Huy động nguồn nhân lực xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia trên địa bàn huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên

Do có những chủ trương, đường lối chính sách đầu tư, ưu tiên của Đảng và Nhà nước ta cho phát triển giáo dục và đào tạo, nhất là đối với giáo dục miền núi, trong những năm qua, sự nghiệp

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN ĐỨC THỊNH

HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC XÂY DỰNG

TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐẠT CHUẨN QUỐC GIA

TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN VÕ NHAI,

TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2015

ii

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN ĐỨC THỊNH

HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC XÂY DỰNG

TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐẠT CHUẨN QUỐC GIA

TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN VÕ NHAI,

TỈNH THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60 14.01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ THANH HUYỀN

THÁI NGUYÊN - 2015

Tôi xin cam đoan toàn bộ số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn

thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2015

Tác giả luận văn

Nguyễn Đức Thịnh

ii

LỜI CẢM ƠN

Với tấm lòng biết ơn sâu sắc, em xin bày tỏ lòng cảm ơn trân thành tới cô

giáo TS Nguyễn Thị Thanh Huyền đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn, giúp đỡ em

trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Em xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo, các thầy cô

giáo khoa Tâm lý - Giáo dục, trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên;

Cán bộ, nhân viên Hội đồng nhân dân và UBND huyện Võ Nhai cùng gia đình

và các bạn bè đã tạo điều kiện thuận lợi, động viên, khích lệ em trong thời gian

học tập và thực hiện luận văn

Dù đã có nhiều cố gắng, song do điều kiện và thời gian hạn chế nên

trong luận văn của em chắc chắn không thể tránh khỏi thiếu sót Rất mong

nhận được sự chỉ bảo, đóng góp ý kiến của các thầy giáo, cô giáo để luận văn

này được hoàn chỉnh hơn

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2015

Tác giả

Nguyễn Đức Thịnh

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 4

7 Cấu trúc nội dung luận văn 5

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC XÂY DỰNG TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐẠT CHUẨN QUỐC GIA 7

1.1 Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề 7

1.2 Một số khái niệm công cụ 10

1.2.1 Chuẩn, chuẩn quốc gia 10

1.2.2 Trường tiểu học, trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia 11

1.2.3 Nguồn lực, Huy động nguồn lực xây dựng trường tiểu học 18

1.3 Những vấn đề cơ bản về huy động nguồn lực xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia 21

1.3.1 Vị trí, vai trò của giáo dục tiểu học trong hệ thống giáo dục quốc dân 21

1.3.2 Mục đích, ý nghĩa của việc huy động nguồn lực xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia 22

1.3.3 Nội dung huy động nguồn lực 23

1.3.4 Nguyên tắc huy động nguồn lực 24 1.3.5 Quá trình huy động nguồn lực xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn

iv

quốc gia 25

1.3.6 Yêu cầu của công tác huy động nguồn lực xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia 30

1.3.7 Những yếu tố ảnh hưởng đến huy động nguồn lực của trường tiểu học 31

1.4 Vai trò của Hiệu trưởng trường tiểu học trong việc huy động nguồn lực để xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia 33

Kết luận chương 1 34

Chương 2 THỰC TRẠNG HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC XÂY DỰNG TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐẠT CHUẨN QUỐC GIA Ở HUYỆN VÕ NHAI TỈNH THÁI NGUYÊN 35

2.1 Tình hình phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và giáo dục của huyện Võ Nhai 35

2.1.1 Tình hình kinh tế, văn hóa, xã hội 35

2.1.2 Tình hình giáo dục trên địa bàn huyện Võ Nhai 36

2.2 Khái quát về khảo sát thực trạng 37

2.2.1 Mục đích khảo sát 37

2.2.2 Đối tượng khảo sát 37

2.2.3 Nội dung khảo sát 37

2.2.4 Phương pháp khảo sát 38

2.3 Thực trạng huy động nguồn lực xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia ở huyện Võ Nhai và những kết quả đã đạt được 38

2.3.1 Thực trạng nhận thức của CBQL và GV trường tiểu học về huy động nguồn lực xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia ở huyện Võ Nhai 38

2.3.2 Thực trạng huy động nguồn lực nhằm xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia ở huyện Võ Nhai 42

Kết luận chương 2 62

Chương 3 BIỆN PHÁP HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC XÂY DỰNG TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐẠT CHUẨN QUỐC GIA Ở HUYỆN VÕ NHAI, TỈNH THÁI NGUYÊN 63

3.1 Nguyên tắc lựa chọn các biện pháp 63 3.1.1 Nguyên tắc kết hợp Nhà nước với xã hội trong huy động nguồn

lực phát triển trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia 63

3.1.2 Đảm bảo tính pháp lý trong huy động nguồn lực 64

3.1.3 Đảm bảo tính dân chủ, đồng thuận của các lực lượng tham gia 64

3.1.4 Đảm bảo tính hiệu quả 65

3.1.5 Đảm bảo sự thống nhất giữa nguồn lực bên trong và nguồn lực bên ngoài 65

3.2 Các biện pháp huy động nguồn lực 65

3.2.1 Biện pháp 1: Lập kế hoạch chiến lược huy động nguồn lực 65

3.2.2 Biện pháp 2: Tuyên truyền nâng cao ý thức trách nhiệm cá nhân của cán bộ, giáo viên trong huy động nguồn lực xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia 70

3.2.3 Biện pháp 3: Thể chế hoá chủ trương, chính sách huy động nguồn lực xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia ở địa bàn huyện Võ Nhai 72

3.2.4 Biện pháp 4: Chỉ đạo khai thác một cách hiệu quả các nguồn lực đã có của trường tiểu học 74

3.2.5 Biện pháp 5: Xây dựng môi trường thuận lợi cho tổ chức xã hội và cá nhân tham gia làm chủ phát triển giáo dục nói chung và tiểu học nói riêng 77

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 82

3.4 Khảo nghiệm về mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 82

3.4.1 Đối tượng khảo nghiệm 82

3.4.2 Mục đích khảo nghiệm 83

3.4.3 Nội dung khảo nghiệm 83

3.4.4 Phương pháp khảo nghiệm 83

3.4.5 Kết quả khảo nghiệm 83

Kết luận chương 3 88

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 89

1 Kết luận 89

2 Một số khuyến nghị 90

PHỤ LỤC

trường TH đạt chuẩn quốc gia 51

Bảng 2.7 Thực trạng công tác kiểm tra hoạt động huy động nguồn lực

xây dựng trường TH đạt chuẩn quốc gia ở huyện Võ Nhai 54 Bảng 2.8 Những khó khăn trong huy động nguồn lực để xây dựng

trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia ở huyện Võ Nhai 56 Bảng 2.9 Thực trạng xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia ở

huyện Võ Nhai 59 Bảng 3.1 Đánh giá mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp huy

động nguồn lực xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia ở huyện Võ Nhai 84

biện pháp 87

Sơ đồ:

Sơ đồ 1.1 Hệ thống thông tin quản lý (EMIS) của trường tiểu học 21

Sơ đồ 1.2 Khái quát quá trình huy động nguồn lực xây dựng trường

tiểu học đạt chuẩn quốc gia 26

Sơ đồ1.3 Môi trường hoạt động của trường tiểu học 33

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nước Việt Nam, từ khi dành được độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã coi nạn mù chữ như là một thứ giặc “giặc dốt”, Người coi trọng việc chống “giặc dốt” là nhiệm vụ quan trọng thứ 2 sau “giặc đói” Lời kêu gọi của Bác về nhiệm vụ chống giặc dốt đã thể hiện rõ quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, của Đảng và nhà nước ta về giáo dục ngay từ những ngày đầu dành được độc lập, coi nhiệm vụ giáo dục là nhiệm vụ vô cùng quan trọng, quyết định sự phát triển của đất nước

Từ đó đến nay, trong các văn kiện của Đảng đều thể hiện quan điể

ề giáo dục và đào tạo, đó là: Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu; đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triể ục là sự nghiệp củ ảng, của Nhà nướ n dân; mục tiêu của giáo dục là nâng cao dân trí, đào

kinh tế - xã hộ - an ninh; thực hiện công bằng trong giáo dụ ển giáo dục vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, vùng dân tộc thiểu số và các đối tượng diện chính sách; thực hiện dân chủ hoá, xã hội hoá giáo dục [19]

Nghị quyết Hội nghị lần thứ VIII BCH TW Đảng khóa XI, (Nghị quyết

số 29-NQ/TW) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế cũng đã nêu rõ: “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở giáo dục - đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; đổi mới ở tất

2

Thực tế ở nước ta hiện nay, sự nghiệp giáo dục liên tục phát triển về qui mô, đáp ứng yêu cầu học tập của nhân dân Tuy nhiên, chất lượng giáo dục còn nhiều hạn chế Nghị quyết số 37/2004/QH11 ngày 3/12/2004 của Quốc hội khoá XI đã khẳng định "Trong những năm đổi mới, sự nghiệp giáo dục tiếp tục phát triển về quy mô, đáp ứng yêu cầu học tập ngày càng cao của nhân dân; cả nước đã hoàn thành phổ cập tiểu học vào năm 2000 và đến năm học 2004 - 2005 đã có 20 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương được công nhận hoàn thành phổ cập trung học cơ sở; chất lượng giáo dục có chuyển biến tích cực, lực lượng lao động được đào tạo đã và đang góp phần

có hiệu quả vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội" Bên cạnh việc ghi nhận những kết quả đạt được, Nghị quyết cũng chỉ rõ những tồn tại, hạn chế của giáo dục Việt Nam "Hệ thống giáo dục phát triển chưa cân đối giữa giáo dục nghề nghiệp với giáo dục trung học phổ thông và giáo dục đại học Quy mô giáo dục nghề nghiệp còn nhỏ bé, chưa đáp ứng được nhu cầu học nghề của

xã hội Chất lượng giáo dục còn nhiều yếu kém, bất cập, hiệu quả giáo dục còn thấp, chưa đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho sự nghiệp phát triển đất nước, công tác quản lý giáo dục còn hạn chế " [19] Vì vậy, xây dựng hệ thống các trường đạt chuẩn quốc gia là một trong những yêu cầu cấp thiết và đang đặt ra nhiều vấn đề về công tác quản lý đối với ngành GD-ĐT cũng như các cấp ủy Đảng, Chính quyền địa phương nhằm xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ để nâng cao chất lượng giáo dục Xây dựng trường học đạt chuẩn quốc gia là yêu cầu tất yếu khách quan của sự nghiệp phát triển giáo dục và đào tạo nhằm đáp ứng yêu cầu môi trường học tập chất lượng cao của xã hội Để có tiêu chí đánh giá, xếp loại, công nhận trường chuẩn quốc gia đối với từng cấp học, bậc học thống nhất trong toàn quốc, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ra các quyết định ban hành quy chế trường đạt chuẩn quốc gia: bậc mầm non, bậc tiểu học, bậc trung học Trong điều kiện nguồn lực đầu tư của Nhà nước còn hạn hẹp, để xây dựng được trường học đạt chuẩn quốc gia, đòi hỏi cần có cộng đồng trách nhiệm, huy động các nguồn

lực để thực hiện

Do có những chủ trương, đường lối chính sách đầu tư, ưu tiên của Đảng và Nhà nước ta cho phát triển giáo dục và đào tạo, nhất là đối với giáo dục miền núi, trong những năm qua, sự nghiệp giáo dục và đào tạo tỉnh Thái Nguyên nói chung và huyện Võ Nhai nói riêng ngày càng phát triển và hoàn thiện.Võ Nhai,

là một huyện nghèo, có 13 xã đặc biệt khó khăn, trong những năm qua, nhờ có

sự đầu tư của Nhà nước bằng các chương trình 135, chương trình đầu tư cho huyện nghèo theo Nghị quyết 30a của Chính phủ… cùng với sự quyết tâm của Đảng bộ, Chính quyền và Nhân dân công tác xây dựng trường chuẩn nói chung

và trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia đã đạt được những kết quả nhất định Tuy nhiên so với mặt bằng chung của tỉnh Thái Nguyên và với yêu cầu đặt ra thì tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia của huyện là còn thấp Vậy nên việc tìm giải pháp huy động nguồn lực để xây dựng trường học đạt chuẩn quốc gia là vô cùng quan trọng

Để góp phần nâng cao kết quả xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc

gia trên địa bàn huyện Võ Nhai, tôi chọn đề tài: “Huy động nguồn lực xây

dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia trên địa bàn huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên” làm đề tài cho luận văn tốt nghiệp

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

4

Biện pháp huy động nguồn lực xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia ở huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên

4 Giả thuyết khoa học

Trong những năm qua, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên đã có nhiều biện pháp để xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia nhưng hiện nay số trường tiểu học đạt chuẩn chưa nhiều Điều này do nhiều nguyên nhân, trong đó

có nguyên nhân phụ thuộc vào nguồn lực, nếu tìm được các biện pháp huy động nguồn lực xây dựng trường tiểu học dựa trên những tiêu chuẩn của trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia và điều kiện thực tế của địa phương thì có thể đẩy nhanh tiến độ xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia ở huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xây dựng cơ sở lý luận về huy động nguồn lực xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia

- Khảo sát, đánh giá thực trạng, huy động nguồn lực xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia ở huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên

- Đề xuất các biện pháp huy động nguồn lực xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia ở huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

- Tác giả sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, hệ thống hóa, khái quát hóa để nghiên cứu các tài liệu, các công trình khoa học có liên quan đến công tác xã hội hóa giáo dục và huy động nguồn lực xây dựng trường học đạt chuẩn quốc gia Từ đó đánh giá tìm ra các cơ sở lí luận đã được nghiên cứu và những vấn đề cần giải quyết

6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra: sử dụng hệ thống bảng hỏi điều tra trên CBQL,

GV các trường tiểu học trên địa bàn huyện Võ Nhai, nhằm khảo sát, đánh giá thực trạng huy động nguồn lực xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia ở

huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên Từ đó, phân tích nguyên nhân dẫn tới thực trạng làm cơ sở cho việc đề xuất biện pháp huy động nguồn lực

- Phương pháp quan sát: Tác giả tiến hành đi thực tế các trường tiểu học

đã đạt chuẩn quốc gia và các trường đang thực hiện xây dựng trường chuẩn quốc gia, nhằm thấy được cụ thể thực trạng huy động nguồn lực xây dựng tiểu học đạt chuẩn quốc gia trên địa bàn huyện Võ Nhai

- Phương pháp phỏng vấn: Thực hiện phỏng vấn, trao đổi với giáo viên

và cán bộ quản lý trường tiểu học, nhằm mục đích đánh giá mức độ nhận thức

và hiểu thêm về thực trạng, những khó khăn vướng mắc về huy động nguồn lực xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia ở huyện Võ Nhai

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Qua kết quả huy động

là sản phẩm về vật chất của các trường tiểu học, đánh giá được mức độ huy động so với khả năng huy động nguồn lực xây dựng trường chuẩn quốc gia

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục: qua kinh nghiệm của những nhà quản lý giáo dục trong việc huy động nguồn lực xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia để đề ra biện pháp phù hợp với đặc điểm địa phương

- Phương pháp chuyên gia: Khảo sát ý kiến những nhà giáo dục, quản lý giáo dục về mức độ cần thiết và tính khả thi của các biên pháp đề tài đề xuất

6.3 Phương pháp sử dụng toán thống kê: để xử lý số liệu, khảo sát và khảo nghiệm

7 Cấu trúc nội dung luận văn

6

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC XÂY DỰNG

TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐẠT CHUẨN QUỐC GIA

1.1 Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề

Vấn đề huy động các nguồn lực xã hội phục vụ cho giáo dục không phải

là vấn đề hoàn toàn mới Nó có nguồn gốc lâu đời và là bước phát triển của một chủ trương giáo dục được thực hiện từ rất lâu Ở nước ngoài, việc huy động nguồn lực xã hội cho giáo dục, hay nói cách khác là công tác xã hội hóa giáo dục đã được quan tâm và nghiên cứu từ rất sớm Các nước từ Trung Quốc, Ấn

Độ, Singapore đến Pháp, Nga… đều khẳng định giáo dục là vấn đề sinh mệnh, xây dựng xã hội học tập là xây dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển của đất nước

Ở Việt Nam huy động nguồn lực phục vụ cho giáo dục hay nói cách khác

là vấn đề xã hội hóa giáo dục nói chung từ lâu đã được các nhà nghiên cứu khoa học và quản lý giáo dục quan tâm và đề cập ở nhiều góc độ khác nhau, kể

cả về lý luận và thực tiễn Điển hình như một số tác giả: Phạm Minh Hạc và Phạm Tất Dong với “Xã hội hóa công tác giáo dục”, tác giả Nguyễn Sinh Huy

có “Xã hội hóa giáo dục - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã có “Đề án xã hội hóa công tác giáo dục” Báo cáo khoa học tổng kết đề tài “Đánh giá tác động của các chính sách xã hội hóa giáo dục” do tác giả Nguyễn Công Giáp chủ biên Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam: “Xã hội hóa giáo dục - nhận thức và hành động” [dẫn theo 3]…

Nhìn chung, vấn đề huy động các nguồn lực xã hội tham gia vào giáo dục là một vấn đề đã được nghiên cứu và cơ bản thống nhất ở một số nội dung:

cơ sở lý luận, một số thuật ngữ, quan điểm cơ bản như: xã hội hóa, một số biện pháp chung… để thực hiện cho cả nước và một số địa phương Trong nhiều

8

năm qua, công tác xã hội hóa giáo dục nói chung, công tác huy động các nguồn lực xã hội nói riêng đã đạt được nhiều kết quả to lớn, tạo động lực cho sự phát triển giáo dục của đất nước

Nhân kỷ niệm 40 năm thành lập Viện Khoa học Giáo dục (1961 - 2001),

từ góc độ giáo dục học, tác giả Võ Tấn Quang đã khẳng định: “Xã hội hóa công tác giáo dục là một phương thức thực sự giáo dục nhằm xã hội hóa cá nhân”

[dẫn theo 5] Lần đầu tiên cuốn sách với ý nghĩa là một chuyên khảo đã đề cập đến đặc trưng xã hội hóa giáo dục ở các cấp học, bậc học với địa bàn nông thôn, vấn đề quản lý nhà nước trong việc thực hiện xã hội hóa giáo dục có sự định hướng đúng đắn hoạt động từ các nhà trường và từng địa phương

Khai thác dưới góc độ xây dựng trường chuẩn quốc gia và huy động nguồn lực để thực hiện đó là công trình nghiên cứu của tác giả Hà Thế Truyền

đã tiếp cận nghiên cứu về các giải pháp huy động nguồn lực để xây dựng trường chuẩn quốc gia và chỉ rõ vai trò của chính quyền địa phương và các lực lượng xã hội trong huy động nguồn lực [dẫn theo 15]

Cũng từ đó, đã có nhiều đề tài quy mô thấp hơn nghiên cứu về quản lý

giáo dục địa phương như: “Huy động các nguồn lực xã hội trong quá trình xã hội hóa giáo dục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục tại các trường tiểu học quận Ngô Quyền, Hải Phòng” của tác giả Trịnh Thị Minh năm 2008 [15]; “Một

số kinh nghiệm của Hiệu trưởng trong việc huy động nguồn lực phát triển trường tiểu học tại Buôn Trấp, Đắc Lắc” của tác giả Lê Thị Quý năm 2010 [20];

“Một số biện pháp chỉ đạo huy động các nguồn lực để phát triển trường tiểu học Nguyễn Bá Ngọc - thành phố Lào Cai” của tác giả Trần Thị Liên năm 2013 [12]

Tác giả Nguyễn Văn Hiển với đề tài: “Quản lý công tác xã hội hoá giáo dục Trung học cơ sở tỉnh Hoà Bình nhằm khắc phục tình trạng học sinh bỏ học” Đã nghiên cứu các nội dung quản lý công tác xã hội hoá giáo dục trên địa bàn cấp tỉnh Hoà Bình nhằm hạn chế khắc phục tình trạng học sinh bỏ học [9]

Năm 2013, tác giả Nguyễn Thị Mai đã tiến hành công trình nghiên cứu về

“Huy động nguồn lực xây dựng trường THCS đạt chuẩn quốc gia ở huyện Phú Lương Tỉnh Thái Nguyên” [14] Trong công trình của mình tác giả đã chỉ ra được 2 nhóm biện pháp huy động nguồn lực bên trong và bên ngoài nhà trường

Trong đề tài "Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và xây dựng Trường Tiểu học đạt chuẩn quốc gia ở huyện Yên Thành Nghệ An", tác giả Nguyễn Văn Bình (2006) [3] đã tập trung đánh giá một số điểm căn bản rút

ra từ đánh giá trong công tác xây dựng trường TH đạt chuẩn quốc gia và nêu lên một số định hướng và nội dung hoạt động cơ bản trong xây dựng trường chuẩn quốc gia, qua đó đã đánh giá các trường TH đã đạt chuẩn quốc gia và các trường TH chưa đạt chuẩn quốc gia theo 5 tiêu chuẩn của trường TH đạt chuẩn quốc gia

Tác giả Nguyễn Thị Quế (2007) với đề tài Một số giải pháp xây dựng trường Tiểu học đạt chuẩn quốc gia ở huyện Như Thanh, tỉnh Thanh Hoá, đã tập

trung nêu rõ mục tiêu, kết quả xây dựng trường TH đạt chuẩn quốc gia và giải pháp thực hiện, từ đó xác định xây dựng trường TH đạt chuẩn quốc gia là một chủ trương đúng đắn nhằm từng bước xây dựng nhà trường theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, đồng thời đưa hoạt động giáo dục toàn diện của nhà trường vào

kỷ cương, nền nếp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học Công tác xây dựng trường TH đạt chuẩn quốc gia đã được triển khai trong khoảng mười năm qua, được các địa phương, các nhà trường quan tâm nên đã đạt được những thành tựu

to lớn và rút ra những bài học kinh nghiệm Những công trình nghiên cứu trước đây đã tập trung khảo sát thực trạng, đề xuất một số giải pháp và rút ra những bài học kinh nghiệm quí báu để xây dựng trường TH đạt chuẩn quốc gia

Các công trình nghiên cứu một số về cơ bản còn mang tính chất phổ quát, một số đã đi vào nội dung huy động nguồn lực xã hội xây dựng trường đạt chuẩn quốc gia Tuy nhiên đối với cấp học Tiểu học hiện nay, hoạt động xã hội

1.2 Một số khái niệm công cụ

1.2.1 Chuẩn, chuẩn quốc gia

1.2.1.2 Chuẩn quốc gia

Theo từ điển Tiếng Việt (2000): "Chuẩn quốc gia là cái được chọn làm căn cứ để đối chiếu, hướng theo đó mà làm cho đúng, do nhà nước quy định bằng pháp luật" [22]

- Chuẩn quốc gia là chuẩn bắt buộc hoặc khuyến nghị có hiệu lực và

phạm vi áp dụng trong nước, có tính toàn quốc, do Nhà nước hoặc các tổ chức quốc gia ban hành Chuẩn quốc gia nói chung được phát triển sao cho cả nước thực hiện được trên cơ sở khả năng và nỗ lực thực tế hiện có Chính vì vậy chức năng chủ yếu của chuẩn quốc gia là giúp Nhà nước đưa các sự vật cần điều chỉnh vào một trật tự nhất định, tức là thiết lập trật tự trong một lĩnh vực nhất định ở qui mô quốc gia

1.2.2 Trường tiểu học, trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia

1.2.2.1 Trường tiểu học

Điều lệ trường Tiểu học ban hành kèm theo thông tư số BGDĐT ngày 30/12/2010 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT quy định nhiệm vụ và quyền hạn của trường Tiểu học, cụ thể như sau [5]:

41/2010/TT Tổ chức giảng dạy, học tập và hoạt động GD đạt chất lượng theo mục tiêu, chương trình giáo dục tiểu học cấp Tiểu học do Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ban hành;

- Huy động trẻ em đi học đúng độ tuổi, vận động trẻ em khuyết tật, trẻ

em đã bỏ học đến trường, thực hiện phổ cập GD và chống mù chữ trong cộng đồng Nhận bảo trợ và giúp các cơ quan có thẩm quyền quản lý các hoạt động

GD của các cơ sở giáo dục khác, thực hiện chương trình GD tiểu học theo sự phân công của cấp có thẩm quyền Tổ chức kiểm tra và công nhận hoàn thành chương trình tiểu học cho học sinh trong nhà trường và trẻ em trong địa bàn trường được phân công phụ trách;

- Xây dựng, phát triển nhà trường theo các quy định của Bộ GD&ĐT và nhiệm vụ phát triển GD của địa phương;

- Thực hiện kiểm định chất lượng giáo dục;

- Quản lý cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh;

- Quản lý, sử dụng đất đai, cơ sở vật chất, trang thiết bị và tài chính theo quy định của pháp luật;

- Thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo quy định của pháp luật

1.2.2.2 Tiêu chuẩn Trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia

Ngày 28/12/2012, Bộ GD&ĐT đã Ban hành BGDĐT Quy định tiêu đánh giá, công nhận trường tiểu học đạt mức chất lượng tối thiểu, trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia [4]:

59/2012/TT-Tiêu chuẩn 1: Tổ chức và quản lý

1 Công tác quản lý

a Nhà trường xây dựng kế hoạch hoạt động năm học, học kỳ, tháng và tuần; có phương hướng phát triển từng thời kỳ; có biện pháp tổ chức thực hiện

kế hoạch đúng tiến độ

b Hiệu trưởng, các Phó hiệu trưởng, các tổ trưởng chuyên môn, nghiệp

vụ quản lý công tác của giáo viên, nhân viên và công tác hành chính theo quy định trong Điều lệ trường tiểu học và Pháp lệnh Cán bộ, công chức

c Quản lý và sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất để phục vụ cho hoạt động dạy học và cho các hoạt động giáo dục khác

d Lưu trữ đầy đủ và khoa học các hồ sơ, sổ sách phục vụ công tác quản

lý của nhà trường

e Thực hiện công tác quản lý tài chính theo đúng quy định

g Không có giáo viên, cán bộ, nhân viên nào bị kỷ luật từ mức cảnh cáo trở lên

2 Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng

a Hiệu trưởng

- Có trình độ đào tạo từ trung học sư phạm trở lên

- Có ít nhất 5 năm dạy học (không kể thời gian tập sự)

- Đã được tập huấn về chính trị, nghiệp vụ quản lý trường học

- Có phẩm chất đạo đức tốt; có lập trường, tư tưởng vững vàng

- Có năng lực chuyên môn

- Có năng lực quản lý trường học

- Có sức khỏe

- Thực hiện tốt các nhiệm vụ của hiệu trưởng trường tiểu học

b Phó hiệu trưởng

- Có trình độ đào tạo từ trung học sư phạm trở lên

- Có ít nhất 3 năm dạy học (không kể thời gian tập sự)

- Đã được tập huấn về chính trị, nghiệp vụ quản lý trường học

- Có phẩm chất đạo đức tốt; có lập trường, tư tưởng vững vàng

- Có năng lực chuyên môn

- Có năng lực quản lý trường học

- Có sức khỏe

- Thực hiện tốt các nhiệm vụ của phó hiệu trưởng trường tiểu học

3 Các tổ chức, đoàn thể và hội đồng trong nhà trường

a Các tổ chức, đoàn thể và hội đồng trong nhà trường được tổ chức và hoạt động có hiệu quả

b Thực hiện tốt Quy chế dân chủ trong hoạt động của nhà trường

4 Chấp hành sự lãnh đạo của Đảng, chính quyền địa phương và của Phòng Giáo dục - Đào tạo

a Nhà trường thực hiện các chỉ thị, nghị quyết của Đảng liên quan đến giáo dục tiểu học, chấp hành sự quản lý hành chính của chính quyền địa phương, đồng thời chủ động tham mưu cho cấp bộ Đảng và chính quyền địa phương về kế hoạch và các biện pháp cụ thể lãnh đạo hoạt động của nhà trường theo mục tiêu và kế hoạch giáo dục tiểu học

14

b Nhà trường chấp hành sự chỉ đạo trực tiếp về chuyên môn, nghiệp vụ của Phòng Giáo dục và Đào tạo, báo cáo kịp thời tình hình giáo dục tiểu học ở địa phương cho Phòng Giáo dục và Đào tạo

Tiêu chuẩn 2: Đội ngũ giáo viên

1 Số lượng và trình độ đào tạo

a Đảm bảo đủ số lượng và loại hình giáo viên theo quy định hiện hành

b Đảm bảo dạy đủ các môn học bắt buộc ở tiểu học

c Có ít nhất 90% số giáo viên đạt chuẩn về trình độ đào tạo, trong đó có

ít nhất 20% số giáo viên trên chuẩn về trình độ đào tạo

d Giáo viên Thể dục, Âm nhạc, Mỹ thuật, Ngoại ngữ và Tin học chưa qua đào tạo sư phạm tiểu học phải được tập huấn và được cấp chứng chỉ sư phạm tiểu học

2 Phẩm chất, đạo đức và trình độ chuyên môn, nghiệp vụ

a Tất cả giáo viên có phẩm chất, đạo đức tốt, có trách nhiệm với học sinh

b Có ít nhất 20% số giáo viên đạt danh hiệu dạy giỏi cấp huyện (quận, thị xã) trở lên

c Có ít nhất 50% số giáo viên đạt danh hiệu dạy giỏi cấp trường

d Không có giáo viên yếu kém về chuyên môn, nghiệp vụ

3 Hoạt động chuyên môn

a Các tổ chuyên môn tổ chức hoạt động theo quy định

b Nhà trường tổ chức định kỳ các hoạt động; trao đổi chuyên môn, sinh hoạt chuyên đề, tham quan học tập kinh nghiệm ở các trường bạn và có báo cáo đánh giá cụ thể đối với mỗi hoạt động này

4 Kế hoạch đào tạo bồi dưỡng

a Có quy hoạch xây dựng đội ngũ, có kế hoạch bồi dưỡng để tất cả giáo viên đạt chuẩn và trên chuẩn về trình độ đào tạo

b Thực hiện nghiêm túc chương trình bồi dưỡng thường xuyên và bồi dưỡng trong hè theo sự chỉ đạo của Bộ

c Từng giáo viên có kế hoạch và thực hiện tự bồi dưỡng nâng cao trình

độ chuyên môn, nghiệp vụ

Tiêu chuẩn 3: Cơ sở vật chất - thiết bị trường học;

1 Khuôn viên, sân chơi, bãi tập

a Diện tích khuôn viên nhà trường đảm bảo theo quy định về vệ sinh trường học của Bộ Y tế ban hành theo Quyết định số 1221/2000/QĐ-BYT ngày 18/4/2000 của Bộ trưởng Bộ Y tế: không dưới 6m2/1 học sinh đối với vùng thành phố, thị xã; không dưới 10m2/1 học sinh đối với các vùng còn lại

Riêng đối với những trường ở các thành phố, thị xã và thị trấn đã được xây dựng từ năm 1997 trở về trước, do điều kiện khó khăn đặc thù, có thể vận dụng để tính diện tích khuôn viên nhà trường là diện tích mặt bằng sử dụng và phải đảm bảo theo quy định nói trên; phải có nhà tập đa năng đảm bảo yêu cầu cho học sinh luyện tập thường xuyên và có hiệu quả; phải tổ chức ít nhất 1 buổi/tháng cho học sinh học tập thực tế ở ngoài lớp học

b Diện tích sân chơi, sân tập thể dục thể thao (hoặc nhà đa năng) được bố trí, xây dựng theo quy định; sân trường có trồng cây bóng mát và có thảm cỏ

4 Các Phòng chức năng

16

Có các phòng chức năng: phòng Hiệu trưởng, phòng Phó hiệu trưởng, phòng Giáo viên, phòng Hoạt động Đội, phòng Giáo dục nghệ thuật, phòng Y

tế học đường, phòng Thiết bị giáo dục, phòng Thường trực

5 Phương tiện, thiết bị giáo dục

a Trong phòng học có đủ bàn ghế cho giáo viên và học sinh, có trang bị

hệ thống quạt Bàn, ghế, bảng, bục giảng, hệ thống chiếu sáng, trang trí phòng học đúng quy cách

b Được trang bị đầy đủ các loại thiết bị giáo dục theo danh mục tối thiểu

do Bộ quy định

6 Điều kiện vệ sinh

a Đảm bảo các yêu cầu xanh, sạch, đẹp, yên tĩnh, thoáng mát, thuận tiện cho học sinh đi học

b Đảm bảo các yêu cầu về vệ sinh: trường có nguồn nước sạch, có khu

vệ sinh riêng cho cán bộ giáo viên và học sinh, riêng cho nam và nữ, có khu để

xe, có hệ thống cống rãnh thoát nước, có tường hoặc hàng rào cây xanh bao quanh trường, không có hàng quán, nhà ở trong khu vực trường, môi trường xung quanh khu vực trường sạch, đẹp

Tiêu chuẩn 4: Thực hiện công tác xã hội hóa giáo dục;

1 Đại hội Giáo dục cấp cơ sở, Hội đồng Giáo dục cấp cơ sở, Ban Đại diện Cha mẹ học sinh

a Nhà trường phối hợp với cộng đồng tổ chức Đại hội Giáo dục cấp cơ

sở theo định kỳ với nội dung thiết thực

b Nhà trường đóng vai trò nòng cốt trong Hội đồng Giáo dục cấp cơ sở, chủ động đề xuất những biện pháp cụ thể nhằm thực hiện chủ trương và kế hoạch do Đại hội Giáo dục đề ra

c Ban đại diện cha mẹ học sinh hoạt động đều, có hiệu quả trong việc kết hợp với nhà trường để giáo dục học sinh

2 Các hoạt động của gia đình và cộng đồng nhằm xây dựng môi trường giáo dục Nhà trường - Gia đình - Xã hội lành mạnh

a Có các hoạt động tuyên truyền dưới nhiều hình thức để tăng thêm sự hiểu biết trong cộng đồng về mục tiêu giáo dục tiểu học, về nội dung, phương pháp và cách đánh giá học sinh tiểu học, tạo điều kiện cho cộng động thực hiện mục tiêu và kế hoạch giáo dục tiểu học

b Nhà trường phối hợp với các bậc cha mẹ theo cơ chế phân công - hợp tác, cùng gia đình giáo dục con em và tạo điều kiện thuận lợi cho con em học tập;

đảm bảo mối liên hệ thường xuyên giữa nhà trường, giáo viên và gia đình thông qua việc sử dụng hợp lý các hình thức trao đổi thông tin như họp giáo viên - gia đình, ghi sổ liên lạc,

c Tổ chức các hoạt động giáo dục cụ thể như giáo dục đạo đức, lối sống, pháp luật, văn hóa, nghệ thuật, thể dục thể thao

3 Sự tham gia của gia đình và cộng đồng trong việc tăng cơ sở vật chất cho nhà trường

Huy động được sự đóng góp về công sức và tiền của các tổ chức, cá nhân

và gia đình để xây dựng cơ sở vật chất; tăng thêm phương tiện, thiết bị dạy và học; khen thưởng giáo viên dạy giỏi, học sinh học giỏi và hỗ trợ học sinh nghèo

Tiêu chuẩn 5: Hoạt động và chất lƣợng giáo dục

1 Thực hiện chương trình, kế hoạch giáo dục

a Dạy đủ các môn học, dạy đúng chương trình, kế hoạch theo quy định

b Có ít nhất 20% tổng số học sinh học 2 buổi/ngày Có kế hoạch từng năm để tăng số lượng học sinh học 2 buổi/ngày

c Tổ chức tốt các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh

d Thực hiện có kết quả công tác bồi dưỡng học sinh yếu

2 Thực hiện đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá học sinh

a Có biện pháp thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo chỉ đạo của

cơ quan quản lý giáo dục có thẩm quyền

18

b Sử dụng thường xuyên có hiệu quả các phòng chức năng, thư viện, các thiết bị giáo dục

c Thực hiện nghiêm túc việc đánh giá xếp loại học sinh theo quy định

3 Thực hiện mục tiêu phổ cập giáo dục tiểu học - chống mù chữ (PCGDTH-CMC)

a Tham gia thực hiện nhiệm vụ PCGDTH-CMC ở địa phương; có kế hoạch PCGDTH đúng độ tuổi; không để xảy ra hiện tượng tái mù chữ

b Tổ chức tốt “Ngày toàn dân đưa trẻ em đến trường, huy động được ít nhất 97% số trẻ em trong độ tuổi đi học

c Duy trì sĩ số, tỷ lệ học sinh bỏ học dưới 1%

4 Chất lượng và hiệu quả giáo dục tính theo từng khối lớp

a Tỷ lệ học sinh lên lớp, hoàn thành chương trình tiểu học đạt ít nhất 95%

b Tỷ lệ học sinh được nhận xét thực hiện đầy đủ bốn nhiệm vụ của học sinh tiểu học (hoặc được xếp loại hạnh kiểm Tốt và Khá tốt) đạt ít nhất 95%

c Tỷ lệ học sinh đạt danh hiệu Học sinh Giỏi đạt ít nhất 10%, Học sinh tiên tiến đạt ít nhất 40%

d Tỷ lệ học sinh xếp loại học lực môn loại Yếu (đối với những môn đánh giá bằng điểm số) và loại Chưa hoàn thành (đối với những môn đánh giá bằng nhận xét) không quá 5%

e Hiệu quả đào tạo (tỷ lệ học sinh hoàn thành chương trình tiểu học sau

1.2.3.2 Huy động các nguồn lực

Là tác động đến các nguồn lực của xã hội bằng nhiều giải pháp và cách thức khác nhau, để thu hút và kéo các nguồn lực xã hội ấy về với giáo dục, đồng thời thúc đẩy giáo dục phát triển

1.2.3.3 Nguồn lực của trường tiểu học

Nguồn lực của trường tiểu học là tập hợp các yếu tố mà trường sử dụng

để thực hiện mục tiêu của mình, bao gồm:

a Nguồn nhân lực

- Nguồn nhân lực của trường tiểu học là lực lượng giáo viên, cán bộ, nhân viên với năng lực chuyên môn của từng người tham gia vào các hoạt động của nhà trường

- Nhân lực là nguồn lực quan trọng nhất, là vốn quý nhất để phát triển nhà trường Tập hợp, tạo cơ hội cho mọi thành viên của trường phát huy hết khả năng cho hoạt động của trường là huy động được nguồn lực lớn nhất cho

sự phát triển của nhà trường

- Nguồn tài chính ngoài Ngân sách Nhà nước là tất cả những yếu tố về nguồn vốn tiền tệ mà Nhà nước cho phép các trường được huy động trực tiếp trong khuôn khổ thực hiện xã hội hoá nhằm đảm bảo nguồn tài chính cho trường

và được sử dụng theo chế độ quy định để thực hiện mục tiêu của nhà trường

c Nguồn lực vật chất

- Nguồn lực vật chất của trường tiểu học là toàn bộ cơ sở vật chất trường học với tất cả các phương tiện vật chất được sử dụng để thực hiện mục tiêu của nhà trường, bao gồm: đất đai, tài sản, trang thiết bị, công cụ dụng cụ (hữu

20

hình) và phần mềm, bản quyền sáng chế phát minh, danh tiếng, uy tín (vô hình) của nhà trường Cái lõi của cơ sở vật chất trường tiểu học chính là các thiết bị dạy học

- Cơ sở vật chất quyết định năng suất lao động và hiệu quả các hoạt động của trường tiểu học

d Nguồn lực thông tin

- Nguồn lực thông tin là những dữ liệu đã được phân tích và xử lý để phục vụ cho việc ra quyết định hoặc giải quyết các nhiệm vụ nhằm phát triển nhà trường

- Hệ thống thông tin được tổ chức khoa học sẽ làm thay đổi cách thức hoạt động của nhà trường, làm cho cơ cấu của trường trở nên tinh giản, linh hoạt và giúp cho việc truy tìm thông tin cần thiết trong khoảng thời gian và chi phí hợp lý

- Thông tin và hệ thống thông tin rất quan trọng đối với nhà trường, có thể nói: Nếu coi trường như một cơ thể sống thì thông tin là máu và hệ thống đảm bảo thông tin hai chiều là hệ thần kinh của nó Thông tin vừa là yếu tố đầu vào không thể thiếu được đối với bất cứ trường nào, vừa là nguồn dự trữ tiềm năng cho nhà trường

EMIS

Chương trình kế hoạch dạy học

Học sinh Giáo viên

Các vấn đề tài chính của nhà trường

CSVC - SP

nhà trường

Điều kiện KT - XH địa

phương

Sơ đồ 1.1 Hệ thống thông tin quản lý (EMIS) của trường tiểu học

Hiện nay, nguồn lực thông tin, nguồn lực vật chất và nguồn lực tài chính

đã tạo thành thế chân vạc cho sự phát triển của một xã hội hiện đại Trong đó, nguồn lực thông tin không chỉ cung cấp cho chúng ta tri thức để nhận biết và nắm bắt quy luật phát triển kinh tế - xã hội mà còn khơi dậy khả năng sáng tạo của con người Việc tạo lập, tích lũy và khai thác nguồn lực thông tin khoa học

và công nghệ một cách hệ thống, đầy đủ, nhanh chóng, kịp thời và chính xác là điều rất quan trọng đối với bất kỳ tổ chức hoặc cá nhân nào

1.3 Những vấn đề cơ bản về huy động nguồn lực xây dựng trường tiểu học

đạt chuẩn quốc gia

1.3.1 Vị trí, vai trò của giáo dục tiểu học trong hệ thống giáo dục quốc dân

Trong hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam, Tiểu học là cấp học đầu tiên của bậc giáo dục phổ thông Giáo dục tiểu học thu nhận trẻ từ 6 đến 14 tuổi, đây là lứa tuổi nhi đồng, các em còn rất nhỏ cần được gia đình, nhà trường chăm sóc, dạy dỗ, bảo vệ

Giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học cơ sở

Giáo dục tiểu học phải bảo đảm cho học sinh có hiểu biết đơn giản, cần thiết về tự nhiên, xã hội và con người; có kỹ năng cơ bản về nghe, nói, đọc, viết

và tính toán; có thói quen rèn luyện thân thể, giữ gìn vệ sinh; có hiểu biết ban đầu về hát, múa, âm nhạc, mỹ thuật

Giáo dục tiểu học có vị trí và vai trò đặc biệt trong hệ thống giáo dục quốc dân, là nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân Chất lượng giáo dục tiểu học có vững chắc thì chất lượng giáo dục các cấp học sau mới tốt được Vì vậy

1.3.2.2 Ý nghĩa của huy động các nguồn lực

Huy động các nguồn lực xã hội là một nội dung trong quá trình xã hội hóa giáo dục Xã hội hóa giáo dục và huy động nguồn lực cộng đồng đều bao gồm cả 2 quá trình thụ hưởng các thành quả do giáo dục mang tới, đồng thời

có trách nhiệm tham gia quá trình phát triển giáo dục, nhằm mục đích thúc đẩy giáo dục phát triển, đồng thời cũng mang lại lợi ích giáo dục cho mọi nhà, mọi người

Xã hội hóa giáo dục với bản chất là làm cho giáo dục phát triển, làm cho giáo dục đến với mọi nhà, mọi người đều được tham gia và hưởng thành quả giáo dục, giáo dục trở thành sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân Còn việc huy động các nguồn lực xã hội cho giáo dục là nhằm để thúc đẩy quá trình xã hội hóa giáo dục, bao gồm các nguồn lực vật chất (nhân lực, vật lực, tài lực) và nguồn lực tinh thần (sáng kiến, đóng góp ý kiến, tư vấn) Nói đến huy động người ta nghĩ đến phương thức, đến cách tác động vào nguồn lực, thu hút nguồn lực đến với nhà trường, đến với giáo dục Các nguồn lực này, giúp giáo dục thực hiện tốt quá trình đổi mới, thực hiện tốt nội dung, mục tiêu đào tạo, phương pháp đào tạo

Việc huy động từ xã hội trở lên dễ hơn khi giáo dục đáp ứng nhu cầu, đòi hỏi của người học và xã hội Thu nhập của người dân còn thấp, sự huy động phải phong phú đa dạng, mỗi người hãy đóng góp cho giáo dục theo cách của riêng mình Không phải không có tiền thì không làm tốt được công tác giáo dục trong giai đoạn hiện nay Nhưng cũng không phải cứ có tiền là làm tốt công tác giáo dục Điều này phụ thuộc nhiều vào sự đổi mới của ngành giáo dục và sự đóng góp trên các phương diện với giáo dục của toàn xã hội

1.3.3 Nội dung huy động nguồn lực

Trong nhà trường Tiểu học

- Huy động nguồn nhân lực: là xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, cán bộ, nhân viên có năng lực chuyên môn tốt, tâm huyết với nghề Học sinh nhà trường chăm ngoan, học tập tốt Huy động phụ huynh, nhân dân ủng

hộ nhà trường về tinh thần và công sức xây dựng trường, hướng tới chuẩn quy định của quốc gia về trường học là huy động được nguồn lực lớn nhất cho sự phát triển của nhà trường

- Huy động nguồn vật lực: là huy động các tổ chức cá nhân trong và ngoài nhà trường xây dựng cơ sở vật chất, trang thiết bị đáp ứng yêu cầu chuẩn

- Huy động nguồn tài lực: Huy động nguồn tài chính là khai thác và sử dụng có hiệu quả nguồn tài chính trong và ngoài ngân sách nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ, chất lượng giáo dục và củng cố cơ sở vật chất, trang thiết bị nhà trường để phát triển nhà trường, đây là nguồn lực đóng vai trò vô cùng quan trọng là điều kiện cần để phát triển nhà trường

- Huy động nguồn tin lực: Huy động nguồn lực thông tin để phát triển trường tiểu học là tạo lập, tích lũy, khai thác nguồn lực thông tin về khoa học, giáo dục và công nghệ một cách hệ thống, đầy đủ, nhanh, kịp thời và chính xác phục vụ cho hoạt động giáo dục của nhà trường để nâng cao chất lượng giáo dục

24

1.3.4 Nguyên tắc huy động nguồn lực

Trường Tiểu học với tư cách là một tổ chức của hệ thống trường tiểu học nói riêng, hệ thống giáo dục nói chung, trong quá trình huy động nguồn lực phát triển trường đều cần phải tuân thủ các nguyên tắc chung và các nguyên tắc riêng

a Tuân thủ Luật pháp và thông lệ xã hội

- Hệ thống Luật pháp được xây dựng trên nền tảng của các định hướng chính trị, nhằm quy định những điều mà các thành viên trong xã hội được làm

và không được làm, đồng thời là cơ sở chế tài tạo ra khung pháp lý cho các tổ chức hoạt động

- Việc huy động nguồn lực để phát triển trường tiểu học phải đảm bảo tính hợp pháp và phù hợp với thông lệ xã hội

c Kết hợp hài hòa các lợi ích

- Toàn xã hội được hưởng lợi từ giáo dục của các trường tiểu học, cộng đồng, tổ chức, cá nhân đã và đang có trách nhiệm đóng góp ngày càng nhiều hơn nguồn lực cho giáo dục tiểu học

- Trường tiểu học nhận được sự đóng góp các nguồn lực của các tổ chức,

cá nhân bên trong và bên ngoài trường cần phải đảm bảo hài hòa lợi ích của các bên liên quan thông qua các hoạt động của trường (nâng cao chất lượng giáo dục, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực )

d Hiệu lực, hiệu quả tiết kiệm

- Tiết kiệm không phải chi ít nguồn lực, mà chi tiêu sử dụng nguồn lực sao cho có thể đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ của trường nhưng với chi phí ít nhất hoặc tăng chi phí nhưng thu được kết quả cao hơn

- Hiệu quả được xác định bằng kết quả so với chi phí, đối với trường tiểu học muốn tăng hiệu quả phải bằng cách tăng các hoạt động (kết quả) và giảm chi phí hoạt động

- Nguyên tắc này đòi hỏi trường phải đưa ra các quyết định sao cho với một nguồn lực hữu hạn nhưng phải đạt được mục tiêu của nhà trường

e Hoàn thiện không ngừng

- Môi trường bên ngoài trường luôn luôn thay đổi đòi hỏi trường phải kịp

thời có đối sách tận dụng thời cơ huy động nguồn lực

- Hoàn thiện và đổi mới không ngừng công tác tổ chức, mở rộng và nâng cao năng lực sáng tạo của mọi thành viên trên cơ sở đó thúc đẩy việc huy động

nguồn lực phát triển nhà trường

1.3.5 Quá trình huy động nguồn lực xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia

Huy động nguồn lực là một trong các hoạt động của công tác quản lý nhà trường, chính vì vậy quá trình huy động nguồn lực thực chất là thực hiện các chức năng quản lý, đó là các chức năng kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra Tuy nhiên các chức năng này có nội dung hướng trọng tâm vào việc huy động

26

Sơ đồ 1.2 Khái quát quá trình huy động nguồn lực xây dựng

trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia

a Lập kế hoạch huy động các nguồn lực

- Lập kế hoạch huy động nguồn lực là quá trình xác định các mục tiêu và lựa chọn các phương thức để đạt được mục tiêu về huy động nguồn lực

- Lập kế hoạch là khâu khởi đầu quan trọng nhất trong quá trình huy động nguồn lực phát triển nhà trường, giúp cho nhà trường:

+ Xác lập ý tưởng rõ ràng về việc tổ chức và khai thác nguồn lực

+ Là công cụ hữu hiệu để trường thực hiện được mục tiêu đã đặt ra

- Hệ thống các kế hoạch huy động nguồn lực

 Theo góc độ thời gian:

Kế hoạch huy động nguồn lực dài hạn bao trùm lên khoảng thời gian dài chừng 10 năm

Kế hoạch huy động nguồn lực trung hạn cụ thể hóa những định hướng của kế hoạch dài hạn ra các khoảng thời gian ngắn hơn, thường là 3 hoặc 5 năm

Kế hoạch huy động nguồn lực ngắn hạn thường là các kế hoạch hàng năm và các kế hoạch tiến độ, hành động có thời hạn dưới một năm như: kế hoạch quý, tháng Kế hoạch ngắn hạn bao gồm các phương pháp cụ thể, cần thiết để đạt được mục tiêu trong kế hoạch trung và dài hạn

 Theo góc độ nội dung, tính chất hay cấp độ:

Kế hoạch chiến lược huy động nguồn lực là những định hướng lớn, những vấn đề rất quan trọng và những phương pháp cơ bản để đạt được mục tiêu huy động nguồn lực trong khoảng thời gian dài Lập kế hoạch chiến lược huy động nguồn lực không phải từ những ước mơ mà trường muốn đạt tới, mà là xuất phát từ khả năng thực tế của nhà trường

Kế hoạch chiến thuật (tác nghiệp) là phương tiện để chuyển các hướng chiến lược thành các chương trình áp dụng cho các

bộ phận trong khuôn khổ các hoạt động của nhà trường, nhằm thực hiện được các mục tiêu của kế hoạch chiến lược huy động nguồn lực Kế hoạch chiến thuật được thể hiện cụ thể ở những bộ phận kế hoạch riêng biệt trong tổng thể hoạt động của nhà trường

 Theo góc độ hình thức thể hiện: Chiến lược, chính sách, thủ tục,

quy tắc, chương trình, ngân quỹ

- Cách thức lập kế hoạch huy động nguồn lực

Bước 1: Nghiên cứu và dự báo

Bước 2: Thiết lập các mục tiêu

Bước 3: Phát triển các tiền đề

Bước 4: Xây dựng các phương án

Bước 5: Đánh giá các phương án

Bước 6: Lựa chọn phương án và ra quyết định

b Tổ chức thực hiện kế hoạch

- Tổ chức thực hiện kế hoạch huy động nguồn lực của trường tiểu học là thiết lập một hệ thống các vị trí cho mỗi cá nhân và bộ phận, sao cho các cá nhân và bộ phận có thể phối hợp với nhau một cách tốt nhất để thực hiện các mục tiêu về huy động nguồn lực của nhà trường

- Công tác tổ chức thực hiện kế hoạch huy động nguồn lực bao gồm: + Phân tích mục tiêu

+ Xác định, phân loại các hoạt động cần thiết để thực hiện mục tiêu + Phân chia lực lượng thành các bộ phận để thực hiện các hoạt động (xác định vị trí của từng bộ phận và cá nhân trong đó bao gồm cả vấn đề phân cấp, phân quyền, trách nhiệm và chi phí tài chính)

28

c Lãnh đạo quá trình huy động các nguồn lực

- Lãnh đạo huy động nguồn lực trường tiểu học là việc định ra chủ trương, đường lối, mục đích, tính chất, nguyên tắc hoạt động của trường để huy động nguồn lực

- Nội dung lãnh đạo:

+ Hiểu rõ các thành viên trong nhà trường

+ Đưa ra các quyết định thích hợp

+ Xây dựng nhóm làm việc

+ Dự kiến các tình huống và tìm cách ứng xử tốt

+ Giao tiếp và đàm phán

d Kiểm tra, đánh giá

- Kiểm tra là quá trình xem xét các hoạt động nhằm mục đích làm cho các hoạt động đạt kết quả tốt hơn, đồng thời kiểm tra giúp phát hiện ra những sai sót, sai lệch để có biện pháp khắc phục đảm bảo cho hoạt động huy động huy động nguồn lực thực hiện đúng hướng

- Kiểm tra có tác dụng

+ Thẩm định

+ Đảm bảo cho kế hoạch được thực hiện với hiệu quả cao

+ Đảm bảo cho lãnh đạo trường kiểm soát được nguồn lực để có tác động kịp thời

+ Giúp cho trường theo sát và đối phó được với sự thay đổi

+ Tạo tiền đề cho quá trình hoàn thiện và đổi mới

- Nội dung của công tác kiểm tra hiệu quả huy động và sử dụng nguồn lực trường là kiểm tra cách thức trường quản lý các nguồn nội lực và ngoại lực

có hiệu quả không? và việc thực hiện quy trình đã đặt ra như thế nào?

+ Về tài chính, kiểm tra cách thức trường quản lý các nguồn tài chính bao gồm:

Việc huy động và sử dụng các nguồn vốn khác nhau

Thành phần nhân sự của trường tham gia lập kế hoạch tài chính Phân bổ nguồn vốn theo nhu cầu và những hạng mục ưu tiên Công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ về tài chính

Chấp hành định mức quy định của Nhà nước

Chất lượng, hiệu quả của công tác tài chính

+ Về cơ sở vật chất, kiểm tra cách thức trường quản lý cơ sở vật chất nhằm cung cấp một môi trường học tập và làm việc hiệu quả, bao gồm:

Cách thức trường quản lý phòng, thiết bị và tài liệu: tự đánh giá (đánh giá trong) về việc sử dụng CSVC, mức độ đảm bảo, việc nâng cấp định kỳ đáp ứng nhu cầu, đánh giá ngoài, chất lượng quản lý cơ sở vật chất

Cách thức trường quản lý các nguồn dạy - học nhằm hỗ trợ mục tiêu tổng thể của nhà trường: thu hút sự tham gia của giáo viên trong việc lựa chọn, mức độ đảm bảo khả năng tiếp cận và

sự đầy đủ, mức độ đảm bảo việc sử dụng, hệ thống duy trì và thay thế, việc thu thập thông tin phản hồi từ người sử dụng và chất lượng quản lý các nguồn dạy - học

+ Về thông tin và phân tích, kiểm tra cách thức trường lựa chọn, quản lý và sử dụng thông tin, dữ liệu như thế nào? Có sáng tạo để

hỗ trợ trường trong việc thực hiện các kế hoạch hành động của trường không?

Cách thức trường quản lý thông tin và dữ liệu cho việc lập kế hoạch và quản lý hành chính

Cách thức trường lựa chọn và sử dụng các dữ liệu để thực hiện các hoạt động của nhà trường

30

Cách thức trường phân tích, sử dụng dữ liệu và thông tin nhằm

hỗ trợ việc lập kế hoạch, tổ chức, kiểm tra quá trình thực hiện các kế hoạch hoạt động của nhà trường

Cách thức trường thiết lập mối quan hệ hợp tác với các nhà cung cấp

Cách thức trường thiết lập mối quan hệ với phụ huynh học sinh Cách thức trường tham mưu, khai thác sự hỗ trợ của các cấp quản lý (chính quyền địa phương, cơ quan quản lý giáo dục, doanh nghiệp, các tổ chức Hội, đoàn thể )

Cách thức tổ chức và các quy trình hành chính của nhà trường Cách thức ứng dụng công nghệ thông tin để hỗ trợ các hoạt động của nhà trường

1.3.6 Yêu cầu của công tác huy động nguồn lực xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia

a Có tính hiệu quả, kinh tế, tức là phải tạo ra giá trị cho các bên liên

quan (học sinh, nhà trường, cộng đồng, nhà tài trợ ) Trong thực tế cần cân đối hài hòa giữa hiệu quả (đạt kết quả mong muốn) và giá trị kinh tế của công tác huy động nguồn lực Chú ý tới đặc thù của giáo dục (như tính phi lợi nhuận, tính xã hội, )

b Có tính khả thi, tức là có khả năng thực hiện được Điều này liên

quan đến các chỉ tiêu và biện pháp huy động nguồn lực, cân đối giữa yêu cầu

và khả năng

c Tạo được sự đồng thuận cao, sẵn sàng tham gia của đa số giáo viên,

cán bộ, nhân viên của nhà trường, nếu không mục tiêu sẽ không thể thực hiện được Sự đồng thuận không có nghĩa là xuôi chiều, không tranh luận bàn bạc, điều cốt yếu của sự đồng thuận là làm cho mọi người đều nhận thức được vai trò, vị trí, trách nhiệm và quyền lợi của mình trong công việc