Tìm hiểu các hoạt động can thiệp của Ngân hàng nhà nước đối với thị trường tiền tệ hiện nay và cơ sở pháp lý cho sự can thiệp này

Thông qua các hoạt động trên thị trường tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã thực hiện điều tiết tiền tệ nhằm thực thi chính sách tiền tệ quốc gia.. Với những cam kết này đặt ra cho h

MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU

NỘI DUNG

I CƠ SỞ PHÁP LÝ

1 Thị trường tiền tệ

1.1 Khái niệm thị trường tiền tệ:

1.2 Các yếu tố cấu thành thị trường tiền tệ

2 Cơ sở kinh tế - xã hội tác động đến thị trường tiền tệ

3 Hệ thống các văn bản pháp luật

II MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ HIỆN NAY

1 Hoạt động của Ngân hàng nhà nước can thiệp vào thị trường tiền tệ với vai trò là chủ tịch của thị trường

1.1 Điều hành thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia

1.2 Điều hành tỷ giá và quản lý ngoại hối

1.3 Hoạt động thanh tra, giám sát

2 Hoạt động của Ngân hàng nhà nước can thiệp vào thị trường tiền tệ với tư cách là Ngân hàng của các Tổ chức tín dụng

2.1 Hoạt động tín dụng

2.2 Hoạt động điều hành thị trường tiền tệ, thực hiện nghiệp vụ thị trường mở 2.3 Hoạt động mở tài khoản, thanh toán và ngân quỹ

2.4 Ngân hàng nhà nước tổ chức hệ thống thông tin và làm dịch vụ thông tin ngân hàng

III MỘT SỐ GIẢI PHÁP BÌNH ỔN THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC TRONG THỜI GIAN TỚI

1 Thực trạng về thị trường tiền tệ hiện nay

2 Một số giải pháp để ổn định thị trường tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước trong thời gian tới

KẾT BÀI

LỜI MỞ ĐẦU

Thị trường tiền tệ Việt Nam đã được hình thành và từng bước hoàn thiện gắn liền với tiến trình đổi mới và phát triển nền kinh tế đất nước Cho đến nay, mặc dù thị trường tiền tệ Việt Nam chưa thực sự phát triển, nhưng nó đã đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết cung cầu về nguồn vốn ngắn hạn nhằm hỗ trợ cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, đời sống của các chủ thể trong nền kinh tế Đặc biệt, thị trường đã thực hiện chức năng cân đối, điều hòa nguồn vốn giữa các ngân hàng, góp phần hỗ trợ cho các ngân hàng đảm bảo khả năng thanh toán, hoạt động

an toàn và hiệu quả Thông qua các hoạt động trên thị trường tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã thực hiện điều tiết tiền tệ nhằm thực thi chính sách tiền tệ quốc gia Để hiểu hơn vấn đề này, trong khuôn khổ bài viết, nhóm chúng tôi sẽ

nghiên cứu vấn đề“Tìm hiểu các hoạt động can thiệp của Ngân hàng nhà nước đối với thị trường tiền tệ hiện nay và cơ sở pháp lý cho sự can thiệp này”

NỘI DUNG

I CƠ SỞ PHÁP LÝ

1 Thị trường tiền tệ

1.1 Khái niệm thị trường tiền tệ:

Thị trường tiền tệ được biết đến là thị trường vốn ngắn hạn, nơi diễn ra các

hoạt động của cung và cầu về vốn ngắn hạn bao gồm cả trái phiếu ngắn hạn, có kỳ hạn tức là mua bán những món nợ ngắn hạn rủi ro thấp, tính thanh khoản cao Thị trường tiền tệ là thị trường phi tập trung tại các phòng kinh doanh của các ngân hàng và các công cụ kinh doanh đầu tư chuyên nghiệp thông qua mạng lưới điện thoại, internet rộng lớn Các nghiệp vụ trên thị trường tiền tệ là nghiệp vụ chuyển giao vốn có khả năng thanh toán cao, ít xảy ra rủi ro đối với người đầu tư

1.2 Các yếu tố cấu thành thị trường tiền tệ:

Có thể thấy rằng, thị trường tiền tệ Việt Nam hiện nay đã có các bộ phận cấu thành của thị trường đã hình thành ở một mức độ nhất định Đó chính là thị trường nội tệ và ngoại tệ liên ngân hàng, thị trường đấu thầu tín phiếu Kho bạc, các hoạt động nghiệp vụ tiền tệ của NHNN như nghiệp vụ cho vay của NHNN dưới các hình thức cho vay cầm cố, chiết khấu giấy tờ có giá, hoạt động nghiệp vụ thị trường mở, nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ…thành viên tham gia thị trường, hàng hoá giao dịch trên thị trường cũng như doanh số hoạt động của các nghiệp vụ thị trường tiền tệ đều được từng bước mở rộng: hoạt động của thị trường đã từng bước được hiện đại hoá, đáp ứng được yêu cầu hội nhập Trước hết, cần phải kể đến thị trường nội tệ và ngoại tệ liên ngân hàng, nơi thực hiện hiện việc điều tiết vốn ngắn hạn bằng đồng Việt Nam và ngoại tệ giữa các ngân hàng

Thị trường nội tệ liên ngân hàng được hình thành từ năm 1993 dưới hình

thức ban đầu là một thị trường tập trung, có tổ chức qua Ngân hàng Nhà nước Tuy nhiên, từ năm 1997, hoạt động của thị trường diễn ra theo hình thức các ngân hàng trực tiếp vay mượn lẫn nhau không thực hiện thông qua Ngân hàng Nhà nước Nhìn chung, các ngân hàng thường có quan hệ với nhau đã dựa trên mức độ tín nhiệm để thoả thuận phương thức giao dịch, thời hạn, lãi suất cũng như các điều kiện đảm bảo

tiền vay Đến nay, phần lớn các giao dịch liên ngân hàng được thực hiện dưới các hình thức tín chấp, bảo đảm bằng số dư tiền gửi đối ứng tại ngân hàng cho vay… thậm chí một số ngân hàng đã thực hiện quan hệ vay mượn dưới hình thức gửi tiền lẫn nhau Cho đến nay, doanh số hoạt động trên thị trường đã tăng đáng kể, phương thức giao dịch của thị trường ngày càng đổi mới, hầu hết các giao dịch đều thực hiện qua mạng

Thị trường ngoại tệ liên ngân hàng: Từ khi chính thức hình thành năm 1994

đến nay, thị trường đã có những chuyển động đáng kể, đóng vai trò người mua bán cuối cùng Ngân hàng Nhà nước thực hiện can thiệp thị trường khi cần thiết nhằm thực hiện mục tiêu chính sách tiền tệ trong từng thời kỳ Từ năm 1999 đến nay, bên cạnh việc điều hành linh hoạt tuỷ giá, việc Ngân hàng Nhà nước thực hiện các biện pháp can thiệp kịp thời trên thị trường đã hỗ trợ cho các ngân hàng cân đối ngoại tệ

và đặc biệt là góp phần ổn định tỷ giá, tăng dự trữ ngoại hối của Nhà nước

2 Cơ sở kinh tế - xã hội tác động đến thị trường tiền tệ

2.1 Cơ sở kinh tế

Chính sách tiền tệ quốc gia là một bộ phận hữu cơ cấu thành chính sách kinh

tế - tài chính quốc gia Trong hệ thống chính sách kinh tế - tài chính, ngoài chính sách tiền tệ quốc gia còn có nhiều chính sách khác như chính sách tài khóa, chính sách thuế, chính sách kinh tế đối ngoại, chính sách thu nhập,… Các chính sách vĩ

mô này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau và mỗi chính sách đều có vị trí và vai trò riêng của nó Trong đó, chính sách tiền tệ quốc gia có vai trò hết sức to lớn nhằm điều hòa, kiểm soát lượng tiền cung ứng cho nền kinh tế Để đạt được các mục tiêu kinh tế vĩ mô đã hoạch định trong một thời kỳ nhất định, Chính phủ cần phải phối kết hợp sử dụng nhiều chính sách trong đó có chính sách tiền tệ quốc gia Ngân hàng trung ương là người hoạch định và vận hành chính sách tiền tệ quốc gia Do chính sách tiền tệ luôn hướng vào việc thay đổi lượng tiền cung ứng cho nền kinh tế nên chủ thể nào thực hiện chức năng phát hành tiền và điều hòa lưu thong tiền tệ thì chủ thể đó phải trực tiếp vạch ra và thực hiện chính sách tiền tệ Theo quy định của luật Ngân hàng nhà nước, mặc dù thẩm quyền quyết định chính sách tiền tệ là Quốc hội nhưng Ngân hàng nhà nước Việt nam với tư cách là ngân hàng trung ương có trách nhiệm xây dựng dự án chính sách tiền tệ quốc gia để xem xét trình Quốc hội

và ngân hàng nhà nước là cơ quan trực tiếp tổ chức thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia sau khi đã được Quốc hội phê duyệt Mục tiêu tổng quát của chính sách tiền tệ quốc gia là ổn định giá trị đồng tiền (bao gồm ổn định sức mua đối nội và sức mua đối ngoại của đồng tiền quốc gia, nó được thể hiện qua việc kiểm soát lạm phát và ổn định tỉ giá hối đoái) và góp phần thực hiện một số mục tiêu kinh tế vĩ mô khác như: tăng trưởng kinh tế, công ăn việc làm,… Trong bất kì một nước nào thì

hệ thống tài chính – ngân hàng đều được coi là hệ thần kinh của cơ thể sống là nền kinh tế quốc dân Tuy nhiên mỗi nền kinh tế đều có những đặc điểm riêng của mình, phụ thuộc vào chế độ chính trị và chính sách kinh tế theo từng thời kì Ngoài ra còn một số yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động can thiệp của ngân hàng đó là:

- Thực hiện chính sách cam kết mở cửa, chính phủ cho phép các tổ chức tín dụng nước ngoài hoạt dộng trong lĩnh vực ngân hàng với những hình thức và cách thức

đa dạng Với những cam kết này đặt ra cho hệ thống pháp luật việt Nam nhiều nhiệm vụ cùng với trách nhiệm quản lý và quyền hạn của ngân hàng nhà nước trong các hoạt động như tiền tệ, tài chính…

- Đối với Thị trường tiền tệ số lượng tổ chức tín dụng cung ứng dịch vụ trên thị trường còn hạn hẹp

- Nhu cầu mở rộng phạm vi, hình thức kinh doanh, nhu cầu về vốn trong kinh doanh của các ngân hàng ngày càng gia tăng là một trong những yêu cầu thực tế của bất kì chủ thể kinh doanh nào khi thị trường phát triển

2.2 Cơ sở xã hội

Ngân hàng trung ương ra đời là đòi hỏi tất yếu khách quan của quá trình hoạt động tín dụng và sản xuất, kinh doanh trong nền kinh tế hàng hóa Chính trị có vững mạnh hay không dựa vào ngân hàng trung ương có vai trò và ảnh hưởng quan trọng đối với sự thịnh vượng hay suy thoái của nền kinh tế Nhà kinh tế học người Mỹ P.Samuelson đã cho rằng: Ngân hàng trung ương là một trong ba phát minh vĩ đại nhất với lịch sử phát triển của xã hội loài người bên cạnh lửa và bánh xe Ngân hàng trung ương chịu trách nhiệm cung ứng tiền vào lưu thong và điều hòa lưu thong tiền

tệ quốc gia Với vai trò này, thong qua các nghiệp vụ đặc thù riêng của mình như nghiệp vụ thị trường mở, nghiệp vụ tái cấp vốn hay nghiệp vụ ngoại hối, Ngân hàng trung ương thực hiện cung ứng phương tiện thanh toán cho nền kinh tế (nghiệp vụ phát hành tiền) đưa them tiền vào lưu thông hoặc rút tiền khỏi lưu thông theo nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kì (nghiệp vụ điều hòa lưu thông tiền

tệ trong quá trình thực thi chính sách tiền tệ quốc gia) nhằm điều chỉnh tốc độ tăng trưởng và xư hướng phát triển của nền kinh tế đất nước trong từng giai đoạn lịch sử Ngân hàng trung ương bảo đảm sự vận hành an toàn, hiệu quả của hệ thống ngân hành trong nền kinh tế thông qua việc thực hiện chức năng quản lí, giám sát đối với hoạt động ngân hàng Với chức năng quản lí nhà nước đối với hệ thống tiền tệ, ngân hàng nhà nước không chỉ giữ cho hệ thống tổ chức tín dụng hoạt động an toàn, có hiệu quả mà còn đảm bảo sự ổn định xã hội Mặt khác do chức năng đặc thù của mình, Ngân hàng trung ương có vai trò quan trọng trong việc hoạch định và tổ chức thực thi các chương trình, kế hoạch hay chính sách phát triển kinh tế xã hội đất nước như chính sách tài chính – ngân hàng, chính sách phát triển kinh tế xã hội, đặc biệt là chính sách tiền tệ quốc gia

3 Hệ thống các văn bản pháp luật

Hệ thống văn bản pháp luật có một vai trò rất quan trọng đối với sự vận hành

và phát triển của thị trường tài chính - ngân hàng Hệ thống pháp luật này gồm luật

và các văn bản dưới luật Nếu khuôn khổ pháp lý còn có những bất cập thiếu đồng

bộ sẽ cản trở sự phát triển và tính hiệu quả của thị trường tiền tệ và ngược lại, nếu

hệ thống văn bản pháp luật đồng bộ, hợp lý sẽ góp phần tạo hành lang pháp lý để Ngân hàng trung ương tiến hành chính sách tiền tệ hiệu quả Hoạt động can thiệp của Ngân hàng nhà nước đối với thị trường tiền tệ được thể hiện:

1 Luật ngân hàng nhà nước Việt Nam năm 2010 tại: Điều 2, Điều 3, khoản 6 Điều 4, Điều 11, Điều 12, Điều 24

2.Thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư số 08/2005/TT-NHNN ngày 30/12/2005 của Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn thực hiện Nghị định số 48/2001/NĐ-CP ngày 13/8/2001 về tổ chức và hoạt động của Quỹ tín dụng nhân dân và Nghị định số 69/2005/NĐ-CP ngày 26/5/2005 của Chính phủ về việc sửa đổi, bổ sung một số Điều của Nghị định số 48/2001/NĐ-CP ngày 13/8/2001 của

Chính phủ về tổ chức và hoạt động của Quỹ tín dụng nhân dân

3.Quyết định của Thống đốc Ngân hàng nhà nước số 127/2005/QĐ-NHNN ngày 3/2/2005 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng ban hành theo Quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN ngày 31/12/2001 Điều 1

4 Quyết định Số 351/2004/QĐ-NHNN ngày 07/04/2004 của Thống đốc

Ngân hàng Nhà nước về việc ban hành Quy chế về môi giới tiền tệ Tại Điều 6 Cơ

quan cấp Giấy phép hoạt động môi giới: “Ngân hàng Nhà nước (Vụ Các Ngân hàng hoặc Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phố) cấp và thu hồi Giấy phép hoạt động môi giới (sau đây gọi tắt là Giấy phép)”

5 Quyết định Số 923/QĐ-NHNN ngày 20/7/2004 của Thống đốc NHNN về lãi suất tiền gửi dự trữ bắt buộc đối với các TCTD

6 Thông tư số 02/2009/TT-NHNN Quy định chi tiết thi hành việc hỗ trợ lãi suất cho các tổ chức và cá nhân vay vốn ngân hàng để sản xuất - kinh doanh

7 Thông tư số 21/2009/TT-NHNN Sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông

tư số 05/2009/TT-NHNN ngày 7/4/2009 của Ngân hàng Nhà nước Việt Namquy định chi tiết thi hành việc hỗ trợ lãi suất đối với các tổ chức, cá nhân vay vốn trung, dài hạn ngân hàng thực hiện đầu tư mới để phát triển sản xuất - kinh doanh

8 1436/NHNN-CSTT - Hướng dẫn cụ thể một số điểm về cơ chế hỗ trợ lãi suất

II MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ HIỆN NAY

1 Hoạt động của Ngân hàng nhà nước can thiệp vào thị trường tiền tệ với vai trò là chủ tịch của thị trường

Thị trường tiền tệ là thị trường vốn ngắn hạn, luân chuyển vốn linh hoạt, tuy nhiên, chính từ sự linh hoạt này làm sự kiểm soát nguồn vốn ở đây trở nên khó khăn Chính vì vậy, với vai trò như chủ tịch thị trường tiền tệ, ngân hàng nhà nước

đã chỉ đạo, phối hợp với các ngân hàng trung gian để quản lý nguồn vốn này

1.1 Điều hành thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia

Trước hết phải kể đến hoạt động điều hành chính sách tiền tệ quốc gia Hoạt động của ngân hàng liên quan đến sự ổn định hay thay đổi của tiền tệ về lưu lượng, chi phí và giá trị Vì những thay đổi nói trên tác động đến giá cả hàng hóa và giá trị tài sản, thu nhập của nhân dân Do tiền không tự nó sinh ra mà cũng không tự nó biến đi, mọi thay đổi của nó đều do bàn tay của hệ thống tạo ra nó là ngân hàng trong cái mà chúng ta gọi là “chính sách tiền tệ” Tất cả các ngân hàng nhà nước

của các quốc gia trên thế giới hiện nay đều có những mục tiêu khá giống nhau trong việc thiết kế chính sách tiền tề và điều tiết cung ứng, quản lý tiền tệ Mục tiêu này hướng tới sự ổn định và tăng cường khả năng khai thác, sáng tạo của nền kinh tế Chính điều này đã đặt ra sự cần thiết của việc quản lý tiền tề từ các ngân hàng trung ương Việc quản lý của ngân hàng nhà nước Việt Nam chủ yếu diễn ra trong hoạt động tăng hoặc giảm cung tiền, tức là hoạt động điều tiết phát hành tiền phù hợp với yêu cầu của xã hội Để thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia hiệu quả, Ngân hàng Nhà nước sẽ kết hợp linh hoạt các công cụ, đó là: tái cấp vốn, lãi suất, dự trữ bắt buộc, tỷ giá hối đoái, nghiệp vụ thị trường mở và các công cụ khác Việc sử dụng linh hoạt các công cụ trên sẽ giúp Ngân hàng Nhà nước kiểm soát được thị trường tiền tệ

Thực tế đã cho thấy, ngay từ đầu năm 2011, thực hiện Kế hoạch triển khai của ngành Ngân hàng nhằm thực hiện Nghị quyết số 02/NQ-CP ngày 9/01/2011 của Chính phủ về những giải pháp chủ yếu chỉ đạo, điều hành thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2011, Ngân hàng Nhà nước đã có những điều chỉnh trong điều hành chính sách tiền tệ nhằm chủ động kiểm soát lạm phát và bảo đảm ổn định thị trường tiền tệ Cụ thể:

- Điều chỉnh tăng lãi suất tái cấp vốn, lãi suất cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên ngân hàng và cho vay bù đắp thiếu hụt vốn trong thanh toán bù trừ, lãi suất kỳ hạn 7 ngày trên nghiệp vụ thị trường mở từ mức 9%/năm lên mức 11%/năm

- Điều hành linh hoạt các công cụ chính sách tiền tệ (nghiệp vụ thị trường

mở, tái cấp vốn, hoán đổi ngoại tệ) nhằm hỗ trợ vốn thanh toán cho các tổ chức tín dụng, đáp ứng khả năng chi trả trong dịp Tết Nguyên đán Tân Mão

- Điều chỉnh tăng 9,3% tỷ giá bình quân liên ngân hàng từ mức 18.932 lên mức 20.693 VND/USD áp dụng tại ngày 11/02/2011 và thu hẹp biên độ ấn định tỷ giá giao dịch của các tổ chức tín dụng so với tỷ giá bình quân liên ngân hàng từ ± 3% xuống ± 1%

- Chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phố phối hợp với các cơ quan chức năng triển khai các đợt kiểm tra và đề nghị Uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố phối hợp chỉ đạo việc kiểm tra, xử lý các trường hợp đầu cơ, găm giữ, kinh doanh trái pháp luật vàng, ngoại tệ làm rối loạn thị trường

Sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết 11/NQ-CP ngày 24/2/2011 về những giải pháp chủ yếu tập trung kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội, Ngân hàng Nhà nước đã triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp điều hành chính sách tiền tệ chặt chẽ, thận trọng nhằm kiểm soát chặt chẽ tốc độ tăng tưởng tổng phương tiện thanh toán, dư nợ tín dụng, chuyển dịch cơ cấu tín dụng và đảm bảo khả năng thanh khoản của hệ thống ngân hàng Cụ thể:

- Yêu cầu các tổ chức tín dụng xây dựng và thực hiện nghiêm túc kế hoạch tăng trưởng tín dụng dưới 20% trong suốt cả năm 2011; tập trung vốn tín dụng cho lĩnh vực phát triển sản xuất kinh doanh, nông nghiệp nông thôn, xuất khẩu, công nghiệp hỗ trợ, doanh nghiệp nhỏ và vừa; giảm tốc độ và tỷ trọng dư nợ cho vay lĩnh

vực phi sản xuất trong tổng dư nợ xuống mức 22% đến 30/6/2011 và 16% đến 31/12/2011 Ngân hàng Nhà nước xử lý nghiêm những trường hợp tổ chức tín dụng xây dựng và thực hiện tốc độ tăng trưởng tín dụng trên 20% trong năm 2011

- Từng bước điều chỉnh tăng các mức lãi suất điều hành; trong đó, lãi suất tái cấp vốn và lãi suất cho vay qua đêm được điều chỉnh tăng dần từ mức 11%/năm lên

mức 14%/năm, lãi suất tái chiết khấu tăng dần từ mức 7%/năm lên 13%/năm, lãi

suất nghiệp vụ thị trường mở từ mức 11%/năm lên mức 15%/năm Điều chỉnh tăng dần tỷ lệ dự trữ bắt buộc đối với tiền gửi bằng ngoại tệ của các tổ chức tín dụng (tăng 2% kể từ kỳ dự trữ bắt buộc tháng 5/2011 và tăng 1% kể từ kỳ dự trữ bắt buộc tháng 6/2011)

- Điều hành lượng tiền cung ứng, nghiệp vụ thị trường mở phù hợp với nhu cầu của thị trường tiền tệ

- Ban hành mới và sửa đổi, bổ sung một số cơ chế, chính sách cho phù hợp với mục tiêu ổn định thị trường tiền tệ và điều hành chính sách tiền tệ chặt chẽ, thận trọng của Ngân hàng Nhà nước, như: Quy định lãi suất huy động tối đa bằng VND

và ngoại tệ của các TCTD đối với khách hàng; quy định tổ chức tín dụng áp dụng lãi suất tiền gửi không kỳ hạn đối với tổ chức, cá nhân rút tiền gửi trước hạn; quy định về thu phí trong hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng; thu hẹp đối tượng cho vay bằng ngoại tệ của các tổ chức dụng

1.2 Điều hành tỷ giá và quản lý ngoại hối

Điều hành tỷ giá và quản lý ngoại hối là các hoạt động có vai trò quan trọng trong công cuộc quản lý thị trường tiền tệ Điều hành tỷ giá tức là sự điều chỉnh tỷ giá tiền quốc gia so với ngoại tệ, tức là sự chênh lệch giữa đồng Việt Nam với tiền nước ngoài Sự điều chỉnh của Ngân hàng nhà nước Việt Nam thể hiện ở việc sẽ giảm tỷ giá hoặc tăng tỷ giá để thúc đẩy sự thu mua ngoại tệ, hoặc tranh sự tích lũy ngoại tệ trong nước Ngoại hối là một khái niệm dùng để chỉ các phương tiện có giá trị dùng để thanh toán giữa các quốc gia Việc quản lý ngoại hối sẽ tạo sự cân bằng giá trị tiền khi tham gia thương mại với nước ngoài Tức là sự chênh lệch về tỷ giá cũng như giá trị tiền trong các lần thương mại là ít, tạo sự ổn định đồng Việt Nam trên thị trường quốc tế

Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, đặc biệt là chỉ đạo tại

Nghị quyết 11/NQ-CP và Thông báo số 84/TB-VPCP ngày 13/4/2011 về quản lý ngoại tệ và hoạt động kinh doanh vàng, Ngân hàng Nhà nước đã triển khai đồng bộ các giải pháp quản lí vàng và ngoại tệ:

- Phối hợp với các bộ, ngành có liên quan tổ chức các đợt kiểm tra và xử lý nghiêm các trường hợp mua – bán, kinh doanh ngoại tệ, vàng trái pháp luật Trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 202/2004/NĐ-CP ngày 10/12/2004 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng theo hướng bổ sung và nâng mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm quy định về quản lý ngoại tệ và vàng Yêu cầu Ngân hàng Nhà nước các chi nhánh tỉnh, thành phố rà soát, kiểm tra và thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký Đại lý đổi ngoại tệ đối với các Đại lý không có địa điểm đặt bàn đổi ngoại

tệ theo đúng quy định và các Đại lý vi phạm các quy định về hoạt động đổi ngoại

tệ

- Ban hành quy định chấm dứt huy động và cho vay bằng vàng của tổ chức tín dụng Ban hành mới quy định về việc mua bán ngoại tệ của Tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước theo hướng mở rộng đối tượng thực hiện gồm các Tập đoàn kinh tế, Tổng công ty nhà nước và các doanh nghiệp thành viên là doanh nghiệp nhà nước

- Chỉ đạo các tổ chức tín dụng chủ động hoàn thiện quy định nội bộ và áp dụng các biện pháp phòng ngừa rủi ro cần thiết trong kinh doanh ngoại tệ; Tiếp tục thực hiện các biện pháp kiểm soát, hạn chế cho vay, thanh toán ngoại tệ nhập khẩu hàng hóa không thiết yếu, hàng hóa không khuyến khích nhập khẩu; tăng cường hoạt động mở thẻ thanh toán quốc tế để đáp ứng nhu cầu chi tiêu ở nước ngoài của người dân và chủ động bán ngoại tệ tiền mặt để đáp ứng các nhu cầu hợp pháp của người dân theo các quy định của pháp luật

- Tập trung xây dựng, hoàn thiện nhiều dự thảo văn bản có liên quan, như: dự thảo Nghị định mới về quản lý hoạt động kinh doanh vàng; Thông tư mới về mức ngoại tệ tiền mặt tối đa người cư trú được phép mang ra nước ngoài không phải khai báo hải quan; Thông tư quy định về hoạt động thanh toán, niêm yết, quảng cáo bằng ngoại tệ; Thông tư quy định việc mua, bán ngoại tệ tiền mặt của tổ chức tín dụng cho cá nhân; Nghị định về quản lý vay, trả nợ nước ngoài không có bảo lãnh của Chính phủ; Quy định về trạng thái ngoại tệ của các tổ chức tín dụng được phép hoạt động ngoại hối

1.3 Hoạt động thanh tra, giám sát

Hoạt động thanh tra giám sát của ngân hàng nhà nước cũng thúc đẩy sự ổn định của thị trường tiền tề Ban hành các văn bản pháp luật sẽ tại một hành lang pháp lý ổn định cho mọi hoạt động của thị trường tiền tệ, đây cũng là một chuẩn mực pháp lý để các tổ chức tín dụng hoạt động, điều tiết nguồn vốn của mình phù hợp với sự vận động của thị trường và phù hợp với ý chí của cấp lãnh đạo Ban hành văn bản pháp luật phải luôn đi kèm với hoạt đồng giám sát Sự giám sát thúc đẩy sự thực hiện nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật, kịp thời phát hiện những sai sót, khắc phục, sửa chữa kịp thời những sai sót đó, từ đó tạo ra những chính sách tiền tệ, chính sách tài chính phù hợp

Về hoạt động này ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã tăng cường trong việc thực

hiện Hai quý đầu năm 2011, Ngân hàng Nhà nước đã triển khai thực hiện:

- Nhằm đảm bảo an toàn hoạt động của toàn hệ thống, Ngân hàng Nhà nước

đã yêu cầu các tổ chức tín dụng thực hiện cho vay và cơ cấu lại thời hạn trả nợ, phân loại tín dụng, trích lập dự phòng rủi ro và sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro tín dụng theo đúng quy định của pháp luật Không được thực hiện các biện pháp nhằm che giấu nợ xấu; thực hiện việc kiểm toán nội bộ, kiểm soát, đánh giá thực hiện quy định của pháp luật và quy định nội bộ về tín dụng, phát hiện và có biện pháp xử lý kịp thời nguy cơ rủi ro tín dụng

- Chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phố nghiêm túc chấp

hành các quy định về phát triển mạng lưới của các Tổ chức tín dụng năm 2011, theo hướng: Tạm thời ngừng xem xét đề nghị mở phòng giao dịch của tổ chức tín dụng

kể từ ngày 25/2/2011; Cho phép các ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài được mở ATM theo quy định

- Tập trung thanh tra, kiểm tra việc thực hiện Nghị quyết 11/NQ-CP của Chính phủ và Chỉ thị 01/CT-NHNN của các tổ chức tín dụng Đến nay, Ngân hàng Nhà nước đã hoàn thành việc thanh tra lĩnh vực phi sản xuất tại 7 tổ chức tín dụng

và 170 chi nhánh tổ chức tín dụng trên toàn quốc; đã làm việc với hơn 20 ngân hàng thương mại cổ phần về việc triển khai thực hiện Nghị quyết 11/NQ-CP và Chỉ thị 01/CT-NHNN

2 Hoạt động của Ngân hàng nhà nước can thiệp vào thị trường tiền tệ với tư cách là Ngân hàng của các Tổ chức tín dụng

Bên cạnh chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ, hoạt động ngân hàng và ngoại hối, thì Ngân hàng nhà nước còn thực hiện chức năng của Ngân hàng trung ương về phát hành tiền, ngân hàng của các tổ chức tín dụng và cung ứng dịch vụ tiền tệ cho Chính phủ Để đảm bảo được chức năng này, ngân hàng nhà nước cần thực hiện các hoạt động can thiệp vào thị trường tiền tệ, bởi việc phát hành tiền của ngân hàng trung ương đã tác động trực tiếp đến tình hình lưu thông tiền tệ của đất nước, vậy nên ngân hàng trung ương cần phải kiểm soát khối lượng tiền cung ứng, quản lý và điều tiết lượng tiền cung ứng, thực hiên chính sách tiền tệ, bảo đảm ổn định giá trị đồng tiền VND Với chức năng là ngân hàng trung ương, ngân hàng nhà nước thực hiện một số hoạt động vào thị trường tiền tệ sau:

2.1 Hoạt động tín dụng.

Ngân hàng nhà nước đóng vai trò là ngân hàng của các tổ chức tín dụng, như vậy, ngân hàng nhà nước được xem xét như là một thành viên tham gia vào thị trường tiền tệ với tư cách là ngân hàng cuối cùng, cung ứng vốn và các phương tiện thanh toán cho các tổ chức tín dụng Tuy nhiên hoạt động cấp tín dụng của NHNN khác với hoạt động tín dụng của các tổ chức tín dụng, bởi vì mục đích chính của NHNN là thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia, bảo đảm an toàn cho hệ thống tín dụng nên hoạt động tín dụng của nhà nước chỉ gồm ba hình thức là hoạt động bảo lãnh, hoạt động cho vay và tạm ứng ngân sách nhà nước

Khi có chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ thì ngân hàng nhà nước sẽ bảo lãnh để các

tổ chức tín dụng được vay vốn nước ngoài Trong thời gian gần đây, nhằm thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về định hướng quản lý chặt chẽ hoạt động vay nước ngoài của các Tập đoàn, Tổng công ty Nhà nước tại Chỉ thị 1568/CT-TTg ngày 19/8/2010 về việc triển khai thực hiện Kết luận số 78-KL/TW ngày 26/07/2010 của Bộ Chính trị, thì Ngân hàng nhà nước vừa ban hành Thông tư số 18/2011/TT-NHNN hướng dẫn về quản lý ngoại hối đối với việc vay trung, dài hạn nước ngoài của các ngân hàng thương mại là doanh nghiệp nhà nước.Theo đó, các ngân hàng thương mại nhà nước chỉ được ký thỏa thuận vay trung, dài hạn nước ngoài sau khi có ý kiến chấp thuận bằng văn bản của Ngân hàng Nhà nước đối với việc thực hiện khoản vay

Bên cạnh đó, ngân hàng nhà nước cũng thực hiện cấp tín dụng ngắn hạn cho các

tổ chức tín dụng nhằm bảo đảm cho nền kinh tế đủ phương tiện thanh toán cần thiết trong từng thời kỳ nhất định Mặt khác, thông qua việc cấp vốn và lãi suất tín dụng

để điều tiết lượng tiền cung ứng trong nền kinh tế theo yêu cầu của chính sách tiền tệ Trong quá trình hoạt động tín dụng của mình, các ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng sử dụng vốn tập trung, huy động được để cho vay đối với nền kinh tế Khi xuất hiện nhu cầu tiền làm phương tiện thanh toán nhưng lượng tiền mặt trong quỹ không đủ khả năng chi trả, các tổ chức tín dụng này được ngân hàng nhà nước cấp tín dụng theo những điều kiện nhất định, phù hợp yêu cầu chính sách tiền tệ Như vậy, về thực chất là ngân hàng nhà nước thực hiện cung ứng tiền tệ theo nhu cầu đòi hỏi của nền kinh tế, thông qua việc tái cấp vốn cho các tổ chức tín dụng bằng nghiệp vụ cho vay có bảo đảm bằng giấy tờ

có giá và chiết khấu giấy tờ có giá Trong tình trạng chạy đua lãi suất giữa các ngân hàng trong thời gian gần đây, để kéo lãi suất cho vay về 18%/năm và lãi suất huy động ở 14%, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) có chính sách điều hòa lượng cung tiền phù hợp, ngân hàng nhà nước sẽ tái cấp vốn cho 10 ngân hàng nhỏ thiếu thanh khoản với những điều kiện ngặt nghèo và hoạt động trong một vòng cương tỏa, đảm bảo không tái diễn tình trạng chạy đua huy động tiền gửi lãi suất cao gây rối loạn thị trường

Ngoài ra, trong trường hợp ngân sách nhà nước bị thiếu hụt tạm thời dẫn đến bội chi ngân sách nhà nước thì Ngân hàng nhà nước sẽ tạm ứng cho ngân sách nhà nước theo quyết định của Thủ tướng, và khoản tiền tạm ứng cho ngân sách nhà nước sẽ được hoàn trả trong năm ngân sách ( từ 1/1 đến 31/12)

2.2 Hoạt động điều hành thị trường tiền tệ, thực hiện nghiệp vụ thị trường mở.

Như phân tích ở hoạt động tín dụng, cùng với việc cho các tổ chức tín dụng vay tiền, tạm ứng cho ngân sách nhà nước thì ngân hàng nhà nước đã cung ứng ra thị trường một khoản tiền lưu thông lớn, dẫn đến tình trạng lạm phát và ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ quốc gia Vì vậy, song song với hoạt động cấp tín dụng trên, ngân hàng nhà nước cũng phải điều hành công cụ thực hiện chính sách tiền tệ: tái cấp vốn, lãi suất, tỷ giá hối đoái, dự trữ bắt buộc và nghiệp vụ thị trường mở sao cho hợp lý nhất, như việc đưa tiền ra lưu thông, rút tiền từ lưu thông về theo tín hiệu của thị trường trong phạm vi lượng tiền cung ứng đã được Chính phủ phê duyệt, qua đó,

có cách điều chỉnh kịp thời, nếu như thị trường lạm phát tăng cao sẽ thực hiện thắt chặt tiền tệ và sẽ nới lỏng khi cần thiết Những tháng đầu năm 2011, để đối phó tình trạng lạm phát tăng cao, mà căn nguyên của lạm phát trong thời gian qua ở Việt Nam chủ yếu vẫn là yếu tố tiền tệ, nên ngân hàng nhà nước đã thực hiện chính sách thắt chặt tiền tệ mà cụ thể là sử dụng công cụ tăng lãi suất cho vay lên 18 – 19%/ năm đối với các doanh nghiệp Tuy nhiên, thắt chặt tiền tệ không phải là giải pháp

có thể sử dụng lâu dài, vì vậy, ngân hàng nhà nước cần nắm bắt nhịp độ của thị trường các tháng cuối năm để đưa ra chính sách tiền tệ thích hợp, có thể thực hiện chính sách nới lỏng tiền tệ khi cần thiết

2.3 Hoạt động mở tài khoản, thanh toán và ngân quỹ