Bài tham luận quản trị rủi ro tại ngân hàng thương mại việt nam theo hiệp ước basel 2

QUẢN TRỊ RỦI RO TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆTNAM THEO HIỆP ƯỚC BASEL II Giảng viên: Lê Minh TrangKhoa Tài chính ngân hàng – Trường Đại học kinh tế kĩ thuật công nghiệp Từ khóa: quản trị

QUẢN TRỊ RỦI RO TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT

NAM THEO HIỆP ƯỚC BASEL II

Giảng viên: Lê Minh TrangKhoa Tài chính ngân hàng – Trường Đại học kinh tế kĩ thuật

công nghiệp

Từ khóa: quản trị rủi ro, ngân hàng thương mại, basel II

LỜI MỞ ĐẦU

Trong xu thế hội nhập, sức khỏe của nền kinh tế được phản ánh

rõ nét thông qua sự lưu thông của huyết mạch tài chính, tiền tệ, cụthể là quá trình vận hành của hệ thống các ngân hàng thương mại.Những khó khăn của nền kinh tế, sự yếu kém trong quản trị doanhnghiệp đều có thể mang lại những rủi ro khôn lường cho hoạt độngcủa hệ thống ngân hàng Do đó, một trong những nhiệm vụ đặt lênhàng đầu của các ngân hàng trong bối cảnh khó khăn là hạn chế tối

đa tỷ lệ nợ xấu, cố gắng đạt dưới mức 3% theo khuyến cáo của ngân

hàng nhà nước Để làm được điều này, các ngân hàng cần có công

cụ quản trị rủi ro hữu hiệu, đó chính là Hiệp ước Basel II

Được coi là chuẩn mực để đánh giá các rủi ro mà ngân hàngphải đối mặt nhằm tăng cường hiệu quả trong các hoạt động kinhdoanh và quản lý nguồn vốn, Hiệp ước Basel II về quy định an toànvốn do Ủy ban giám sát Ngân hàng Basel xây dựng và ban hành đãđược áp dụng trên toàn thế giới Giai đoạn 1 triển khai hiệp ướcBasel II tại 10 ngân hàng thí điểm đã cho thấy việc áp dụng các tiêuchuẩn quốc tế này còn gặp không ít khó khăn phát sinh về nhân lực,

cơ sở dữ liệu và các giải pháp công nghệ

Vừa triển khai vừa rút kinh nghiệm, gắn tiêu chuẩn quốc tế vớihoàn cảnh đặc thù của Việt Nam sẽ là tiền đề để các ngân hàng ápdụng hiệp ước Basel II một cách thống nhất Đây cũng được coi làyêu cầu bắt buộc đối với các ngân hàng trong quản trị rủi ro nhằmđáp ứng tốt các chuẩn mực quốc tế trong bối cảnh hội nhập toàncầu

Chính vì vậy, tôi sẽ đề cập đến “Quản trị rủi ro tại Ngân hàng thương mại Việt Nam theo Hiệp ước Basel II” trong bài

tham luận này

Ngân hàng Nhà nước và một số Ngân hàng thương mại tại ViệtNam

Mục tiêu của Basel II: Nâng cao chất lượng và sự ổn định của

hệ thống ngân hàng quốc tế; tạo lập và duy trì một sân chơi bìnhđẳng cho các ngân hàng hoạt động trên bình diện quốc tế; đẩy mạnhviệc chấp nhận các thông lệ nghiêm ngặt hơn trong lĩnh vực quản lýrủi ro

Basel II sử dụng khái niệm “Ba trụ cột”:

(1) Trụ cột thứ I: liên quan tới việc duy trì vốn bắt buộc Theo

đó, tỷ lệ vốn bắt buộc tối thiểu (CAR) vẫn là 8% của tổng tài sản córủi ro như Basel I Tuy nhiên, rủi ro được tính toán theo ba yếu tốchính mà ngân hàng phải đối mặt: rủi ro tín dụng, rủi ro vận hành(hay rủi ro hoạt động) và rủi ro thị trường

(2) Trụ cột thứ II: liên quan tới việc hoạch định chính sáchngân hàng, Basel II cung cấp cho các nhà hoạch định chính sáchnhững “công cụ” tốt hơn so với Basel I Trụ cột này cũng cung cấpmột khung giải pháp cho các rủi ro mà ngân hàng đối mặt, như rủi

ro hệ thống, rủi ro chiến lược, rủi ro danh tiếng, rủi ro thanh khoản

và rủi ro pháp lý, mà hiệp ước tổng hợp lại dưới cái tên rủi ro cònlại (residual risk)

(3) Trụ cột thứ III: Các ngân hàng cần phải công khai thôngtin một cách thích đáng theo nguyên tắc thị trường Basel II đưa ramột danh sách các yêu cầu buộc các ngân hàng phải công khaithông tin, từ những thông tin về cơ cấu vốn, mức độ đầy đủ vốn đếnnhững thông tin liên quan đến mức độ nhạy cảm của ngân hàng vớirủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro vận hành và quy trình đánhgiá của ngân hàng đối với từng loại rủi ro này.

2 Thực trạng triển khai tại Việt Nam

Thực hiện Đề án tái cơ cấu hệ thống các tổ chức tín dụng(TCTD) giai đoạn 2011 – 2015, bên cạnh các giải pháp như sápnhập, hợp nhất, xử lý các ngân hàng yếu kém… thì triển khai Basel

II cũng là nhiệm vụ hết sức quan trọng Thời gian qua, các TCTD đã

nỗ lực cải thiện năng lực tài chính và tăng vốn điều lệ; tích cực đổimới, nâng cao năng lực quản trị điều hành, quản trị rủi ro; hiện đạihóa công nghệ để hỗ trợ cho công tác quản trị, điều hành và pháttriển các sản phẩm dịch vụ ngân hàng mới Đặc biệt, nhận thức, tưduy của các TCTD về sự cần thiết phải áp dụng Basel II đã có sựthay đổi tích cực

Theo lộ trình của NHNN, đến cuối năm 2015 sẽ có 10 ngânhàng thí điểm thực hiện phương pháp quản trị vốn và rủi ro theo tiêuchuẩn Basel II, bao gồm BIDV, VietinBank, Vietcombank,Techcombank, ACB, VPBank, MB, Maritime Bank, Sacombank vàVIB Và đến năm 2018, 10 ngân hàng trên sẽ hoàn thành việc thíđiểm này, sau đó sẽ mở rộng áp dụng Basel II với các ngân hàngthương mại khác trong nước Tại 10 ngân hàng này, việc thực hiệnBasel II được coi là giải pháp đột phá về quản lý rủi ro, phân bổ vốnhợp lý theo rủi ro… Việc áp dụng chuẩn mực vốn Basel II sẽ tạođộng lực và định hướng trong việc nâng cao năng lực quản lý rủi ro

và quản lý, phân bổ vốn theo các chuẩn mực quốc tế

Điểm qua tình hình thực hiện tại một vài ngân hàng trong số

10 ngân hàng, có thể nhận thấy sự quyết tâm của các ngân hàngđược lựa chọn thí điểm triển khai Basel II cho dù còn nhiều khókhăn cần giải quyết

Vietcombank: Vietcombank nằm trong số 10 ngân hàng đượclựa chọn triển khai áp dụng đầu tiên Hiệp ước Basel II Tháng6/2014, Vietcombank đã có những bước chuẩn bị tích cực trong lộ

trình triển khai Basel II, bắt đầu khởi động dự án “Phân tích hiệntrạng và xây dựng lộ trình triển khai nâng cao năng lực quản trị rủi

ro ngân hàng theo yêu cầu của Hiệp ước vốn Basel II” Theo đó,Vietcombank đã phối hợp cùng với Ernst&Young (EY) xây dựng lộtrình nâng cao năng lực quản trị rủi ro ngân hàng theo yêu cầu Basel

II trong vòng 3 – 5 năm

BIDV: Với quyết tâm triển khai thành công Basel II, ngày15/9/2014, Chủ tịch HĐQT BIDV Trần Bắc Hà ký quyết định thànhlập Ban Quản lý dự án Triển khai Basel II (PMO) tại BIDV do TổngGiám đốc làm Trưởng ban Ngày 26/3/2015, BIDV thành lập Banquản lý dự án Tư vấn rà soát báo cáo phân tích chênh lệch GAP vàxây dựng kế hoạch triển khai Master Plan Basel II (GAP&MP BaselII) vào tháng 03/2015 Đây là dự án khởi đầu trong chuỗi dự án triểnkhai Basel II, đóng vai trò bản lề trong quá trình triển khai Basel IItại BIDV 5 – 7 năm tới Công ty TNHH PricewaterhouseCoopers(PwC) Việt Nam là đối tác chính của BIDV tham gia hỗ trợ thựchiện dự án này

Techcombank đã hình thành Văn phòng Quản lý dự án Basel

để có thể trực tiếp báo cáo lên Giám đốc khối Quản trị rủi ro trongviệc thực hiện điều phối nguồn lực triển khai Basel II; Sacombank

đã dần đáp ứng được yêu cầu trong việc xây dựng hệ thống quản trịrủi ro trong toàn bộ hệ thống, cùng với đó thành lập Ban chỉ đạo vàĐội dự án thực hiện Basel II, tích cực đẩy mạnh hoàn thiện Basel IIvào năm 2018

3 Tác động của Basel II đến hệ thống Ngân hàng Việt Nam

Việc triển khai Hiệp ước Basel II không chỉ tác động đến nềnkinh tế của những quốc gia áp dụng mà còn tác động đến chính hệthống ngân hàng của quốc gia đó Để đáp ứng được các yêu cầu củaHiệp ước Basel II với các tiêu chuẩn quốc tế về an toàn vốn vàthanh khoản, các ngân hàng sẽ hoạch định lại hoạt động kinh doanh

và các chiến lược kinh doanh một cách tích cực hơn Trong khuônkhổ Basel II, các công cụ và phương pháp quản lý rủi ro tiên tiếnđược triển khai đảm bảo cho những ngân hàng có hệ thống quản trịrủi ro tốt giảm thiểu chi phí, tập trung phát triển các mảng nghiệp vụ

kinh doanh mới và hiệu quả hơn trong các quyết định phân bổnguồn vốn kinh doanh.

Triển khai Basel II giúp các ngân hàng hoạt động an toàn hơn,lành mạnh hơn do trình độ quản trị rủi ro được tăng cường, các biệnpháp quản trị rủi ro, đặc biệt là mô hình rủi ro và xếp hạng nội bộđược chủ động áp dụng, đồng thời, nguồn vốn được quản lý mộtcách hiệu quả hơn Trong lĩnh vực tín dụng, các NHTM sẽ phảichuyển hướng tập trung vào đánh giá mức độ tín nhiệm của kháchhàng, thay vì dựa chủ yếu vào tài sản bảo đảm

Hơn nữa, sau khi áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế về an toànvốn và thanh khoản, ngân hàng sẽ thu hút nhiều nhà đầu tư nướcngoài hơn do ngân hàng hoạt động kinh doanh trong môi trường đạttiêu chuẩn quốc tế

Ngoài ra, sau khi triển khai Basel II với các chỉ số vốn và cácyêu cầu về thanh khoản, quản trị rủi ro đạt chuẩn quốc tế, các ngânhàng Việt Nam sẽ có cơ hội vươn xa ra thị trường các nước pháttriển Lúc đó, khi mở cửa thị trường tài chính theo cam kết gia nhậpWTO, các ngân hàng Việt Nam không chỉ thu hút thêm nhà đầu tư

nước ngoài mà chính các ngân hàng sẽ tự mình thâm nhập các thịtrường phát triển và thu hút vốn tại các thị trường rộng lớn này.

Tuy nhiên, khi triển khai Basel II tại các NHTM, yêu cầu vềvốn và thanh khoản cao lên sẽ tác động đến chênh lệch lãi suất chovay, hay nói cách khác làm cho chi phí vốn tăng cao, kết quả là lợinhuận ròng của ngân hàng sẽ giảm Theo nghiên cứu của Ủy banBasel, khi tỷ lệ an toàn vốn tăng lên 1% thì chênh lệch lãi suất chovay và chi phí đi huy động vốn tăng lên 1,3% Tuy nhiên, có thể bùđắp phần lợi nhuận ròng mất đi bằng một số biện pháp: Tăng lợinhuận ngoài lãi như: phí, hoa hồng…, tăng hiệu quả quản trị đểgiảm chi phí hoạt động

II- Thách thức mà ngân hàng Việt Nam phải đối mặt khi áp dụng Basel II

1 Nâng cao năng lực quản trị rủi ro

Xu thế hội nhập quốc tế đòi hỏi các ngân hàng thương mạiViệt Nam phải đáp ứng các yêu cầu quản trị nói chung và quản trị

rủi ro nói riêng theo chuẩn mực quốc tế, đồng thời mở ra các cơ hội

để ngành Ngân hàng có thể tiếp cận nhanh và gần hơn với các chuẩnmực đó Hiện nay, bên cạnh nỗ lực giải quyết các khoản nợ xấu từhoạt động cho vay trong quá khứ, các ngân hàng Việt Nam đã bắtđầu chuẩn bị các bước dài hơi hơn bằng cách xây dựng hệ thốngquản lý rủi ro tiên tiến, nhằm phòng ngừa rủi ro trong tương lai,thay vì phải giải quyết “sự đã rồi”

Trong thời gian qua, các NHTM Việt Nam đã quan tâm quảntrị các loại rủi ro như rủi ro thanh khoản, rủi ro tín dụng, rủi ro lãisuất, rủi ro hoạt động Kết quả “Khảo sát về ngành Ngân hàng ViệtNam 2013” của KPMG: 80% ngân hàng đã nắm bắt được việcNHNN lập kế hoạch thực hiện khung giám sát theo Hiệp ước Basel

II NHNN đã tài trợ các khóa đào tạo giới thiệu ý nghĩa của Basel IIcho các ngân hàng nhưng chưa đưa ra hướng dẫn về việc khi nàocác quy định mới được ban hành Tuy nhiên, 57% đối tượng thamgia khảo sát cho rằng, vấn đề quản trị rủi ro hoạt động là đáng quanngại hơn cả Nhiều ngân hàng đang triển khai quản trị rủi ro hoạtđộng ở những công việc ban đầu như: nghiên cứu thiết lập quytrình, xây dựng các văn bản về quản trị rủi ro hoạt động, theo dõi

các rủi ro và cảnh báo… Về cơ sở tính toán vốn cho rủi ro hoạtđộng thì 64% các ngân hàng sẽ sử dụng phương pháp tiêu chuẩn đểtính vốn trong khi 14% ngân hàng lại sử dụng phương pháp chỉ số

cơ bản và 21% vẫn chưa quyết định Tất cả các ngân hàng đều chỉ rarằng còn nhiều khó khăn khi triển khai áp dụng Hiệp ước Basel II.Hai khó khăn được nhắc đến nhiều nhất là chi phí triển khai Hiệpước Basel II (85%) và thiếu dữ liệu lịch sử (78%)

2 Hệ thống dữ liệu tin cậy và chính xác cao

Thu thập và lưu trữ dữ liệu là việc rất quan trọng trong bất kỳ

dự án triển khai Basel II nào Phân tích chênh lệch về dữ liệu, baogồm việc so sánh mức độ sẵn có và chất lượng của dữ liệu hiện cóvới các yêu cầu về dữ liệu của Basel II, phải được tiến hành ngaytrong giai đoạn đầu của dự án Từ đó, các ngân hàng xác định đượccác yêu cầu dữ liệu bổ sung và bố trí nhân sự phù hợp để thu thập vàlàm sạch dữ liệu Nếu không thực hiện phân tích chênh lệch dữ liệu

và có các phương án bổ sung, làm giàu dữ liệu, thì chi phí và thờigian thực hiện triển khai dự án Basel II sẽ cao hơn nhiều kế hoạchban đầu

Việc kiểm tra chất lượng của dữ liệu và đối chiếu với sổ cáicũng là một thách thức trong quá trình triển khai Basel II nhằm đảmbảo tính đầy đủ và chính xác của dữ liệu Các ngân hàng phải trả lờiđược câu hỏi: liệu dữ liệu đã đầy đủ và “khớp” với số liệu đã kiểmtoán hay chưa, cũng như đáp ứng được các tiêu chuẩn về chất lượng

dữ liệu của Basel II chưa?

Theo nhiều chuyên gia, khó khăn đối với đa số các ngân hàngnước ta khi triển khai Basel II chính là cơ sở dữ liệu Hệ thống côngnghệ ngân hàng lõi (core banking system) tại các ngân hàng có quánhiều hệ thống khác nhau đang cùng được đầu tư như Flexcube củaOracle, T24 của Temenos… thậm chí có ngân hàng còn có nhữngkho dữ liệu khác ngoài core như excel, file hồ sơ nên có thể dẫn đếncác báo cáo chiết suất rời rạc, chưa chính xác, không được kiểmduyệt và cập nhật thường xuyên

Hơn nữa, dữ liệu chưa được nhiều ngân hàng ở nước ta chútrọng thu thập và quản trị một cách có hệ thống trong suốt thời giandài Trong khi, yêu cầu tối thiểu độ dài dữ liệu cho một số mô hìnhphân tích là 3 năm (ngoại trừ phương pháp tiêu chuẩn không yêu

cầu thời gian lịch sử dữ liệu) Do đó, việc xây dựng hệ thống và thuthập dữ liệu phải cần thời gian, công sức, tiền bạc của các ngânhàng trước khi triển khai.

3 Yêu cầu về chi phí, tài chính

Một thách thức khác nữa là chi phí triển khai Basel II Các yêucầu về tuân thủ Basel II dự kiến được ban hành trong thời gian tới làmột khó khăn cho các ngân hàng, đòi hỏi chi phí triển khai lớn.Trong tương lai, chi phí tuân thủ trong lĩnh vực ngân hàng sẽ tăngcao, và chỉ những ngân hàng có khả năng tài chính mới có thể thựchiện Chi phí cho triển khai dự án tập trung vào chi phí đầu tư hệthống công nghệ thông tin, chi phí thuê tư vấn và chi phí nguồnnhân lực

Dựa trên kinh nghiệm của một số TCTD đã triển khai dự ánBasel II tại khu vực châu Á thì tổng chi phí sẽ dao động từ 15 đến

40 triệu USD, tùy theo quy mô, mức độ và yêu cầu cụ thể của cơquan quản lý nhà nước Không có mức chi phí chuẩn để thực hiệnBasel II, chi phí này phụ thuộc vào quy mô, phạm vi hoạt động, nềntảng sẵn có của từng ngân hàng Chính vì vậy, mỗi ngân hàng phải

có sự tính toán cho chi phí của từng giai đoạn thực hiện trong lộtrình áp dụng, để không gây phát sinh quá lớn Bên cạnh đó, cácngân hàng nhất thiết phải cân nhắc việc nhờ tới sự hỗ trợ của cácchuyên gia, tập đoàn tư vấn về quản trị rủi ro.

4 Quy định của NHNN về hoạt động ngân hàng phù hợp với lộ trình triển khai Basel II

Theo đánh giá về tính khả thi khi yêu cầu các NHTM tuân thủtheo chuẩn Basel II, EY Việt Nam cho rằng, mục tiêu hướng tớichuẩn Basel II là vào năm 2018 Việc ban hành các quy tắc tính toánvốn theo phương pháp tiêu chuẩn của Basel II không phức tạp màcái khó là ở các hệ số rủi ro cần được thiết lập ở Việt Nam ở mứcnào là phù hợp Hơn nữa, các NHTM đều đã thực hiện phân tíchhiện trạng và đưa ra lộ trình triển khai Basel II Vì vậy, NHNN cầnban hành các văn bản theo đúng thời hạn để các NHTM áp dụng;NHNN cần thiết lập các tỷ lệ an toàn ở mức độ phù hợp với mặtbằng các NHTM trong nước và đánh giá đúng mức độ ảnh hưởngđến hệ thống khi áp dụng các tiêu chuẩn trên

III- Một số kiến nghị

Thứ nhất, tăng cường hơn nữa sự phối hợp giữa NHNN và cácNHTM trong việc xây dựng, triển khai quy định hướng dẫn Basel IInhằm tạo sự thống nhất về nhận thức và hành động trong quá trìnhtriển khai Basel II NHNN nên đưa ra các văn bản hướng dẫn chitiết về mặt yêu cầu nội dung để các ngân hàng căn cứ thực hiệncũng như có lộ trình triển khai phù hợp, để vừa phù hợp với thựctiễn, vừa đảm bảo hiệu quả của việc áp dụng tiêu chuẩn Basel chongân hàng Việt Nam.

Thứ hai, các ngân hàng cần thay đổi khẩu vị rủi ro, giảm lợinhuận, tăng chi phí trích lập dự phòng rủi ro Thời kỳ các ngân hàngcạnh tranh tăng trưởng tín dụng, tăng trưởng về kế hoạch doanh thu,lợi nhuận đã qua, các ngân hàng hiện nay tập trung vào chất lượngtín dụng, hiệu quả quản trị rủi ro và quan tâm giải quyết bài toán nợxấu Để việc triển khai Basel II diễn ra nhanh và hiệu quả, lãnh đạongân hàng cần ưu tiên và tập trung hoàn thiện về quản trị rủi rotrong hoạt động ngân hàng Điều này sẽ làm cho khoảng cách giữacác chỉ số rủi ro thực tế và mục tiêu Basel II gần nhau hơn