Lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện nay dưới lăng kính học thuyết hành vi con người của Freud

TÓM TẮT NHỮNG KẾT LUẬN MỚI CỦA LUẬN ÁN 1.Trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế, thế hệ trẻ, đặc biệt là lối sống của họ, rất nhạy cảm và rất dễ bị tổn thương trước những tác động tiêu cực từ bên ngoài. Lối sống tiêu cực của nước ngoài du nhập được một bộ phận giới trẻ Việt Nam tiếp thu và chúng lan tỏa như những virus gặm nhấm tinh thần và thể chất của họ. Có nhiều lối sống khác nhau với những biểu hiện rất đa dạng đang len lỏi trong mọi thành phần của giới trẻ. Đã có nhiều nghiên cứu phân tích, lý giải nguyên nhân dẫn đến hành vi lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ. Tuy nhiên, các nghiên cứu đó chỉ đưa ra các nguyên nhân ngoại sinh, từ các tác động ngoại cảnh tới giới trẻ. 2. Người có công lớn nhất nghiên cứu khám phá tâm lý hành vi con người là Sigmund Freud. Trong đó, vô thức được Freud coi là một tầng tư duy nền tảng, định hình và định hướng cho mọi hành vi của con người. Từ góc độ triết học, có thể vận dụng các luận thuyết cơ bản, cùng với các luận đề quan trọng của học thuyết hành vi con người của Freud như là một lăng kính để phân tích, nhận diện, tìm nguyên nhân các hành vi lối sống tiêu cực, suy thoái đạo đức, hành xử bạo lực, coi thường pháp luật của một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện nay. Đó là nguyên nhân nội sinh từ trong mỗi con người của một bộ phận giới trẻ. 3. Có thể vận dụng các luận thuyết, luận đề của học thuyết hành vi con người Freud để phân tích, lý giải, tìm nguyên nhân một số biểu hiện của lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ hiện nay:1) Xuất phát điểm và nguyên nhân dẫn đến các hành vi bạo lực coi thường pháp luật là từ vô thức, từ cái ấy, từ xung lực của hai bản năng eros và thanatos. 2) Toàn cảnh và bản chất thực của đám đông đua xe trái phép với những hành động như một bầy thú điên loạn, được lý giải từ góc độ triết học của tâm lý học đám đông là được bắt nguồn từ vô thức, từ libido, từ cái tôi và từ xung lực bản năng eros. 3) Đồng tính luyến ái là một sự lệch lạc của tính dục nguyên thủy libido, rõ hơn, đó là một biến thể của chức năng tình dục do kìm hãm lidibo. Như vậy, nguyên nhân dẫn đến các biểu hiện của lối sống tiêu cực nêu trên đều bắt nguồn từ động lực nội sinh. 4. Một số nhóm giải pháp mang tính định hướng nhằm hạn chế lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ:1) Cần phát huy cao độ vai trò chủ động tích cực của giới trẻ, đó là đề cao vai trò của cái siêu tôi và cái tôi, hạn chế tối đa mặt tiêu cực của cái ấy và của xung lực bản năng eros và thanatos trong con người; 2) Cần hướng cho giới trẻ tự xác định được ý nghĩa, giá trị sống và tự chịu trách nhiệm về các hành động trong lối sống của mình và có ý thức tự trau dồi tu dưỡng bản thân; 3) Nâng cao hiệu quả giáo dục của gia đình, nhà trường và xã hội; 4) Khai thác triệt để những lợi thế của truyền thông đại chúng trong giáo dục giới trẻ; 5) Hoàn thiện hệ thống chính sách và chiến lược phát triển thế hệ trẻ.

VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

Mã số: 62 22 03 02

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS TS NGUYỄN TRỌNG CHUẨN

HÀ NỘI - 2015

L I CAM OAN

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và ñược trích dẫn ñầy ñủ theo ñúng quy ñịnh

Tác gi

Nguyễn Thị Bích Hằng

MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN

ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 8

1.1 Những nghiên cứu về giới trẻ và lối sống của giới trẻ Việt Nam

trong thời kỳ ñổi mới 8 1.2 Tổng quan các nghiên cứu về học thuyết Freud ở Việt Nam 16 1.3 Giá trị tham khảo của các công trình nghiên cứu trong tổng quan

và những vấn ñề luận án sẽ tiếp tục nghiên cứu 34

CHƯƠNG 2: LỐI SỐNG TIÊU CỰC CỦA MỘT BỘ PHẬN GIỚI TRẺ VIỆT

NAM HIỆN NAY VÀ KHÁI LƯỢC HỌC THUYẾT HÀNH VI CON NGƯỜI CỦA REUD 38

2.1 Lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện nay 38 2.2 Khái lược học thuyết hành vi con người của Freud 52

CHƯƠNG 3: VẬN DỤNG HỌC THUYẾT HÀNH VI CON NGƯỜI CỦA REUD

ĐỂ PHÂN TÍCH NHỮNG BIỂU HIỆN LỐI SỐNG TIÊU CỰC CỦA MỘT BỘ PHẬN GIỚI TRẺ VIỆT NAM HIỆN NAY 77

3.1 Hành xử bạo lực từ góc nhìn của xung lực bản năng eros và thanatos 78 3.2 Vấn nạn ñua xe trái phép từ góc nhìn triết học của tâm lý học ñám

ñông của Freud 88 3.3 Đồng tính luyến ái với cách nhìn nhận của Freud 107

CHƯƠNG 4: GIÁ TRỊ VÀ HẠN CHẾ TRONG HỌC THUYẾT HÀNH VI CON

NGƯỜI CỦA REUD VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CÓ TÍNH ĐỊNH HƯỚNG, NHẰM HẠN CHẾ LỐI SỐNG TIÊU CỰC CHO GIỚI TRẺ VIỆT NAM HIỆN NAY 116

4.1 Một số giá trị trong học thuyết hành vi con người của Freud 116 4.2 Một số hạn chế trong học thuyết hành vi con người của Freud 125 4.3 Một số giải pháp có tính ñịnh hướng, nhằm hạn chế lối sống tiêu

cực cho giới trẻ Việt Nam hiện nay 128

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

APA : American Psychological Assosiation - Hiệp hội Tâm lý Hoa Kỳ

NCS : Nghiên cứu sinh

G là của Gay - ñồng tính nam

B là của Bisexual - những người lưỡng giới, ái nam, ái nữ

T là của Transsexual - những người chuyển ñổi giới

PTCS : Phổ thông cơ sở

PTTH : Phổ thông trung học

SAVY1 : Viết tắt của Survey Assessment of Vietnamese Youth 1 - Cu c ñiều

tra quốc gia về vị thành niên và thanh niên Việt Nam, do UNICEF,

WHO, Bộ Y tế, Tổng cục Thống kê tiến hành năm 2003

SAVY2 : Viết tắt của Survey Assessment of Vietnamese Youth 2 - Cuộc ñiều

tra quốc gia về vị thành niên và thanh niên Việt Nam, do UNICEF,

WHO, Bộ Y tế, Tổng cục Thống kê tiến hành năm 2010 TDĐG : Tình dục ñồng giới

M ĐẦU

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm ñặc biệt tới thế hệ trẻ Người khẳng ñịnh, thanh thiếu niên là chủ nhân tương lai của ñất nước

Trong bản Di chúc ñể lại cho Đảng, Nhà nước và nhân dân ta, khi nói về thanh niên, Người căn dặn:“Đảng cần phải chăm lo giáo dục ñạo ñức cách mạng cho

họ, ñào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng xã hội chủ nghĩa vừa “hồng” vừa “chuyên”… Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho ñời sau là một việc rất quan

trọng và rất cần thiết” [94, tr.498]

Thực hiện lời căn dặn của Bác Hồ và tiếp tục sự nghiệp trồng người của Bác, Đảng, Nhà nước và nhân dân ta ñã ñặt nhiệm vụ giáo dục và ñào tạo thế hệ trẻ lên hàng ñầu Có rất nhiều các ñịnh hướng, chủ trương, ñường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước thể hiện qua các văn kiện, nghị quyết, chương trình hành ñộng dành cho thanh niên Đặc biệt, khi bước vào thời kỳ ñổi mới và hội nhập quốc tế, sự quan tâm ñó càng ñược chú trọng hơn

Đường lối ñổi mới và hội nhập quốc tế trong xu hướng toàn cầu hóa ñã ñưa ñất nước ta thay ñổi mọi mặt về kinh tế - xã hội và ñã thu ñược những thành tựu quan trọng, ñược cộng ñồng quốc tế ñánh giá cao Trong bối cảnh ñó, thế hệ trẻ Việt Nam có rất nhiều cơ hội học tập, nâng cao trình ñộ, tham gia ñóng góp sức lực của mình vào công cuộc xây dựng ñất nước Những thành tựu mà chúng ta ñạt ñược có phần ñóng góp ñáng kể của thế hệ trẻ Tuy nhiên, hội nhập và toàn cầu hóa cũng gây ra những khó khăn và thách thức không nhỏ cho ñất nước nói chung và thế hệ trẻ nói riêng Thực tế cho thấy, thế hệ trẻ rất nhạy cảm và dễ bị tổn thương trong thời kỳ hội nhập này Khoa học công nghệ mới, các phương tiện truyền thông tiên tiến, giao lưu quốc tế rộng mở là ñiều kiện tốt cho giới trẻ tiếp cận nhanh chóng những mặt ưu việt, tích cực của thế giới hiện ñại, ñồng thời họ cũng chịu ảnh hưởng không nhỏ từ những mặt tiêu cực của nó Những tiêu cực này lan tỏa trong lối sống của một bộ phận giới trẻ như những virus gậm nhấm tinh thần và thể chất của họ Có nhiều xu hướng sống khác nhau ñang len lỏi trong mọi thành phần của giới trẻ như: học sinh phổ thông, sinh viên, công nhân, viên chức, thanh thiếu niên ở thành thị, nông thôn và miền núi Từ tình trạng lười học tập,

lười lao ñộng tới ăn chơi ñua ñòi, sống buông thả bản thân, sống thác loạn với các tệ nạn ma túy, mại dâm, sinh hoạt theo kiểu bầy ñàn rồi ñi tới tuyệt vọng, bế tắc, mất phương hướng Tình dục ñồng giới, chuyển giới, thậm chí hôn nhân ñồng giới trong giới trẻ có xu hướng ngày càng gia tăng Lối sống ích kỷ, thờ ơ, vô cảm, thiếu trách nhiệm; không quan tâm tới người khác; không quan tâm tới tương lai, vận mệnh ñất nước; không quan tâm tới chính trị, tư tưởng, khác hẳn với tính cách vốn có của thanh niên trước ñây Tình trạng bạo lực, coi thường pháp luật, tội phạm vị thành niên, tội phạm học ñường ngày càng phát triển và diễn biến phức tạp với nhiều dạng rất nguy hiểm như hành ñộng của các kẻ sát nhân máu lạnh trẻ tuổi Lê Văn Luyện, Nguyễn Đức Nghĩa, Nguyễn Hải Dương trong mấy năm gần ñây

Tình hình trên ñặt ra cho Đảng và Nhà nước ta nhiệm vụ cấp bách là phải giáo dục chính trị tư tưởng cho thế hệ trẻ Cùng với các biện pháp nhằm từng bước ñẩy lùi

sự lây lan của lối sống tiêu cực này, nhiều cuộc ñiều tra xã hội học ñánh giá thực trạng, nhiều nghiên cứu về thanh thiếu niên ñã ñược tiến hành Việc mổ xẻ tìm nguyên nhân của hiện tượng này dưới góc nhìn của các lĩnh vực khoa học khác nhau như tâm lý học,

xã hội học, tội phạm học cũng ñã có Tuy nhiên, trước những diễn biến vô cùng phức tạp với hình thức lan truyền của dạng virus khó kiểm soát, cùng với mối nguy hiểm như tảng băng trôi, các nghiên cứu ñánh giá về thực trạng và nguyên nhân lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ vẫn chưa ñáp ứng ñược yêu cầu Hầu hết các nghiên cứu

ảnh hưởng của du nhập lối sống ngoại lai, văn hóa phẩm, sách báo, phim ảnh ñộc hại trên internet, giáo dục bất cập của nhà trường và gia ñình…Do vậy, còn cần phải tiếp tục nghiên cứu sâu hơn, rộng hơn và ña dạng hơn với nhiều cách tiếp cận khác nhau, ñể

từ ñó có các ñánh giá ñúng ñắn và tìm ra các giải pháp phù hợp nhằm khắc phục căn bệnh phát sinh từ hội nhập và toàn cầu hóa hiện nay

Người có công lớn nhất nghiên cứu khám phá tâm lý hành vi con người và

các nghiên cứu của ông ñã ñược nâng lên thành học thuyết là Sigmund Freud

(1856-1939) S.Freud là nhà khoa học mà tên tuổi của ông ñược ñặt bên cạnh những tên tuổi vĩ ñại khác như Archimedes, G Galilei, I Newton, A Einstein Công lao to lớn của Freud và là cơ sở của học thuyết mang tên ông (còn ñược gọi là học thuyết

phân tâm - Psychoanalysis) là khám phá ra vô thức như một tầng tư duy nền tảng

mà ông coi là ñịnh hình và ñịnh hướng cho mọi hành vi của con người

Đánh giá về học thuyết Freud có nhiều quan ñiểm và ý kiến khác nhau, thậm chí có những ý kiến ñối lập nhau Tuy nhiên, mọi người ñều thừa nhận rằng, học thuyết Freud có tác ñộng và ảnh hưởng sâu rộng ñến rất nhiều lĩnh vực khoa học khác nhau của thế giới ngày nay như tâm lý học, triết học, xã hội học, luật học, văn học nghệ thuật, tôn giáo, giáo dục, tội phạm học, v.v

Khám phá về vô thức của Freud là một cuộc cách mạng trong nhận thức về bản chất của hành vi con người, bởi trước ñó người ta vẫn có xu hướng ñề cao ý

thức như phần tư duy chủ yếu của con người Freud cấu trúc bộ máy tư duy của con

ñược kích hoạt bởi xung lực bên trong của mỗi con người, Freud gọi ñó là libido, là

Từ libido, Freud ñã xác ñịnh ñược hai bản năng ñối lập song lại gắn bó với nhau là

eros, ñược gọi là bản năng sống, ñó là những ham muốn, dục vọng và ñòi hỏi sự

sinh tồn của con người và thanatos, ñược gọi là bản năng chết là nguồn gốc dẫn tới

hành vi giận dữ, ñập phá, hủy hoại, bạo lực, chém giết bất chấp mọi nguyên tắc, kỷ cương, luật pháp Những luận thuyết cơ bản nêu trên cùng với các luận ñề quan

trọng của học thuyết Freud như tâm lý ñám ñông, tình dục ñồng giới… ñều có thể

vận dụng ñể lý giải tìm căn nguyên hành vi, lối sống của con người

Từ góc ñộ triết học có thể vận dụng học thuyết hành vi con người của Freud

như là một lăng kính ñể phân tích, nhận diện các hành vi lối sống tiêu cực, suy thoái

ñạo ñức, ham vật chất, hành xử bạo lực, coi thường pháp luật của một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện nay

Khác với cách tiếp cận theo hướng chỉ tìm hiểu từ nguyên nhân ngoại sinh mà

các nghiên cứu hiện nay về lối sống của giới trẻ thường tiếp cận, NCS cố gắng tìm

hiểu nguyên nhân nội sinh, tức là ñi tìm hiểu bản năng gốc rễ của mỗi con người hoặc

mỗi nhóm cộng ñồng ñã hình thành hành vi tính cách của mình ñể lý giải hành vi lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ

uy nhiên, cũng cần hiểu rõ thêm rằng, bản năng gốc rễ luôn tồn tại tiềm ẩn trong mỗi con người và là khởi nguồn cho tính cách, hành vi tốt hay xấu của con người Ở thời ñại nào cũng vậy, con người nói chung và giới trẻ nói riêng, ñều bộc lộ

ở các mức ñộ khác nhau những hành vi tích cực hoặc tiêu cực của mình Nhưng vào thời kỳ ñổi mới và hội nhập, bản năng gốc rễ dẫn tới hành vi tiêu cực nằm trong con người, nằm trong giới trẻ có ñiều kiện trỗi dậy và bùng phát mạnh mẽ hơn trước ñây

Như vậy, có thể thông qua lăng kính học thuyết hành vi con người của Freud

ñể lý giải hành vi và lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện nay

và từ ñó tìm ñược một phần nguyên nhân của căn bệnh ñang tiến triển xấu của một

bộ phận giới trẻ này Tìm ñược nguyên nhân của căn bệnh sẽ là cơ sở cho cách ñiều trị hiệu quả hơn và tăng sức ñề kháng cho giới trẻ

Với ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn cấp thiết như trên, nghiên cứu sinh

chọn Lối sống tiêu cực của một bộ phận giới tr Việt Nam hiện nay dưới lăng

kính học thuyết hành vi con ng i của reud ñể viết luận án tiến sĩ triết học

Nghiên cứu sinh mong muốn rằng, luận án này sẽ hòa cùng với những nghiên cứu theo cách tiếp cận khác có thể, ñể tạo nên bức tranh chung nhiều mặt, ña sắc màu và rõ nét hơn về lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện nay cùng cách thức hạn chế nó

2 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

2.1 Mục ñích nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích những biểu hiện lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ hiện nay, từ góc nhìn của học thuyết hành vi con người của Freud, luận án phân tích, lý giải căn nguyên gốc rễ từ nội sinh trong con người dẫn ñến những hành vi lối sống tiêu cực ấy; từ ñó ñề xuất một số giải pháp mang tính ñịnh hướng, nhằm hạn chế lối sống tiêu cực cho giới trẻ Việt Nam hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để ñạt ñược mục tiêu nghiên cứu trên, luận án thực hiện các nhiệm vụ sau:

Một là, tìm hiểu thực trạng lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ Việt

Nam hiện nay và chọn những lối sống ñiển hình trong số ñó ñể phân tích, lý giải

Hai là, khái quát hóa những nội dung cơ bản của học thuyết hành vi con

người của Freud ñược vận dụng ñể nghiên cứu

Ba là, từ các luận thuyết, luận ñề phù hợp trong học thuyết hành vi con người

của Freud, nhận diện, phân tích, lý giải căn nguyên của một số lối sống tiêu cực của

một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện nay

hành vi con người của Freud và ñề xuất một số giải pháp có tính ñịnh hướng, nhằm hạn chế lối sống tiêu cực cho giới trẻ Việt Nam hiện nay

3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng nghiên cứu

- Lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện nay, bao gồm thanh niên và thiếu niên trong ñộ tuổi học ñường

- Các luận thuyết cơ bản và các luận ñề chính của học thuyết Freud ñược chọn ñể phân tích vận dụng

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu những luận thuyết cơ bản của học thuyết hành vi con người của

Freud về vô thức, về cấu trúc bộ máy tâm lý, về libido, về cái ấy, cái tôi, cái siêu

tôi, về bản năng eros và thanatos cùng các luận ñề về tâm lý ñám ñông, về tình dục

ñồng giới Từ ñó soi rọi tìm ra căn nguyên hành vi lối sống tiêu cực của một bộ

phận giới trẻ Việt Nam và ñề xuất một số giải pháp mang tính ñịnh hướng nhằm hạn

chế lối sống tiêu cực của giới trẻ

- Nghiên cứu tập trung vào lối sống tiêu cực phổ biến của một bộ phận giới trẻ Việt Nam trong thời kỳ ñổi mới Tuy nhiên, do có nhiều lối sống khác nhau trong ñó có nhiều dạng biểu hiện của lối sống khác nhau và học thuyết Freud lại rất rộng lớn, ñề cập tới nhiều vấn ñề, nên luận án chỉ tập trung ñi sâu vào ba lối sống tiêu cực ñiển hình với những dạng biểu hiện ñược lựa chọn mà có thể vận dụng các luận thuyết phù hợp của học thuyết hành vi con người của Freud ñể phân tích, lý giải Đó là:

chọn là hành xử bạo lực

+ Lối sống hời hợt, a dua ñua ñòi với dạng biểu hiện ñược lựa chọn là ñua

+ Lối sống buông thả bản thân với dạng biểu hiện ñược lựa chọn là ñồng tính

luyến ái

4 C S LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

4.1 Cơ sở lý luận

Nghiên cứu dựa trên quan ñiểm và cơ sở lý luận của ñường lối chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam về thanh thiếu niên; tư tưởng Hồ Chí Minh; tinh thần của các nghị quyết của Đảng về thanh thiếu niên Nghiên cứu tiếp thu, kế thừa có

chọn lọc các ñánh giá, các tổng kết có ñộ tin cậy cao của các nghiên cứu trước ñây

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng: Phương pháp phân tích và tổng hợp ñể ñánh giá tổng

quan các nghiên cứu về lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ hiện nay và

các nghiên cứu về học thuyết Freud ở Việt Nam; Phương pháp lịch sử - lôgic ñể

nghiên cứu ñánh giá và phân tích những luận thuyết cơ bản của học thuyết

Freud Đồng thời, luận án vận dụng quan ñiểm duy vật biện chứng và duy vật

lịch sử ñể phân tích, ñánh giá, vận dụng học thuyết Freud ñể lý giải lối sống tiêu

cực của một bộ phận giới trẻ hiện nay Từ ñó, nhìn nhận rõ hơn những mặt giá trị cũng như mặt hạn chế của học thuyết Freud, ñồng thời ñề xuất một số giải pháp mang tính ñịnh hướng xây dựng môi trường sống lành mạnh, tăng sức ñề kháng

cho giới trẻ trong thời kỳ hội nhập quốc tế

5 ĐÓNG GÓP MỚI VỀ KHOA HỌC CỦA LUẬN ÁN

1 Nghiên cứu xác ñịnh ñược nguyên nhân nội sinh dẫn ñến hành vi của một

số lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện nay, khác biệt với các

nghiên cứu về thanh thiếu niên trước ñây chỉ nghiên cứu nguyên nhân ngoại sinh

với các tác ñộng ngoại cảnh

2 Lần ñầu tiên có một nghiên cứu vận dụng học thuyết Freud ñể phân tích,

lý giải tâm lý hành vi của lối sống tiêu cực của giới trẻ, khác với các nghiên cứu trước ñây ở Việt Nam chỉ nghiên cứu vận dụng học thuyết Freud trong văn học nghệ thuật, tôn giáo, tâm linh, tính cách dân tộc

3 Làm sâu sắc hơn tính khoa học cho các giải pháp của Đảng và Nhà nước ta nhằm giảm thiểu lối sống tiêu cực của giới trẻ Các giải pháp mang tính ñịnh hướng trong luận án, có thể tương tự như các giải pháp hiện có, song nó ñược xây dựng trên

cơ sở của một học thuyết nổi tiếng về hành vi con người là học thuyết Freud

6 Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN

1 Góp phần nghiên cứu về giới trẻ Việt Nam, trong ñó nghiên cứu sâu về

căn nguyên hình thành ba lối sống tiêu cực với những biểu hiện của nó của một bộ

phận giới trẻ ñang là bức xúc lớn của xã hội hiện nay, ñó là: Hành xử bạo lực coi

thường pháp luật; Vấn nạn ñua xe trái phép; Đồng tính luyến ái

2 Góp phần nghiên cứu, ñánh giá về học thuyết Freud ở Việt Nam, một học thuyết phổ biến rộng rãi trên thế giới song gần ñây mới ñược quan tâm nhiều hơn ở Việt Nam

3 Luận án có thể làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu về giới trẻ Việt Nam và về học thuyết Freud ở Việt Nam

7 KẾT CẤU LUẬN ÁN

Ngoài phần mở ñầu, kết luận, danh mục công trình khoa học của tác giả có liên quan ñến ñề tài luận án, danh mục tài liệu tham khảo, luận án có kết cấu 4 chương, 11 tiết như sau:

Chương 1 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan tới ñề tài luận án Chương 2 Lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện nay và

khái lược học thuyết hành vi con người của Freud

Chương 3 Vận dụng học thuyết hành vi con người của Freud ñể phân tích

những biểu hiện lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện nay

Chương 4 Giá trị và hạn chế trong học thuyết hành vi con người của Freud

và một số giải pháp có tính ñịnh hướng, nhằm hạn chế lối sống tiêu cực cho giới trẻ Việt Nam hiện nay

CHƯƠNG 1

TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU

LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 NHỮNG NGHIÊN CỨU VỀ GIỚI TRẺ VÀ LỐI SỐNG CỦA GIỚI TRẺ VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI

Ở mọi giai ñoạn của cách mạng Việt Nam, thanh niên là lực lượng xung kích, luôn ñi ñầu trong các phong trào và luôn sống theo lý tưởng cách mạng Trong công cuộc chống ngoại xâm, giành ñộc lập và bảo vệ Tổ quốc, ñã có hàng triệu thanh niên Việt Nam lên ñường ra trận, dũng cảm chiến ñấu, ñổ xương máu và hy sinh tuổi thanh xuân ñẹp nhất của mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và thống nhất ñất nước Sau ngày hòa bình lập lại, thanh niên lại là lực lượng tiên phong trong công cuộc xây dựng và phát triển ñất nước Có rất nhiều tấm gương thanh niên tiêu biểu trong lao ñộng sản xuất, làm kinh tế, trong hoạt ñộng văn hóa xã hội, trong nghiên cứu khoa học kỹ thuật và trong nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Các phong

quê hương ñã thể hiện vai trò và ý chí của giới trẻ muốn ñưa ñất nước ta tiến kịp với

các nước tiên tiến trên thế giới

Tuy nhiên, khi ñất nước bắt ñầu công cuộc ñổi mới, mở cửa, bước vào kinh

tế thị trường và hội nhập quốc tế thì lối sống thực dụng cùng các trào lưu văn hóa,

tư tưởng sống hưởng thụ, sống thác loạn, hành xử bạo lực coi thường pháp luật khác

xa với thuần phong mỹ tục của dân tộc ta ñã len lỏi, xâm nhập vào một bộ phận không nhỏ giới trẻ nước ta Bệnh dịch này lan tỏa, lây nhiễm rất nhanh trong giới trẻ không chỉ thanh niên mà cả thiếu niên còn ngồi trên ghế nhà trường ở khắp mọi miền ñất nước

1.1.1 Các tổng kết ñánh giá về thanh thiếu niên hiện nay

Trong suốt quá trình lãnh ñạo, nhất là từ Đại hội lần thứ VI (1986), Đảng ta luôn dành sự quan tâm ñặc biệt tới công tác thanh niên và giáo dục thanh niên Đảng ta nhìn rõ cả mặt tích cực lẫn mặt hạn chế của thanh niên trong thời kỳ hội nhập Nghị quyết của các kỳ Đại hội của Đảng, của Đoàn ñều khẳng ñịnh rằng,

thanh niên và giáo dục thanh niên là vấn ñề trọng yếu của Quốc gia, nó gắn liền với chiến lược phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và con người Việt Nam

Trong diễn văn khai mạc Đại hội lần thứ X của Đoàn thanh niên Cộng sản

Hồ Chí Minh ngày 12/12/2012, do Bí thư Trung ương Đoàn trình bày ñã ñánh giá những mặt tích cực của phong trào thanh niên như sau:

phát tiển kinh tế, xã hội, bảo vệ Tổ quốc và Bạn ñồng hành với thanh niên lập thân, lập nghiệp ñã ñi vào cuộc sống, ñã phát huy ñược vai trò xung

kích, tình nguyện của tuổi trẻ trong phát triển kinh tế xã hội, giữ vững an

ninh quốc phòng, ñảm bảo an sinh xã hội…Cuộc vận ñộng Tuổi trẻ Việt

Nam học tập và làm theo lời Bác và Chương trình Thắp sáng ước mơ Tuổi trẻ Việt Nam vì dân giàu nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

do Đoàn phát ñộng và tổ chức thực hiện ñã phát hiện, biểu dương và nhân rộng hàng nghìn tấm gương ñiển hình tiên tiến trong các hoạt ñộng của

Như vậy, các ñánh giá của Đảng, của Đoàn chỉ rõ mặt mạnh và mặt yếu kém của thanh niên Việt Nam trong thời kỳ ñổi mới hiện nay, trong ñó vấn ñề ñạo ñức lối sống, tình trạng tội phạm và tệ nạn xã hội của thanh thiếu niên là bức xúc lớn của xã hội

1.1.2 Điều tra xã hội học về thanh thiếu niên

Bước sang thập kỷ ñầu của thế kỷ XXI, khi nước ta hội nhập quốc tế sâu rộng hơn, khi toàn cầu hóa trở thành xu thế không thể ñảo ngược, khi kinh tế và

Kết quả cuộc ñiều tra ñã ñưa ra các con số về thực trạng và lối sống của một bộ phận thanh niên vào những năm ñầu thế kỷ mới, bao gồm cả mặt tích cực và cả mặt còn hạn chế Phạm vi của cuộc ñiều tra chỉ tập trung vào một nhóm ñối tượng là sinh viên, thanh niên nông thôn, thanh niên công nhân Đặc biệt, vào năm 2003 và năm 2010, tổ chức WHO và UNICEF phối hợp với Bộ Y tế và Tổng cục Thống kê tiến hành cuộc ñiều tra xã hội học về thanh thiếu niên trên phạm vi toàn quốc với quy mô toàn diện và công phu hơn rất nhiều, có tên là

“Cuộc ñiều tra quốc gia về vị thành niên và thanh niên Việt Nam” (Survey

Assessment of Vietnamese Youth - SAVY1) [151]

Trong cuộc ñiều tra SAVY1 tiến hành từ năm 2001 tới năm 2003, SAVY1

ñã thu thập tới 7.584 phiếu ñiều tra, với nhiều hạng mục khác nhau về thanh thiếu niên tuổi từ 14 ñến 25 Thanh thiếu niên từ 42 tỉnh, thành trên cả nước, bao gồm thanh thiếu niên nam nữ, ñộc thân hoặc ñã có gia ñình, ở thành thị và nông thôn, thuộc dân tộc Kinh và các dân tộc thiểu số ñã tham gia cuộc ñiều tra này

Bà Tống Thị Đua, Phó Vụ trưởng Vụ Xã hội, Môi trường, Tổng cục Thống

kê cho biết:

Kết quả cuộc ñiều tra SAVY cho thấy phần ñông thanh thiếu niên Việt Nam rất lạc quan, cần cù và có nhiều hoài bão Thanh thiếu niên có mối quan hệ chặt chẽ với gia ñình và xã hội Tuy nhiên, sự chuyển biến về kinh tế xã hội ñang diễn ra rất nhanh chóng ở Việt Nam cũng ñặt ra không ít thách thức cho giới trẻ Thanh thiếu niên dân tộc thiểu số và thanh thiếu niên sống ở vùng sâu vùng xa là những nhóm có nhiều khả năng bị ảnh hưởng nhất trước tình trạng nghèo ñói và thiếu thông tin, và ñây chính là rào cản cho các cơ hội về giáo dục và việc làm [50]

Tiến sĩ Christian Salazar, Phó trưởng ñại diện UNICEF tại Việt Nam nhận xét: Kết quả của Điều tra Quốc gia về vị thành niên và thanh niên Việt Nam nhấn mạnh sự cần thiết phải ưu tiên một số vấn ñề cho việc hoạch ñịnh và xây dựng chương trình trong tương lai Đặc biệt, cần tập trung cho những nhóm ñối tượng dễ bị tổn thương nhất và dễ bị ảnh hưởng nhất trước các nguy cơ Các nhóm này bao gồm cả thanh thiếu niên dân tộc thiểu số [50 ] Sau ñó 7 năm, từ năm 2008 tới năm 2010, cuộc ñiều tra xã hội học SAVY

2 ñược thực hiện với quy mô rộng lớn hơn SAVY1 trên phạm vi toàn quốc Cuộc ñiều tra thực hiện tại 63 tỉnh, thành với 10.044 thanh thiếu niên tham gia Các ñối tượng ñược ñiều tra là những học sinh ñang ñi học và những người ñã ñi làm;

ở thành thị và nông thôn, dân tộc thiểu số; chưa kết hôn Các vấn ñề ñiều tra rất

ña dạng với nhiều góc cạnh cuộc sống như giáo dục, việc làm, tình trạng sức khoẻ, sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục và một số vấn ñề khác như HIV/AIDS, sử dụng các chất gây nghiện, tai nạn thương tích, bạo hành gia ñình,

sức khoẻ thể chất, sức khỏe tinh thần…[152]

Tại Hội nghị công bố kết quả cuộc ñiều tra SAVY2, bà Trần Thị Thanh Mai, Vụ trưởng Vụ Truyền thông Giáo dục, Tổng cục Dân số và Kế hoạch hóa gia ñình ñánh giá:

Qua kết quả của cuộc ñiều tra cũng như những quan sát trong cuộc sống hàng ngày, tôi thấy ña số vị thành niên và thanh niên của ta là tốt Còn những hiện tượng vi phạm pháp luật, bất cần ñời, phóng túng, bạo lực chỉ là một tỉ lệ nhỏ không thể ñại diện cho 2,4 triệu vị thành niên và thanh niên.Phần lớn các

em ñều có thái ñộ không chấp nhận những hiện tượng trên [51 ]

Mặc dù SAVY1và SAVY2 ñề cập nhiều về các vấn ñề y tế, sức khỏe, học ñường, hôn nhân, giới tính, song cũng dành một phần nhỏ cho ñiều tra về tâm tư tình cảm, thái ñộ và hoài bão của thanh thiếu niên trong tình hình hiện nay Các số liệu thu ñược từ hai cuộc ñiều tra này rất phong phú, có ñộ tin cậy cao, có giá trị thực tiễn và khoa học Đó là nguồn thông tin tư liệu vô cùng quý giá Tuy nhiên, các cuộc ñiều tra xã hội học chỉ cung cấp những thông tin qua con số về thực trạng tình hình mà chưa ñi sâu vào tìm hiểu lối sống, nếp sống của giới trẻ, ñặc biệt chưa có những phân tích, lý giải tìm nguyên nhân dẫn ñến lối sống của họ

sỹ Có thể chia làm hai giai ñoạn, từ năm 1986 tới năm 2000 và từ năm 2000 ñến nay ñể ñánh giá như sau:

Trong giai ñoạn này, có nhiều ñề tài NCKH ñộc lập và chương trình NCKH cấp nhà nhà nước nghiên cứu về thanh niên Nhìn chung, các nghiên cứu mang tính chiến lược, tổng quát theo tầm vĩ mô và thiên về ñịnh hướng giáo dục Điển hình là,

chương trình NCKH cấp nhà nước KX06 về “Văn hóa, văn minh và phát triển” do

Nguyễn Hồng Phong chủ trì [114], ñã ñưa vấn ñề giáo dục và sự cần thiết nâng cao nhận thức tư tưởng của thanh niên như một nhân tố quan trọng cho thúc ñẩy phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ ñổi mới Trong chương trình, có một số ñề tài lấy tiêu chí là nghiên cứu xây dựng một nền văn hóa toàn diện theo mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Đặng Cảnh Khanh trong tác

phẩm “Giáo dục pháp luật cho thanh niên - vấn ñề quan trọng của sự ổn ñịnh xã

hội” [95] ñã nhấn mạnh sự cần thiết phải giáo dục pháp luật cho thanh niên trong

giai ñoạn mới Khi ñất nước mở cửa, lối sống tự do từ bên ngoài ñã tác ñộng ảnh hưởng tới thanh thiếu niên và trực tiếp ảnh hưởng tới ổn ñịnh xã hội.Vì vậy, giáo dục pháp luật, kỷ cương cho thanh thiếu niên là nhiệm vụ sống còn của toàn Đảng, toàn dân ta Trong thời gian này Phạm Minh Hạc, chủ nhiệm chương trình NCKH

cấp Nhà nước KX-07 “Vấn ñề con người trong sự nghiệp ñổi mới”, ñồng thời là chủ nhiệm ñề tài NCKH “Chiến lược phát triển toàn diện con người Việt Nam trong

giai ñoạn công nghiệp hóa, hiện ñại hóa” [57], ñã ñề xuất những vấn ñề có tính

chiến lược cho thanh niên trong giai ñoạn ñất nước ñổi mới Trong ñề tài này, tác giả ñã phân tích xu thế thay ñổi cách nhìn và cách tư duy, ñặc biệt là lối sống của con người Việt Nam, nhất là của giới trẻ trong thời kỳ mở cửa Những thay ñổi này

sẽ ảnh hưởng mạnh mẽ tới phát triển kinh tế xã hội Vì vậy, cần thiết phải hoạch định một chiến lược phát triển con người, bắt đầu từ giới trẻ, cả về thể lực và trí tuệ,

để họ cĩ đủ năng lực đáp ứng với địi hỏi của phát triển kinh tế, khoa học kỹ thuật trong giai đoạn cơng nghiệp hĩa đất nước theo hướng hiện đại

Trong tác phẩm “Tập hợp đồn kết rộng rãi thanh niên vì mục tiêu dân giàu,

nước mạnh, xã hội cơng bằng, văn minh” của tác giả Vũ Oanh [112] đã nêu lên

truyền thống anh dũng của thế hệ trẻ và kinh nghiệm tập hợp quần chúng, trong đĩ

cĩ phong trào thanh niên của Đảng Cộng sản Việt Nam qua các giai đoạn cách mạng Đứng trước tình hình mới, cần phát huy thế mạnh của thế hệ trẻ là sự nhiệt tình, năng động, ham học hỏi, cĩ chí tiến thủ, tạo mọi điều kiện cho họ được tham gia vào các mặt trận kinh tế - xã hội trong thời kỳ mở cửa

Ngồi ra, trong giai đoạn này cịn cĩ nhiều cơng trình khác nghiên cứu về thanh niên Nhìn chung, các cơng trình đều tập trung vào việc xác định vai trị và nhiệm vụ của thanh niên trong giai đoạn đổi mới, mở cửa, đồng thời đề ra đường lối mang tính chiến lược phát triển tồn diện con người và phương pháp giáo dục rèn luyện thanh niên đáp ứng với yêu cầu địi hỏi của thời kỳ mới

Giai đoạn từ 2000 đến nay

Đây là giai đoạn đất nước ta đang dần dần hội nhập sâu vào kinh tế thế giới Các mặt tích cực của hội nhập đã thể hiện khá rõ, các mặt tiêu cực, nhất là các tiêu cực trong lối sống của giới trẻ cũng đã bắt đầu lộ diện Các cơng trình nghiên cứu

về thanh thiếu niên trong giai đoạn này rất phong phú và chuyên sâu hơn giai đoạn trước, đặc biệt đã cĩ nhiều cơng trình nghiên cứu về lối sống của thanh thiếu niên

trong thời kỳ đổi mới Chẳng hạn, Đặng Cảnh Khanh cĩ cơng trình “Về việc khắc

phục hiện tượng xa lánh của lớp trẻ với văn hĩa văn nghệ dân gian truyền thống”

[96], đã nêu lên thực trạng đáng báo động về tư duy, lối sống và sự tiếp thụ văn hĩa của giới trẻ Khi đất nước mở cửa, các trào lưu văn hĩa nước ngồi với nhiều hình thức đã nhanh chĩng xâm nhập vào đời sống văn hĩa của giới trẻ Giới trẻ đã háo hức đĩn nhận và hịa nhập vào các trào lưu này với “hip hop”, “dansport”, “kpop”, nhạc điện tử, phim kinh dị, phim bạo lực, trị chơi điện tử, cịn nghệ thuật dân gian, dân ca Bắc Trung Nam, ca kịch cải lương, tuồng cổ…trở thành xa lạ đối với họ Họ

khơng cịn biết đến, hay cố tình xa rời các loại hình văn hĩa văn nghệ truyền thống của dân tộc Tác giả đã nêu các dẫn chứng cụ thể cho thực trạng này, từ đĩ đề xuất những giải pháp khắc phục

Đáng ngại hơn nữa là các giá trị truyền thống của dân tộc đã bị lung lay trước những tác động của lối sống thực dụng Đạo đức, nhân cách của con người, tình cảm gia đình, tình người với truyền thống lá lành đùm lá rách, thương người như thể thương thân… dường như đã bị quay lưng lại để hướng về lối sống vật chất,

ăn chơi, hưởng thụ, đặt quyền lợi cá nhân lên trên hết Thể hiện rõ rệt nhất, mạnh

mẽ nhất tình hình trên là ở giới trẻ Đĩ là đánh giá phân tích và cảnh báo của tác giả

Nguyễn Trọng Chuẩn và Nguyễn Văn Huyên trong tác phẩm “Gíá trị truyền thống

trước những thách thức của tồn cầu hĩa” [17] và của Bùi Ngọc Minh trong tác

phẩm “Giáo dục các giá trị truyền thống dân tộc cho thanh niên hiện nay” [108]

Các tác giả đều nêu lên sự cần thiết phải đặt giáo dục con người, giáo dục nhân cách con người cho thanh thiếu niên lên hàng đầu, thì mới bảo tồn được giá trị truyền thống của dân tộc trước các thách thức của tồn cầu hĩa

Nghiên cứu về thanh niên nĩi chung và lối sống của thanh niên nĩi riêng

trong thời kỳ mở cửa hội nhập, cịn được thể hiện trong tác phẩm “Tính cộng đồng,

tính cá nhân và cái tơi của thanh niên” của Đỗ Long và Phan Thị Mai Hương [102]

Trong tác phẩm này, các tác giả đã phân tích sâu các mặt tích cực của thanh niên là luơn nhiệt tình, hăng hái tiên phong trong mọi hoạt động và tính đồn kết, tính cộng đồng rất cao Trong mỗi con người thanh niên luơn thể hiện bản lĩnh cá nhân, say

mê sáng tạo, ưa mạo hiểm và thích thể hiện cái tơi Đồng thời, các tác giả cũng nêu lên những hạn chế của tính cá nhân và tính thích thể hiện cái tơi của thanh niên, đĩ

là mầm mống dẫn đến các hành động tiêu cực trong giới trẻ hiện nay

Trong thời gian này, cịn cĩ một số nghiên cứu về thanh niên và lối sống của thanh niên đựợc thể hiện trong các luận án tiến sỹ, như luận án tiến sỹ tâm lý học

của Nguyễn Ánh Hồng cĩ tên “Phân tích về mặt tâm lý học lối sống của sinh viên

cĩ tên “Xây dựng lối sống cĩ văn hĩa của thanh niên Thành phố Hồ Chí Minh trong

Đặc biệt, ñề tài NCKH cấp nhà nước mã số KX03.16/06-10 “Thực trạng và xu

hướng biến ñổi lối sống của thanh niên Việt Nam trong quá trình ñổi mới và hội nhập quốc tế” do Phạm Hồng Tung làm chủ nhiệm [144] có báo cáo tổng hợp rất công phu,

nêu nhiều nét mới và những vấn ñề mới ñược ñặt ra về thanh niên Dựa trên nhiều nguồn tài liệu khác nhau, với cách tiếp cận ña ngành, sự nghiên cứu nghiêm túc, ñề tài tập trung làm sáng tỏ những vấn ñề lý luận và cách tiếp cận khi nghiên cứu về thanh niên và lối sống của thanh niên, nêu rõ những xu hướng biến ñổi lối sống của

thanh niên trong quá trình ñổi mới ñất nước và hội nhập quốc tế Tác phẩm “Thanh

niên và lối sống của thanh niên Việt Nam trong quá trình ñổi mới và hội nhập quốc tế” [145] của ñề tài này xuất bản ñã phân tích sâu nhiều mặt tích cực và hạn chế của

thanh niên trong giai ñoạn hội nhập Phạm Hồng Tung nhận ñịnh:

Đa số thanh niên Việt Nam hiện nay có tính tích cực chính trị - xã hội tương ñối cao, hăng hái tham gia và mong muốn ñược tham gia tích cực vào các hoạt ñộng chính trị - xã hội do Đảng, Đoàn, Hội tổ chức

và lãnh ñạo; nhìn chung thế hệ thanh niên ngày nay có hoài bão và ước

mơ lành mạnh về tương lai và lạc quan, tin tưởng vào tương lai tốt ñẹp của bản thân, gia ñình và ñất nước; mặc dù phần ñông thanh niên còn chưa ñủ tự tin với ñịnh hướng và trình ñộ nhận thức chính trị của mình, nhưng chỉ một bộ phận nhỏ tỏ ra bi quan, dao ñộng trong trạng thái chính trị [145, tr.336]

Sau khi phân tích dựa trên các cơ sở khoa học và thực tiễn, ñề tài ñã tổng hợp ñược 4 xu hướng sống tiêu cực của một bộ phận thanh thiếu niên hiện nay, cụ thể là:

- Ích kỷ, thờ ơ, vô cảm, thiếu trách nhiệm, thiếu nhiệt tình và niềm tin

- Hời hợt, a dua ñua ñòi, tiếp thu thiếu chọn lọc, ảnh hưởng văn hóa từ bên ngoài

- Sống buông thả bản thân

- Hành xử hung bạo, bất chấp pháp luật [145]

Đặc biệt, ñề tài ñã xác ñịnh rõ những nhân tố tác ñộng mang tính ñịnh hướng trong quá trình thay ñổi lối sống của thanh niên Việt Nam hiện nay, như vai trò của gia ñình

và giáo dục gia ñình; vai trò của nhà trường và giáo dục học ñường; tác ñộng của bạn bè

và các mối quan hệ bạn bè; tác ñộng của truyền thông hiện ñại, ñặc biệt là internet

Tóm lại, các nghiên cứu và ñiều tra về lối sống của thanh niên nói riêng và giới trẻ nói chung là khá phong phú, trong ñó ñưa ra những ñánh giá xác ñáng về nhiều mặt tích cực cũng như tiêu cực, chỉ ra những tác ñộng và ñề ra một số giải pháp bồi dưỡng ý thức, tâm lý giúp thanh niên phát huy những mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực, giúp họ hình thành nhân cách và năng lực phục vụ cho sự nghiệp cách mạng trong giai ñoạn tới Bước ñầu các nghiên cứu ñã phân tích nguyên nhân dẫn ñến những hạn chế tiêu cực trong lối sống của một bộ phân giới trẻ trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay Tuy nhiên, các nghiên cứu trên mới chỉ ñưa ra các nguyên nhân ngoại cảnh tác ñộng dẫn ñến hành vi tiêu cực ñó như thiếu sự giáo dục của gia ñình và nhà trường, ảnh hưởng của văn hóa phẩm ngoại lai, của internet… mà chưa

ñi sâu vào nội tâm con người, chưa ñi sâu vào căn nguyên gốc rễ dẫn ñến các hành

vi tiêu cực nói trên Cụ thể hơn, chưa có một nghiên cứu nào vận dụng học thuyết Freud, học thuyết nổi tiếng về tâm lý hành vi con người, ñể phân tích hành vi lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện nay

1.2 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ HỌC THUYẾT REUD Ở VIỆT NAM 1.2.1 Sự tiếp nhận và ñánh giá chung tình hình nghiên cứu học thuyết

ở Việt Nam

Học thuyết Freud xuất hiện ở châu Âu và Bắc Mỹ từ ñầu thế kỷ XX Điều ngạc nhiên là một xứ thuộc ñịa có vẻ như rất xa vời với văn hóa phương Tây, nhất là triết học phương Tây hiện ñại, nhưng ngay từ ñầu những năm 40, học thuyết Freud ñã có mặt ở Việt Nam Năm 1943, Nhà xuất bản Tân Việt, Hà Nội ñã xuất bản tác phẩm

nghiên cứu của Tô Kiều Phương, một trí thức người Nam Bộ, với tựa ñề “Học thuyết

còn có các tác phẩm khác về triết học phương Tây hiện ñại Một ñiều ñặc biệt là, thuật

ngữ phân tâm học (psychoanalysis) của Freud ñã ñược học giả Tô Kiều Phương dịch ra

tiếng Việt và sử dụng ñầu tiên trong nghiên cứu của mình Thuật ngữ này xuất hiện cách ñây hơn 70 năm, song rất chuẩn xác, sau này cho ñến nay, tất cả các nghiên cứu

về học thuyết Freud ở Việt Nam ñều dùng thuật ngữ này của Tô Kiều Phương

Bị gián ñoạn bởi thế chiến thứ 2 và kháng chiến chống Pháp, hơn hai mươi năm sau, mãi tới thập niên 60 của thế kỷ XX, học thuyết Freud mới ñược

nghiên cứu tiếp tục ở miền Nam Việt Nam Giống như các học thuyết của chủ nghĩa hiện sinh và chủ nghĩa thực dụng trong thời gian này, học thuyết Freud góp thêm vào nhóm các học thuyết ñược chính quyền ở miền Nam Việt Nam cho là những học thuyết có thể truyền bá Trong thời kỳ này, học thuyết Freud ñược giới học giả Nam Việt Nam quan tâm giới thiệu từ hai khía cạnh dịch thuật và nghiên cứu Có thể coi Vũ Đình Lưu là người ñầu tiên tiếp tục ñưa học thuyết Freud vào Nam Việt Nam bằng ấn phẩm dịch thuật từ tác phẩm của

Freud “Nghiên cứu phân tâm học” [35] Cũng chính Vũ Đình Lưu còn có công trình khảo cứu khác về Freud là “Phân tâm học áp dụng vào nghiên cứu các

khảo cứu mang tính ứng dụng học thuyết Freud vào cuộc sống và các lĩnh vực khoa học xã hội ñầu tiên ở Việt Nam Năm 1970, Vũ Đình Lưu biên dịch tác

phẩm “Hành trình vào phân tâm học” của Hubert Benoit [8] Tác phẩm nổi tiếng nghiên cứu về phân tâm học “Thiền và Phân tâm học” của D.T Suzuki,

Erich Fromm và R.De Martino [127] cũng ñược xuất bản tại miền Nam trong thời gian này Điều ñó nói lên rằng, học thuyết Freud ñã ñược tiếp nhận rất trọng thị ở miền Nam Việt Nam trong những năm 60, 70 của thế kỷ trước, cho

dù lúc này là thời kỳ chiến tranh ác liệt nhất

Ở miền Bắc Việt Nam trước năm 1975, việc nghiên cứu triết học phương Tây nói chung và học thuyết Freud nói riêng, ñánh giá một cách khách quan, chưa ñược phổ biến, nếu không muốn nói là chưa hề ñược triển khai Chính vì vậy, học thuyết Freud rất xa lạ với giới trí thức miền Bắc Việt Nam vào thời gian này

Sau năm 1975, ñất nước thống nhất, việc nghiên cứu các trào lưu tư tưởng triết học phương Tây có phần cởi mở và mạnh dạn hơn Tuy nhiên, trong khoảng

10, 15 năm ñầu, với góc nhìn và cách tư duy ñịnh kiến vốn có của nhiều học giả, các nghiên cứu chỉ tập trung vào việc phê phán các di hại của tư tưởng phương Tây

ở miền Nam Việt Nam Các nghiên cứu ñó ñánh ñổ ñồng học thuyết Freud với chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa hiện sinh và giải thích các lối sống gấp, sống kiểu Mỹ của người dân miền Nam, nhất là thanh thiếu niên trước ñây, là chạy theo dục tính thấp hèn mà chưa thấy các mặt tích cực của học thuyết này

Năm 1990, sau Nghị quyết số 01-NQ/TW của Bộ Chính trị trong nhiệm kỳ

Tây, trong ñó có học thuyết Freud, ñã có những bước ñột phá, cởi mở hơn rất nhiều Chính vì vậy, triết học phương Tây nói chung và học thuyết Freud nói riêng, ñược nhiều người nghiên cứu và có ñiều kiện lan tỏa, hòa chung vào dòng triết học vốn

có trước ñây ở Việt Nam

Về không khí cởi mở và sự ñón nhận tích cực học thuyết Freud cùng với sự quan tâm nghiên cứu học thuyết này của các học giả Việt Nam trong thời gian qua,

có thể thấy ñược ở một khối lượng lớn các tác phẩm của Freud và nghiên cứu về học thuyết Freud ñược xuất bản Đã có tới 16 tác phẩm trong tổng số 35 tác phẩm

của Freud ñược dịch ra tiếng Việt như: Nghiên cứu phân tâm học [35]; Phân tâm

tiểu luận về thuyết tính dục [43]; Luận bàn về văn minh [41]; Các bài viết về giấc

Bên cạnh ñó, nhiều nghiên cứu về học thuyết Freud của các học giả ngoài

nước và trong nước ñược xuất bản như: Hành trình vào phân tâm học của Hubert

và sự nghiệp của Rolan Jaccard [124]; Sigmund Freud - Nhà phân tâm học thiên tài

của Stephen Wilson [153]; Những luận thuyết nổi tiếng thế giới của Jostein Gaarder [93], Những gương mặt lớn của thời chúng ta của Carol Christia [11]; S Freud và

tâm phân học của Phạm Minh Lăng [100]; Học thuyết và tâm lý học S.Freud của

Phạm Minh Hạc [59]; Nhân học triết học Freud và ảnh hưởng của nó ñến nhân học

triết học phương Tây hiện ñại của Đỗ Minh Hợp và cộng sự [86]; Học thuyết Freud

và sự thể hiện của nó trong văn học Việt Nam của Trần Thanh Hà [52]; Phân tâm

nghiên cứu của Đỗ Lai Thúy: Phân tâm học và tình yêu [131]; Phân tâm học và văn

học nghệ thuật [132]; Phân tâm học và văn hoá tâm linh [133]; Phân tâm học và tính cách dân tộc [136]

Nước Áo luôn tự hào là cái nôi triết học ñương ñại của nhân loại Để tôn vinh và nâng cao sự hiểu biết nền triết học hàng ñầu thế giới này, vào tháng 11

năm 2012, Viện Triết học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phối

hợp với Đại sứ quán Áo tại Việt Nam tổ chức cuộc hội thảo Quốc tế có tên: Triết

học Áo và ý nghĩa hiện thời của nó (Austrian philosophy and its relevance to

gia và Việt Nam Từ các báo cáo tại hội thảo ñược ñăng trong kỷ yếu và xuất bản thành sách sau này, có thể thấy các nghiên cứu về Freud là nhiều nhất và rất

phong phú, ña dạng, có thể kể tới như: Nhân học Freud của Đặng Hữu Toàn;

hợp tư tưởng của Marx và S Freud trong nghiên cứu các vấn ñề con người của

Nguyễn Thị Lan Hương; Phân tâm học của Sigmund Freud qua sự kiến giải của

một số nhà tư tưởng nữ quyền ñương ñại của Nguyễn văn Hòa và Nguyễn Việt

Phương; Đi tìm những nét tương ñồng trong tư duy ở một số luận ñiểm của

Freud và Marx của Nguyễn Thị Bích Hằng; v.v

Năm 2014, cuốn sách “Nhân học triết học Freud và ảnh hưởng của nó ñến

nhân học triết học phương Tây hiện ñại” ñược hình thành từ ñề tài NCKH do quỹ

NAFOSTED tài trợ, do Đỗ Minh Hợp chủ biên [86] Cuốn sách trình bày khá kỹ nội dung triết học Freud và ảnh hưởng của nó ñến các trào lưu nhân học triết học phương Tây hiện ñại

Về luận án sau ñại học, vào năm 1995 có luận án TS Ngữ văn của

sự du nhập của phân tâm học và chủ nghĩa hiện sinh vào văn học ñô thị miền

học thuyết khác, song chỉ ở mức ñộ khảo sát sự du nhập của các học thuyết này vào văn học ở miền Nam Việt Nam trước ñây Gần ñây nhất, năm 2014, Tạ Thị Vân Hà bảo vệ thành công luận án Tiến sỹ Triết học tại Đại học Khoa học Xã

hội và Nhân văn, ĐH Quốc gia Hà Nội có tên: “Tư tưởng Triết học của S

học của Freud cùng với những ñánh giá về ông của các nhà triết học phương Tây hiện ñại Đây hoàn toàn là một nghiên cứu cơ bản về học thuyết Freud mà không

ñề cập tới nghiên cứu vận dụng học thuyết Freud vào thực tiễn Ở bậc cao học,

có một số luận văn thạc sỹ về học thuyết Freud như: Hoàng Đức Diễn với “Chủ

nghĩa Freud và biểu hiện của nó trong văn học tính dục miền Nam Việt Nam trước 1975” [19]; Nguyễn Thị Thủy với “Phân tâm học và giáo dục nhân cách cho thanh thiếu niên Thừa Thiên Huế hiện nay” [137]; Nguyễn Thị Bích Hằng

với “Chủ nghĩa Freud - Lịch sử và sự biểu hiện ở Việt Nam” [62]; v.v

Như vậy, cho dù học thuyết Freud ñược tiếp nhận ở Việt Nam một cách chính thức chưa lâu và không ñược thuận buồm xuôi gió, nhưng hiện nay nó ñã ñược quan tâm ñúng mức theo ñúng vị thế của nó trong dòng triết học phương Tây

ở Việt Nam

1.2.2 Các nghiên cứu ñi sâu về nội học thuyết hành vi con người

củ và vậ ụng lý luận của học thuyết này vào thực tiễn cuộc sống

Nếu so sánh với các học thuyết triết học phương Tây mới ñược tiếp nhận ở

Việt Nam, theo chiều rộng, số lượng các công trình nghiên cứu về học thuyết Freud

là khá lớn, các nghiên cứu ña dạng và phong phú về thể loại như trình bày ở mục trên Để có thể làm rõ hơn chiều sâu của các nghiên cứu này về học thuyết Freud, cũng như vận dụng học thuyết này vào thực tiễn cuộc sống, luận án ñi sâu vào tìm hiểu nội dung một số nghiên cứu mang tính ñiển hình ñại diện cho các các công trình nghiên cứu ñó

c nghiên cứu ñi sâu v nội dung học thuyết hành vi con ng i

Có nhiều tác phẩm của các học giả trong nước và ngoài nước nghiên cứu về nội dung học thuyết Freud Trong ñó có 3 tác phẩm ñược coi là rất cơ bản và rất sâu

thuyết và tâm lý học Freud” [59]

Tác phẩm “Freud ñã thực sự nói gì” của David Stafford-Clrak - Giáo sư

Viện Tâm bệnh học thuộc Trường Đại học Luân Đôn [18], xuất bản năm1966 tại

Anh, sau ñó ñã ñược ñón nhận ở rất nhiều nước trên thế giới “Freud ñã thực sự

nói gì” cũng là tác phẩm ñược xuất bản ñầu tiên ở Việt Nam, về một học thuyết

phương Tây từ khi có sự ñổi mới về công tác Văn hóa Tư tưởng (1990) Sức hấp dẫn của tác phẩm này chính là ở chỗ D.Stafford-Clrak ñã tổng hợp một cách

khoa học toàn bộ công trình nghiên cứu trong suốt cuộc ñời của Freud vào một

cuốn sách không quá nhiều trang Hơn thế nữa, trong các tác phẩm nguyên gốc

của Freud, do cách trình bày mang tính bác học, rất sâu sắc, nhưng hành văn theo

mạch tư duy của riêng mình, nên nhiều người cảm thấy không dễ hiểu ngay ñược

tư tưởng của Freud Nhưng, sau khi ñọc công trình khảo cứu của

D.Stafford-Clrak, dường như mọi vấn ñề lại trở nên tường minh hơn Người ta hiểu ñược

tường tận tất cả những gì mà Freud muốn nói, tất cả những gì mà Freud ñã làm

và tất cả những gì mà Freud ñể lại cho hậu thế tiếp tục con ñường của mình,

ñúng như tiêu ñề mà D.Stafford-Clrak ñã ñặt cho tác phẩm là “Freud ñã thực sự

nói gì” Có thể liên hệ một cách ñơn giản, nếu như bức tranh tự họa của chính

Freud là một bức chân dung ñầy chi tiết, nhiều góc cạnh và hơi rườm rà, cùng

với ña sắc mầu thì bức chân dung Freud do D.Stafford-Clrak họa lại chỉ có hai

gam màu ñen trắng, với ñường nét thanh mảnh, rõ ràng, nhưng vẫn toát lên thần

thái, tựa như các bức tranh của danh họa P.Picasso Do vậy, có thể nói không quá

rằng, sẽ không hiểu ñược một cách tường tận học thuyết Freud nếu như không

ñọc “Freud ñã thực sự nói gì”của D.Stafford-Clrak

Tuy nhiên, trước khi ñi sâu vào “Freud ñã thực sự nói gì”, xin ñược bàn về

lời tựa của cuốn sách này Cuốn sách ñã ñược học giả uyên bác và nổi tiếng là Bác

sỹ Nguyễn Khắc Viện (1913-1997) viết lời nói ñầu Lời nói ñầu của Nguyễn Khắc

Viện có dung lượng ñồ sộ và sâu sắc Tổng dung lượng của lời nói ñầu này ñã hơn

1/10 dung lượng gần 300 trang của cả tác phẩm Trong “Freud ñã thực sự nói gì”,

D.Stafford-Clrak ñã tổng hợp rất cô ñọng học thuyết Freud, nhưng lời nói ñầu của

Nguyễn Khắc Viện còn tổng hợp cô ñọng, súc tích hơn rất nhiều lần Tất cả những

gì mà Freud ñề cập trong học thuyết ñều ñược Nguyễn Khắc Viện thể hiện trong lời

nói ñầu cùng với những bình luận rất sâu sắc

Trong Lời nói ñầu, Nguyễn Khắc Viện ñã trình bày rất cô ñọng và sinh ñộng

các luận thuyết của Freud và sự khởi sinh của học thuyết này Ông phân tích tính

chất khoa học của học thuyết và dành nhiều trang ñể phân tích sự tiếp nhận và sự

phê phán học thuyết nổi tiếng này trong Triết học và Tâm lý học Ông giải thích các

khái niệm vô thức, libido, cái ấy, cái tôi, cái siêu tôi và các bản năng eros và

thanatos một cách ñơn giản và dễ hiểu Ông nêu ra những tranh luận của các học

giả trên thế giới, những ñiểm thống nhất và cả những ñiểm không thống nhất về học thuyết Freud Chính bản thân ông cũng có những ñánh giá khá xác ñáng về những ñiểm hạn chế của Freud:

Nhưng tư duy của Freud thường vận ñộng theo kiểu trực giác phát hiện,

từ một số sự kiện nào ñó bỗng lúc nào ñó nảy ra một số khái niệm và quan ñiểm giúp cho lý giải những quá trình phức tạp Đáng lẽ, sau mỗi lần như vậy cần kiểm nghiệm kỹ lưỡng và ñợi cho nhiều người khác cùng kiểm nghiệm, rồi mới chuyển qua những khái niệm mới [18, tr.27] Tuy nhiên, ông dành rất nhiều cho việc phân tích các ñiểm tích cực của học thuyết Freud và ñánh giá: “Dù sao không thể xem nhẹ công lao của Freud Trong một lĩnh vực trước kia không hề ai biết gì, Freud ñã mang lại ánh sáng, óc hiện thực

và một kỹ thuật thăm dò các ñộng cơ có hiệu lực Tâm bệnh học không thể có một tiến bộ nào nếu không có Freud” [18, tr.26]

Trong “Freud ñã thực sự nói gì”, D.Stafford-Clrak ñã trình bày khá chi tiết

và sâu sắc các công trình của Freud Bắt ñầu từ những nghiên cứu về hysteria và những kết quả ñầu tiên của chúng, rồi ñến khoa học về các giấc mơ Đặc biệt, D.Stafford-Clrak phân tích sâu khái niệm cấu trúc và chức năng tâm thần - một

cống hiến quan trọng của Freud về bộ máy tư duy của con người Đó là vô thức, tiền

ý thức và bản năng tính dục libido Ông giải thích cặn kẽ các khái niệm cái ấy, cái tôi, cái siêu tôi từ ñó ông phân tích luận thuyết xung lực (theory of impulses) của

Freud và bản năng eros, thanatos Ông trích dẫn nguyên tác của Freud ñể lý giải

cho phân tích của mình về các xung lực này:

Chúng ta gọi những sức mạnh nào tác ñộng ở phía sau những nhu cầu

khẩn thiết của cái ấy và biểu hiện những yêu cầu thuộc loại thể chất trong tâm thần là xung lực Thật vậy, mọi trạng thái mà một người ñạt tới ñược

vào một ngày nào ñó ñều có xu hướng ñược lập lại ngay từ khi nó bị từ

bỏ Vì thế người ta có thể phân biệt ñược rất nhiều xung lực khác nhau và

ñó cũng là ñiều người ta thường làm Điều quan trọng là cần biết xem nhiều xung lực ấy có thể ñược quy thành một vài xung lực căn bản

không Sau những do dự kéo dài, những ngần ngại kéo dài, chúng tôi ñã

Do mục ñích của tác phẩm “Freud ñã thực sự nói gì” là thể hiện cô ñọng

và rõ hơn những ñiều Freud muốn nói, nên D.Stafford-Clrak không hề bình luận những ñiểm ñạt ñược hay chưa ñạt ñược của Freud như những tác giả khác, mà ông tôn trọng một cách tuyệt ñối tất cả các ý tưởng, quan ñiểm của Freud, ñó là ñiểm ñặc biệt của tác phẩm này Cuối cùng, xin ñược trích dẫn một

chi tiết mà D.Stafford-Clrak ñã ca ngợi Freud trong phần ñầu của tác phẩm

“Freud ñã thực sự nói gì”:

Đây là một người mà tên tuổi mãi mãi ñứng cùng hàng với những tên tuổi như Darwin, Copernic, Newton, Marx và Einstein; một người ñã thật sự làm biến ñổi cách thức chúng ta suy nghĩ về ý nghĩa của cuộc sống và của

xã hội con người Những tư tưởng của số người có nghị lực như thế, hoạt ñộng tinh thần của họ, cũng như cái cách họ thông báo kết quả những công trình nghiên cứu của họ, những gì họ nói ra, viết ra, tất cả những cái

ñó ñều nằm trong di sản của loài người Những sự khẳng ñịnh của họ không phải là ñể ñược chấp nhận như những giáo ñiều chi phối hay vượt qua sự suy nghĩ hay sự xem xét phê phán Mà là chính chúng ta, không kém gì họ, phải chú ý lắng nghe tất cả những gì họ thực sự nói ra Phân tâm học ñã và mãi mãi vẫn là sự sáng tạo ñộc ñáo của Freud Sự khám phá, thăm dò, nghiên cứu và thường xuyên xét duyệt lại của ông là sự nghiệp cả ñời của một bậc thầy [18, tr.35]

Tác phẩm “Freud và tâm phân học” của Phạm Minh Lăng [100] ñược

xuất bản năm 2000, vào ñúng thời nở rộ các trào lưu triết học phương Tây ñược phép phổ biến rộng rãi ở Việt Nam Tác phẩm này ñược ông viết xong từ năm 1989, nhưng phải tới hơn 10 năm sau ñó mới cho ra mắt ñộc giả, sau một

số tác phẩm nghiên cứu triết học phương Tây khác Có thể, ñó là sự thận trọng của tác giả trước một học thuyết nổi tiếng song còn mới lạ trong dòng triết học ở Việt Nam

nghiên cứu của mình, Phạm Minh Lăng tập trung phân tích những vấn

ñề cơ bản nhất, cốt lõi nhất của học thuyết Freud hay tâm phân học (theo cách gọi của tác giả) Đó là: lý thuyết về vô thức, lý thuyết về tính dục và lý thuyết về cơ cấu

nhân cách toàn diện hay tâm lý học về cái tôi Cùng với ba vấn ñề lớn nêu trên,

Phạm Minh Lăng cũng ñề cập tới các nghiên cứu khác của Freud về giấc mơ, về

mặc cảm Ơdipe, nhưng ở mức ñộ khiêm tốn hơn Trong nghiên cứu này, Phạm

Minh Lăng gợi ý một số những ứng dụng, vận dụng học thuyết Freud vào một số lĩnh vực khác nhau của các ngành khoa học xã hội vào việc nghiên cứu những phong tục tập quán nghi lễ truyền thống của các dân tộc trên thế giới Tuy gợi ý Phạm Minh Lăng chỉ nêu trong vẻn vẹn một phần của ba trang cuối cùng của tác phẩm, nhưng cũng ñáng suy ngẫm, ñây không chỉ là công trình nghiên cứu mang tính hàn lâm, mà nó còn nêu ñược khả năng ứng dụng học thuyết Freud vào các vấn

ñề thực tế xã hội

Ngoài các phân tích những ñiểm chính trong các luận thuyết của Freud về vô

thức, libido và về cái ấy, cái tôi, cái siêu tôi, Phạm Minh Lăng còn nêu một số các

ñánh giá không ñồng thuận của nhiều học giả trên thế giới về các học thuyết này Phạm Minh Lăng viết:

Tuy nhiên cũng phải nói ngay rằng Tâm phân học không phải là một lý thuyết ñược tất cả mọi người nhất nhất ñồng tình Sự không ñồng tình ñó lại rất ña dạng trên nhiều cung bậc khác nhau với những nguyên nhân cũng như nguyên

cớ rất phong phú, nhiều màu sắc bao gồm cả tính tích cực lẫn tính tiêu cực, vừa xác ñáng lại vừa ngộ nhận ñan xen vào nhau [100, tr.35]

Phạm Minh Lăng phê phán một số học giả cho rằng Freud chỉ chú ý tới cái

vô thức mà không chú ý tới cái hữu thức Ông biện minh cho Freud:

Sự thực thì hoàn toàn không phải như vậy Tâm phân học lấy cái vô

thức làm ñối tượng nghiên cứu chủ yếu của mình, ñương nhiên nó phải

chú trọng nhiều ñến ñối tượng nghiên cứu của mình Còn cái hữu thức

là ñối tượng nghiên cứu của tâm lý học cổ ñiển và ñã ñược các nhà tâm

lý học, các nhà triết học, các nhà xã hội học và nhiều ngành khoa học

xã hội nghiên cứu về con người ñã nghiên cứu và kết quả là người ta

ñã hiểu ñược khá ñầy ñủ về nó Công lao ñó thuộc về họ Vì vậy, Freud không còn gì ñể nói về nó Tuy nhiên, Freud ñã dành cho cái hữu thức một vị trí xứng ñáng trong học thuyết của mình Đồng thời Freud còn chỉ ra những mặt mạnh cũng như những mặt hạn chế của cái hữu thức Và rằng cái hữu thức không phải là hình thức tinh thần duy nhất chi phối mọi hoạt ñộng của con người cũng như vai trò của nó

không phải là tất cả [100, tr.13]

Công trình nghiên cứu của Phạm Minh Lăng về Freud có giá trị khoa học

và giá trị thực tiễn Điểm hạn chế của tác phẩm này là sử dụng thuật ngữ chưa ñược thông dụng nếu không muốn nói là chưa chuẩn xác Một ví dụ, cho ñến

nay chỉ duy nhất Phạm Minh Lăng sử dụng thuật ngữ tâm phân học, trong khi tất cả các học giả “xưa và nay” ñều dùng thuật ngữ phân tâm học, thuật ngữ

này mới là chính xác

Tác phẩm “Học thuyết và tâm lý học S.Freud” của Phạm Minh Hạc [59]

có cấu trúc ba phần riêng biệt nhưng gắn bó hữu cơ với nhau Ở mỗi phần ñều

có giải thích, phân tích cặn kẽ chi tiết các vấn ñề về học thuyết Freud Phần1, tác giả giới thiệu cách tiếp cận nghiên cứu học thuyết Freud Phần 2, tác giả

tóm tắt cô ñọng 9 tác phẩm mang tính ñại diện của học thuyết Freud là: Các

bài giảng nhập môn phân tâm học; Ba tiểu luận về tính dục; Tâm lý học ñám ñông và phân tích cái tôi; Phác họa phân tâm học…Sau tóm tắt mỗi tác phẩm

của Freud, Phạm Minh Hạc có viết vài ñiểm lưu ý Vài ñiểm lưu ý là những vấn

ñề mà tác giả thu nhận ñược những gì tinh túy nhất trong mỗi tác phẩm, rồi gợi

ý cho người ñọc những suy nghĩ và phương hướng cho nghiên cứu tiếp theo

Cùng với tóm tắt cô ñọng các tác phẩm của Freud và vài ñiểm lưu ý, Phạm

Minh Hạc cho người ñọc thấy bức tranh toàn cảnh về học thuyết Freud, từ cuối thế kỷ XIX tới ñầu thế kỷ XX và vai trò của học thuyết này ñối với xã hội và khoa học về tâm lý con người

Ở phần 3, tác giả tổng hợp toàn bộ học thuyết Freud với những nét cô ñọng

nhất về: khái niệm năng lượng, lực, xung; giấc ngủ và giấc mơ; vô thức và ý thức;

b n n ng… ừ ñó, tác giả giới thiệu: tâm lý học sâu thẳm (tâm lý học miền sâu) và tâm lý học ñộng, là những vấn ñề mới của Tâm lý học ñương ñại Cũng trong phần

này, Phạm Minh Hạc nêu lên mối liên hệ giữa chủ nghĩa Marx và học thuyết Freud

ñã ñược nhiều học giả trên thế giới quan tâm nghiên cứu Là một nhà giáo dục học,

Phạm Minh Hạc ñã dành những trang cuối ñầy ý nghĩa của tác phẩm ñể viết về ý

kiến của Freud về giáo dục Xin ñược trích những suy nghĩ của Phạm Minh Hạc về

Freud với khoa học giáo dục:

Freud cho rằng chức năng chính của giáo dục là nghiêm cấm, kiềm chế các bản năng ở mức tối thiểu, giúp trẻ tiếp thu (xã hội hóa, ñồng hóa: trẻ phải chấp nhận nghiêm cấm, kiềm chế) các chuẩn mực xã hội, nhưng không bác bỏ các bản năng của cuộc sống, mà chỉ ñiều chỉnh bản năng cho phù hợp với tự nhiên và xã hội, không hạn chế và ngăn chặn dòng chảy của cá tính trong thế giới văn minh [59, tr.235]

Tác phẩm “Học thuyết và tâm lý học S.Freud” ñược khép lại bằng những

ñánh giá rất xác ñáng về học thuyết Freud:

Tâm lý học Freud với Phân tâm học ñã ñi vào lịch sử văn hóa, văn minh Tây Âu, và về sau của cả loài người như là một học thuyết ñã bàn ñến

bản tính (bản chất) con người, bảo vệ dòng giống và loài người, ñi sâu

vào một trong những ñộng lực tâm lý người từ bản năng, từ vô thức với các cơ chế khác nhau, dành nhấn mạnh cơ chế thăng hoa có ý nghĩa to lớn thế nào cho văn minh, văn hóa, ñạo ñức chuẩn mực xã hội Chẳng nói

các bạn cũng nhận ra, ñây là một ñại vấn ñề của nhân loại, từng dân tộc,

từng cộng ñồng và từng cá nhân con người, còn nguyên tính thời sự cho thời ñại của chúng ta ngày nay [59, tr.238]

Như vậy, với 16 tài liệu nguyên gốc của Freud ñược xuất bản, cùng với hàng chục tác phẩm của các học giả Việt Nam và học giả nước ngoài nghiên cứu sâu về học thuyết Freud hiện có ở Việt Nam có thể thấy, toàn bộ nội dung của học thuyết Freud ñã ñược cập nhật và lan tỏa sâu rộng trong giới nghiên cứu Triết học và Tâm

lý học nước ta Các luận thuyết của học thuyết Freud không còn xa lạ với những

người quan tâm tìm hiểu học thuyết Freud Đó là cơ sở thuận lợi khi nghiên cứu học thuyết Freud và vận dụng học thuyết Freud vào các vấn ñề xã hội và các mặt khác nhau của cuộc sống

nghiên cứu vận dụng học thuyết hành vi con ng i của d vào thực tiễn cuộc sống

Học thuyết Freud có tầm ảnh hưởng sâu rộng tới nhiều mặt xã hội và tâm lý

con người Trên thế giới ñã có rất nhiều nghiên cứu vận dụng học thuyết Freud vào

phân tích, lý giải các hiện tượng trong ñời sống xã hội, trong bệnh học, trong tâm lý con người, trong văn hóa nghệ thuật…Lĩnh vực nghiên cứu này ñược gọi chung là

nghiên cứu vận dụng học thuyết Freud (applied Freudian theory)

Năm 1992, Larry A.Hjelle và Daniel J.Ziegler cho ra mắt tác phẩm “Lý

thuyết nhân cách: nghiên cứu giả ñịnh cơ bản và ứng dụng” [163] Trong tác

phẩm này, các tác giả ñã nghiên cứu, tổng hợp tâm lý nhân cách con người của nhiều học giả nổi tiếng trên thế giới trong ñó có học thuyết Freud Các tác giả ñã

vận dụng các luận thuyết của Freud như vô thức, libido, cái ấy, cái tôi, eros,

thanatos ñể phân tích lý giải nhiều trạng thái tâm lý hành vi con người và gợi mở

rất nhiều vấn ñề về tâm lý nhân cách có thể ñược kiến giải từ các luận thuyết

này Sớm hơn, vào năm 1935, Aichorn August ñã có tác phẩm “Tuổi trẻ ngỗ

ngược” [154] Đây là tác phẩm nổi tiếng và là ñầu tiên phân tích tâm lý hành vi

người trẻ tuổi cùng với nguyên nhân ñộng cơ dẫn ñến hành vi này Aichorn

August ñã vận dụng các luận thuyết của Freud về vô thức, cái tôi, eros… ñể luận

giải hành vi ham chơi, nghịch ngợm, quậy phá, bạo ngược của thanh thiếu niên

Trong tác phẩm “Tổng quan về sức khỏe tinh thần và trẻ em” [166] xuất bản năm

2001, A.Osenblatt ñã vận dụng các nghiên cứu của Freud về bệnh lý học thần

kinh, về libido ñể phân tích trạng thái và những biến ñộng của sức khỏe tâm thần

của trẻ em Ngoài ra còn có rất nhiều các tác phẩm khác vận dụng học thuyết Freud ñể kiến giải nhiều vấn ñề trong mọi lĩnh vực xã hội, văn hóa nghệ thuật và ñời sống con người ñược xuất bản ở các nước Âu Mỹ

Ở Việt Nam cho ñến nay, những nghiên cứu mang tính vận dụng học thuyết Freud vào thực tiễn cuộc sống mới chỉ dừng lại ở mức ñộ nhỏ lẻ, mang tính chất

Nam” của Trần Thanh Hà [52]; “Phân tâm học với phê bình văn học” của Liễu

Trương [141] Hai tác phẩm sau có cùng ñối tượng vận dụng nghiên cứu là văn học nghệ thuật như tác phẩm “Phân tâm học với văn học nghệ thuật” [131] của Đỗ Lai

Thúy Vì vậy, luận án chỉ phân tích tác phẩm của Vũ Đình Lưu và chùm tác phẩm của Đỗ Lai Thúy làm ñại diện cho nhóm các nghiên cứu vận dụng học thuyết Freud vào thực tiễn cuộc sống

Tác phẩm “Phân tâm học áp dụng vào việc nghiên cứu các ngành học vấn”

của Vũ Đình Lưu [103] xuất bản từ năm 1969 ở miền Nam trước ñây Tác phẩm này có giá trị cả về mặt khoa học lẫn ý nghĩa thực tiễn Cho dù xuất bản cách ñây gần 50 năm trong ñiều kiện chính trị xã hội khác biệt với ñương thời, song tính thời

sự và tính thực tiễn của tác phẩm vẫn còn giá trị Có thể nói, “Phân tâm học áp

dụng vào việc nghiên cứu các ngành học vấn” là công trình nghiên cứu vận dụng

học thuyết Freud vào thực tiễn ñầu tiên ở Việt Nam Cho ñến nay, ñó cũng là tác phẩm bao quát tổng hợp nhất về khả năng áp dụng học thuyết Freud vào rất nhiều ngành khoa học

Tác phẩm Phân tâm học áp dụng vào việc nghiên cứu các ngành học vấn” có 3 phần Phần 1, giới thiệu về tư trào nhân văn của người Mỹ Đó là khuynh hướng phê

bình, nghiên cứu, phát triển và vận dụng học thuyết Freud ở Mỹ trong nửa ñầu thế kỷ

XX Khi phân tích những ñiểm ñồng thuận và không ñồng thuận của H.V.Sullivan và Karen Horney với quan ñiểm của Freud, Vũ Đình Lưu nhận xét rằng, tuy có ñiểm không ñồng thuận, nhưng cả hai nhà Phân tâm học này ñều thừa nhận vai trò và ảnh hưởng của học thuyết Freud là rất lớn ñến nhiều lĩnh vực khoa học

Ở phần 2, Vũ Đình Lưu phân tích mối liên quan và khả năng ứng dụng học

thuyết phân tâm của Freud vào các lĩnh vực: ngôn ngữ học; ngữ phạm học; sự liên

lạc giữa tiếng nói và hoạt ñộng tiềm thức cũng dành một dung lượng lớn ñể phân tích mối quan hệ giữa học thuyết Freud và khoa học sư phạm Đây là một trong những ñóng góp có giá trị thực tiễn của Vũ Đình Lưu Ông ñã vận dụng học

thuyết Freud ñể phân tích tâm trạng trẻ em, tâm trạng thiếu niên áp dụng vào sư

phạm và vào giáo dục sinh lý Tác giả ñã gắn kết giữa triết lý giáo dục phương

Đông với các luận ñiểm của Freud khá nhuần nhuyễn và hài hòa Tuy ông không

phân tích và vận dụng một cách chi tiết các luận ñiểm, ví dụ như vô thức, libido, cái

ấy, cái tôi… của Freud ñể lý giải, song người ñọc vẫn hiểu ñược các tư tưởng của

Freud trong mỗi vấn ñề mà ông ñưa ra Khi phân tích tâm trạng trẻ em trên cơ sở các tư tưởng của Freud, Vũ Đình Lưu viết:

Tiếp tục công việc của Freud, gần ñây người ta tìm hiểu sâu rộng mối tương quan giữa cha mẹ và con cái Mối tương quan ñó có một tầm quan trọng lớn trong thời kỳ thơ ấu của ñứa trẻ vì có ảnh hưởng quyết ñịnh ñến cuộc ñời của nó sau này Đứa trẻ cần thân thiết với cha mẹ, vì ñó không những là một nhu cầu tâm lý mà còn là một nhu cầu sinh lý [103, tr.13] Khi phân tích các giai ñoạn phát triển tâm sinh lý của thiếu niên, Vũ Đình Lưu nhấn mạnh: “Từ khi Freud nêu lên vấn ñề, người ta thấy cần phải lưu ý các nhà giáo dục và phụ huynh học sinh ñến những khó khăn của thiếu niên khi phải qua giai ñoạn dậy thì” [103, tr.14]

Cũng trong mục phân tích tâm trạng thiếu niên, Vũ Đình Lưu ñánh giá tâm

lý hành vi trẻ em qua cách nhìn của học thuyết Freud:

Thanh thiếu niên du ñãng qua sự xét nghiệm Phân tâm học ñều là những ñứa trẻ bị giáo dục gia ñình chểnh mảng, cha mẹ không biết ñến nhu cầu của con Người ta còn khám phá ra rằng ñứa bé ñã trải qua những thảm kịch nội tâm vào thời kỳ dậy thì, thiếu tình thương yêu của cha mẹ, tính tình nó phát triển theo chiều hướng củng cố của tính gây gổ, phá phách hung bạo Còn phải kể ñến sự ñua ñòi, sự bắt chước Những ñứa cầm ñầu thường là những ñứa thủ ñoạn và can ñảm liều lĩnh, bởi vậy trẻ khác ñồng nhất hóa mình với nó thậm chí chịu phục tùng nó như nô lệ Đứa trẻ phát triển những khuynh hướng gây gổ và hung bạo [103, tr.16]

Khi trình bày học thuyết Freud và tội phạm học, Vũ Đình Lưu phân tích rất

rõ hành vi và ñộng cơ của kẻ phạm tội dưới góc nhìn của học thuyết Freud cho dù ông chỉ phân tích theo tư tưởng mà không phân tích chi tiết theo các luận ñiểm Phân tích của Vũ Đình Lưu rất cụ thể, sâu sắc có ý nghĩa thực tiễn và vẫn còn ñúng với tình hình tội phạm trong xã hội hiện nay Ông viết:

Hoàn cảnh sống, sự giao du với những người du thử du thực giúp cho kẻ

có tiềm ý sát nhân phương tiện thực hiện hành vi sát nhân, cũng như khuyến khích ñồng bọn bắt chước những hành vi ăn trộm, ăn cắp, du ñãng dâm loạn Thanh thiếu niên du ñãng và phạm pháp phần lớn cũng là những ñứa trẻ bất thường ñã qua một thời thơ ấu thiếu thốn tình yêu và thiên lệch tâm tính [103, tr 24]

Khi phân tích học thuyết Freud và nghệ thuật, Vũ Đình Lưu vận dụng các

luận thuyết của học thuyết ñể phân tích rất nhiều vấn ñề trong văn học nghệ thuật như xung ñột nội tâm; văn nghệ - phương tiện giải thoát; mặc cảm phạm tội; ñồng nhất và thăng hoa; tính chất sang tạo của văn nghệ; thực thể văn nghệ và tôn chỉ văn nghệ; linh hồn văn nghệ Hiện nay cũng có một số học giả phân tích mối quan hệ này Tuy nhiên, có thể nói, về tính sâu sắc và chi tiết, họ chưa vượt qua ñược những

gì mà Vũ Đình Lưu phân tích trong nội dung này

Như vậy, cách ñây gần 50 năm, Vũ Đình Lưu ñã có cách nhìn sâu sắc về mối liên hệ giữa học thuyết Freud và các lĩnh vực khoa học xã hội, giáo dục, văn hóa,

nghệ thuật và tôn giáo Vũ Đình Lưu cũng ñã gợi mở rất nhiều vấn ñề ñể có thể tiếp

tục nghiên cứu vận dụng học thuyết Freud ñi sâu vào các lĩnh vực trên và các lĩnh vực khác của cuộc sống Có thể nói, trong dòng triết học về Freud ở Việt Nam, Vũ Đình Lưu là người tiên phong và có công lớn trong việc ñề xuất ñưa học thuyết Freud vào thực tiễn cuộc sống và xã hội

Các nghiên cứu vận dụng học thuyết Freud của Đỗ Lai Thúy

Trong khoảng hơn một thập kỷ vừa qua, Đỗ Lai Thúy cho ra mắt một số tác phẩm có liên quan tới học thuyết Freud, trong ñó có chùm 4 tác phẩm nghiên cứu

về việc vận dụng học thuyết Freud vào thực tiễn cuộc sống theo từng chủ ñề Đó

là: “Phân tâm học và tình yêu” [131]; “Phân tâm học và văn học nghệ thuật”

tộc” [136] Trong các tác phẩm của mình, Đỗ Lai Thúy dùng tên chung là Phân tâm học thay cho học thuyết Freud Thực ra thì trong 4 tác phẩm này, chỉ có một

phần là nghiên cứu của Đỗ Lai Thúy, phần còn lại là hợp tuyển các nghiên cứu của học giả nước ngoài có cùng chung một chủ ñề Công lao của Đỗ Lai Thúy không chỉ thể hiện trong các nghiên cứu của riêng mình mà còn là ở chỗ ông ñã chọn tuyển ñược những công trình nghiên cứu có giá trị của thế giới về vận dụng học thuyết Freud Đỗ Lai Thúy còn viết lời giới thiệu mang tính khảo cứu cho mỗi công trình ñược tuyển chọn

về lý thuyết tính dục của S.Freud; Phân tâm học với tình yêu của E.Fromm; Siêu hình học tình yêu của A.Schopenhauer; Siêu lý tình yêu của V.Soloviev Đỗ Lai

Thúy viết lời giới thiệu chung và lời giới thiệu cho từng tác phẩm, kèm theo ñó là

bài nghiên cứu Đi tìm ẩn ngữ trong thơ Hoàng Cầm của mình Đỗ Lai Thúy ñã

khuyến khích những ai quan tâm và say mê nghiên cứu Freud nên ñi theo hướng áp dụng học thuyết này vào cuộc sống Ông viết:

Cuối cùng, thay cho lời bạt, tôi cho in vào ñây bài Đi tìm ẩn ngữ trong thơ

Hoàng Cầm của tôi như là một thu hoạch nhỏ nhoi của mình từ những công

trình của các tác giả lớn Tôi không có mục ñích nào khác ngoài sự khuyến

dụ bạn ñọc áp dụng phương pháp Phân tâm học, hiện còn ñang là một lối

nhỏ, vào các lĩnh vực nghiên cứu của mình [131, tr.10]

Tác phẩm “Phân tâm học và văn học nghệ thuật” [132] ñược Đỗ Lai Thúy tuyển chọn từ các tác phẩm của các tác giả: S Freud với Vô thức và sáng

tạo; C.G.Jung với Bí ẩn của những siêu mẫu; J.Bellemin, Noel với Phân tâm

và phê bình văn học ở Việt Nam Đỗ Lai Thúy lý giải sự sáng tạo của nghệ

thuật bắt nguồn từ cảm xúc vô thức: “Với Freud, tác phẩm văn học trước hết là một giấc mơ Nó phản ánh những ham muốn vô thức, những mặc cảm, ñặc biệt

là mặc cảm Oedipe Freud thấy trong bi kịch Hy Lạp cổ ñại ñầy rẫy những mặc cảm ám ảnh nhân loại” [132, tr.12] Đỗ Lai Thúy cũng phân tích cụ thể bức tranh sáng tác văn học nghệ thuật ở Việt Nam trong thế kỷ XX có ñượm màu học thuyết Freud Ông viết:

Trong sáng tác văn chương, người ñầu tiên vận dụng học thuyết Freud, có

lẽ là Vũ Trọng Phụng trong Làm ñĩ, Giông tố, Số ñỏ, còn trong phê bình

là Trương Tửu và Nguyễn Văn Hanh Năm 1936, trên tờ Tiến hóa (số1),

Trương Tửu viết bài Cái ám ảnh của Hồ Xuân Hương Cũng năm này,

Nguyễn Văn Hanh cho in hẳn một chuyên luận Hồ Xuân Hương: tác phẩm, thân thế và văn tài (Aspar, Sài Gòn) dùng lý thuyết của S.Freud ñể giải thích hiện tượng Hồ Xuân Hương [132, tr.499]

Đỗ Lai Thúy phân tích và lý giải hiện tượng Hồ Xuân Hương qua các bài thơ ñược người ñời cho là “tục” dưới góc nhìn của học thuyết Freud Tương tự,

với các bài thơ ñể ñời: Em - Chị, Cây tam cúc, Lá diêu bông, Quả vườn ổi, Cỏ

bông thi, Nước sông Thương Ông viết: “Về Kinh Bắc là một giấc mơ Giấc mơ

với những liên tưởng ñứt ñoạn, những hình ảnh rời rạc và rất nhiều các khoảng trắng, các dấu lặng…Tất cả trôi ñi trong nhịp ñiệu thôi miên Giấc mơ Về Kinh Bắc này là sự siêu thăng của mặc cảm Oedipe, một thực tại siêu thực ấy, trong

vô thức của Hoàng Cầm” [132, tr.514]

tuyển chọn từ các tác phẩm Sự trở lại ấu thơ của tục Tô-tem của S.Freud; Thăm dò

tiềm thức của C.Jung; Phân tâm học và tôn giáo của E.Fromm; Phân tâm học và Thiền của E.Fromm; Bông hồng tâm linh hay sự phát triển siêu cá nhân của

R.Assagioli Trong lời giới thiệu cho mỗi tác phẩm tuyển chọn, dưới góc nhìn của Phân tâm học, Đỗ Lai Thúy cho rằng, văn hóa tâm linh không phải là thần bí mà nằm trong một tổ hợp hài hòa của các mặt: sinh học - xã hội - tâm lý - tâm linh

Ông viết: “Bởi thế, ñời sống tâm linh không phải là cái gì thần bí, dẫu ñôi khi nó như cố ý khoác một cái vỏ thần bí, mà là cái thường tồn trong con người, có thể

hiểu ñược, có thể khám phá ñược từ cái nhìn của phân tâm học” [132, tr.9]

thành tương tự như ba tác phẩm nêu ở trên Đỗ Lai Thúy ñã chọn lọc những nghiên cứu của nhiều học giả trên thế giới nhìn nhận về tính cách dân tộc qua

góc nhìn của học thuyết Freud, cụ thể là: P.Claret với Mô hình tâm lý-văn hóa

về tính cách dân tộc; G.Devereux với Cái bình thường và cái không bình thường; G.Devereux với Bệnh tinh thần phân liệt, một chứng loạn tâm có tính tộc người; F.G.Baranov với Bệnh dân tộc-nguồn gốc những xung ñột;

G.Devereux với Những giấc mơ sinh bệnh ở các xã hội ngoài phương Tây; B.P.Vysheslagtsev với Đi tìm tính cách dân tộc Nga; V.A.Pronnikov và I.D.Ladanov với Tính cách Nhật; E.Fromm với Tâm lý của chủ nghĩa Quốc xã

Đức; J.Dourner với Trần trụi ñiên; S Zweig với Amok hay là bệnh ñiên xứ Malaysia Trong hợp tuyển này, Đỗ Lai Thúy có chuyên luận: Cấu trúc văn hóa Nhật bản và Một chùm tính cách Việt Từ tác phẩm này chúng ta thấy, tính

cách dân tộc ở các quốc gia là rất ña dạng Sự hình thành và phát triển tính cách dân tộc có thể ñược nhìn nhận và giải thích từ các luận thuyết của học thuyết Freud Đây là không gian còn rất rộng cho những ai quan tâm nghiên cứu Freud Đó là gợi mở của Đỗ Lai Thúy trong lời nói ñầu của tác phẩm này:

“Nhưng, tính cách dân tộc, có lẽ, giống như một tảng băng trôi, phần nổi lên

mà chúng ta có thể nhìn thấy ñược bằng hữu thức chỉ chiếm một phần mười, còn chín phần kia chìm trong vô thức Vì thế, tiếp cận tính cách dân tộc từ phân tâm học là một phương pháp khả quan và khả thi” [136, tr.5]

1.3 GIÁ TRỊ THAM KHẢO CỦA CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TRONG TỔNG QUAN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN SẼ TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU

1.3.1 Giá trị tham khảo của các công trình nghiên cứu trong tổng quan

iá tr tham kh o của các công trình nghiên cứu về lối sống của giới trẻ

Từ ñánh giá tổng quan các nghiên cứu về giới trẻ ñược tổng hợp trong mục 1 ở trên có thể thấy, các loại hình nghiên cứu rất phong phú, ña dạng từ ñiều tra xã hội học tới các nghiên cứu chuyên sâu, các chương trình, ñề tài nghiên cứu khoa học các cấp, các tổng kết ñánh giá và các nghị quyết chỉ ñạo, v.v Các nghiên cứu, báo cáo ñánh giá, ñã phân tích thực trạng thanh thiếu niên Việt Nam trong thời kỳ ñổi mới và hội nhập Từ ñó có thể thấy những mặt tích cực, năng ñộng và cả những cơ hội thuận lợi cho phát triển của giới trẻ Đồng thời, chúng ta cũng thấy ñược một số mảng màu tối trong bức tranh chung về giới trẻ hiện nay Đó là một bộ phận thanh thiếu niên có biểu hiện suy thoái ñạo ñức, suy giảm niềm tin, ít quan tâm ñến tình hình chính trị ñất nước, thiếu ý thức chấp hành pháp luật, lối sống thực dụng, ăn chơi ñua ñòi,

xa rời truyền thống văn hóa dân tộc Tình trạng tội phạm, bạo lực và tệ nạn mại dâm, hút chích trong thanh thiếu niên gia tăng và diễn biến rất phức tạp Lối sống tiêu cực này ñã ñược Phạm Hồng Tung nghiên cứu, phân tích, xác ñịnh rõ trong ñề tài NCKH cấp Nhà nước KX03.16/06-10, (2006-2010):

“Thực trạng và xu hướng biến ñổi lối sống của thanh niên Việt Nam trong quá

trong tiến trình phát triển xã hội và là thách thức không nhỏ chúng ta phải ñương ñầu giải quyết Một số nghiên cứu, dưới các góc ñộ khác nhau, ñã cố gắng xác ñịnh nguyên nhân dẫn ñến lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ nêu trên Tuy nhiên, các nghiên cứu chỉ mới tập trung vào xem xét các tác ñộng ngoại cảnh như: do ảnh hưởng du nhập từ nước ngoài, ảnh hưởng của internet, ảnh hưởng của sách báo, phim ảnh, do thiếu giáo dục của gia ñình và nhà trường, do hạn chế trong giáo dục kỹ năng sống trong nhà trường, v.v

Cho ñến nay, chưa có một nghiên cứu nào ñi sâu vào tìm hiểu nguyên nhân

nội sinh từ trong mỗi con người, từ bản năng vốn có của mỗi con người ñã

hình thành hành vi của mình ñể lý giải cho hành vi lối sống tiêu cực của một

bộ phận giới trẻ hiện nay

Cụ thể hơn, cho ñến nay chưa có một nghiên cứu nào vận dụng những tư tưởng và luận ñiểm của học thuyết Freud - học thuyết nổi tiếng về tâm lý hành vi con người ñể tìm nguyên nhân sâu xa, gốc rễ của lối sống tiêu cực, buông thả, suy thoái ñạo ñức, ưa bạo lực, coi thường pháp luật của một bộ phận giới trẻ ñang lan tràn hiện nay

1.3.1.2 Giá tr tham kh o của các công trình nghiên cứu v h c thuy t

ận dụng học thuyết reud vào thực tiễn cuộc sống

Học thuyết Freud hình thành và phát triển ở châu Âu và Bắc Mỹ từ ñầu thế kỷ XX Để ñến và hiện diện ở Việt Nam, học thuyết Freud ñã trải qua những chặng ñường thăng trầm, thậm chí có những nơi, những lúc nó còn không ñược chấp nhận Nhưng từ khi ñất nước ñổi mới (1986), ñặc biệt từ sau năm 1990, khi có ñổi mới trong công tác Văn hóa Tư tưởng, học thuyết Freud

ñã ñược nghiên cứu và bước ñầu lan tỏa trong các lĩnh vực triết học, phê bình văn học và văn hóa nghệ thuật ở cả ba miền của ñất nước Học thuyết Freud không còn quá xa lạ, cách biệt, mà ñã cùng hòa chung vào dòng triết học ñương ñại của Việt Nam và luồng không khí ñổi mới hiện nay là lấy con người làm trung tâm cho mọi hoạt ñộng của xã hội

Cho ñến nay ở Việt Nam, ñã có nhiều các nghiên cứu về học thuyết Freud và bắt ñầu cũng ñã có các nghiên cứu vận dụng học thuyết Freud vào các lĩnh vực khoa học xã hội, văn hóa nghệ thuật…Các nghiên cứu của nước ngoài cho thấy rằng, có thể vận dụng học thuyết Freud vào luận giải rất nhiều vấn ñề của xã hội học, tâm lý học, tôn giáo, giáo dục, ñặc biệt là tính cách con người

và lối sống của cá nhân hay cộng ñồng Đây là xu hướng nghiên cứu mới mẻ và

có rất nhiều hứa hẹn phát triển ở Việt Nam Tuy nhiên, cho ñến nay ở Việt Nam chưa có một nghiên cứu nào vận dụng ưu thế mạnh nhất của học thuyết Freud