T.26 Từ trường của ống dây có dòng điện chạy qua

Quan sát từ phổ bên trong và bên ngoài ống dây -Trả lời câu hỏi C1 -Lắng nghe để biết cách học tập -Quan sát suy nghĩ và lựa chọn góc phù hợp với phong cách học của mình -Tại các góc h/s

TUẦN 13 Ngày soạn: 06 / 11 / 2010

Bài 24

Tiết 26

T TR Ừ ƯỜ NG NG DÂY CĨ DỊNG I N CH Y QUA Ố Đ Ệ Ạ

I/Mục tiêu:

*Kiến thức:

-So sánh được từ phổ của ống dây có dòng điện chạy qua với từ phổ của thanh nam châm thẳng

-Vẽ được đường sức từ biểu diễn từ trường của ống dây

-Vận dụng qui tắc nắm tay phải để xác định chiều đường sức từ của ống dây có dòng điện chạy qua khi biết chiều dòng điện và ngược lại

*Kỹ năng:

-Tạo ra được từ phổ của ống dây có dòng điện chạy qua

-Vẽ đường sức từ của từ trường ống dây có dòng điện đi qua và xác định được chiều của đường sức từ

*Thái độ:

-Thận trọng, khéo léo khi làm thí nghiệm

II/Chuẩn bị:

*Chuẩn bị của giáo viên:

-Mỗi nhóm:

+1 nguồn điện 6V

+1 tấm nhựa có luồn sẵn các vòng dây của một ống dây dẫn

+1 ít mạt sắt

+1 bút dạ

+1 công tắc, 3 đoạn dây dẫn

-Cả lớp:

Hình 24.3; 24.4; 24.5; 24.6 SGK

-Phương án tổ chức:

+Chia lớp thành 3 nhóm, dạy theo góc

+Hợp tác theo nhóm nhỏ

*Chuẩn bị của học sinh:

+Nghiên cứu bài trước

+Vẽ và xác định được chiều của đường sức từ của nam châm thẳng

+Giấy, bút dạ

III/ Hoạt động dạy học: 45ph

1)Ổn định tình hình lớp: 1ph

-Kiểm diện học sinh:

-Chấn chỉnh lớp

2)Kiểm tra bài cũ: 6ph

-Gv:

+Nêu cách tạo ra từ phổ và đặc điểm từ phổ của nam châm thẳng?

+Nêu qui ước về chiều đường sức từ?

+Vẽ và xác định chiều đường sức từ biểu diễn từ trường của nam châm thẳng?

-Hs:

+Muốn tạo ra từ phổ chỉ cần rắc mạt sắt lên tấm nhựa đặt trong từ trường

Đặc điểm từ phổ của nam châm thẳng là những đường cong nối từ cực nầy sang cực kia của nam châm, càng ra xa nam châm những đường nầy càng thưa dần

+Qui ước chiều đường sức từ: Ở bên ngoài thanh nam châm đường sức từ có chiều đi

ra từ cực Bắc, đi vào cực Nam của nam châm

+Vẽ và xác định chiều đường sức từ của nam châm thẳng

3)Giảng bài mới: 37ph

a-Giới thiệu bài: 1ph

Chúng ta biết từ phổ và các đường sức từ biểu diễn từ trường của thanh nam châm thẳng Xung quanh dòng điện có từ trường Từ trường của ống dây có dòng điện chạy qua thì được biểu diễn như thế nào?

b-Tiến trình bài dạy: 36ph

TG Ho t ạ độ ng c a GV ủ Ho t ạ độ ng c a HS ủ N i dung ộ

15ph Hoạt động 1: T o ra và quan sát t ph c a ng dây cĩ dịng i n ch y qua ạ ừ ổ ủ ố đ ệ ạ

-Hãy nêu cách tạo ra từ phổ

của ống dây có dòng điện

chạy qua ?

-H/s nêu được cách tạo ra từ phổ của ống dây có dòng điện chạy qua: Rắc đều một lớp mạt sắt trên tấm nhựa có luồn sẵn các vòng dây của một ống dây Cho dòng điện chạy qua ống dây, gõ nhẹ tấm nhựa

I)Từ phổ, đường sức

tư øcủa ống dây có dòng điện chạy qua: 1.Thí nghiệm:

SGK

Gv nêu tóm tắt mục

tiêu, và cách thực hiện

nhiệm vụ của các góc

(chiếu trên màn hình và

dán ở các góc), thời gian

mỗi góc là 5ph

*Góc quan sát:

+Mục tiêu:

-Làm thí nghiệm tạo ra từ

phổ của ống dây có dòng

điện Quan sát từ phổ bên

trong và bên ngoài ống dây

-Trả lời câu hỏi C1

-Lắng nghe để biết cách học tập

-Quan sát suy nghĩ và lựa chọn góc phù hợp với phong cách học của mình -Tại các góc h/s phân công nhiệm vụ nhóm trưởng, thư ký trong nhóm

-Làm việc theo cặp nhóm để tìm hiểu các nhiệm vụ của các góc

*Góc vẽ hình:

+Mục tiêu:

-Từ thí nghiệm tạo ra từ

phổ của ống dây có dòng

điện chạy qua, dựa vào các

đường mạt sắt vẽ một vài

đường sức từ của ống dây

-Trả lời câu C2

-Rút ra được các nhận xét và kết luận, ghi kết quả vào phiếu học tập

-H/s luân chuyển kiĨm tra nhau qua các góc để hoàn thành nhiệm vụ

-Dán kết quả của các nhóm tại các góc tương ứng

N S

*Góc phân tích:

+Mục tiêu:

-Từ thí nghiệm tạo ra từ

phổ của ống dây có dòng

điện chạy qua, đặt các kim

nam châm lên một đường

sức từ để vẽ mũi tên chỉ

chiều của đường sức từ

-Trả lời câu C3

-Hướng dẫn h/s về các góc

xuất phát theo phong cách

học

-Quan sát, theo dõi hoạt

động của các nhóm và hỗ

trợ khi hs yêu cầu

-Nhắc nhở học sinh luân

chuyển góc theo nhóm

Hướng dẫn học sinh báo

cáo kết quả

-Yêu cầu đại diện nhóm

học sinh báo cáo kết quả

trên bảng từ góc quan sát,

góc vẽ hình, góc phân tích

-Nhận xét bổ sung ý kiến

sau khi nghe báo cáo

-Mỗi nhóm cử 1 đại diện lên báo cáo kết quả Hai nhóm còn lại theo dõi so sánh với kết quả của nhóm mình

-Nhóm khác nêu câu hỏi nhận xét, bổ sung

-Gv thông báo: Hai đầu của

ống dây có dòng điện chạy

qua cũng là hai từ cực Đầu

có các đường sức từ đi ra

gọi cực Bắc, đầu có các

đường sức từ đi vào gọi cực

Nam

-Từ kết quả nghiên cứu ở

các nhóm ta rút ra được kết

luận gì về từ phổ, đường

sức từ ở hai đầu ống dây có

dòng điện chạy qua?

-H/s rút ra kết luận 2.Kết luận:

a)Phần từ phổ ở bên ngoài của ống dây có dòng điện chạy qua rất giống phần từ phổ ở bên ngoài thanh nam châm Trong lòng ống dây cũng có các đường sức từ, được sắp xếp gần như song song với nhau

b)Đường sức từ của ống dây là những đường cong khép kín c) Giống như thanh nam châm tại hai đầu ống dây, các đường sức từ có chiều cùng đi vào một đầu và cùng đi

ra ở đầu kia 11ph Hoạt động 2: Tìm hi u qui t c n m tay ph i ể ắ ắ ả

-Gv: Từ trường do dòng

điện sinh ra, vậy chiều của

đường sức từ có phụ thuộc

vào chiều của dòng điện

hay không?

Làm thế nào để kiểm tra

được điều đó?

-H/s nêu dự đoán, và cách kiểm tra sự phụ thuộc của chiều đường sức từ vào chiều của dòng điện

II)Qui tắc nắm tay phải:

1.Chiều đường sức từ của ống dây có dòng điện chạy qua phụ thuộc vào yếu tố nào?

-Tổ chức cho h/s làm thí

nghiệm kiểm tra dự đoán

theo nhóm và hướng dẫn

thảo luận kết quả thí

nghiệm→ Rút ra kết luận

-H/s tiến hành làm thí nghiệm kiểm tra theo nhóm So sánh kết quả thí nghiệm với dự đoán ban đầu → Rút ra kết luận:

Chiều đường sức từ của dòng điện trong ống dây phụ thuộc vào chiều dòng điện chạy qua các vòng dây

Chiều đường sức từ của ống dây phụ thuộc vào chiều của dòng điện chạy qua các vòng dây

-Gv: Để xác định chiều

đường sức từ của ống dây

có dòng điện chạy qua

không phải lúc nào cũng

cần có kim nam châm thử,

hoặc phải tiến hành thí

nghiệm mà người ta đã sử

dụng qui tắc nắm tay phải

để có thể xác định dễ dàng

-Yêu cầu h/s nghiên cứu

qui tắc nắm tay phải ở phần

2 →Gọi h/s phát biểu qui

tắc

-H/s làm việc cá nhân nghiên cứu qui tắc nắm tay phải trong SGK

Vận dụng xác định chiều đường sức của ống dây trong thí nghiệm trên, so sánh với chiều đường sức từ đã xác định bằng nam

2.Quy tắc nắm tay phải:

Nắm bàn tay phải, rồi đặt sao cho bốn ngón tay hướng theo chiều dòng điện chạy qua các vòng dây thì ngón tay cái

châm thử choãi ra chỉ chiều

của đường sức từ trong lòng ống dây -Gv: Qui tắc nắm tay phải

giúp ta xác định chiều

đường sức từ ở trong lòng

ống dây hay ngoài ống

dây?

-Qui tắc nắm tay phải giúp

ta xác định chiều đường sức từ trong lòng ống dây

-Biết chiều đường sức từ

trong lòng ống dây, suy ra

chiều đường sức từ bên

ngoài ống dây như thế nào?

-H/s nêu cách xác định

-Đổi chiều dòng điện chạy

trong các vòng ống dây,

kiểm tra lại chiều đường

sức từ bằng nắm tay phải

- 1, 2 h/s xác định chiều đường sức từ khi đổi chiều dòng điện chạy trong vòng ống dây

10ph Hoạt động 3: V n d ng, C ng cậ ụ ủ ố

*Vân dụng:

-Yêu cầu h/s trả lời câu C4

+Muốn xác định tên từ cực

của ống dây cần biết gì?

+Xác định bằng cách nào?

-C4:

Đầu A là cực Nam, đầu B là cực Bắc

III)Vận dụng:

*C4:

Đầu A là cực Nam, đầu B là cực Bắc

-Yêu cầu h/s trả lời câu C5ø

Muốn xác định chiều dòng

điện chạy qua các vòng dây

cần biết gì? Vận dụng qui

tắc nắm tay phải trong

trường hợp nầy như thế

nào?

-C5:

Kim nam châm bị vẽ sai chiều là kim số 5 Dòng điện trong ống dây có chiều đi ra ở đầu dây B

*C5:

Kim nam châm bị vẽ sai chiều là kim số 5

-Yêu cầu h/s trả lời câu C6 -C6:

Đầu A của cuộn dây là cực Bắc, đầu B là cực Nam

*C6:

Đầu A của cuộn dây là cực Bắc, đầu B là cực Nam

*Củng cố:

-Phát biểu qui tắc nắm bàn

tay phải?

-Gọi h/s phát biểu

-Cho h/s đọcphần: Có thể

em chưa biết

4)Hướng dẫn về nhà: 1ph

-Học thuộc qui tắc nắm tay phải, vận dụng thành thạo qui tắc

-Làm bài tập từ 24.1 đến 24.5 SBT

-Nghiên cứu trước bài 25: Sự nhiễm từ của sắt, thép _ Nam châm điện

IV/Rút kinh nghiệm bổ sung:

GÓC QUAN SÁT

1/Mục tiêu:

-Làm thí nghiệm tạo ra từ phổ của ống dây có dòng điện chạy qua

-Quan sát từ phổ bên trong và bên ngoài ống dây so sánh với từ phổ của thanh nam châm cho biết chúng có gì giống và khác nhau

2/Nhiệm vụ:

-Tiến hành thí nghiệm tạo ra từ phổ của ống dây có dòng điện chạy qua

-Trả lời câu C1 SGK

PHIẾU HỌC TẬP 1

1/-Mắc mạch điện như sơ đồ:

-Rắc đều một lớp mạt sắt lên tấm nhựa có luồn sẵn các vòng dây của một ống dây dẫn có dòng điện chạy qua rồi gõ nhẹ

2/ Từ phổ của thanh nam châm và ống dây có dòng điện chạy qua có gì giống và khác nhau:

*Giống nhau:

*Khác nhau:

A

GÓC VÏẼ HÌNH

1/ Mục tiêu:

Từ thí nghiệm tạo ra từ phổ của ống dây có dòng điện chạy qua, dựa vào các đường mạt sắt vẽ một vài đường sức từ của ống dây

-Nhận xét hình dạng của các đường sức từ

2/ Nhiệm vụ:

-Dựa vào các đường mạt sắt của ống dây có dòng điện chạy qua vẽ một vài đường sức từ -Trả lời câu C2 SGK

PHIẾU HỌC TẬP 2

1/ Vẽ một vài đường sức từ của ống dây có dòng điện chạy qua

2/ Nhận xét gì về hình dạng của các đường sức từ?

I I

GÓC PHÂN TÍCH

1/ Mục tiêu:

-Từ thí nghiệm tạo ra từ phổ của ống dây có dòng điện chạy qua, đặt các kim nam châm nối tiếp nhau trên một đường sức từ Vẽ mũi tên chỉ chiều các đường sức từ

-Nhận xét về chiều của đường sức từ ở hai đầu ống dây với chiều đường sức từ ở hai cực của thanh nam châm

2/ Nhiệm vụ:

-Dựa vào các đường mạt sắt của ống dây có dòng điện chạy qua đặt các kim nam châm trên một đường sức từ, xác định chiều của các đường sức từ

-Trả lời câu C3 SGK

PHIẾU HỌC TẬP 3

-Vẽ mũi tên chỉ chiều của các đường sức từ của ống dây có dòng điện chạy qua:

-Nhận xét về chiều của đường sức từ ở hai đầu ống dây so với chiều của đường sức từ ở hai cực của thanh nam châm?