin mà các phương tiện truyền thông chuyển tải Thì giờ đây, khi xu hướng dân chủ hóa được mở rộng ở hầu hết các nước trên toàn thế giới thì mối quan hệ giữa công chúng với báo chí không chỉ là một chiều mà là đa chiều, chính vì thế mới có sự xuất hiện của thuật ngữ “tương tác”

Khái niệm “tương tác trong báo chí” mới xuất hiện khoảng chục năm

trở lại đây cùng với sự ra đời và phát triển của loại hình báo chí thứ tư - báo mạng điện tử, tuy nhiên nó đã nhanh chóng trở nên phổ biến và được tất cả các phương tiện truyền thông khai thác triệt để Bởi lẽ “tương tác” đồng nghĩa với việc thu hút người đọc, người nghe, người xem đến với các phương tiện truyền thông, “tương tác” là tăng cường mối quan hệ giữa báo chí với công chúng và “tương tác” còn thể hiện đời sống dân chủ trong báo chí Đúng như

PGS,TS.Nguyễn Văn Dững đã nhận định: “Trong truyền thông, một trong những nguyên lý quan trọng là, sự tương tác giữa chủ thể - khách thể càng nhiều bao nhiêu, càng bình đẳng bao nhiêu và sự tham gia của đối tượng truyền thông cành tích cực bao nhiêu thì năng lực và hiệu quả truyền thông càng cao bấy nhiêu” [4,Tr.35]

Khi mà mọi điều kiện của con người được nâng cao, nhu cầu được đáp ứng về thông tin, cũng như sự tương tác với báo chí của độc giả càng được coi trọng thì tương tác là một trong những đặc trưng quan trọng của báo chí

Ở bất kì loại hình báo chí nào, tính chất này cũng được những người làm báo lưu tâm Từ những phản hồi chân thực của công chúng, các cơ quan chủ quản báo chí có thể nắm bắt được chiều hướng phát triển của dư luận xã hội trong

vụ việc trên, sau đó có những chiến lược mới trong các bài viết tiếp theo, nhằm định hướng dư luận một cách đúng đắn nhất theo ý mình

Không chỉ tiếp cận ý kiến phản hồi của công chúng để có những chiến lược phát triển phù hợp, tính tương tác trong báo chí còn giúp công chúng được tham gia vào tác phẩm báo chí, góp phần tạo nên thành công cho một tác phẩm bằng cách bày tỏ ý kiến, quan điểm cá nhân Điều này thường được thể hiện rõ ràng nhất trong các tác phẩm phát thanh, truyền hình…

1.2.1 Tính tương tác trên báo in

Báo in là loại hình mà tính tương tác thể hiện ít nhất trong các loại hình báo chí hiện nay Yếu tố tương tác trên báo in chỉ được thể hiện thông qua các chuyên trang bạn đọc, nơi công chúng gửi ý kiến đóng góp hoặc phản hồi Tuy nhiên, việc tương tác trên báo in chỉ có thể thực hiện sau khi bài viết đăng tải một thời gian, đồng thời, tòa soạn cũng có quyền quyết định phản hồi được đăng tải Sau khi thông qua sàng lọc kỹ lưỡng, toàn soạn có quyền không công bố rộng rãi

Trên báo in, mức độ tương tác cũng có sự khác biệt rõ rệt phù thuộc vào nhật báo, tuần báo hay tạp chí Về cơ bản, những tờ báo ra hàng ngày sẽ

có mức độ tương tác cao hơn so với những tạp chí ra hàng tuần hay hàng tháng

Hiện tại, mỗi cơ quan báo in lại có những cách thức tương tác với độc giả khác nhau Đối với một số tờ báo, độc giả có thể chia sẻ ý kiến phản hồi bằng cách gửi thư tay, thư điện tử hoặc thông qua đường dây nóng Với sự phát triển của báo chí nói chung hướng tới tính tương tác cao, báo in cũng đã

có sự chuyển mình nhằm thu hút công chúng hơn nữa Đa phần, các tờ báo đều chú trọng đến phát triển trang bạn đọc và có tác dụng tốt trong việc kết nối, thu hút tương tác giữa độc giả và bạn đọc

1.2.2 Tính tương tác trên báo mạng

Tương tác là một trong những đặc trưng cơ bản của báo mạng điện tử Nhờ sự hỗ trợ của công nghệ cao, bạn đọc có thể gửi thư điện tử (email) phản hồi ngay tới từng bài báo, từng tác giả và tòa soạn bằng những thao tác hết sức đơn giản, thuận tiện Tòa soạn gần như nhận được tức thời các ý kiến phản hồi và quá trình xử lý, sàng lọc, lưu trữ, đăng tải phản hồi cũng nhanh hơn nhờ có sự hỗ trợ của máy tính và mạng internet

Bên cạnh đó, nhằm phục vụ độc giả tốt hơn, tòa soạn cũng có thể gửi đến từng độc giả những bản tin tóm tắt theo định kỳ giúp họ tiết kiệm thời gian và gắn kết hơn với tờ báo, thông qua email Cũng nhờ vào khả năng tương tác, báo mạng điện tử thiết lập các diễn đàn hay thực hiện các cuộc bỏ phiếu giúp cho công tác điều tra xã hộ trở nên vô cùng đơn giản, thuận tiện và nhanh chóng

Ngoài ra, không dừng lại ở sự tương tác giữa độc giả với toà soạn, ở báo mạng điện tử, chúng ta còn có thể thấy sự tương tác nhiều chiều giữa độc giả với nhà báo, độc giả với độc giả, hay độc giả với nhân vật trong tác phẩm báo chí Độc giả có thể chia sẻ sự đồng cảm với nhân vật trong tác phẩm hay phản hồi ý kiến của độc giả khác bằng cách để lại bình luận ngay dưới mỗi bài viết

mà mình đọc được

Ở báo mạng điện tử, có hai hình thức tương tác phổ biến :

Hình thức tương tác thứ nhất, đơn giản và tiện lợi, thông qua các mục

lấy ý kiến phản hồi Ngay sau mỗi tác phẩm báo chí đăng trên trang báo mạng điện tử đều có mục bình luận, ngoài ra còn có rất nhiều kênh tương tác khác như email, forum… tiện cho độc giả dễ dàng đóng góp ý kiến của mình Điều này khó thấy trên báo hình, phát thanh hay báo giấy Sự tương tác giữa mỗi tờ báo với bạn đọc trong sự hỗ trợ tuyệt vời của công nghệ hiện đại sẽ giúp đạt đến đỉnh cao của truyền thông hiện đại Bạn đọc có thể giúp các tòa soạn có được nguồn tin nhanh nhất về một vụ cướp ngân hàng vừa xảy ra, nhưng chỉ

có nhà báo mới có thế mạnh để tiếp cận những nguồn tin chính thống từ cơ quan chính quyền, giúp cho thông tin đa chiều và có độ tin cậy cao Nhờ đó

toà soạn có thể nắm bắt nhanh tâm tư, chính kiến, nguyện vọng, thị hiếu của đọc giả để có những điều chỉnh cần thiết

Hình thức tương tác thứ hai - sống động hơn, đó là giao lưu trực tuyến

với các nhân vật, khách mời thuộc các lĩnh vực khác nhau

Với khả năng tương tác nhiều chiều toà soạn có thể tổ chức nhiều cuộc giao lưu trực tuyến giữa độc giả trong, ngoài nước với các vị lãnh đạo hoặc các nhà hoạt động xã hội, văn hoá, khoa học… về những đề tài mà nhiều người quan tâm Điều này đã phát huy tối đa tính tương tác giữa những người làm báo, khách mời và độc giả Trong các cuộc giao lưu trực tuyến như vậy; phóng viên, biên tập viên là cầu nối giữa độc giả với khách mời Đây là một lợi thế của báo mạng mà báo in không thể làm được và rất hạn chế đối với truyền hình và phát thanh

1.2.3 Tính tương tác trên truyền hình

Truyền hình là kênh truyền thông đại chúng ra đời sau, kế thừa được các thế mạnh của báo in và phát thanh trước đó Xu hướng phát triển của truyền hình càng gần gũi với đời sống, ngày càng tiến tới xã hội hóa việc sản xuất chương trình mang tính tương tác cao

Trước kia, tính tương tác của truyền hình cũng chỉ đơn thuần tương tự như trên báo in Điều này có nghĩa là, thính giả cũng sẽ phản hồi, đóng góp ý kiến cho nhà đài bằng cách viết thư sau khi theo dõi một chương trình Với sự phát triển của các loại hình báo chí, truyền hình cũng đã xuất hiện thuật ngữ chuyên ngành hơn là “Truyền hình tương tác”, về thực chất được dùng để nói

về thể loại đàm luận chuyên đề (talk show)

Theo ý kiến của cố nhà báo Trường Phước- Nguyên Trưởng ban chuyên

đề của Đài truyền hình Việt Nam thì: Thói quen xem truyền hình cho vui mắt của công chúng là thói quen đã qua Ngày nay, công chúng chú ý xem truyền hình tương tác để mong giải quyết những vấn đề mà họ đạng quan tâm Các chuyên mục: Đối thoại, chính sách-cuộc sống, sự kiện bình luận…đều thu hút

sự quan tâm của công chúng thông qua những hình thức phản hồi như gọi điện, email… Nhiều chương trình gần đây đã mở ra cho khán giả tham gia

chia sẻ, đóng góp ý kiến thâm chí đưa ra những câu hỏi, những vướng mắc

mà người xem thắc mắc

Nhắc đến truyền hình tương tác phải kể đến kênh VTV6 dành cho thanh thiếu niên Các chương trình của kênh VTV6 tương tác với khán giả dưới nhiều hình thức khác nhau như: truyền hình, Internet (email, webcam, blog), điện thoại di động, điện thoại cố định ngay trong lúc chương trình đang phát sóng hay trước đó Một số chương trình mà khán giả được tham gia vào việc

sản xuất nội dung có thể kể đến như Clip Việt – dành cho những bạn trẻ yêu thích quay phim, chụp ảnh; Thế hệ tôi – dành cho sinh viên báo chí; Kết nối

trẻ là chương trình thảo luận đa chiều trên mạng và truyền hình, hoàn toàn mở

cho thanh niên, sinh viên từ 18 – 24 tuổi…

Bên cạnh đó, đài truyền hình Việt Nam còn có một số chương trình khác mang tính tương tác cao Vào ngày 15/1/2012, số đầu tiên của chương trình

Trở về ký ức đã chính thức được phát sóng trực tiếp trên kênh VTV1 và

VTV4 vào lúc 14g15 - 15g00 Với thời lượng 45 phút, chương trình bao gồm các phần: Phóng sự - Trò chuyện – Thông báo và Tư vấn/ Tương tác Đây là chương trình truyền hình tương tác đầu tiên tại Việt Nam có nội dung nói về

sự hi sinh, mất mát của các anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống trong hai cuộc chiến tranh chống Pháp và chống Mĩ của đất nước Ngay trong quá trình diễn ra, ngoài chương trình giao lưu tại trường quay còn có sự giao lưu với khán giả đang xem truyền hình Khán giả có thể cung cấp ngay cho Ban tổ chức biết những thông tin liên quan về liệt sĩ

Có thể nói, những năm gần đây, xu hướng “tương tác” giữa chương trình truyền hình và khán giả ngày càng được mở rộng Từ chỗ hạn hẹp trong các chương trình phim truyện, âm nhạc, trò chơi truyền hình, hiện đã lan rộng đến các chương trình mang tính xã hội cao

1.3 Tính tương tác trên loại hình báo phát thanh

1.3.1 Quan điểm chung về tính tương tác trong chương trình phát

thanh

Phát thanh là kênh truyền thông đại chúng sử dụng kĩ thuật sóng điện từ

và hệ thống dẫn truyền âm thanh đi tác động trực tiếp vào thính giác công chúng Mặc dù không có được cái già dặn như báo in, không hiện đại và hấp dẫn như truyền hình nhưng thông tin trên báo phát thanh không bị ngăn cách bởi hàng rào địa lí, hải quan và tạo nên một hiệu ứng rộng khắp và tức thì đến hàng triệu người trên hành tinh

 Quan điểm về “tính tương tác” trong chương trình phát thanh truyền thống

Nhiều ý kiến cho rằng, trong các chương trình phát thanh không trực tiếp, yếu tố tương tác xuất hiện không nhiều và gần như là không có Tuy nhiên, thực tế cho thấy điều này hoàn toàn chưa đúng

Dù không xuất hiện nhiều nhưng tính tương tác trong chương trình phát thanh không trực tiếp cũng đã được các nhà sản xuất chương trình phát thanh

áp dụng trong quy trình sản xuất hay thu thập thông tin

Thông thường, các chương trình thu trước thường có độ chính xác cao về thông tin, tạo sự tin tưởng tuyệt đối trong lòng thính giả Tác giả xin được đưa

ra một số ví dụ về chương trình phát thanh không trực tiếp mang tính tương tác Trong số đó, có chương trình mức độ tương tác ít, có chương trình mức

độ tương tác cao hơn

Với tính chất không phát trực tiếp nên sự tương tác qua lại giữa thính giả

và một chương trình phát thanh cần một thời gian nhất định Có thể lấy ví dụ chương trình “Hộp thư thính giả” của kênh VOV 5 đài Tiếng nói Việt Nam Chương trình sẽ trả lời, giải đáp thắc mắc những câu hỏi được gửi về từ thính giả Việt kiều ở nhiều đất nước trên thế giới mà nội dung thư chủ yếu xoay quanh các thủ tục nhập cảnh, nhập quốc tịch, cấp visa, bảo lãnh…Trong chương trình này, kênh VOV 5 chỉ như một cầu nối trung gian, chuyển những thắc mắc của thính giả đến các cơ quan chức năng có thẩm quyền Sau khi

nhận được phản hồi chính xác, thính giả có thể nghe câu trả lời trên sóng Chương trình này có sự tương tác giữa thính giả và nhóm sản xuất, nhưng cần phải mất một thời gian nhất định

Những chương trình với yếu tố tương tác như trên có khá nhiều Tuy nhiên, còn có một dạng chương trình tương tác khác trong phát thanh truyền thống đó là những chương trình ca nhạc

Từ trước đến nay, âm nhạc vẫn được coi là thế mạnh của phát thanh Vì thế, việc tận dụng âm nhạc trong sản xuất chương trình phát thanh vẫn luôn được chú trọng Các chương trình ca nhạc theo yêu cầu là một ví dụ điển hình mang tính tương tác, do tiếp nhận yêu cầu từ phía thính giả và phát sóng bài hát theo yêu cầu đó Giữa nhóm thực hiện chương trình và thính giả sẽ có mối liên hệ với nhau, thông qua việc tương tác qua thư hay qua điện thoại Điều này chúng ta thấy khá rõ từ một số chương trình như Ca nhạc theo yêu cầu, Quick And Snow show, Xone FM…

Bên cạnh đó, chương trình phát thanh không trực tiếp vẫn có sự xuất hiện của nhiều yếu tố tương tác khác Ví dụ như đối với chương trình tọa đàm

sẽ có tương tác giữa người dẫn với khách mời, trong chương trình có hai người dẫn sẽ có sự tương tác giữa người dẫn với nhau… Ở đây, sự khác biệt giữa phát thanh trực tiếp và phát thanh không trực tiếp chỉ nằm ở độ hấp dẫn của chương trình Thông tin được phát sóng ngay lập tức bao giờ cũng sống động, có độ tin cậy cao hơn…

 Quan điểm về “tính tương tác” trong chương trình phát thanh trực tiếp Phát thanh trực tiếp là một hình thức dễ xảy ra sai sót khi thực hiện không đầy đủ hoặc không có sự chuẩn bị kĩ lưỡng Tuy nhiên, một chương trình phát thanh trực tiếp sẽ tạo được tính chất gần gũi, sinh động do độ xác tín cao của thông tin nên sẽ gây được sự hấp dẫn và được đông đảo khán giả ủng hộ Hình thức phát thanh trực tiếp đã cho phép chuyển tải những sự kiện nóng được cập nhật nhanh chóng và đã tạo ra một kênh thông tin dân chủ hơn, đời sống hơn, tiếng nói của người dân được đến với diễn đàn phát thanh

dễ dàng hơn

Chúng ta có thể hiểu , tính tương tác trong chương trình phát thanh trực tiếp là sự tác đô ̣ng qua la ̣i giữa chủ thể và khách thể về mô ̣t chủ đề nào đó , thông qua hình thức trao đổi , giao lưu , phản hồi liên tục và trực tiếp giữa những người làm chương trình phát thanh với thính giả , nhân vật , khách mời và được truyền ngay lập tức tới người nghe

Theo Tác giả Đức Dũng trong cuốn Lý luận báo phát thanh thì “Trước đây thính giả phát thanh chỉ ở vị trí thụ động, là người tiếp nhận thông tin đơn thuần Thính giả phát thanh ngày nay không thích chỉ là người thụ động tiếp nhận thông tin mà họ cũng có khả năng cung cấp thông tin hoặc trực tiếp tham gia vào các chương trình phát thanh Có thể nói đây là một nhu cầu tích cực, hoàn toàn phù hợp với xu thế phát triển và năng lực của báo phát thanh hiện đại” [2, Tr.40]

Rõ ràng, sự tham gia của thính giả vào chương trình ngay tại thời điểm phát sóng được coi là một trong những đặc điểm nổi bật tạo nên ưu thế của phát thanh trực tiếp so với phát thanh truyền thống Nhờ vào tính tương tác cao, thính giả có thể tham gia vào chương trình với nhiều hình thức khác nhau

Thính giả có thể tham gia bình luận, trao đổi, nêu yêu cầu trong một chương trình phát thanh trực tiếp và được đáp ứng ngay tại thời điểm chương trình phát sóng Họ góp phần tạo nên một chương trình hấp dẫn, cuốn hút người nghe Như vậy, nhờ vào tính tương tác, thính giả không chỉ được lắng nghe, được trả lời mà còn được trực tiếp tham gia vào chương trình

Tính tương tác trong chương trình phát thanh trực tiếp trước hết thể hiện

ở yếu tố tương tác giữa thính giả với ekip thực hiện chương trình Với các chương trình phát thanh trực tiếp được thực hiện tại studio, sự tham gia của thính giả sẽ tạo nên bầu không khí giao lưu, cởi mở, giúp chương trình sống động hơn Từ đó, chương trình như một bức tranh âm thanh với nhiều giai điệu sẽ thu hút nhiều người cùng lắng nghe, suy ngẫm và đồng cảm nên có thể tạo ra những hiệu ứng lan tỏa lớn hơn Đây là ưu thế hơn hẳn của phát thanh

trực tiếp mang tính tương tác so với chương trình phát thanh chỉ có sự xuất hiện của biên tập viên và phát thanh viên

Sự có mặt của công chúng trong chương trình phát thanh trực tiếp còn tạo niềm tin cho thính giả Người tham gia chương trình gần như được coi là đại diện của một nhóm công chúng Từ đó, độ tin tưởng của thông tin cũng sẽ cao hơn vì nó xuất phát từ nhiều chiều khác nhau

Ngày nay, khi công nghệ khoa học phát triển, độ tương tác của phát thanh trực tiếp ngày càng nhiều thông qua điện thoại Nếu như trước kia, mỗi gia đình chỉ có một máy điện thoại bàn thì sự phát triển của điện thoại di động hiện đã chiếm lĩnh hầu hết trong cuộc giao lưu của thính giả với chương trình phát thanh trực tiếp

Rõ ràng, tính tương tác trong chương trình phát thanh trực tiếp là một xu thế tất yếu, nằm trong sự phát triển của phát thanh hiện đại nói chung Những chương trình như vậy thường hấp dẫn, tạo hiệu quả cao và thu hút được số lượng lớn thính giả tham gia vào chương trình Xu thế mở của phát thanh cũng như sự tham gia của thính giả vào chương trình đôi khi còn là yếu tố quyết định đến sự thành công hay thất bại của chương trình Nếu như các đài phát thanh, kênh phát thanh vận dụng được linh hoạt những yếu tố tương tác trong quá trình sản xuất thì chắc chắn sẽ lôi kéo được thính giả, lấy lại được

vị trí của phát thanh trong tổng thể các phương tiện truyền thông đại chúng hiện nay

1.3.2 Vai trò của tính tương tác trong chương trình phát thanh

Trước sự cạnh tranh của các loại hình báo chí, phát thanh đang phải chia

sẻ một lượng không nhỏ công chúng báo chí Ở các đô thị lớn, nơi có nhiều các phương tiện truyền thông cạnh tranh, thính giả của đài phát thanh đang có

xu hướng giảm, nhưng bù lại, ở những nơi các phương tiện hiện đại, đắt tiền chưa có điều kiện phát triển, số lượng thính giả nghe đài phát thanh được giữ vững Để giữ chân và lôi kéo thêm thính giả về phía mình, phát thanh hiện đại không ngừng đổi mới cả nội dung lẫn hình thức chương trình, cho ra đời những chương trình ngày càng hữu ích hơn, gắn bó hơn với cuộc sống của

người dân đô thị như VOV giao thông Bên cạnh số lượng các chương trình

phát thanh trực tiếp ngày càng tăng thì phát huy yếu tố tương tác đa chiều cũng được sử dụng như một công cụ hữu ích để thu hút thính giả nghe đài Nếu hiểu “tương tác” là phản hồi của thính giả đối với các chương trình phát thanh thì hoạt động này tồn tại từ nhiều năm nay thông qua các hình thức: đóng góp ý kiến trong nội bộ đài, phản hồi của thính giả qua các kênh cho sẵn Tuy nhiên, tương tác không chỉ có vậy “Tương tác” còn là sự giao lưu, chia sẻ, thậm chí cung cấp thông tin, ý kiến, quan điểm để tạo nên nội dung chương trình Với hình thức này, người nghe không chỉ là đối tượng tác động của các chương trình phát thanh và mà còn tham gia vào hoạt động cung cấp thông tin, trở thành một thành phần của báo chí

1.3.2.1 Có sự tham gia của nhiều nhóm đối tượng

Báo chí ra đời để phục vụ, đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng Tất cả các hoạt động của báo chí không nằm ngoài mục đích hướng tới đông đảo công chúng và nhận được sự ủng hộ tích cực từ phía công chúng Sức mạnh của một tờ báo nằm ở lượng công chúng mà tờ báo đó thu hút được Vì vậy, báo chí luôn tìm tòi, sáng tạo những chương trình, phương thức làm mới

mẻ để thu hút công chúng

Trước kia, khi báo chí mới ra đời, công chúng đón nhận các thông tin trên báo chí một cách thụ động Báo chí cung cấp thông tin gì thì công chúng tiếp nhận như thế mà không có sự phản hồi nhiều Với phát thanh cũng vậy, đặc biệt là trong thời kỳ đầu, các chương trình phát sóng phần lớn theo sự sắp xếp chủ quan của những người thực hiện mà ít quan tâm, tìm hiểu nhu cầu thay đổi của công chúng Tuy nhiên hiện nay, cùng với sự ra đời của các loại hình báo chí mới như truyền hình, báo mạng điện tử và sự xuất hiện quá dày đặc của thông tin, đòi hỏi những người làm phát thanh phải quan tâm và đáp ứng được nhu cầu của công chúng Nói cách khác, khi thời cuộc thay đổi, nhu cầu của công chúng thay đổi thì báo chí cũng phải có sự thay đổi kịp thời để đáp ứng

Hiện nay, trước khi cho ra đời một chương trình, chuyên mục phát thanh mới, đài phát thanh phải nắm bắt mọi diễn biến của thời cuộc để tiến hành khảo sát, điều tra công chúng xem công chúng cần gì để có cách làm phù hợp Điều tất yếu là nếu chương trình đó không hợp thời, không đáp ứng được đòi hỏi của công chúng thì công chúng sẵn sàng loại bỏ và tìm đến một kênh, chương trình khác hấp dẫn hơn

Thính giả phát thanh ngày nay không chỉ tiếp nhận thông tin một chiều

mà họ còn đòi hỏi được tham gia vào chương trình phát thanh đó Khi nghe một chương trình phát thanh, họ luôn có sự đánh giá, nhận xét về thông tin, vấn đề được nêu ra Với sự phát triển ồ ạt của các phương tiện truyền thông,

họ có thể dễ dàng so sánh thông tin tiếp nhận được từ kênh chương trình này với kênh chương trình khác Một điều dễ dàng nhận thấy là công chúng hiện nay luôn muốn được tham gia trực tiếp, đóng góp vào thông tin mà họ đang nghe Từ thụ động họ chuyển sang bình đẳng cùng trao đổi, góp phần làm cho chương trình sinh động, sáng tạo hơn Vì thế, theo Th.s Phạm Thị Thanh

Tịnh: “Năng lực của báo phát thanh hiện đại còn được thực sự được phát huy bởi khả năng giao lưu, trò chuyện, trao đổi thông tin giữa phát thanh viên, biên tập viên, phóng viên và thính giả Đây chính là điều kiện để thính giả có

cơ hội tham gia vào quá trình thực hiện chương trình” [14]

Bên cạnh đó, phương thức tác động hiệu quả nhất của phát thanh hiện

đại là một cuộc trò chuyện với thính giả và số lượng người nghe chương trình phát thanh bao giờ cũng tỷ lệ với mức độ tham gia của họ Thực tiễn cho thấy, các chương trình có tính giao lưu càng cao như mãn đàm, tọa đàm, phỏng vấn trực tiếp thì chương trình sinh động hơn và hấp dẫn người nghe hơn Công chúng ngày nay sẵn sàng bỏ qua những thông tin mang tính sáo rỗng, không

có ích và không ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của họ Vì vậy, trong vô vàn thông tin diễn ra trong cuộc sống, việc lựa chọn thông tin nào thiết thực, thực sự phù hợp, có ảnh hưởng và tác động đến công chúng là việc làm vô cùng quan trọng

Đối với một số chương trình, sự tương tác của thính giả với chương trình

sẽ tạo nên chính nội dung của chương trình đó Trong thực tế, thính giả thường tham gia vào chương trình bằng hai hình thức là trực tiếp và gián tiếp

Hình thức tương tác trực tiếp mà thính giả tham gia vào chương trình đó

là thông qua hệ thống điện thoại , thính giả trực tiếp chia sẻ ý kiến , quan điểm cũng như đóng góp những hiểu biết , cung cấp thông tin cho chương trình đang diễn ra ngay ta ̣i thời điểm phát sóng

Hình thức tương tác gián tiếp mà thính giả tham gia vào chương trình đó

là qua thư tay, thư điê ̣n tử hoă ̣c cuô ̣c go ̣i điê ̣n thoa ̣i được ghi âm từ trước Hầu hết đó là các chương trình ca nha ̣c th eo yêu cầu hay những chương trình đòi hỏi độ an toàn cao cần thu âm trước

Hiê ̣n ta ̣i, nhiều Đài phát thanh từ Trung ương đến đi ̣a phương đang đưa vào sản xuất một số chương trình mà ở đó thính giả được tham gia trực tiếp vào chương trình với vai trò chính Có thể lấy ví dụ chương trình phát thanh

trực tiếp Gặp thầy thuốc nổi tiếng của Đài PT- TH Hà Nội được phát trực tiếp

từ 9 giờ 30 phút trên sóng FM tần số 102.1 Mhz vào thứ 3, 5, 7 hàng tuần Đây là một chương trình chuyên đ ề về sức khỏe Khi go ̣i đến chương trình , thính giả ngoài việc có những câu hỏi thắc mắc dành cho các chuyên gia về sức khỏe, thính giả còn có thể chia sẻ những hiểu biết , những kinh nghiê ̣m quý của bản thân về các vấn đề liên quan đến ch ủ đề của chương trình Thính giả sau có thể giải đáp thắc mắc cho thính giả trước Chính điều này tạo nên sự gần gũi giữa các thính giả khi tham gia chương trình

Chương trình 60 phút Bạn và Tôi của Đài PT- TH Hà Nội cũng có nét

giống như vâ ̣y Vào mỗi sáng ch ủ nhật hàng tuần từ 9 giờ đến 10 giờ, thông qua số điê ̣n thoa ̣i 04.37736688, thính giả có thể lắng nghe và tham gia trực tiếp chương trình Vai trò của thính giả trong chương trình này rất quan tro ̣ng Thính giả là người chia sẻ ý kiến , quan điểm cá nhân về mô ̣t chủ đề mà chương trình đưa ra

1.3.2.2 Tạo nên kịch tính, hấp dẫn cho chương trình

Những chương trình phát thanh mang tính tương tác cao , sự tương tác giữa thính giả và người dẫn chương trình hoă ̣c thính giả và khách mời sẽ ta ̣o sự tranh luâ ̣n , sôi đô ̣ng cho chương trình Với mô ̣t chủ đề được đưa ra bàn luâ ̣n, mỗi thính giả la ̣i có những ý kiến , quan điểm khác nha u Càng nhiều ý kiến trái chiều được đưa ra, vấn đề càng được nhìn nhâ ̣n dưới nhiều góc ca ̣nh Khi đó, viê ̣c bảo vê ̣ ý kiến cá nhân của mỗi thính giả sẽ ta ̣o lên ki ̣ch tính cho chương trình

Nếu như trong chương trình phát thanh truyền thống, thính giả đơn thuần chỉ là người tiếp nhận thông tin thì trong chương trình phát thanh hiện đại , sự tương tác diễn ra nhiều hơn Khi có sự kiê ̣n mới xảy ra , phóng viên tại hiện trường tương tác ngay lâ ̣p tức với biên tâ ̣p viên trong phòng thu giúp thông tin được chuyển trực tiếp tới thính giả Viê ̣c cung cấp thông tin nóng hổi, tức thời giúp thu hút thính giả quan tâm tới chương trình

Có thể lấy ví dụ chương trình VOV giao thông của Đài Tiếng nói Viê ̣t Nam được phát hàng ngày trên sóng FM tần số 91 MHz Khi có tai na ̣n hoă ̣c ùn tắc giao thông xảy ra ở một địa điểm nào đó , ngay lâ ̣p tức phóng viên của chương trình sẽ xuất hiê ̣n và truyền những thông tin nó ng hổi nhất tới thính giả Tiếp theo đó , thông tin được câ ̣p nhâ ̣t liên tu ̣c giúp thính giả nắm bắt được liên tu ̣c, thính giả có thể theo dõi được sự việc mà không cần có mặt tại hiê ̣n trường

1.3.3 Đặc điểm của chương trình phát thanh trực tiếp mang tính

nhữngnghệ sĩ, chuyên gia, nhà quản lý đến việc phản ánh những sự kiện hiệntượng tốt và xấu trong đời sống…Thế nhưng, hình thức phát thanh trực tiếp đòi hỏi người làm phải có trình độ chuyên môn cao, khả năng ứng biến nhanh nhạy và có cơ sở hạ tầng kỹ thuật phù hợp Trong một chương trình phát song trực tiếp, chỉ một sai sót nhỏ thôi cũng có thể gây nên những hậu quả khôn lường, khó có thể khắc phục được Tại Việt Nam, phát thanh trực tiếp vẫn còn là một phương thức hoàn toàn mới, được thực hiện theo phong cách mở với sự hợp tác đào tạo của Thụy Điển, Pháp, Úc, Hà Lan

Kênh VOV giao thông của Đài Tiếng nói Việt Nam ra đời và nhanh chóng thu hút được sự quan tâm của công chúng, một lần nữa khẳng định vai trò của tương tác trong phát thanh Sở dĩ chương trình này thành công là vì luôn đem lại những thông tin nhanh nhất, có lợi trực tiếp tới người nghe Ngoài ra, họ cũng chính là người cung cấp thông tin cho chương trình Từ khi

ra đời cho đến nay, kênh VOV giao thông luôn tạo dựng được hình ảnh uy tín trong lòng thính giả

Trong phát thanh truyền thống, một chương trình phải trải qua rất nhiều công đoạn mới có thể lên sóng Theo TS Đặng Thị Thu Hương trong bài viết

“Quá trình phát triển và một số hướng tiếp cận công chúng hiện đại của phát thanh”, được in trong cuốn “Báo chí những vấn đề lý luận và thực tiễn” thì phát thanh truyền thống phải trải qua 7 công đoạn (1 Phỏng vấn, đi thu thập thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, 2 Với những nội dung tư liệu đó, phóng viên thực hiện viết tin bài, 3 Tin bài viết xong được trưởng phòng phê duyệt,

4 Ban biên tập duyệt một lần nữa theo cấu trúc chương trình buổi phát, 5 Thực hiện thu thanh văn bản đã được duyệt Băng thu thanh đến đây mới được gọi là “bán thành phẩm”, 6 Biên tập viên mang bán thành phẩm đó đến phòng pha âm “hòa âm” Tại đây, băng ghi phỏng vấn, âm nhạc, tiếng động

sẽ được ghép với phần lời của băng “bán thành phẩm” để cho ra đời một băng thành phẩm hoàn chỉnh, 7 Biên tập viên mang băng thành phẩm đã xong sang phòng phát sóng Thông tin này mới đến được bạn nghe đài”[6, Tr.99]

Như vậy, một chương trình phát thanh truyền thống phải trải qua rất nhiều công đoạn trước khi được phát sóng Từ đó, thông tin gần như không có

độ nóng và không thể cập nhật ngay đến người nghe Bên cạnh đó, âm thanh của chương trình cũng gần như bị bó hẹp, chỉ dừng lại ở tiếng của phát thanh viên và đôi khi là thêm một phần nhỏ từ phía biên tập viên

Với những chương trình phát thanh trực tiếp mang tính tương tác cao, độ

mở được thể hiện rõ ràng hơn khi nào hết Ở đó, chương trình không đơn thuần là phát sóng một chiều, kịch bản không được hoàn thiện trọn vẹn từ trước Những chương trình như vậy chỉ có một phần nhỏ là được định hướng

từ trước Phần còn lại, quyết định đến sự thành công của chương trình lại nằm

ở thính giả

1.3.2.2 Nội dung thông tin đa dạng, sống động, gần gũi

Báo chí là kênh thông tin chính thống, cung cấp nguồn tin về mọi mặt cho thính giả Vì vậy, đối với bất kỳ thể loại báo chí nào thì yếu tố thông tin cũng được đặt lên hàng đầu Tuy nhiên, thính giả đang ngày một khó tính, họ không chỉ muốn tiếp nhận thông tin đơn giản mà đòi hỏi cách truyền tải thông tin của báo chí cũng thật hấp dẫn, sống động Và đây cũng là ưu điểm mà chương trình phát thanh tương tác cao có thể làm được, cũng chính là thế mạnh so với phát thanh truyền thống

Một chương trình phát thanh mang tính tương tác cao sẽ có sự tham gia của nhiều nhóm đối tượng Thay vì phát sóng theo kiểu truyền thống, đơn thuần là thính giả chỉ có thể tiếp nhận thông tin một chiều từ phía phát thanh viên, chương trình phát thanh có sự tương tác sẽ giúp thính giả nhận được nhiều luồng thông tin đa dạng hơn

Trong những chương trình phát thanh trực tiếp mang tính tương tác cao, thông tin được truyền tải đến người nghe từ nhiều nguồn và có sự trao đổi qua lại Ví dụ như trong chương trình Gặp thầy thuốc nổi tiếng, thính giả có thể chia sẻ về căn bệnh mình mắc phải Từ đó, thính giả cũng nhận được sự tư vấn trực tiếp của khách mời trong phòng thu, để những thính giả khác mắc bệnh tương tự tham khảo và biết cách trị bệnh

Khi độ tương tác của phát thanh được phát huy, thông tin được cập nhật nhanh chóng thì nhiều người cho rằng, độ thân mật của phát thanh sẽ giảm đi Tuy nhiên, quan niệm này hoàn toàn sai lầm Sự thân mật của phát thanh được thể hiện theo một hình thức khác, và thường xuất hiện trong những chương trình mang chính chất chia sẻ cao Các chương trình ra đời mà tính chất gần gũi và gắn bó với thính giả có thể kể tên như “60 phút bạn và tôi” hay ngay cả “Gặp thầy thuốc nổi tiếng” của đài PT- TH Hà Nội Đây là một ví

dụ điển hình cho sự gần gũi của phát thanh tương tác

1.3.3.2 Thông tin mang tính chất tư vấn, chỉ dẫn

Phát thanh hiện đại ngày càng chứng tỏ được ưu thế của mình trong việc truyền tải thông tin đến với thính giả Hầu hết các chương trình đều nhằm đáp ứng nhu cầu của công chúng, chứ không như phát thanh truyền thống chỉ phát thông tin một chiều

Tuy nhiên, nhu cầu của thính giả luôn đa dạng và phong phú Vì vậy, báo chí đặc biệt là phát thanh với tính thân mật cao cần phải định hướng thông tin cho thính giả, cung cấp những thông tin có lợi nhất trong cuộc sống Trong biển thông tin đầy ắp như hiện nay, đôi khi thính giả không thể xác định được thông tin nào là đúng Vì thế, phát thanh cần phải có định hướng rõ ràng cho thính giả của mình Một trong những yếu tố phục vụ tốt cho việc định hướng đó là tăng cường yếu tố tương tác cho chương trình phát thanh

Về đặc điểm thông tin mang tính chất tư vấn, chỉ dẫn có thể thấy được thể hiện rõ ràng trong những chương trình mang tính chất chỉ đường hay tư vấn về sức khỏe Một trong những kênh nổi bật chúng ta có thể kể đến ở đây

là kênh 3- JoyFM của Đài PT- TH Hà Nội Đây là kênh phát thanh được xây dựng với lối hiện đại, trong đó yếu tố tư vấn được đặt lên hàng đầu

Ví dụ, chương trình “Thầy thuốc JoyFm” hay “Lời thì thầm” được phát trực tiếp, trong đó, toàn bộ nội dung mang tính chất tư vấn vô cùng hữu ích đối với thính giả Qua chương trình này, thính giả có thể trò chuyện với các chuyên gia về sức khỏe, giới tính để được giải đáp thắc mắc ngay lập tức Đây

là dạng chương trình phát thanh có sự tham gia của cả khách mời và thính giả,

thông qua tương tác bằng điện thoại Những chương trình như vậy vừa mang tính chất riêng tư, cũng vừa mang tính chất đại chúng cao

Cùng so sánh với phát thanh truyền thống trước kia, gần như mang nặng tính tuyên truyền hơn Càng ngày, với xu thế phát triển ngày một hiện đại, nắm bắt được tâm lý và nhu cầu của người nghe, những chương trình tương tác mang tính chất tư vấn, phát trực tiếp xuất hiện ngày một nhiều và mang lại nhiều điều thiết thực cho thính giả Thay vì phải dành thời gian đến gặp trực tiếp chuyên gia, thính giả chỉ cần ngồi một chỗ, gọi điện là có thể giải đáp được thắc mắc của mình

1.3.3.4 Sử dụng nguồn nhân lực cao, công nghệ hiện đại

Trong chương trình phát thanh trực tiếp mang tính tương tác cao, yếu tố con người luôn là nhân tố quan trọng và quyết định sự thành bại của chương trình đó Với lối làm phát thanh mới, đội ngũ làm phát thanh cũng cần phải thích nghi sao cho phù hợp

Nếu như với phát thanh truyền thống, sản xuất chương trình phải trải qua nhiều khâu thì trong phát thanh trực tiếp đã được rút ngắn chỉ còn 3 khâu là lên kịch bản, thực hiện chương trình, phát sóng Trong quy trình mới này, các thành viên trong nhóm sản xuất cần phải có sự đồng bộ, cùng có trách nhiệm với sản phẩm cuối cùng là chương trình phát thanh hoàn thiện Vì vậy, mối quan hệ giữa các thành viên trong nhóm vô cùng chặt chẽ, phối hợp nhịp nhàng với nhau

Trước hết, đội ngũ phóng viên, biên tập viên cần phải có chuyên môn nghề nghiệp vững chắc, độ nhanh nhạy cao trong quá trình làm phát thanh Biên tập viên sẽ kiêm luôn nhiệm vụ của người dẫn chương trình, kết nối với thính giả để thính giả có thể bày tỏ quan điểm của mình trên sóng Đối với những chương trình phát thanh trực tiếp mang tính chất tư vấn, biên tập viên cần có sự am hiểu về chương trình mà mình tham gia, kết nối khách mời với thính giả trong quá trình giao lưu, tương tác Qua đây, chúng ta thấy được bản lĩnh của biên tập viên cần phải vững vàng, có khả năng xử lý tình huống bất ngờ một cách nhanh nhạy,

Bên cạnh nguồn lực con người thì một trong những yếu tố hỗ trợ cho việc tương tác có hiệu quả là công nghệ máy móc hiện đại Cùng với xu hướng phát triển của phát thanh trên thế giới, phát thanh ở Việt Nam đang ngày một đổi mới trong công nghệ sản xuất, hoàn thiện để có thể ứng dụng trong sản xuất phát thanh hiện đại nói chung và phát thanh trực tiếp nói riêng

Sự phát triển của công nghệ số đã tạo ra ngày một nhiều các phương tiện truyền thông khác nhau, giúp cho khán thính giả thuận tiện hơn trong tiếp nhận thông tin, giải trí; các cơ quan truyền thông không ngừng nâng cao chất lượng thông tin, nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng đa dạng của công chúng Điều đó đòi hỏi Đài TNVN nói chung hay các đài địa phương như Đài PT- TH Hà Nội thực sự làm chủ được công nghệ phát thanh, truyền hình hiện đại; các hệ phát thanh của Đài tiếp tục đổi mới, điều chỉnh để thực sự bắt kịp với phát thanh hiện đại trên thế giới

Rõ ràng, trong chương trình phát thanh trực tiếp mang tính tương tác cao đòi hỏi sử dụng công nghệ hiện đại Đây chính là đặc trưng cơ bản, ảnh hưởng lớn đến sự thành bại của một chương trình

1.4 Giới thiệu khái quát về hai chương trình trong diện khảo sát

Để có cái nhìn tổng quát về phát thanh trực tiếp mang yếu tố tương tác cao trên sóng Đài PT- TH Hà Nội, với sự trợ giúp của một số nhà báo ở Đài PT- TH Hà Nội, tác giả đã tiến hành khảo sát ở 3 kênh phát thanh là Kênh 1, Kênh 2, Kênh 3

Sau khi khảo sát, tác giả lựa chọn được hai chương trình phù hợp để đưa

ra khảo sát, nghiên cứu sâu là 60 phút bạn và tôi và Gặp thầy thuốc nổi tiếng

1.4.1 Chương trình “60 phút bạn và tôi”

Chương trình 60 phút Bạn và Tôi của Đài PT- TH Hà Nội được phát trực

tiếp trên sóng FM tần số 90 Mhz từ 9 giờ đến 10 giờ chủ nhật hàng tuần và được phát la ̣i vào tối thứ 5 tuần kế tiếp

Chương trình được xây dựng m ột tuần m ột số với hình thức phát thanh trực tiếp Thính giả có thể chia sẻ những ý kiến cũng như những hiểu biết của

bản thân về chủ đề của chương trình thông qua số điê ̣n thoa ̣i Người dẫn có vai trò là người gợi mở, chia sẻ và đồng cảm với thính giả

Trong mỗi chương trình sẽ có mô ̣t chủ đề để các ba ̣n trẻ cùng bàn luâ ̣n , chia sẻ ý kiến cá nhân của mình Chủ đề của chương trình tuầ n này thường được thông báo trong chương trình lần trước thông qua mô ̣t đoa ̣n ki ̣ch truyền thanh ngắn hoă ̣c mô ̣t đoa ̣n quảng cáo

 Nô ̣i dung chương trình

Nô ̣i dung của chương trình được hình thành trực tiếp với quá trình lên sóng Chính người dẫn và thính giả tham gia chương trình cùng trao đổi , trò chuyê ̣n ta ̣o nên nô ̣i dung của chương trình Mỗi tuần, chương trình sẽ đưa ra

mô ̣t chủ đề liên quan trực tiếp tới giới trẻ như tình yêu , sứ c kh ỏe hoă ̣c những vấn đề đang được giới trẻ quan tâm để thính giả cùng trao đổi và bàn luâ ̣n Ngoài ra, mô ̣t số chương trình có sự tham gia của khách mời sẽ cung cấp mô ̣t lượng kiến thức bổ ích cho thính giả

Viê ̣c lựa cho ̣n chủ đề của chương trình là rất quan trọng Chủ đề hay, hấp dẫn và thời sự sẽ thu hút được sự quan tâm và tham gia chương trình của thính giả Vì vậy, chủ đề của chương trình thường được đưa ra bàn bạc kỹ lưỡng giữa những người thực hiê ̣n

 Các nhóm chủ đề của chương trình

Trong 57 chương trình được khảo sát đều có liên quan đến mọi mặt trong đời sống của giới trẻ

- Về tình yêu: 12 chủ đề (chiếm 21%)

- Về ứng xử với các mối quan hệ trong cuộc sống : 13 chủ đề (chiếm 23%)

- Vấn đề thời sự và những ngày đặc biệt: 8 chủ đề (chiếm 16%)

vâ ̣y, những chủ đề về tình yêu được đề câ ̣p trong chương trình khá nhiều vì nhóm chủ đề này dễ chia sẻ và nhiều thính giả trẻ quan tâm

Các chương trình về tình yêu luôn nhận được rất nhiều cuộc gọ i đến của

thính giả Chương trình số 216 với chủ đề “Ý tưởng tỏ tình” có 16 cuô ̣c go ̣i đăng ký tham gia chương trình , chương trình số 260 với chủ đề “ Thế nào là tình yêu” có 18 cuô ̣c go ̣i Như vâ ̣y có thể thấy sức hấp dẫn của nhữ ng chương

trình trong nhóm chủ đề về tình yêu là rất lớn

Nắm bắt được mong muốn của giới trẻ , những người thực hiê ̣n chương trình không ngừng tìm hiểu để đưa những chủ đề thú vị về tình yêu vào thực hiê ̣n Trong 57 chương trình tác giả thực hiện khảo sát có 12 chương trình với chủ đề về tình yêu Xét tổng thể các tháng riêng biê ̣t , trung bình mỗi tháng đều có một chương trình thuộc nhóm chủ đề này Những chủ đề về tình yêu khá phù hợp với suy nghĩ của giới trẻ và đều là những vấn đề đang được giới trẻ quan tâm Các chủ đề về tình yêu thường được sắp xếp xen kẽ với các chủ

đề khác nên không gây nhàm chán cho thính giả

Nhóm chủ đề về ứng xử với các mối quan hệ trong cuộc sống

Với mục tiêu thu hút khán giả, phát thanh hiện đại phải xuất phát từ chính nhu cầu của người nghe đài Phải hiểu họ muốn gì, cần gì, và từ đó xây

dựng chương trình trên nhu cầu đó

Trong cuô ̣c sống, giới trẻ có nhiều mối quan hê ̣ như tình yêu, tình bạn, tình thầy trò, mối quan hê ̣ với gia đình Chính vì vậy những chủ đề được lựa chọn trong chương trình cũng rất phong phú, đề cập tới nhiều khía cạnh khác nhau và

liên quan trực tiếp tới giới trẻ

Viê ̣c lựa cho ̣n chủ đề được những người thực hiê ̣n chương trình sắp xếp khá hợp lý và cân đối Nhóm những chủ đề liên quan tới các mối quan hệ trong

cuộc sống chiếm 13 chương trình

Thời gian luận văn thực hiê ̣n cuô ̣c khảo sát, nhiều chương trình đề câ ̣p tới

các vấn đề mà giới trẻ quan tâm trong cuộc sống như “Tiền bạc làm bạn bè khó xử”, “Ứng xử nơi công sở” Trong những chương trình dạng như thế này, thính giả sẽ trang bị được cho mình thêm những kỹ năng cần thiết trong cuộc sống

Nhóm chủ đề thời sự và những ngày đặc biệt

Những chủ đề mang tính thời sự cũng được những người thực hiê ̣n

chương trình khá quan tâm Những ngày đă ̣c biê ̣t đều có những chương trình dành riêng cho ngày đó Ví dụ như chương trình “Ngày lễ tình yêu”,”Cảm xúc cuối năm”, “Lời yêu thương”, “Nhớ ơn thầy cô”

Nhóm chủ đề khác

Bên cạnh những nhóm chủ đề kể trên, những chủ đề được lựa cho ̣n trong chương trình đều rất phong phú, đề cập tới nhiều khía cạnh k hác nhau và liên quan trực tiếp tới giới trẻ Một số chương trình hấp dẫn, nhận được sự quan tâm của thính giả như “ Giới trẻ cuồng sao”, “Cám dỗ khi sống xa nhà”, “Đàn ông làm đẹp”

Theo nhà báo Đặng Nguyệt Quế, đạo diễn chương trình 60 phút Bạn và Tôi của đài PT- TH Hà Nội thì “Chủ đề cũng có thể là do các bạn thính giả yêu cầu Các bạn có thể gọi điện qua số điện thoại của chương trình, sau đó bạn nói ra các ý tưởng về chủ đề hay các vấn đề các bạn đang quan tâm Khi tập hợp mà thấy rất nhiều người nói về vấn đề đó hay qua các kênh thông tin khác mà thấy các chủ đề đó là các chủ đề mà các bạn quan tâm thì chương trình sẽ làm.”

 Hình thức chương trình

Chương trình được xây dựng theo phương thức phát thanh trực tiếp có sự tương tác giữa người dẫn và thính giả, hoặc thính giả với khách mời thông qua hệ thống điện thoại

 Kết cấu chương trình

(Thời lượng các mục của chương trình chỉ mang tính ước lượng)

Với kết cấu như t rên, 60 phút Bạn và Tôi được chia làm ba đợt trò

chuyê ̣n chính Mỗi đợt trò chuyê ̣n được cắt nhau bằng bài hát và quảng bá chương trình đang thực hiê ̣n Hết mô ̣t đợt trò chuyê ̣n , người dẫn sẽ tóm lược những ý kiến cơ bản củ a thính giả và mời go ̣i thính giả tiếp tu ̣c tham gia chương trình

Phút thứ 55 của chương trình sẽ là quảng bá hoặc voxpop hay kịch truyền thanh để giới thiê ̣u và mời go ̣i thính giả tha m gia chương trình tuần sau

Phút thứ 58 của chương trình, người dẫn sẽ tóm lược la ̣i ý kiến của tất cả thính giả trong chương trình và chào kết thúc

 Nhóm thực hiện và đối tượng tham gia chương trình

Nhóm thực hiện chương trình

- Chỉ đạo sản xuất : Là người chị u trách nhiê ̣m chính của chương trình , bảo

đảm chương trình thực hiê ̣n đúng hướng, đúng mu ̣c đích đề ra

Quảng bá chương trình tuần sau 2 phút