Nâng cao chất lượng một số phép đo phóng xạ hoạt độ nhỏ

MANG GAG CHAT LOTTG MOT 30 PHEP SO PHONG XA HOAT SO >IH0... NANG CAO CHAT L^JO^G MOT SD PHEP DO PHONG XA HOAT fO NHO.. THONG KE PHONG THAP BAN THUt NGHIEM... PHEP PHAN TI OH CJUANG XA..

MANG GAG CHAT LOTTG MOT 30 PHEP SO PHONG XA HOAT SO >IH0

-Chuyen nghhnh : Vat 1^ hat nhan n g u y e i t^>

-Ma h i e u : OI-O2-O5 -Luan -5n phó t i é a sy khoa hoc Tóan-I^f"

-Mg\jol h<Jbng dan khoa hoc PGS , PTS '^guven T r i e u Td

T

HA NOI - 1992

• 0 1

-M(JC WG

NANG CAO CHAT L^JO^G MOT SD PHEP DO PHONG XA HOAT fO NHO

MO' BAU

-Dtfi tjrmg nghien cfiii cda l u j n &i T r I

-Tlnh thW sir oda lu§n ki - T r , I - 2 •

-Muc d i oh cùa l u ^ én • T r 2 •

-Phubhg ph4p n g h i a i cfiu djtJ'c stc dung t r o i g l u y i én T r 2 •

-Két qda khoa hoc ini5i t r c n g luS^i Sn T r 2 - 5 •

- G i à t r i thirt: t i a i oda lu§ui Sn • T r J •

-Ket qda cong b6 t k i l i f u Tr.'yU

-KhCi Ipeng vk càu t r d c cùa bàn l u y i vgn Tr.i+

CHTt^G I THONG KE PHONG THAP BAN THUt NGHIEM

I.Téng quan T r 5 - 9 •

2.Hkffi phSn btf f g ( x ) , ^^{^) • T r 9-13

3.Mot 86 Ctig dung thitt: t i e n cùa hkm f^i^) • T r I 5 - I S •

4-Kian t r a t h u c nghd^m dft v d l c&c hkm phan btf f g ( x ) , f^a^i^) • ' r r 1 ^ 2 5 •

5.Phan cap chlnh x&c c4c I b i g l a i gan ddng ^ r 2 5 «

CHTPIJG I I , PHEP BO GAMMA TlTNHI®! TOAN THAN

I-Tdng quan T r 26-27

2.BSnh g i à MH3B cùa VIO3 T r 2 ^ 3 2

J L t t h u y é t t l n h so" cap BFT T r 52-?5 o

/^.Két qua so s&ih n , K 2 , K 3 , K 4 y&i K6 Tr«56

5.TÓ chCte m(51 phó k é N a l ( T l ) cho phép do gamma t i r nhien t b a n t h a n

- a y do kh6± chùt nang cùa BK-I02it(7rN T r 5 7 - 5 ^

-Chuài phtfi ghép d i ^ don gìan HS • Tr^jg-Z^O

-Khtfi ADC-I024 Tr.A0-/f6

-Chutmg t r l n h phan t l c h phó FTPHO T r 46-50

• 0 2 -Thfrnghijm phó k e £aC-I024GTN T r 51-54

-6.Be xuat hban t h i ^ BK-I02^4GTN T r 54-58

CHTtì^G I I I PHEP PHAN TI OH CJUANG XA

I B f t v & de T r 59-60

2 d a i Dhip x f r l t dlnh 93KeV T r 6 0 - 6 5

3.TÓ chùt; raSn phó k c N a l ( T l ) BK-4O96QX

-Nhu cau thufc t i e i T r 6 5

-Sb- do khtfi chùc nèng cùa BK-4O96QX Tr.63-6ij

KHOI TIENG MGA T r 71-72

KHOI TIENG LA^TINH T r 7 3 - 7 4

PHu m e PHU LUC I Stf do nguyen I t s e c t o r t u y à i t l n h ADC-I024 T r 7 5

PHU LUC 2 a?" (*o nguyen I J s e c t o r B6 ADC-4O96VC T r 7 6

PHU LUC 3 SD' do nguyen 1^ s e c t o r t u y é i t l n h ADG-'*096VC T r 7 7

I NANG CAO CHAT L^O^IG MOT 30 PHEP BO PHONG XA HOAT BO NHO

-00 —

yiy BAU

BtfL t^tftig n gh i m cCai cùa lugn k\ ;

CSc phép do phóng xf hpat do nh6 (a.IO"^< A < 0,4)Bq thrchg c6 ttfc do dèa phong trong cfta so do d t e i IO Xg/phdt vh t h ò l gian do t\r 20 phdt dai t r e n IO gltf

Do vg7 céc phép do I p a i nh.y cbn dttyc goi Ih eko phép do p h ^ g thap Ngacn ph6ig

x^ trong càc phép do phong thap c6 t h e Ih : I.G&c dong vi t i r n h i e n c6 trong vò qua

dat (K-40,Ga-43,Rb-87, vh 3 dbng ho U-238,U-255,Th-232) ; 2-CSc d o h g v l dutfc t j o

r a do tifthg t d c cùa t i a vu t r ^ vdl c4c h^t nhan c6 trcng thhnh phan khl quyài (H-5,

Be-IO,C-I4,Na-22,MgT-28,P-32,.-o) ; 5.C4c d ^ g vi nhan t^o sinh r a t V càc vu nò h^t

nhan vh db gi ph6ig x^ (a'-90,Cs-I37) ; 4.C4c doig vi d&ih dau (H-^,C-IU,Na-22,P-32,

S - 5 5 , K - 4 2 , C a - 4 5 , C r - 5 I , F e - 5 9 , I - I 5 I , ) » Cic phép do phcng thap e* fifig dung thiit;

t i e i quan t r a i g trong : khào co , dia chat , nong , sinh , y , kiem x^ moi tr>30ng hoc , nhien liew h§t nhan hoc , vh trcng v§it If" hjt co' b ^

Btfi toDYig nghien cf«i cua lu§in &i Ih 5 ^hi t6an cu t h e da này sinh t r c n g che Cng dung thute t i e n t r e n cùa ky thu^t phong thap BÓ Ih : I.Tlni hhm phan btf t6e do dea trong càc phép do hpat do beta-gamma nhà ; 2 xiv dmg phó ké cho phép do gamma

tu* nhien tban than ; 5.Nang cao chat luong quy t r l n h phan t l c h quang x^

Tlnh t h ò l su' cùa lugn §n :

Do b i hjin che bdl t r l n h do t i é i bp ccng ngh^ , ky thu^t che t^o t h i é t b i do

t a t cà càc l ò l g l a i cho bhi tfian ' «Nang cao chat l^Xrtig phép do phong t h a p " cbd I h ti«mg dói Xét t v góc do nhy , noi dmg th^i* nhat ' ' Tlm hhm phan btf trong càc phép

do hpat do beta-gamma nhó' » duc^c de cjp t ó l t r c n g lu^n Sn Ih mpt th^ da cu t h e Ve

thutj chat , day I h bhi tòan • 'Tlm hhm phan b6 cùa mpt h^ vi mo phi ccng t l n h (Ergod: hien nay chu^ eò I b i g l a i chlnh xàc M^c c^ mpt vhi I M g l a i gSn d'^ng cu t h e da

duD'c diSi r a t V nhufig nam 19^7 , song cho t ó l t j n nghy nay bhi tòan van Ih fi?^ chù

de co t l n h t h ò l sir dyyc de cjip t ó l trong càc t h i l i ^ tham khào /^kj

Noi dung thfr hai ' 'Xay d\tig phó ké cho phép do gamma t u ' n h i e n tban t h a n ' '

cùa lujn fin diO'c th^iG hien trong khuon khó mpt de t h i cap vijn '48I 3p qutfc phbng

ve che t a o t h i é t b i phan t l c h b i o i do da k ^ h (MCA) t r a i co' ad' mhy vi t l n h (MVT)

vh mpt de t h i cap nhh n^'c'c :nang ma sd 52 02 06 01 do GS , TS , v i e i triiong Le Thè Trung , V i ^ quan y IO5 chù t r i Do t i e n bp vu bao trong ky thuat KVT , noi dung khai thàc dua vho sfr dung nhanh chóng -npt MVT -niSl trong de t h i th^i* nhat luon di^io*c

xem Ih mot vah de c6 t l n h t h ò l sir ó" cà trong vh ngbai nfxfc Trong de t h i th<!f hai ,

phép do gamma t ' / n h i e n tban than lah dau t i e n di^t)*c d^ji vho fing dung thim t i e n d* ^^^t

nam t§d VIO5 • Bay Ih npt trong ^ de t h i cap nhh n'io'c thupc vm de • **Thiem x^ moi

tr*iDng'' -nang ma sdf 52 02 06 cùa mot ch^jong t r l n h trpng diém " Ts" a* khoa hoc cùa

viec sfr dung hp^p If t h i nguyen t h i e n nhien vh bào ve moi t r ^ t m g ' • mang ma s^ ^2 02

do GS , PTS , bp t r r c n g Nguyen i3lnh Tfr chù t r i , dTjtfc b&t dau t V nhmg nam T*^80

Noi dung thfrba cùa luan 5n ••Nang cao chat l^<5ng ouy t r l n h phan t l c h quang

xa** cung da diio'c thuc hien trong khuon khÓ mpt ch^jong t r l n h hot) tAc auoc t é g^'^ Trung tam %g dung t i à i bp nang l;«)'ng hgit nhan (CSAP^) "hba vh ^Aen nang Ivftng

nguyen t^^'qu<?c già Viet nam (VNLNTQG) , t a i Lahabana , trong nam 1990 Cong viec che t a o ADC Willkinson vh MCA t r e n ce ad* t i é i bp cong ngh^ che t ^ IC nhanh vh ky

thu^t M^/r h i o i dang Ih mpt xu h^iong t r e n t h è gioì nói chung vh à* Cuba nói rieng

•Huc i l oh cùa luyi àn

>&ic tlch chlng trong luan àn Ih : I.Buft r a m§t '^hóhg ke phong thap bàn th^jit nghiem t i e n l o l cho 'ftg dung thprc t i e n ; ?• £^'?i ra càc gfai nhào mjch c^Jftg vh lan

t r l n h man nhSm nang cao chat l;»ng 2 nhép do d^io'c xét

Phvìong ohàp nghien cfli ditfc s^'" dung trong luyi àn

Trong luan àn da s^ dung càc ph'ong ohàp aghisn c^U : I.9o dac , thu thgip 36

l i e u ; 2*ri' I t stf l i e u ; 3.TÓng quan t h i l i e u , sur luan l o g i e tòan-l:^ ; ^.'l^é t a o

t h i é t b i do t r e n co* ad' cong nghe che t a o IC nhanh vh kv thuat MTT

Két qua khoa hpc TI61 trong luan àn

Càc két qua kboa hoc 11(51 d^c'c bào ve trong lurin àn co t h e d;iO'c chia thhnh U

5

-I p a i sau :

I C à c de xuat t l n h t ị a n , c a i t i à i Bị Ih : ThAig ke ohong t h a p bàn thim

nghigm ; L t t h u y é t t l n h so* cap buong phong t h a p ( 3 F T ) ; G l a i phàp x^ If dlnh 95KeV

t r o n g bien phĩ gamma cùa quang xgi ghi b^ng d e t e c t o r N a l ( T l )

2 Càc ohan t l c h chon l^^m g l a i phàp m^ch cftfig vh Ijip t r l n h mem t r o n g che t«.o ADC W i l l k i n s o n , MCA t r e n co* sd* MVT

5 T h i é t k é che tjio mdl 2 khtfi chf«3 ngng d i ^ tfr h a t nhan I h ADC-IO?'^ ,

AT)0-^)96VC cho MVT APPLE-II , PC/AT

U.TĨ ebfxe thhnh cong 2 phĩ k é N a l ( T l ) chuyen dyng : BK-IOPÌÌCTN cho phép do gamma t / n h i e n t b a n t h a n vh 3K-/i096QX cho ouv t r l n h ohan t l c h quSng xgi •

Già t r i t h u t t i e n cùa l u j n fin

Càc t h ù t u e : dilinh g i à do nhay t h i é t b i , s a i sd t d c do dén , so sành k é t qua l:?" t h u y é t vh th\ic nghiem , kiem t r a t h i é t b i I h r a t can t h i é t t r o n g moi ohéo

do phong t h a p - Chlnh Thdng ke phong t h a p bfin th^^m nghiem da d^ei r^ che t l e u ehuan

t i g n l o l cho nhu cau t h u c t x e n nhy

Kh6± ehfie nang ADC-1024 , phĩ k é N a l ( T l ) DK-I0P6GTN , k é t áa d ^ h g i à "^^^ bSng thut; nghiem , I t t h u y é t t l n h so* cao BFT I h càc dịng gịn nhị cùa l u j n hn vho

v i e c du& phĩ k é gamma tu* n h i e n t b a n t h a n cùa VIO3 vho sfr dung t r o n g nhtiig nam 19^°

Be xuat c à i t i S i £)K-I024OT'I I h mpt gol -^ cho v i ^ c hban t h i ^ quv t r l n h do nhv so

wW hien t ^

Kh*L ADC-UD96VC , phĨ k é BK-/1O96QX , Glai phàp x<m^ dlnh ot^KeV , vh càc •

t r a o dĩi kinh nghiem t r o n g ho'p t à c qu^c t é cung I h càc dịng gịp th\3t t i e n nhafc dlnh cùa l u ^ àn vho cong v i e c che t a o ADC W i l l k i n s o n , HCA t r e n co* sd* t i é i bo ky t h u ^ t MVT vh cong nghe che t j o IC nhanh t ^ i Cuba vho nh^tig nam 199^" -

CEAD^N-l a i thfr 4 , Hh noi , 1987 ; Khoa I t trbcrtig fì^ hoc tóng ho'p Hh noi (BHTHHN) , 1990 ; Hpi t h à o ve nhiem x^ moi t r t o i g tban qutfe lan thfr I I , BHTHHN , 1990

Nhieu xeminar ve càc noi dung ebn l a i da duce thuc hlgn t ^ i càc co* quan khoa hpc chuyen nghhnh t h l e h hp*p khàc nhau nhu* : Phbng dien tfr v i p i 48l ; Phbng phòng x§ quan y vign IO5 ; Phbng dien tfr h^t nhan vh Phbng ky thu^t phan t l c h thupe CEAD^

Cuba ; TÓ bp mcn vft I f h^t nhan thuc nghiem BHTHHN ; Viga khoa hpc vh kv thu§it

h j t nhan VNLNTQG; Triang tam v§it I f hfit nhan VKHVN

Khtfi lubtig vh cau t r d c cùa bàn l u y i van ;

Bp dhi bàn dành mày càch 2 cùa lujn van Ih 77 trang , trong dò co 2^ hlnh v e ,

14 bang s6 , 62 dàu muc t h i l i g u tham khào Noi dung lujn àn dr«)*e t r l n h bhy t r c n g

3 chuong , phan md" dau , phài két l u ^ vh càc pbji l^c 1,2,3 • ?hsn m<3* dau da t r a

l ò l càc cau hòi quy dlnh ddi vdl moi bàn lu§n fin • Ghuong I da phan t l c h bhi tòan

• «Tlm hhm phan b6 trong càc phép do beta-gamma co hpat do nhò» • , du& ra mpt I b i

g l a i gài ddng Ih ThChg ke phcng thap bàn thui; nghiem , xét ftig àpg thChg ke de

du^ r a 4 t i e u chuan t i e n l o l cho càc ^ g dung thuc t i e n OiT.t)ng I I t r l n h bhy két qua dành già thuc nghigm mo hlnh bucng do gamma t i r nhien tban than (MH3B) cùa VIO3 , d^jJi r a I t thuyét t l n h so* cap BFT , mo t à ADC-I024 vh phó ké BK-I02^+GTN Chitmg I I I

tòm t à t bhi tòan do x^ t§ti CEADEN Cuba , d\^ ra thu^t tòan xfr I t «*inh ?5KeV , mo

t à ADG-4O96VC vh phó ké BK-/i096QX Phan két lu§in da phan t l c h t l n h thflhg nhat ,

t l n h tuotìg d6i khcng , t h ò l , v^t chuan cùa l u ^ àn ; da tòm t à t càc két qua chlnh

cùa lujn àn vh dành g i à chdng xét ve phuong dien già t r i t h u t t i e n vh t l n h thAl

su* Càc phu l u e t r l n h bhy 5 *y do nguyen If" cùa sector 36 , sector tuyeh t l n h càc

ADC-I024 , ADC-MD96VC t h i é t ké che t j o nidi t r c n g lujn àn

5 CHttìdG I THONG KE PHONG THAP BAN THU^I NGHIEM

I.TOMG QUAN

-Do bhn chat t h i ^ g ke t r o n g n p i t ^ i moi hjit nhan phan r a , t r o n g t'iohg t à c

B6 dong gluh càc hjit nhan nhy i% cùa qda t r l n h lan t r u y e i , ghi nhpn phÒng xji n&\

1^ t h u y é t thÒiig ke da 8Ó\n tró* thhnh mpt cong cu quan t r p n g d^ phmi t l c h càc ohén

do h§it nhan n ó i chung vh càc phép do hpat dp b e t a - g a m i a nhÒ dub'c de c j p t ò l ó' nhan mó' dau bàn l u j n àn n ó i r i e n g nh^m nang cao chat l i c n g cùa chung Tuy nhien , cho

t ó l tpn nghy nay dtfi vdl chlnh I p a i cong cy nhy van cbn mpt s^ ton t ^ l xét cà ve phiiong d i j n phubVig phàp lujin vh ^ifig dyng t h u t t i e n Bò I h v i e c ch^ftì d'?n r a duO'c

phuong phàp g l a i chlnh xàc dCJi vdl b h i tòan ' 'Tlm hhm phan b6 ttfc do dén t r o n g càc

phép do phòng xji hpat do nhÒ vh dcin r a càc t h ù ti^c dành p i a s a i e^ t i e n l o l cho ^jng di^g thutì t i e n t r o n g tr^ovig ho'p n h y *

Thong thìibtig q u i t r l n h do hpat do beta-gnmma nhò gon che phan dpan / 2 I , 2 5 ,

2 6 , 2 7 , 3 7 , 3 9 , ' 4 2 , 5 6 , 5 9 7 : I.Lhm giau , x'V l;^ mau de t r o n g dò s6 chat p h à t xp b e t a

-gamma gan t ó l I ; 2»Chpn t h i é t b i , dieni kien do gan ón dinh t r o n g khòang t h ò l gian

t v I d ^ IO glo' ; 3.Thur; hi^n 2 phép do càc t<^c do dén phong x^ , t ó n g (phong vh

t i e u bàn) x* t r o n g khÒang t h ò l gian ^f , ^f ; 4.Chpn mau chuài co higu suSt ghi

gan bSng higu s»iat ghi betagamma cùa phong vh t i e u bàn Do hifn a i a t ghi £ nhy

-5.Tlnh trfc do dén t i e u bàn XQ vh hpat do AQ bfeig càc he thfit : XQ=(x^-Xf ) ;

AQ = I , 7 - I 0 " ^ X Q / £ , Bq Trong dò x^ dub'c t l n h bìing xung t r e n nhdt

Xét ve phMong dijn oh^«Dng phàp l u j n , bhi tòan diO'e de c^p d* t r © i chi I h mpt tr^Jbhg ho"p r i e n g cùa b h i tòan »'Tlm hhm phan btf cùa càc h^ vi mo p h i cong t l n h » '

mh hien nay chuh co dub'c l ò l g l a i ehinh xàc t r o n g vat I f T h ^ g ke p>0 J Thjt v^y ,

k^ higu stf phan r a h^t nhan co t r o n g buong do t r o n g càc phép do phong , t ó n g I h

N - N| , N^ vh stf phan r a khong dub'c ghi n h ^ cùa nò I h MI De t h a y , s5 dén

trut3 t i é p X = X^ , X,^ se t h ò a man h^ th^it X = N - NI Do t h ò l gian do t f , t ^

kéo dhi , siT* t h a y dÓi dieu kien do vh t r o i t!iam s(5 k r t h u j t cùa t } ) i é t b ì se I h

dàng k4 f^hu* v^y xàc suat de mpt nhan r a h^t nhan khong dub'c ghi nh^n troiig mot

don v\ t h ò l g i a n se t h a y dói ngay t r o n g moi phép do 35 phan r a NI se I h K^ v i

6

-mo phi cong t l n h vh do dò X cung I h he phi cong t l n h Chlnh vi v^y cho t ó l tjin nghy nay l ò l g l a i chlnh xàc cho b h i tòan • 'TÌTI hhm phan btf trfe dp dén t r o n g càc phép do beta-gamma cÒ hpat dp nhò* • van chii>i dub'c du^ r a

Theo tóng quan t h i l i e u t i r I96O d&n I 9 ? 9 t r o n g càc cong t r l n h / Ì 9 , 2 I , 2 4 ,

2 5 , 2 7 , 3*+, 5 5 , 3 7 , 3 9 , ' ^ 0 , 4 1 , 4 2 , 5 0 , 5 1 , 6 0 7 , '^^^ vdl bhi t ò a n t r ^ co 2 ton t ^

Dò I h : I V i e c chpn lift d ^ g hhm tòan hpc cho càc nhan brf ttfc dp dén gan ddng

f (x) , X = Xf , 3 ^ , XQ ; 2-Viec chpn l;m phuong phàp do gan ddng càc kV vpng

t ò a n hpc • Xp , XL

Tren thirt; t é cung da hlnh thhnh 2 xu h^ibng g i a i gm ddng bhi tòan dit»'c xét

ah"* sau :

-Xu hf<)ìig gan ddng Poisson ph'it t a p dtfi v51 mot vhi nhép do cu t h 4 Trong

càc th6hg ke d^i d i ^ cho xu hGbng nhy / l ^ , ^ ^ , ^"•'^O y , phan b6 xàc suat cda stf

-B^i d i ^ chlnh cho xu hCiong th'')' hni - xu hfibng gan ddng phong cao I h T h ^ g

ke phong t h a p Bementiev da diib'c dun r?^ t>r nh^irig nam 1967 t r o n g cong t r l n h [2^ ] •

Btfi tubìig fhg dyng chlnh cda th5ng ke Ih mpt nhÒm nhép do bet?»-gamma co boat do gan g i à t r i 0 , 4 Bq dub'c de c^p t ó l d' nh^ìn md' dau Tren th^it t é th^hjr ke r^ementiev

da CÒ d^ib'c fjfig dung thi:t: t i e n t ' t j n g d^i rpng r n l d' càc n % c cong hbn t h u oc l i e n

xo cu

Trong t^Óhg ke nhy , hhm phan b ^ \.6e do dén dn di^ib'c t h n v gnn ddn^- b&ig càc

phan btf e h u i i n h u ' t r o n g tr^ibng hdp th6hg ke stf dén phong c-io (Xf > IO )

f ( x ) = / " e x p - ( x - x ) ^ / 2 d x 7 : x / ' ^ X d ^ ' ; x = xf ,x^,x^j ;

dj^ = ( x - x ) 2 = d f , d t , d o ; df = ^ / t f ; d^;, - \ h ' t ; <io = ^f ^- fH ;

T r o n g dò c à c kV vpiig t ò a n h o c x^ , x^ luh'c '!ành g i à gm ddng bt^ng c à c g i à t r j

x^* , x^ cùa 2 p h é p do t r u ' c t i é p t r o n g quv t r l n h • Doi v ó i c à c p h é p do n h y ciyig

d?i duh r a 3 t i e u chuan cy t h e ;

Xf=Xf tf^ , X ^ r ^ f ^ t ? ^ ^ ^ ' Vxp/x^ - t ^ / t f , -\

A f - X f / < 5.Vxf,Af" ; / x t , - x t / i 5 V x t , / t t •

y Xf A f + x t A t / U t - X f ) 4 ^5 7c» • Thong ke O e n e i t l e v c6 :not so uU v i p t n h a t djnh so v61 cAc d ^ i d i p i cùn xu

hCibUg g}}n <]ùn^/, P o i s s o n phTiV: tjin l:)ò Ih : l ^ u ' t i j n l o i cho Ori^ dyag t h u t : t i e n ;

2 Qio p h é p so snnh , phan t l c h tÓng t h e doi v ó i :riot nhÒm phén do phong t h a p dù r c n g Thufcté c a n p cho t h a y Thong ke D o n e n t i e v dn duh'c cnc nh>i thu'c ri^hipii ò' l i e i xo cu chan nhjin vh c6 T^i^; d y i ^ thu'c t i e n tuf^n^ doi r p n g r n i ' t j i i nTih'c a h y khong c h i do

c à c t i p n I 9 I t r e n nh cbn v i n ò la ;TIO t a pnn dun^ cnc nhnn b d t o c dp dé-n phong

cùa n h i e u h p 'io phon^' t h a p dub'c t h ù ' a g h i p m kh/lc nhnu / 2 V -Tuv n h i e n , n e u phnn

t f c h cnc ; ' i n t h i e t ^nn d u i p cùa Thong ke nhy t n t h a v vnn cbn nbuhg càn hbnn t h i p n

n h a t 'Ijnh • Oò l>i : I V i p c h i p u ' l l n h t h ^ n ^ f^i-inp- t o c do dén do c^c qun t r l n h I n n

t r u y è n vh g)ù nh^n p h ò n g xp ; 2 V i p c l i i p u d l n h h i p u (iì\g p h i cpnp t l n h cu^ so dén Ttirpt vriy , t r o n g cnc n h é p lo phon^^ t h n p t o c do phnn r n h n t nhnn co t.roìig buong do

-t r o n g c à c p h é p do nhò vh -t h ò l g i n n do Ì6YI Do vriv t l i a n g p l a n g so dém do hnn c h n t

t h o n g k e cùn c à c qun t r l n h I n n t r u y e n vh g h i nh^n phòng xn se \h dnnp k e so v ó i

thb^ng g^nng do phnn r n h g t ahnn gny m Trong cnc p h è o do p h o n g t h ^ i i so l é n

XrtXf,X^ CÒ thCi'b{ic ^ 1 0 0 , :bn ò' ehc p h é p do phong cno X ^ I O Ho vpy pliép g'r^n

diing XfCt^f , x f ^ t f^^hu'trVihng h^^p phong cao s e I h t h i é u co' so" De c h ^ t c h e p h é p gan dung t r e i t n can x é t h i p u 'ìfnh s u ' t h n y doi l i e u k i p n do v h M , r o i thnm so ky t h u n t cùn t f i i é t bj t.heo t h ò l g i n n iigny t r o n g -noi p h é p do

Xjnt phAt t v [[lyc 11 eh nhnn t i c h cnc phuh'ng phnp g i n i g^r\ dung bhi t ò n n

' ' T l r n hh-n phnn b o t o c do deti t r o n g '-;Ac nhén do h o n t dp betn-gnrn-nn n h ò ' ' nh^m

chpn l u h rnot I M g i n i t i p n I 9 I cho ùng (\^ng thu'c t i e n , t r c : n g lujin àn dn duh r n

mpt Thong k e p h o n g t h n p bàn thu'c nghi pm Cnc k é t o ù n c h i n h cùn ThcJng ke n h v

CÒ t h e tòm t i t : I l ) n dnn x u a t hhn nhnn ho ti^c do dé:ri prin dung Onus c^o Tiot nh.òrn

• "~ -Uh v>,o xM V\r, Phnn hc^ n,:,-!^- f,^.^r » oo ^o -1^,, v,,An

* - ^^ * » Cfc- W^ J t c ì * - f* i f ^ — ^ '

t h u b nghip;n thnjr cho hhm gnn dung Gnus ; 5 Dn xét fifig dyng hhm bnn thu'c n g h i p m d e

duji r a Cr^c t i e u chunn òni so , ])nnh gin do nhny t h i é ' t b j , ' ' L p n i ' ' , ' ' Dpt ' ' cho

x&' 1^ ket qua do t h e o phubng phnp b^^n thu'c nghipm

Xét tli' gòc dp ch^t che t u y p t doi tònn hpc , npt sc^ phép chCifig minh t r o n g dan

xuat càc ket qùn t r e n Ih eh uh dpt yeu cnu Tuy nhien , dièu nhy eò t h e dub'c 1^ g l a i

b ò i t l n h ^^ dung cùn I b i g i n i bhi tònn ''Tlm hhm phnn bo cùn hp vi mo phi cpng t l n h '

'-M^t khàc , t r o n g l u ^ nn càc phép chT^ig i i n h t h i eu do chlnh xnc cno nhy cung chi

dpb'c su' dyng nhu' càc l i e n t V nh^Ti mòc noi mpt so khnng djnh tònn 1<T dn co co' sd*

1^ t h u y é t ^ thu'c ngliipm dnng t i n cpy Ih nhubng nhàp Gibs , Th6hg ke Dementiev vh

càc thdng ke khàc d j i di^n cho xu hfibVig gr\n dung Poisson nhfit t.jp dub'c t d n g qunn d'

nhan t r e n Iloh t h e nuh , s u ' t h i eu ch^t che ioni nhy cung Ih mpt hipn tybng chung

cÒ t r o n g nhieu cong t r l n h v^t If l<r tliu^ét , vh d^c b i p t t r o n g cnc cong t r l n h thupc

mpt chuyei nghhnh v^it l:^' 1^ t h u y é t t h i e u ch^t che nhnt Ih vjit 1;0- thong ke theo

nhu' I M nhjin xét cùn nhh vnt 1^ Lnndnu L 0 pìOj ,

2.HAM PHA;J 30 f ^ ( x ) VA f^,n(^) •

DIEU KIEi^l AP nUi^G THOIJG KE PHO^G TIMF lìAM TH^Jt; MGHIEM •

Hhm phn;i b6' gnn 'Ii'mg Gnus cùn tt^c dp dèii f g ( x ) se dub'c dnn xuat dCibl day buUg

càc suy lu-;in l o g i e tònn ìf t V mpt so dieu kìpn àp dyng Thong ke phong t h a p bAn tliut

nghipm vh cnc phép gan lung co co' scV 1^ t h u y é t , thu'c nghipn dàng t i n ejiy Càc dieu

kipn àp dyng thong ke ve oliut chat Ih càc dieu ki pn chon t h b l ginn , t h i e t b j , vh

t h ù t y c lh;ii ginu , x&' If innu t r o n g moi quy t r l n h do , Co' yn' thu'c t i e n cùa càc dieu

ki^n nhy chlnh Ih cnc nhép do hont do betn-gaminn 'ihò dut)'c tòng quan ó' phnn Md' dau

vh dub'c phan t l c h t r o n g Thong ke Oenentiev /23j •

Tiep t h e o , t n gin t h i e t h^n che xét nhÒm càc phép do phong thnp thòn man

càc dieu k i ^ i do snu :

I.Mau do dub'c Ihm gi.^iu vh xù' If hòn hpc sno cho so chnt nhAt x^ betn-gn-nma

t r o n g dò ^r^A t ó l I vh chu kjr b,Vi phnn m Tl/;^ cùn chat nhnt xp Ih dù l6h Hipu

suat ghi betn-gnmma phong , t i e u bnn gnn bang hipu sunt g h i t oda mau ciiunn

2* i)o 6n dj.nh d i e u kipn do , t i i i e t b^ du t o t de co t h e g i n tìlng t h b l gian

I O

-t f j -t -t dd lón ano cho :

XfSXf.tf , \^xt.t^ > 100 ; V ^ At=V5^ A f

/xf-xf/< :).Vf*.xfAf ; /xt-xt/< 5.Vfi.:KtAt » Vfi.{xfAf+xtAt)7(xt-Xf) <, 25 /i

Trong dò cnc ky vpng tòan hpc % , x ^ dub'c gin t h i e t t l n h gnn dung bang cnch nho dò h^ s<5u-lh mpt h ^ g so cy t h e *

vh-5.Tieu bàn (mau) chunn dub'c gin t h i e t co hhm piinn bo hipu suat ghi f (&)

gan VÓI hhm tubng Ofig cùn n h a i g , t i e u bnn do vh thòn man cnc hp thù'c :

f ( £ ) = / i x p - ( £ - è ) ' = ^ / 2 d g 7 / ^ ^ ^ ^ ; d £ X / e ^ - ; i , X=Xf,Xt,

HAM PHAJJ BO GAM iJUMG G/\U6 giA TOC iX) DE'A f g ( x )

Tn Se phnn t l c h r^ng , hhm phnn b6 t o c do dem cùn nhòm nhén do phong thap

dub'c xét CÒ t h e (Jut)'e gan dung b^ng cnc hhm Gnus ;

fc-(x) i / é x p - ( x - x ) ^ / 2 d 7 / VSd^ ; xaxf,xt^,Xo ")

d_j^3df,dt,do ; df=u.XfAf ' ^ t = i ^ ' ^ t A t » ^o^^^f+f^ ']

Ta CÒ tlié t l n h gnn ddng hp so u bang fip thTrc :

Thjit vjiy , dbng càc dieu k i ^ àp dyng thong ke I , 2 vh l^p Ijii càc chOhg minh

t ò a n hpc da d^ib'c t r l n h bhy chi t i e t t r o n g càc cong t r l n h [?^^?S'J , t n co t h e gnn

ddng hhm phnn b ^ t o c dp den f ( x ) Ih Gnus nhu'd' hp tliù'c ( l ) vh yji^ dung stf phan

r a hgit nhan eò t r o n g bucng do t r o n g càc phép do phong , tÓng Ih Gaus :

f(rO = / e x p - ( i J - N ) ' ^ / 2 N 7 / f ^ , MsrJf,Mt

Tuy nhien , t r o n g ch&hg minh trerì U mól chi Ih mot h^ng so chon trOb'c b&rig

phub^ig phàp thu'c nghipm • r)e t i n h gnn dùng nÒ , t n xét hp tliTj'c :

lrLt^^ , X=af,Xt •

Do f(£,) , r(rO dn Ih Gnus vh t , M Ih c.^c d^i ] uOVig doc i j p thong ke , t n co :

(TIP - t^- (TTP + £< (N-fj)^ i

r X (X.dt/e'^ ^l)

iJbng t i e p t h e o d i e u kipn X.d^/g^^^l , ket qùn (2) se dufvc 1-^' g i n i

HAM PHAM BO TPlAMG GIAMG TOG ;)0 ò& WK^ THil'j MGIIIEM f e m ( ^ ) :

^'^«^»K ^h.^hhg nhy , nhén thny y'-^^x dùng T ^ ^ x^ , x,^^

I I

-t r o n g Th^ng ke i^emen-tiev,mp-t ;ri^-t I h -t h i e u co' so' -tònn If , Hon -t h e , vipc nhy dn

dan t o l s^i' Inn Ipn giuji bien thong ke vói càc thnm so cùn plinn bo t r o n g cong thfi'c tlibng minh cùa f ( x ) M^t khàc , ''Thù t y c d.%ih g i à s a i so bàn thu'c nghipm** duh vho Xf , X|^ l ^ i r a t tigsi l9*i cho Ofig dyng thu'c t i e n vh t ò rn I h h9'p 1^ do càc phép

do l^p t r o n g ky thujit phong thap Ih khong mong muon

Vdl myc di eh d^t co' f-.=d' tònn \<r cho ''Thù t y c b,^n thu'c n g h i p m ' ' dn dyb'c de

xuat khong chlnh thCi'c t r o n g Thong ke fìementiev , chung t n se duh vho xét mpt hhm

phan bo thang glang t o c dp dén b/ln thui^ nghipm fem^^'^ ^^'•^' ^^^ •

f e m ( 2 ) - Zexp-z^/2d^,f^7 / V<^d^* ; z a ( x - x ) ; xxx^.y^.y^ , -i

M3)

^ems^emf'^emttdgmo t ^emf^/^-^f A f , d^^itz ^ x t A t » de-^o=:de^f tde^nt J

De thay , hhm ^^^{'^^) khong m-nng thong t i n ve kV vpng tònn hoc 5t Vi pe chiy mnt thong t i n nhy dub'c 1^ gl^ii Ih de t/ich bi gt b i e i th<^g ke z vói thnm s6 cdn phnn bo Ih x Hhm fgTi(7.) cÒ co' sd' tònn \f Ih hhm phnn ho t o c dp dén gnn dung Gnus

f - ( x ) CÒ djing t^JbVig minh d' hp thfi'c (l),(;;^) , nhufig sni phubVig t r u n g blnh cùa z Ijii Ih d j i l^ibng thong ke Bàn chnt vi pc dnh vho xét sni phubhg t r u n g blnh d

I h mpt drii luf^ng thong ke , cung diib'c l<r g i n i t r o n g Th6hg ke phong thnp br^n t h u t

nghipm bang phép hipu dlnh hipu (j?ig plii cpng t l n h cùn cnc so dén XrXf,Xt do thny d6i d i e u kipn do vh t r o i tham so ky t h u ^ t cùn t h i é t bj ngny t r o n g khònng thÒl ginn mpt phép do Ve thu'c chat dny Ih phép hipu dlnh gnn dung bnc mpt t h e o c^^c t 6 e do dén Xf ,x^ t.>i' so' thu'c t i e n cùn nò Ih sni phubng t r u n g blnh cùn t o c dp dém d'

càc phnn bo Poisson ohfi'c t^ip cung I h d^i lufing thong ke co lu^it do cAc tf\e gin

t u ' chpn dn d^Vc tÓng qunn d' p}inn t r e n

Mi vói sni phubng bnn tliu'c nghipn d^^^ t n cÒ t h e ch(jfig minh 2 hp t h ù t sau :

Thpt v^y , t h e o hp thCi'c ( l ) vói xnc sunt 90 ^ t n se co Cr^c bnt dàng thCiv; :

X - 2 Vd"^ < X < X +• ;^ \/d^

yu.xA - 2.^.VT^A </*-xA < yn-xA + 2.]LV6jt

vh.do dò co két qùn ('•)

'i don ginn sn nu

- 12

/\ljl^t'\fi^t /-/yd-^Ti/.f/t -/i-\/i+(x-x)/i/.\frTA^ •

;i(/x-x//2x).V^/t i (2.Vp/;^.\^).VpA:=/yt

vh day cung Ih chùfiii- minh cho hp tliùì?, (5)

De phnn t l c h itdnh hpn hlnh hoc cùn ^Q^{7,) , gin tlii gt xét Mxt kgt oda do I f p

t 6 c do dén nhSng thnn (xj , x , ; , ,X|^) t h e o mot quy t r l n h cy t h è chpn trOb'c f^inh

g i à gnn dung X vh z^ t h e o hp thfj'c :

x= 7 Z ^ i / ^ 5 ,zi=x x , 1=1

vh t l n h f 3 ^ ( z i ) , f ( z , d T ) , f ( z , d ^ ) , f ( z , d 5 ) t h e o h^ t h ù t ( 5) vói :

djttjA-xA ; d ^ a / A x A - ^ - ^ - V ^ A ; d^afA.x+^.^.V^A ;

Do femC^i) ^^ ^'^'1 ^^^ ^'^i ^^'^''^ ^i ^^ ^'^''^'^ ^^^^ ^'^ ^'^^^''"^ ('i),minh hpn hlnh hpc

cùn f ( z ) Ih d>Jbng corigdno dong ngnu nhien gan dliWig Gnus f ( z , r i j ) t r o n g dign t l c h

g i o ì h^\ bòi 2 dUblìg Gnus f(7,,d.;) vh f ( z , d 5 ) nh u'ó' ìilnh v? dTibl dny ,

:4inh hpn hlnh hoc cùn f(?Md) , '^=^I>d^»^ 5»^en

f f ( z , d ) , r ( z , d i ) min/Xg _ f(7^,d^)

r{7.,6.^)

Gnc dinh t r o n g b i e n phó gnmma phong thnp cung co t h e d/^'c dbng de minh hpn

hlnh hoc cho phy t h u p c hhm so fem(^') • ^'^0^ ^h ' ^^^ ^'^ '^^ ^' "^-^^^ ^"^'^^^ '^^^ ^'^^

phy thupc XisXi(J) gi'^h so dén Xi trii kenh thTj'i t r o n g mien kenh cùn dinh vho

hipu so J u i - i , t r o n g dò i Ih kenh t r u n g tnm cùn dinh , co ttio dub'c yrxn dùng G-ÌUS

Trong cnc phép do phong thnp Xi co th Ci'bri e chi co* 100 vh nh*> hon nuh , t r e n thu'c

t é d^ng cnc dlnh tub^ng d^i giong minli hpn hình hpc cùn ^^7.) cho 6' Mnh t r e n

dnng dinh l,/|ó MoV cùn phr^-^g K-'tO t u ' n h i V i phi liifvn

1 3 bSng d e t e c t o r NaKTl ) t r o a , S Mnh bu^ag do ga.ma tu'nhi'en t b a n t h : ^ cO QuSn

Mnb 1,^46 MeV cùo K-W t u ' n h i m t r o n g M1IÌ30 cùa

VIP?-^•MOT dO IJfC niM(; TH'JJ TJEW CU'\ IIAM f ^ ^ ( z ) ^ •

T i n i CHUA'-l òAI dJ BAM THU'J WGHIE'^

Dah vho hVB phnn b6 bfln thu'c nghip^ fe.,(z) cù.n t h i n p fdnng t ^ c l o l è n * (',)

t a ^è duh vho xét mot - ' T i é u chu.4n sni so h.ln thub nghi'fm- nhu' snu :

Theo di^u ki'pi do ^ (5' ^vc 2 t r o n g chuhng nhy , t n c6 d^nh g i n c;nn t r ' a i ct.o

s a i so tubng doi b,%i thu'c nghipm òg-n "^u' snu :

Se;nf :^ 1'' X ' S^^'Ht ^ I ' ' ?, ' S c ^ o <; ^^ ^o •

Uun vho hhm phnn bel t 5 c do den gnn ddng Gnus fj,(x) 6' h'p t h f c ( l ) t n clng

c6 ti'eu chuàn sni s<^ chu/in g w ding nuyen b i g t :

^ i Ipch giun ^ t i è u chufin sni so c6 t h è di^'o dSnh gin bang thnm s3 J, nhu'

snu

«/Sem-5'^/:ì:/^At

IJbng d/inh g i à crin t r e n cho s n i so t u b h g d o i bnn thu'c n g h i e n §gj^ t a co cSc

b a t dung t h O t :

^ ^ ^ t ? ^ < 2 2 ; ^ < 6 ^^

DAMH GIA tX) '^IUAY THIET BI PMQHG THAP

tìp nhjiy t h i é t bj p h a i g t h n p /'25j duh'c dj.nh n g h i n I h lipnt dp b e t a - g a i i m a c u t

t i è u Ajj;i^ CÒ t h e do t r o n g kliònng t h b ' i g i n n T=t^+tj^ vh v d l s a i so tub'ng d o i b à n , t h u t

n g h i p m e[,io ^ùn t ^ c do dén t i e u bàn XQ cho trfjb'e

Ariiin ^ua hp do Ón dj.nh

t4-nh n g h i a hp do On d^nh se van cbn I h van d e can t h à o lujui k h l hhm phan bo

t ^ c do dén p h o n g t h a p cbn chuin dub'c t h ^ n g n h a t Trong l u ^ f\n , d ^ i v ó i nhÒm n h é p

do dub'c x é t , hp do duyc d^nh n ^ h i a I h àn d ; n h neu ky vpng t ò n n hpc xf co t h e dyb'c

dSnh g i à tubVig d ^ i c h l n h xAc b ^ g phubVig p h à p do l ^ o t h o n g t h l i b n g

T r o n g trlibYìg h^^p nhy , \ i n ^^ dutvc t l n h nhu' snu :

A m i n = r - Z J W l + ' i X f g i , o t t / / k t | / I , 7 I O - ^ / 2 e 8 e ^ o - H ( B q ) •

T r o n g dò XQ dub'c t l n h b t n g xung t r e n p h ù t vh t - bt.ng p h ù t

A-j^v, cùn h p do khong 6n d ^ n h •

Méu do h i f u ^ong t r o i thnm so ky t h u j i t cùn t h i é t b^ vh t h a y d ó i d i e u k i p i do

n g a y t r o n g t h o l g i n n mot p h é p do phong co so dem Xf co' 100 , phép dành g i à kV vpng

t ò n n h p c xf b^ng do l ^ o s e c h i I h khong mong muon mh cbn g^p p h n i khò kh^n eò t l n h

n g u y e n t a c • Trong trbOYig h9'p nhy v i p c àp dyng hhm fg^^Cz) de dành g i à dp nhjiy t h i e t

b4 n h o n g t h n p t ò r n co uU v i p t

'\nìn ^^"^ ^'f' ''*^ khong Ón djnlì dub'c t l n h t V d i e u k i ^ clion t:0' so t f / t ^ t6i

uh d e drit s a i so t u y p t d o i bàn thu'c nghipm S^mo ^ùn t o c do d é n t i e u h^n XQ CU'C

t i e u • T h u t hif;n c à c p h é p tirili doVi g i n n , t n co :

^ i n c / * / l + ^ - f i e : n o V T X p / / 7 I , 7 J 0 - ^ M ^ S 4 ^ T , ( i h ) TIHJ GHUAIJ ' * D A T " ÌMIO A ' / L Y KhT QUA DO

Xét phy th.upc hh-n s ^ Y*'^(X,q j , q ^ , ,q.j^) , t r o n g dò X I h b i é n so vh n];tn

I h c à c thnm so Già t h i é t , t p p n c^Ip gin tr] ("^i ,X^ ) dr dub'c b^ng thu'c nghipm

vh n ci.p g i à t r i ( ' ^ l t ì - ' ^ ( % iH] ^H;^, - , q J ) t f nl i dub'c bVng l<r t h u y é t ,

1 5 Néu phép do X Ih chlnh x^^c ,, vh th^ng glang s^ dén :^i=(Yi-Y^) t u , ^ t h ù p h ^

-^ bÓ Gaus bàn thu'c nghiem , tham scf U thòa man hp th&'c :

t r a i g d6 D(U) Ih sni phubng t r u n g binh cùn U Nhu' vjy ti'eu chu.'^n • • Djt - - cho phép '

so s&ih kgt qùn 1;?^ thuygt vh thu'c nghipm s i c6 dgng :

Ai-k/ < C.V^k

t r o n g dò 0 Ih mot htng so Jub'c chon trfto'c ,

i n i lam I p a i mot cùn t i é u chuài •• Or,t - • (Khi t i ^ u chuc4n t h ò a mKn nhufig If thuyét s a i ) I h h^ qua cùn vi^c f ^ J Z ) i h p h ^ bo g m lùng Trong tr1.^•ng h9'p c6 t h è ho

qua hipu Ofig phi cong t l n h cùa so dén \ , hhm phAn bo chfnh xAc s~e Ih fg(Yi)

vh xdc sunt sni iSra I o n i mot FI c6 t h e dub'c d.^nh g i n t h S b^ng hg thù'c :

f I < [ ^ A i < 2"/,

Gin t h i S t xAc sunt sni iSm I p a i hni cùn t i ^ u chu/in (Khi t i é u chu4nkh5ng t h ò a

mSn nhufig If t h u y é t dùng) Ih hg qùn bàn chat thcfng ke cùa thnm s6 U , t n co dfah

g i à F2 bang t i eh phan t r a b.ìng snu :

F2=I- S Pk(U).dU

k - C / S K;^ hipu W(U^) Ih x/ic aant d i U ^ U^ , t r o n g dò U^ Ih h^ng s^ chon t r t o ' c t a

CÒ hp thCi'c sau :

V.(U^) - F2/2 ; C=(U^ - k ) / ^ / i ;

:«iu' v^y neu cho trOb'c K2 tn c6 t h i t i , , duh'c U^ vh do dò hSng sS C B3ng d&bi

t r l n h bhy mot s8 gU lr\ C , U^ , F2 , W(U^) khi k=5 vh ^ ,

HAMU : Mot so g i à t r ^ 0,U^ , F 2 , W ( U K ) khi k=? vh

0 , 0 2

w(U^)=F2/2

0,20 0,05

0 , 0 1

0 , 0 2 0,05

0,67 1,79 5,W

0,?/^

1,^0 2,7?

TIEU CHUAr^ "LOAI*- Pili THOrJG KE

Ta se xét t h ù t y c ki èri t r n t h i e t b^ phong t h a p vh vi pc tlm k i é n ngucn phòng

x^ btng l 9 a i t h i e t b^ nhy / Ì 2 / Già t h i é t xj ^ x^ Ih 2 t o c do dén phong t r o n g c^rc khòang tlibi gian b^ng nhau t nhung trii 2 t h b l diem khàc nhnu #

TV càc g i à t h i é t : l.hhm ì:^hnn b ^ t o c do dén pliorìg f (xf ) co d.;ing Poisson hoac

Gaus VÓI s a i phubVig t r u n g blnh -ifr^xf/t ; 2»Xf;r*xj , t i e u chum «'Phàt h i ^ nguon " liay ' ' L o a i ' ' phi thdng ke dutvc xàc djnh b^ng b a t dtJ\g th&t f^y :

/ x ^ - x j / ^ V ^

Trong càc phép do phong t h a p , càc G6 ién Xaxj.t , x i.t co thù' b j c 100 Hvpu sc5 (x ,-xj) Ih k é t qua dòng gòp cùn : I T h ^ g glnng t h d ì g ke t ^ c do dén phong ; 2* Nguon phòng xji l^i cU^Vig do nhò ; 3.Thav dèi dieu kipn do , t r o i tham s^ kv thujit

t h i é t b j do ò' pliép do thù' 2 ^o v6'ì phép do thCi'nhat Già t r j ( x ^ x j ) cung th\ibVig

CÒ thfi'b^c nhò so vói xj-,x^ T r a i g tr^JòUg h^-p nhy , t i e u chu.4n • • T o a i " t r ^ se

eò càc nhuO'c diem Ih : J.Phèp gnn ^)mg x^-z^i t ò rn khò chap niu^ ; 2 - ^ " " b a t

blnh d^ng*' cùn x-, so vói x^ ó' ve phni bnt d^ng tlifj'c t^e^ (co xj nhi/ig khong co x^)

cung t ò r a khong hg'p 1;^ Trong fl:h6ng ke phong t h n p bàn t h u t , nghipm nhufig nhiib'c diém t r e n co t h e lutì'c khac phyc

Do t ^ s^ x t / x f chu^ d^ib'c xàc djnh t r o n g càc phép do diib'c xét , n ó i chung

TQ^CZQ) se khcng dùng elio hhm phan b ^ thang glang t£^e do dén t i e u bàn

Zos(x2-X];)-( x ^ x i ) t r o n g trlibng h9'p nhy , Tuy nhien , t n co t h e gi?i t h i e t x j , Xp Ih dpc i j p

do dén t i e u bàn X Q = ( X ^ X X ) dù lÓh so vói thìlng glang th^ng ke cùa chlnh nò , t a c6

t i e u chuài ' ' L o a i ' * bàn thu'c nghipn nhu' sau :

/ x ^ - x j / ^ g \ L (xj+X2)/t' m Trong d9 g Ih mot htng s6 d ^ ' c chon trTjO'c

Xàc suat s a i lam l o a i mot FI cùa t i e u chunn t r e n (Khi t i e u chu.^n d^t-nbuf}^

khong CÒ nguon l^i) Ih hp qua chù yéu cùa su' gan dùng càc hhm phan h6 f j(zj») ,

fpCz^) b ^ g càc hhm bàn thu'c nghi pm fen(^f^ > ^em^^t^ • '^° ^^"^ ^^ ^^ ^^^ d ^ ' c d.^nh

g i à t h o nhu' sau :

FI < M/x^t < 2 % Xàr Suat sai lam Loai hai F2 cùa t i e u chuài (Khi t i e u chuàn khong' d^it nhuTig

eò nguon) Ih hp qua bàn chat thÒhg ke cùa t o c do dén t i e u bàn XQ Ta eò t h e t l n h

F2 b ^ g t l c h phan t r a bang nhu' sau :

F2(g) « 2 ò f:^(zo).dZo

0* bang dùbl Ih mot s^ g i à t r ^ F2(g) dub'c t l n h /35y :

BANG : Mot so gfa t r | so cùa t l c h phan F2(g)

/j.KlEM TRA THlJt: NGHIEM GAG HAM PHAM 130 f^(x) , fe-n(z)'

BAI TOAM KIEM TRA

Hai ket qua chlnh cùa Thc^ng ke phong t h a p bàn thufc nghipm Ih : I.Hhm phan

b6 gan dùng Gaus fp.(x) cùa t ^ c do dén ; 2-ll>i.'n phan bo bàn thut; nghi pn f ^ ^ ( z ) cùa

t h a n g glang thong ke t o c dp dem l>iy khong chi don thuan Ih hp qua cùa càc suy

lu$in l o g i e ve phiJbYig ólpn tòan If t V càc dieu k i ^ àj^ dyng thong ke mh cbn Ih két qua cùa mot s6 g i à t h i e t gan dùng Dò Ih : I f (t') Ih Gaus dù nhcn de f (x) cung

I h Gnus ; 2 Vj pc da^ vho xét ^Q-^ÌT.) thny cho f p ( x ) do khò khan ve do kV vpng tòan

hpc X # M^Lc db co' so' thu'c t i e n cùa càc d i e u k i ^ àp f^^g da ditfyc t o n g quan t h i lij^u dàm bào , vipc kiem t r a thu'c nghipm d^i vói f g ( x ) , ^ =^{'z) van Ih can t h i é t Trong

l u ^ àn , bhi tòan kiern t r a se chi h^n che ó' càc myc t i e u :

-Thu t h ^ p s6 ìipu ve t ^ c do dén phong t r e n H^ do beta-gnmma phong t h n p HBG-2

-Kien t r a phan bi5 f „ ( x ) t h e o t i e u chudn ' ' i)jit • ' d6i vói càc t ^ c do dén phong

^ LIEU VE TOG iX) OEM PHONG TRg^I HE UO HBG-2

Hp do HI3G-2 da dub'c t h i é t ké che trio t r o n g lurm àn , trii T<^ bp mon v^t li' hjit nhan t h u t nghipn trbbVig d j i hpc tdng hg'p lìh noi , t r o n g khòang t h M gian t^r lo?,o

t ó l 199.2 • Myc dlch chlnh cùa cong v i p c Ih : I.Nghien cùu phan b ^ t ^ c do dén phc)nr

^ 5

-t h a p ; 2.Xay diifig -t h i g -t b ; de do hpa-t do be-tn do I - 9 0 co -t r o n g -t i e u bàn Se-^O

kiem XJ moi trìibVig phàt rn vh do betn do P - 3 ^ co t r o n g t i e u bàn d,^h dau Nong-Snh

hpc phàt r a Dny Ih càc fjfig dyng thu'c t i e n hign dnng co nhu cau t j i T6 bp mon •

Thiét b j hpat dong theo nguyen 1^ dbng 2 d e t e c t o r p l a s t i c nhap nhày g i ^ g nhau dub'c che chan t h y dong dàm bào b&ig 2 buong do b e t a chuyen dyng vh càc khoanh chi

hlnh t r y day 5 Gm , két h^^p vói I bp Ipc betn , I m^^ich dc^i t r b n g Phùt t j p , k kenh B6 dén t r o n g dò co J k ^ h t i é i I b i Uié do phong thà'p t r e n HiìG-2 co dub'c Ih nhb'

phép c a t ngubhg nàng lubhg do cùa moi d e t e c t o r (E^etn^*^»^ ^eV) vh t i n h chlnh eàe ngubhg de d^t càc t o c do dém phong cùa 2 d e t e c t o r gan bang nhnu t r o n g moi phép do •

T r ^ t h u t t é phub'ng phàp 2 d e t e c t o r p l a s t i c nhnp nhày g i ^ g nlmu cung da dyb'c àp

dyng 6' mpt hp do b e t a phoig t h a p do Anbnni che trio v>io nhufig nam 19^0 Thiét b i nhy hifn dang dub'c su' dyng co hipu qua t^ii Trung tam an tban phòng XQ , Vipn khoa

hpc vh ky thu{it h^t nhan , Vipn nàng l^ibìig nguyei t u ' q u o e g i à Vipt najn

}\p do beta-gaiiima phong thap da dub'c mo t à chi t i é t t r o n g càc cong t r l n h / l 2 ,

6 1 / 0' bang dùbl Ih két qua 22x20 min phép do t o c do dén phong cùa I d e t e c t o r t r ^

t h i é t b j nhy Hipu suat ghi b e t a tìa' t i e u bnn churan djng dong xu do Balnn- che trio

do dub'c t r o n g che do phong t h a p nhy Ih t r 2 5 % <

BANG-I : Két qua 22x20 min phép do t o c do dén phong t r e n Hp do HBG-2>

KIEM TUA PHAN BO GAN EUNG GAU6 CUA TOC IX) f)EM PH0•^IG f ^ ( x f )

rie kiem t r a phan b ^ gan (Xung Gnus cùn t o c dp dén f„(xf ) , tn se su" dyng tiei» ehuan ' • f)rit • ' cho pliép so sành ket qùn 1;0' thuyét vh thu'c nghipm ó' phnn ^ t r o n g chubhg nhy i

tro:ig dò q^ co f n g h l a Ih xàc suat do Xp nhjin g i à t r ^ Xf^ \.v<-yng me do dub'c xét

Nhu' v^y b^c tu' do k cùa tham s^ U se l^ :

k = 22 - 2 ir 20 Glipn trùfyc xàc sun't sni lam I p a i h a i (Khi t i e u chuan khong d j t nhufig 1;^ t h u y é t

dùng) V2 - 0 , 1 vh dhng két qua tfnh G khi K-20 , F 2 - 0 , I da dub'c t r l n h bhy ó' t r ^

t a CÒ bat dang tliù'c sau :

IW-yJ = / 9 ^ 9 - 2 0 / = J 0 , I I < G.\^27?= I , ? 0 \ / 2 r 2 5 = 1 1 , 3 ^

TV dành g l a t r e n , cò t h e két ]u^;in hhm phan b<5 g ^ dùng Gaus cùa ttfc do don

f (x) da mo t à djit yeu cau doi vói càc t o c do ^^ phong cùa Hp do llBG-2 dub'c thù'

nghipm

-^ 2

MINH HOA HINH HOC GUA ffì^(zf) TREN HE iX)

HBG-2-# TV két qua t l n h , dj , do , d? (3' bang 2 , t a cò két qua t l n h

^ - ^ I » ^ 2 ' ^ 3 dub'c t r l n h bhy ó' bang ^ dùbl day

0 , 9 1,0 1,1 1,2

I , ^

I , ^ 1,5

f (zj ,dj),min/Xg

0 , ^ 9

0 5 ^ 0,57 0,5') 0,/i9

0,/i^,

0,^,0 0,^)7 0,50 0,25 0,21

0 , 1 6

0 , 1 2

0 , 0 9 0,07

0 , 5 9 0,5'4 0,50 0,26

0 , 2 2

0 , 1 ^ 0,16

0 , 1 2

0 , 0 9

0 , 0 7

-Cung t v càc g l a t r j Xf^ ó' bàjig I , tn cò két qùn t l n h : z^ja/p^-x,- ;

^e^ifi^/^-^fiAf 5 ^emf(^^fi)=/^xP-^F:/2.d^^p 7 / ì / 2 T l f T ^ doi vói 17 g l a t r j Zf

khàc nhau dub'c l i p t ke ó' bang h dùbl day

7,12 7,15 7,25

7,2^

7,30 7,3^

7,lB

7,50 7,59 7,6£^

7,70 7,B0 7,95 f^,06

0 , 1 2 0,21 0,50

0 , 5 2 0,/.2 0.57

0 , 6 ?

0 , ? 2

'^iS^^^^^

0 , ^ 5 0,/)5 0,/t5 0,/i5 0,/.5

0 , ^ 6 0,/.6 0,/|6 0./t6 0,^i7 0,/|.7

0,/4?

0,/i?

C>/i9 0,50 0,50

0 , 5 5

0 , 5 5

0 , 5 2 0./)7

0 , 5 9 0,56

0 , 2 9

1 - • • 1 • ' ^

T^i'két qua ó' càc bnng 5,^ , tn cÒ minh hpa hlnh hoc cùn 5 dbbng cong t r n n

r ( z f , d 7 ) , d ^ s d j , d ^ , d 3 vh càc g l a t r j t h u t nghipm cùa f e m ( ^ f i ) ^ " i ^emfi=f^*^iAf

t r e n cbng ihpt hp t p a dp dub'c t r l n h bhy ó' hlnh dùt^l

2 ^

TV tninh hpa h l n h lipc t r e n t n t h a y c à c g l a t r ^ t h u t nghip-n cùa hhm ^em^^f ^

« phan b ^ l a n cpn dVbVig cong troYi f ( z f , d j ) vh t h ò a man b a t d a n g t h ù t :

f ( z f i , d 3 ) ^ f e m ( 7 ^ f i ) < f ( z f i , d ^ > • Nhu' v^y , p h é p t h a y f g ( x f ) b ^ n g fem(^'f ) 1^ ^ò t h e chà'p nh^n dyb'e d 6 i v ó i c à c

p h é p do phong t h a p t r e n Hp do HBG-2

5*PHAN CAP CHINH XAG GAG Wl GIAI GAN DUNG

D6± v ó i 5 I M g l a i gan dùng cho b h i t ò a n ' 'Tlm hhm phan b6 tÓe dp dém t r o n g

c à c phép do h p a t dp b e t a - g a m m a n h ò , / i I 0 ~ ^ 13n ^ A ^ 0,^4 Bq • • I h ThCSng k e phong

t h a p D e m e i t i e v , Th6ng k e phong t h a p bàn t h u t nghipm , vh cnc d p i d i p n cùa xu hùbVig

P o i s s o n p h ù t tgip t a cung cò t h e duVi r n mpt phan cn'p c h l n h X'^c t u b n g d o i nhu' sau •

Hipn nny g l a i phà^) chù yeu / 2 2 , 5 ? / n h a m n n n g cno c h n t i ubng c à c p h é p do h p a t

d o b e t a - g a m m a n h ò I h : J T a n g t r p n g lub'ng mnu ( T r e n 2 Vg c h n t r a n h p a c t r e n 20

U t c h a t l o n g ) k é t h9p ^/ól xù' 1;^ bang cric phubng r h à p hòn h p c ; 2.TÓ c h ù t c.^c phÓ

; k é gamma da t i n h t h e cò che c h i n t h u dpng vh d o i tr^ing dnm bno , cò cnc c h e do do

t h h n h 5 phan nhòm n h ò DÓi v ó i c à c p h é p do cò A gan gin t r ^ crin t r e n 0,h I3q ,

Th^ng k e phong t h a p Dementiev s e t ò r a t h l c h ho'p ho'n cà • +Joi v ó i nhÒm p h é p do cò

A n h ^ n c à c g l a t r ^ ó' g i u h g i n i do , Thong k e pliong t h n n bàn t h u t nghipm s e cò ùng

dyng t l i u t t i e n i3oi v ó i nhÒm phép do cò A gan vh nhÒ t h u n c j n d ù b l ^uIO~'+ Bq ,

Càc d,;ii d i p n cùa xu hùbng gan dùng P o i s s o n pfiùt t j p s e cò cnc uu v i p t n h a t d j n h

-

26-G H i m c I I PHEP DO GAMMA^TU'NHIEN TOAN THAN

Mùt dp n h i e m X';i cùa di5i t u b n g nhy dub'c dnnli g l a b a n g hhm li-ibVig cùa 5 dong

v j phòng XQ nhan tjio I h i i : ' - 9 0 , G s - I 5 7 , 1 - 1 5 1 Qua t r l n h thnm nh?ip cùn c à c dong v j

nhy vho co' t h e n g b b l phy t h u p c v>io r n t n h i e u y é u t<5 h i p n cbn chus dub'c n g h i e n eùu

day dù Thli dy nhu' : D^c t h b cùn cnc qùn t r l n h t r n o dój chnt ; '-'oi l i e n Ifét ' ' b j t

c ^ p ' * g i ^ c à c n g u y e n t ^ k h à c nhnu ; Vipc t o n t,pi cnc bp nhjin nhriy nhiem x;« t r o n g

moi co' t l i e ; Va vnn van •

Tliut t é da cho t h a y , gi'-Jh tìong vj ^ - - 9 0 vh c à c dong vj canxi (Cn) , cung

n h u ' g i u h c à c dong v^ k a l i (K) vh dong v^ C s - I 5 7 cò t o n IQÌ m& l i p n h p " ' b a t c^p ' ' < Neu t r o n g co' t h e ng>ibl hhm lub'ng cnc ddng v^ cnnxi cno \M h\n liibìig dong v^ i r - T )

cung se ló'n Neu h>im l u b ì i f c à c dong vj k a l i dj thlibVig t h i hhm lub>ig C s - I 5 7 cung

Se t a n g d.^ng ke

Nhung nam gnn day , t r o n g y hoc phu^^^g nhnn do gnmiin t u ' n h i e n t b a n t h n n t ^ i

n a n g lu^)^lg I , / ' ó MeV do dorig vj K-/r0 rh.^t r n da dub'c ùfig dyng t , h u t t i e n d e n h a n

>l A X

I p a i vh ^'iam di.nh s ù t kriòe c ù a cn nhu'ig ngìtf)'i b ] nhiem X;Ì vh khong h j nhiem XQ

T r o n g t u ' n h i e n , c à c dong vi k a l i t n n t r i i dfibl dnng hon hrt'p 5 t h h n h p h a n

( K - 5 9 , K - ^ 0 , K - / i l ) Hai dong ^^ ben K-59 ^ò hhn lubtig f?5,0^^- % , K-/'l - 6 , 9 1 % vh dong vi nhòng XQ K - ' I O c'ii cò hhm l u b n g 0 , 0 J I f V /^ lipnt do b e t n - r n m m a r i e i g cùn

trr>Tg d^> r^hnn rn bobn (:-^,,,,,=: T,5:^5 ^^eV) cò dòng gòr^

0 , 5 % ; t r o n g xubng 5 l a n vh t r o n g mtf 5-7 lan nhò hon g l a t r j t r u n g blnh Tuy n h i e i , cho t ó l t j n nghy nay vai t r b sinh hoc cùa K-/4O van eh un dub'c nghien eùu day dù

0' nùb'c t a , hipn nay mpt vhè ké gammn t u ' n h i e n tban thnn cung da dub'c duh vho

su' dyng t ^ i Quan y vipn VIO5 t V nhung nàm I ^ ' B Phan qunn t r p n g cùa ph6 k é nhy

I h buong phong t h a p (BFT) 'Suong dn dub'c Ihm chù yeu b ^ g t h é p thanh 1:0' cau'phbng

(cò trùb'c nam I9^f5) vh cong vi^c xny dufig buong gom 5 phnn dpan : Che t j o mo hlnh buong do (MHBD) t h e t l c h ? dm^^; ^nh gin MHBD ; Xay dufig BFT IO m^

Mot bp phpn khong kém qunn t r p n g khàc cò t r o n g Ph6 ké gammn tu* nhien t b a n

t h a n dub'c su' dyng t ^ i Quan y vipn VIO5 Ih phÓ ké gammn Nnl(Tl) phong t h a p chuyen dyng de ghi dlnh l , ' i 6 MeV Phan vipc chlnh t r o n g che trto t h i é t b j nhy Ih t^han

t l c h , chpn ] uh , thù'nghipm càc g i n i phàp mjch cùbg vh I j p t r l n h mem t r e n mày v i

t l n h APPLE-Il t h l e h bop cho bhi tònn do ,

Trong chubVig nhy cùn l u ^ àn , chùng t o i se de cnp t ó l : I V i p c do dnc dành

g l a MHBr) ; 2 Duh r a mpt 1:^' t h u y é t t l n h so' cao doi vói BFT ; 5.'-to t à PhÓ k é N a l ( T l ) DK-I02'*GTN chuyen dyng cho phép do dn dub'c t 6 chùt mól vh thù'nghipm t r o n g lupn

nA ; /(.Duh r a mpt s6 g i n i nhàp nhjim cài t i é n DK-I02'iGTN D^v Ih càc ket qua

nghien cùu khoa hpc da dub'c t h u t hipn t h e o mpt h9'p dòng tham db ùhg dyng két

qua nghien cùu khoa hpc vho t h u t t i e n giub Vipn 'K^I Bp qu^c phbng vh Qunn y

vipn VIO5 t r o n g nam 1^1^ Càc két qua dub'c de CQp t ó l khong chi cò gin t r j t h u t

t i e n r o r p t mh cbn Ih càc vnn de cò t i n h t h M s u ' t r o n g nùb'c vho t h M diem chùng

dyb'c xét

Npi dung càc vnn de l i p t ke fV t r e n cung dn dub'c cong bo t r o n g 2 cong t r l n h /^^llj vh dub'c ghi nhrin b>lng mpt van bnn ''Thnnh 1;^^ hQ):, dong giuh Qunn y vi pi

2 g

-2>DANH GIA MilBD QUA VIO5

Mo hlnh buong do (MHBfì) gamma tji* nhien tbnn than cùn qunn y vipn VIO5 eò

d ^ g hlnh t r y t h e t l c h i^ dm^ d^t thilng dfjbg t r e n g l a 5 chan cnch m^t dat 0 , 5 m

Tlibng che chin gamma t u ' n h i e n cùa MHHO dub'c Ihm b^ng t h é n thanh 1^ càu Phbng (eò

trùb'c 19^5) vh cò do day d cò t h e thny dÓi ginn dpan dub'c qun I On t r o n g khòang

0*20 Qn Phnn t^^bUg hlnh t r y Ih cnc khonnh th.én dny I Gn long k h l t vho nhau »

Phan day vh nap tbbng Ih càc tam thép h^nh t r b n cung day I Gn chong len nhau vh

eò bàn kinh giam dnn qua I On t b ' t r o n g r a ngbai Day '^HBD cò mpt l o t r o n g hlnh t r y

6 OH (2^ dong t r y c vói t r y c d^i xùfig cùn buong do de duh d e t e c t o r vho vh day cung I h

l o db phòng XQ duy nhnt t r e n t>ibng che chSn Myt cat qun t r y c d^i x^tfig cùa MHBD

dyb'c minh hpn t r a i hlnh dùbl

Minh hpa hlnh hpc m^t cat qua t r y c d6i x^^g MHBD

Doi VÓI phép do gamma t u ' n h i e n tban than t j i Quan y vipn VI05 , v i p c dành

g l a pham chat MHi3D mpt càcli d^nh t l n h bang djng phÓ nhong gamma t u ' n h i e n , vh

djnh lubVig bang hp so suy giam t6c dp dém Gaus K t p i dlnh I,/46 MeV t r o n g nhrf t ò

r a Ih h9'p 1^ i

ToAgd '

-29-Trong dò n , n ^ Ih c^c thhnh phnn Gnus cùn t o c do dém trii dinh I , ' i 6 MeV t r o n g

" 2 ph6 phong gamma t u ' n h i e n ghi dub'c t r o n g MHBD khi dp day che chan bjlng 0 vh d

tubìig ùng

VÓ'i iiyc dlch so sành , phan t l c h ket qùn do , t r o n g lu^n àn hp s^ suy giam

t ^ c dp dém K da dub'c dànli gin gan dùng t h e o 5 hp t h ù t khnc nhnu dùbl day :

•fr- K5 r exp(M d) t r o n g dò M/Ih hp so suy ginm tuyén t l n h doi vói chbm gamm* song song I,/i6 MeV cùn thép t r n cfjii cò t v t r p n g 7 , ^ ^ c/'^n^ • Oin t r j lUl dn dub'c

su' dyng lhf»'zO,25I Gn~^ [2'h]

PhO ke NnJ(T.l) DK-T02''GTN dub'c tin et kè' che trio mól t r o n g Iur,n àn vh dub'c

mo tn t r o n g cong t r l n h [^] ^"n dub'c su' rlyng de ghi nhjtn ? phó phong gnmmn t u ' n h i e n

khu vut t h i x^ Hh dcng t r o n r 'lIIiìD cò dp dnv che ch^n d - 0 , 5 , 6 , 9 , 1 2 , 1 " - , 1 ^ , 2 0 Crn

tubhg Tj'ig , Illah dùb-i t r l n h bhy 6 phó cy t h e

6 phó phong gnana t u ' n h i e n kliu vut thj, xa Hh dong t r o n g MHBD

"T^

>

0) -3-

-50-Phó phong t h u dub'c khi do day che chbii bìing 0 On hban tban ohb ho'p vt51 phÓ

phong gamma tii* nhien khu vut Hh n o i ghi bfaig d e t e c t o r Gè sieu t i n h k h i é t cùa Vign

khoa hoc Vi^t nam Elnh 1,^:6 MeV duy nhat cò t r o n g phé khi do dny che chSn o l a

MHBf) 16h hot! 3 Qn da chùng t ò t h è p dub'c efr dyng I h l o a i s^ch phòng x^ 0' hlnh d'jfel

I h minh boa hlnh hpc d ^ g phé phong gamma t i r nhien khu vut t h j xa Hh dong t r o n g

MHBD cùa Quan y v i j n 103 khi do day che chgn dsOOn vh 3 Qn «

Dyig phó phong gamma t i / n h i e n khu vy>3 t h ^ xa Hh dong

rjTminh boa hlnh hoc t r ? n t a t h a y , càc dlnh 600 KeV , 952 KeV , IT?0 KeV

cò t r o n g phó ghi bSng d e t e c t o r Mal(Tl) ]h két qù^ chong ch^ip do do phan g l a i t h a p

cùa l o a i d e t e c t o r nhy Thyt t é cung cho t h a y khi do day che chSn cùa MHBt) lón hon

hOac bSng 5 Qn cSc dlnh t r e n da khong t h è phan b i p t dub'c so vói thhnh phan compton

cò t r o n g phó !

TV 8 phó ghi dub'c , két qua t l n h he B6 suy giara ttfc do dem gamma tu* nhien

t ^ i nang l i o n g 1,^6 MeV t h e o càc hp t h ù t KI , K2 , K5 , K'i , K5 dub'c l i p t ke 6'

bang d t e l day Trong bang , ttfe do dem n^ t ^ i kenh t r u n g tam cùn dlnh 1,'46'MeV

t r o n g cSc phó cung dub'c t r l n h bhy Mot- 36 g i à t r i s6 cùa hp 8^ euy giam ttfe do

dém K6 t l n h t h e o 1^ t h u y é t dun r a t r o n g luan àn dùbd day cung diiO'c t r l n h bhy t r o n g

b&ig i

BANG I ; aàc g l a t r i s^ cùa Kl(d),K2(d) ,K5(d),K/i(d) ,K5(d) , n ^ ( d ) vh K6(d)

TV càc g l a t r i ^^ ^ùn Kl(d) , K^)(d) ó' bang I , cò t h e r ù t 2 ket lujui sau :

- Ton t ^ i do day che chan t ó l hjn dj^j-, ^ 12 Chi Khi 4 ^df^^ , KI(d) t ò

r a phy tliupc vho d t h e o lujit hhm mu Khi d > d^^y^ , KI(d; gnn nhu'phy t h u p e t u y m

t l n h t h e o d

- 0' càc g l a t r j do dny che chin d < d|.j^ , KI(d) lóti hon càc gin t r j K5(d) tubng ùMg dnng ke

De ^ i ' i i t h l c h c-^c két lu^in t r e n , t r o n g lujin àn dn duh m mpt 1;^ t h u y é t

t l n h so' cnp doi vói IWT Trong l;?- thuyét da xét hipu dlnh hipu ùfig phi song song cùa gnmma t u ' n h i e n vh hipu ùfig 4^tf{ qun tbbng che chàn vh ban phòng XQ t r o n g BFT fì^c diém co' bàn cùa 1^ t h u y é t Ih da xem càc phòng XQ gammn thnm nhjip vho vh t h ò a t

-32-b i é i khòi BFT nhu' càc phan tu' khi 1;^ trj-32-bng có dien cò phu-32-bng t r l n h t r p n g t h à i

« P/N = Const , eò chenh Ipeh àp sunt t r o n g vh ngbni BFT t h ò a man hp thù'c Png/Ptr=

e x p ( ^ d ) Do day che chSn t ó l hpn d^^ cùa BFT dub'c xàc djnh bàn thu'c nghipm

d ^ vho dlibng cong suy giam t o c do dén K(d) cùa MHBD klch thùrye nhò Phy thupc K(d) khi d > dj-j^ cùa BFT cung dub'c g l a t h i é t t u y é i t l n h vh cò l u ^ t cy t h e d^^'c xRc djnh bhn t h u t nghipm du'a vho MflBD ,

3.LY THUYlirr TINH ^' GAP BFT

De t r l n h bhy t i é p t h e o , t a se k^ hipu :

-Hp s6 suy giam t ^ c do dén 1^ t h u y é t cùa BFT Ih K6:s {n Q/n^f^)i^i

- Dbng pha t^(E,T^,ja,t ) Ih s6 lubng tu' gamma t r o n g mpt don v^ t h e t l c h gan

t p a dp "?" , t r o n g mpt don v4 t h b l gian gnn t h b l diém t , cÒ nang lubng t r o n g mot don vi nang l^Jbng gan g l a t r j E , cÒ hùbng chuyen dpng t r o n g mpt don v\ gòc kh^i

gSnri/lZ/ ,

-Dbng pha *^b(^»'^»A,t ) Ih dbng pha phòng XQ do db g i qua tlibng che chSn vh

bàn v^t l i p u két cau t r o n g BFT

-Càc driì lubng V , 5 t , ^ , ^ Ih t h e t i c h , dipn t l c l i càc m^t g i o ì h ^ ' t r o n g ,

ngbai BFT BQ.! lubng Òj^b 1^ tÓng dipn t l c h càc l o db phòng XQ cò t r e n tliong che

chan

-Hp s o U l h hp tJO suy glàm., tuyén t l n h doj vói chhm gamma song song ,

nang lubng E cùn v^it l i p u Ihm tì;bng che chàn

Myc dlch bhi tòan t l n h BKT I h t h i é t l^p su'phy t h u p c g i a i t l c h gì uh K6 vh •'

càc dgii lubng cbn Ifii dub'c ké t r e n \)o I b i g i n i chlnh xàc rn't phùt t j p vh khong

t i p n I 9 I cho ùfig dyng tìiu'c t i e n , t a se hgn che xét bhi tÒnn vói càc d i e u k i ^ gan dùng sau :

-Gàc dbng pha i h dong nhat , dàng hùbng , Ón djnh , t ù t Ih '^ = tJ(E) ;

-Xem càc lubng t u ' gamma tham nhjip vho vh t h ò a t bién khòi BFT t r o n g mot don vi t h b l gian nhu' càc nhan t u ' k h l 1;^' tùbng cò phubng t r l n h t r p n g t h à i P/N» Gonst ; cò chenh Ipch àp suat t r o n g vh ngbai BFT P p g A t r = exp(àji d)

-Gàc m^t g i o ì hpji t r o n g , ngbai tbbng che chàn Ih t r o n , t ù t t i e o tuyen

:onr sn khong tu' r^\ chfnh nò ,

5 5 -Dp day tbbVig che chàn Ih dong nhat

-Trong tr^obng hp'p nhy t n se cò :

-T^c do thaia nhpp cùa phòng XQ vho BFT qua phnn t u ' d i ^ t l c h be myt n d ^ g

TV ( l ) t n thn'y vói moi g l a t r j »^b/*^ng cho trùb'c t a cò mpt do day che chàn '

t ó l hpn d^h tubng ùfig vh càc gan dùng :

C KO , khi d < d u

K6 r^ ^ , (2)

• ^ ^ U n g ( E ) / J t r ( E ) , khi d ^ dth

-5'f-Ta ciìng s e gin t ' i e t , t-^} so ^r\g/*^h '^-'^'^ '^f'I' ^^ U-^t^'^ ^-^"^ ^^i^ih t h e o phubng

phàp bàn thu'c nghipm du'n vho MhiiD k l c h thOb'c nhò nhu' snu :

(^H^AV^BH' = (^^bAV)MHiìD-(V.*b)rìFT/(V.^1b)MH!ÌD ( ^ ) f)oi VÓI Mll'U) cun VI05 t n cò cnc hp thù'c snu :

d a y dù cùn "ne gin t r j Ho dn dub'c 1-Ình ,

Hlnh v i Hfjbl t r l n h bhy cnc nhy t h u p c hhm so K l ( d ) , K5(d) , K6(d) t r e n

cbng mpt hp t p n Ip T r o n g dò phy t l i u p c K l ( d ) dub'c minh hpn b a n g c-^c d i é r i thu'c

n g h i p m r b i VQC , cbn cfic phy t h u p c K'^i(d) , V6{r\) ~ b a n g cnc d^tbng cong t r o n

BANG 2 : ^ e t qùn t l n h K6(d) , d < 1 2 Gn

56

ÌI 30 ^ANH GAG KET QUA DO KI ,K^.K5.K^^^ VC'I K6,

^ òni 56 thong ke két qua do hp so suv ginm t o c do dén '''^{(^U'^^pM^^ ^^eo c^c

hp t h ù t KI,K2,K5,K/i dn dub'c dành g l a trong lupn f\n t h e o t i e u chuan " iHàn t h u t n g h i p m "

da duh r a ó' eh ubng I

^K« V f 4 ( V ^ t l / N ^ ) ;|^al*fc; 6"K-Sj^.K(d) Trong dò NQ,N|,, Ih 'r^c su dén t;)i dinh 1,^46 MeV cùn nhÓ phong khn dp dny b>;ng 0,d tubng ùfig Xeii càc hpt nhnn K-'tO phong cò d('ng gòp vho s<^ dén nhu" c'ic nguon

diém d^t càch t i n h t h e N n i ( ' n ) 2 " x 2 * ' "^^^^Ì 2 f>n vh gòc ngàm don vói d e t e c t o r cùa

chùng -C\^2"R , t h e o t h i l i p u / 5 ^ tn cò 6*10 % vh ^^^'^/'% C^c 36 dém No,M^

da dub'c chpn trùb'c bang nhnu t r o n g c^c rhén ghi phÓ phong vh b^ng 100 •

Xht thnm so U dub'c x-'ic djnh b^a^ hp thù'c :

q 2

U ^ ^ IK^{C\^Ì-]<6{6-)/ ""- /Sii^ ; Òsi,2,^),^ ; i = i , 2 , , q

Do hp so 1/' thu^rét l'6 phy thupc vho mpt thnm so dub'- l i n h t V thu'c nghipm "Ih

do dny che chàn tó*i hpn d^-j-, , bpc t.u' do cùn U se Ih q - I •

Phép so sVih Kl(d) vh K6(d) thoo ^ nhòn '- gin t r j ( d | ^ S ^ i " , J 2 ) vh

( d a l 2 , I 5 , l 8 , 2 0 ) t ò rn Ih hop 1<- 'L'rong trVbng 119'p nhv , d j t x^c suat sa^ lam

i p a i Imi (Kfl t i e u chunn khong dnt nhaig 1^ t h u y é t 1ùng) F23;0,i ; k s ( q - i ) s 5 t n cò Cxi,79 vh t i e u chunn ' ' t)pt • ' nhu' snu :

fJliu' vpv pliép so sành, Kl(d) vói K6(d) Ih Int veu cnu

T'Jbng tu' i^n i p j Jnn lub't phép so sành t r e n doi vó") K2,K"%K''i vh K6 t n t h n " tà't cn càc phép t l n h ^nh lùng hp so suy giam nh;^'' deu khong dnt veu cau •

57-5>T0 GHUt; MO'I PHO KE N a l ( T l ) GHO PHEP DO GAMMA TI/NHIEN TOAN THAN

Do càc t i é i bp vu bào t r o n g ky t h u p t miy vi t l n h (MVT) , vipc khni t h à c nhnnh chòng vh duìi vho fjJig dyng mpt mSy vi t l n h mól luon dub'c xem Ih mpt vài de cò t l n h

t h b l su'Ó' cà t r o n g vh ngbai nùb'c / j /

Ngay t v khi MVT APPLE-II mÓl b à t dau dub'c tham nhpp vho nùb'c t a qua dl^ng Bp

^g93Ì g i ' i ° j rnpt de t h i cap vipn ve che t n o ^i']^ (Multichannel Analyzer) t r e n co' so*

MVT dS dub'c d j t r a t p i V/i^I Bp quoe phbng t r o n g t h b l gian t V 19^5 dèi 19^7 Két qua chlnh cùa de t h i Ih : I T h i é t ké che tpo mól kh6i ADC-I02^i ; 2.Viét mól chubng

t r l n h phnn t l c h ph6 FTPHO cho -^VF APPLE-II dn dub'c bào cào t r o n g Hpi ngh^ vpt 1^

tban quoc lan thù' IV t p i I ^ noi nam 1^1 vh dub'c dbng Ihm npi dung mpt chubng;

t r l n h H^^ t à c qu^c t é gi'-ih Vipn n^g lubng nguyai t ù ' q u ^ c g i à Vipt nam (VNLNTQG)

vh Trung tam ùfig dyng t i é n bp ntsig lubng hat nhan (GEADEN) Cuba t p i Lahabana nam

1990

Két qua cùa de t h i cung da dub'c tlm kiém Ctfig dyng thu'c t i e n vho bhi tÒan do gamma tu' nhien tban thnn t h e o mpt h^p dong gi^^h Quan y vipn VIO5 vh V/»8I t r o n g nam I9^B Gàc myc t i e u chlnh cùa coig vipc nhy I h : I.Qipn l u h phan t u y é i t l n h

vh t d chù'c mól Phó ké i4aI(Tl) DK-I02^IGTN t r e n co' so' MGA-I02'i do V^^I che t p o

chuyen dyng cho phép do gamma t u ' n h i e n tbnn than ; 2.Thù'nghipm DK-I02^GTN dub'c t ó chùt t r o n g phép dành g i à MHBD cùa VIO5 ; 3.Nghien cfiU hban t h i p n DK-I02^GTN nhtm

d i tó'i mpt h^'p dong ve bàn t h i é t bj cho phià VIO5 ,

^ ' DO KHOI GH^Jt; NANG CUA DK-I02^4GTrj

Hlnh dùbl t r l n h bhy so' do kh^i chù'c nCJig cùa Phó k é DK-I02^tGTN c h u y ^ dyng

cho phép do gamma t u ' n h i e n tban than da dub'c t ò chùt mól t r o n g lupn àn vh da d^to'c