sang kien kinh nghiem mau ngam hay da duoc duyet

Trong quá trình giảng dạy chúng tôi thấy nhiều giáo viên thường xem nhẹ tiết thực hành hơn tiết lý thuyết nên thao tác, kĩ năng thực hành của học sinh còn hạn chế, đa số các em không biế

MỤC LỤC

Phần thứ nhất

Đặt vấn đề

Sinh học là bộ mụn khoa học nghiờn cứu về vi sinh vật, thực vật, động vật và con nguời sự tiến húa của giới thực vật, động vật, con nguời và nguồn gốc của con nguời tại sao cú loài tồn tại đến ngày nay nhưng cú loài bị tuyẹt chủng? sinh học phản ỏnh mọi mặt của cuộc sống gúp phần hỡnh thành phỏt triển, hoàn thiện nhõn cỏch của học sinh theo mục tiờu giỏo dục nú là chỡa khúa để học sinh tiến vào mọi lĩnh vực và hoạt động của xó hội, nú cú tỏc động sõu sắc và lõu bền đến đời sống con người, macxim goocki đó từng núi:

“sinh học giỳp con người hiểu được bản thõn, làm nảy nở ở con người những khỏt vọng hướng tới chõn lý”

Trong cụng tỏc dạy học đổi mới hiện nay, vấn đề tự nghiờn cứu, lấy học sinh làm trung tõm được đặt lờn hàng đầu, do đú phải cú yếu tố gõy hứng thỳ, phương tiện kớch thớch tư duy tớch cực ở học sinh, hướng học sinh vào hoạt động tư duy cụ thể nhằm đạt hiệu quả cao trong học tập việc kết hợp giữa tư duy và sử dụng cỏc phương tiện trực quan tượng hỡnh như cỏc mụ hỡnh, tranh

vẽ là yếu tố khụng thể thiếu được trong dạy học mụn sinh học mặt khỏc hiệu quả sử dụng giữa mẫu vật thật và cỏc phương tiện trực quan tượng hỡnh cho thấy: cỏc mẫu vật thật mang tớnh sư phạm cao hơn, ưu việt hơn vỡ nú vừa đặc

tả được một cỏch chõn thực về cấu tạo, hỡnh dang, kớch thước, màu sắc của vật

và giỳp cho học sinh hiểu sõu, nhớ lõu kiến thức lý thuyết hơn, vừa giỳp cỏc

em say mờ với mụn học, vừa hỡnh thành thúi quen giữ vệ sinh cỏ nhõn và mụi trường

Bờn cạnh đú việc giảng dạy trờn mẫu vật thật giỳp giỏo viờn dạy bộ mụn Sinh học khụng mất nhiều thời gian giảng giải những kiến thức về cấu tạo cỏc nội quan của động vật Học sinh rất hứng thỳ khi cú thể dễ dàng quan sỏt, xỏc định vị trớ và cấu tạo nội quan của động vật từ đú chủ động tỡm ra kiến thức từ

khi giáo viên giảng giải bằng tranh ảnh và mô hình Thiết bị dạy học cấp THCS được cấp phát mới và cấp bổ sung hàng năm không có mẫu động vật ngâm

Trong quá trình giảng dạy chúng tôi thấy nhiều giáo viên thường xem nhẹ tiết thực hành hơn tiết lý thuyết nên thao tác, kĩ năng thực hành của học sinh còn hạn chế, đa số các em không biết giải phẫu mẫu vật dể quan sát cấu tạo bên trong của các cơ thể sinh vật do đó kĩ năng nhận biết và phân biệt các

cơ quan trên mẫu vật thí nghiệm, khả năng tư duy, phân tích, so sánh, tổng hợp của học sinh chưa đạt yêu cầu nên vấn đề kiểm chứng lại các nội dung lý thuyết đã học gặp nhiều khó khăn trong khi đó số tiết thực hành và thời gian thực hành của học sinh chưa nhiều nên chỉ rèn được cho học sinh kỹ năng sử dụng và mổ được một số mẫu vật nhưng chưa đảm bảo tính chính xác và thẩm

mỹ Nếu học sinh được tận mắt quan sát và được trực tiếp tham gia làm mẫu ngâm dưới sự hướng dẫn của giáo viên không những làm tăng khả năng lĩnh hội kiến thức và kỹ năng thực hành mà còn tạo lòng yêu thích và say mê học tập bộ môn hơn

Để khắc phục những nhược điểm nêu trên, với kinh nghiệm giảng dạy của bản thân chúng tôi nhận thấy rằng: muốn đào tạo, giáo dục học sinh một cách toàn diện thì ngoài việc học lý thuyết , người giáo viên còn phải chú trọng đến các tiết thực hành trên lớp để đảm bảo nguyên lý “ học đi đôi với hành – lý thuyết kết hợp với thực tiễn “, nhằm giúp học sinh rèn luyện các kĩ năng quan sát, thao tác giải phẫu để các em kiểm chứng lại các kiến thức đã học từ đó hình thành cho các em có thói quen tự học, thành thạo các bước trong hoạt động thực hành …, đồng thời rèn luyện cho các em đưc tính kiên trì, cẩn thận, tỉ mỉ trong mọi công việc để đi đến thành công trong cuộc sống

Chính vì vậy chúng tôi đã mạnh dạn cùng với Tổ chuyên môn đề xuất với Ban giám hiệu nhà trường cho chúng tôi được hướng dẫn học sinh thực hiện ngâm một số mẫu động vật có trong chương trình học cấp THCS

Phần thứ hai NỘI DUNG

A CƠ SỞ KHOA HỌC

Đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường hiện nay là vấn đề được các ngành, các cấp quan tâm Đặc biệt là các môn học mang tính khoa học thực nghiệm như : Vật lý, Hoá học, Sinh học là những môn học kiến thức chủ yếu học sinh tiếp thu được từ việc khai thác các thí nghiệm, mô hình, mẫu vật

Bộ môn Sinh học ở trường THCS là môn học có nội dung kiến thức gắn liền với đời sống thực tiễn Hầu hết các kiến thức đều được học sinh thu nhận

từ thực tế, trên mô hình, mẫu vật thật song thực tế để làm được mẫu ngâm ở trường THCS hiện nay thực sự còn gặp rất nhiều khó khăn như : mẫu ngâm còn ít, hoá chất còn thiếu, cách định hình, cách chú thích, cách bảo quản chưa được tốt Đòi hỏi phải có sự đầu tư về mặt thời gian cũng như công sức và việc vận dụng lý thuyết thực tiễn cũng không đơn giản Mẫu vật ngâm phải đảm bảo thể hiện được chính xác cấu tạo, đặc điểm thực tế của sinh vật mà nội dung kiến thức đề cập đến,

Làm mẫu vật ngâm động vật góp phần giải quyết khó khăn nêu trên còn tạo ra mẫu vật đẹp, chính xác phục vụ cho dạy và học ở trường THCS Nhưng quan trọng hơn những mẫu vật ngâm động vật đã giúp cho giáo viên chúng tôi giảng dạy tốt hơn Khi giảng dạy có đồ dùng là mẫu ngâm tôi cảm thấy tự tin hơn và cường độ lao động giảm đi rất nhiều, học sinh hiểu bài rất nhanh và ghi nhớ được kiến thức sâu và lâu

Mẫu ngâm gây được hứng thú học tâp môn Sinh học cho học sinh ngoài các yếu tố khác thì mẫu vật ngâm là một yếu tố rất quan trọng giúp cho người dạy giảm được việc giảng giải, thuyết trình, minh hoạ bằng lời, giáo viên giảm

việc trình bày nhiều thay vào đó là gợi ý giải quyết những vấn đề khó

Học sinh được tận mắt quan sát mẫu vật thật, tìm tòi khám phá ra kiến thức dưới sự hướng dẫn của giáo viên, làm cho việc lĩnh hội kiến thức nhẹ nhàng và dễ dàng hơn tạo lòng yêu thích và say mê học tập bộ môn hơn

B NỘI DUNG CỤ THÓ

I Cách tiến hành :

I.1 Mẫu vật - Thiết bị :

I.1.1 Mẫu vật:

Là động vật còn sống đảm bảo: đẹp, đầy đủ các bộ phận cơ thể, được chia thành 2 nhóm :

- Nhóm mẫu vật nhỏ: cá, ếch, thằn lằn…

- Nhóm mẫu vật lớn : chim, thỏ…

I.1.2 Thiết bị

- Hoá chất:

+ Foman dehit : 10% - 40 %

+ Cồn : 700 – 90 0

+ Nước sạch

- Dụng cụ:

+ Bình thuỷ tinh có nắp đậy ( có thể dùng bình nhựa )

+ Khung bằng nhôm (Động vật nhỏ dùng dây nhôm nhỏ để dễ uốn thành khung)

+ Băng dính

+ Kim chỉ

+ Keo dính

+ Bìa cứng để viết số

+ Bút bi

+ Bông

+ Hộp dụng cụ mổ

+ Nến.

+ Găng tay cao su

II Xử lý mẫu ngâm:

II.1 Làm chết mẫu vật :

Hướng dẫn học sinh làm chết mẫu vật bằng cách đắp bông tẩm hoá chất Clôrofooc hoặc ête êtilic lên mũi con vật

II 2 Cách mổ và xử lý mẫu mổ :

II 2.1 Cách mổ :

Giáo viên hướng dẫn học sinh cách mổ theo các bước :

- Vệ sinh sạch mẫu mổ

- Làm chết mẫu mổ (như hướng dẫn)

- Mổ mẫu vật:

+ Động vật không xương sống mổ phía lưng

+ Động vật có xương sống mổ phía bụng

* Chú ý: Khi mổ hướng mũi kéo lên phía trên để giữ các nội quan được nguyên vẹn

II.2.2 Xử lý mẫu mổ:

Giáo viên yêu cầu học sinh làm sạch mẫu mổ theo hai bước :

- Dùng nước rửa sạch mẫu mổ

- Dùng nước có thể dùng cồn loãng rửa lại rồi đưa mẫu mổ lên giá cho khô nước

* Chú ý : Nhẹ nhàng, tránh va đập mạnh gây vỡ nội quan

II.3 Định hình:

Giáo viên giới thiệu cho học sinh thấy mẫu vật được phân loại theo khối lượng cơ thể để đưa ra cách định hình phù hợp với mẫu ngâm Tuỳ theo mẫu vật to nhỏ khác nhau ta có thể chia ra hai nhóm :

II.3.1 Nhóm động vật nhỏ:

Ví dụ : Giun đũa, giun đất, trai sống, tôm, châu chấu, cá chép, ếch… Tuỳ theo hình dạng của con vật mà có thể định dạng tứ chi, treo phần đầu lên phía trên khung bằng kim chỉ (khâu và buộc)

Sau khi đã định hình ,tạo tư thế mẫu vật và cho vào bình ngâm

* Lưu ý : Trong khi tạo khung ta có thể làm cho khung bám chắc vào thành bình bằng cách tăng giảm kích thước của khung với thành bình

Có thể dùng tấm kính để buộc mẫu vật lên, nhưng cách này thì không tạo được dáng vẻ tự nhiên của con vật và hạn chế tầm quan sát từ phía sau Dùng khung nhôm tạo được thẩm mỹ và không hạn chế tầm quan sát mẫu vật

II.3.2 Nhóm động vật to :

Thỏ, cá to, gà ta, thì tạo khung nhôm có đường kính khoảng 1 cm làm thành khung có kích thước bằng chiều dài, chiều rộng cơ thể con vật Tất cả khung phải để lọt vừa vào bình ngâm Hoặc cũng có thể đặt mẫu vật ngửa lên tấm kính sau đó dùng dây hoặc keo cố định cơ thể mẫu vật theo ý muốn

Sau đó đặt ngửa con vật dùng kim chỉ khâu tứ chi và kéo rộng vừa khung, tạo tư thế con vật nằm ngửa nhìn rõ nội quan

II.4 Chú thích:

Giáo viên hướng dẫn học sinh cách chọn vật liệu và cách đánh chú thích trên mẫu ngâm theo các bước :

- Sau khi định hình mẫu vật ta dùng bông thấm khô nước trên mẫu vật ( chú ý chỗ dán số cần khô )

- Dùng bìa cứng viết số (yêu cầu số viết nhỏ, rõ bằng mực đen trên nền trắng ,viết từ 1,2,3…) dùng kéo cắt, dán băng dính 2 mặt chống thấm nước Mỗi một số là một nội quan tương ứng với phần chữ ghi chú thích

Ví dụ: Với nội quan là “Phổi” ta dùng keo dính ( chấm vào mặt sau của

số chú thích và dán lên cơ quan của mẫu mổ

* Lưu ý:

Số chú thích phải rõ, nhỏ để tránh che lấp các cơ quan

Với các cơ quan nhỏ không dán được thì có thể dùng một đầu sợi chỉ dính vào cơ quan đầu còn lại đính vào số và kèm theo chú thích ngoài bình ngâm

II 5 Pha hoá chất :

Giáo viên giới thiệu và tiến hành pha hoá chất cho học sinh quan sát theo từng bước :

- Lấy nước đổ vào bôcan sau đó đổ hoá chất là cồn hoặc fócmanđehít theo tỷ lệ định trước

- Sau khi đã pha tỷ lệ nước và fócmanđehít thành các phần riêng (đối với động vật không xương sống 4%, còn đối với động vật có xương sống 6%)

* Lưu ý:

Dùng găng tay khi pha hoá chất

Đổ hoá chất vào bình sau đó đưa khung có mẫu mổ vào bình, nhẹ nhàng chỉnh sao cho mẫu mổ ở tư thế đẹp thuận lợi cho quan sát ,tiếp theo là gắn chặt nắp đậy bằng nến hoặc băng dính

II.6 Bảo quản mẫu ngâm

Giáo viên cho học sinh dùng băng keo hoặc nến bịt kín nắp bình và lưu

ý cách bảo quản mẫu ngâm cho học sinh như sau :

Dung dịch bảo quản sau một thời gian thường không còn đảm bảo được nồng độ ban đầu Khi phát hiện sự thay đổi màu của dung dịch bảo quản hoặc khi thấy nước trong dung dịch ngâm có biểu hiện vẩn đục cần phải thay dung dịch mới để mẫu ngâm không bị phân huỷ

Dùng nến ( hoặc băng dính ) gắn kín nắp bình

C HIỆU QUẢ

Sau khi cùng Tổ chuyên môn và học sinh hoàn thành một số mẫu ngâm chúng tôi thấy đạt được một số kết quả đáng khích lệ như sau :

Mẫu ngâm đảm bảo tính thẩm mỹ, đầy đủ các cơ quan, nội quan không

bị vỡ, các phần chú thích rõ ràng

Đặc biệt những học sinh tham gia ngâm mẫu đã có khả năng xử lý mẫu vật và tiến hành ngâm được một số mẫu ngâm động vật nhỏ dưới sự hướng dẫn của thầy cô và đã được dùng là đồ dùng dạy học trong những năm học vừa qua và các năm tiếp theo

Các mẫu ngâm đảm bảo, được Tổ chuyên môn và Hội đồng sư phạm nhà trường đánh giá cao và được sử dụng là đồ dùng dạy học trong các tiết học có nội dung liên quan

Khi giảng dạy tới những bài về cấu tạo trong của cá, ếch, thằn lằn giáo viên chúng tôi thấy rất tự tin khi cho học sinh quan sát trên mẫu ngâm và xác định vị trí của từng nội quan trên mẫu vật mà không phải giải thích nhiều như khi giảng dạy trên tranh và mô hình

Đa số học sinh có thể xác định, ghi nhớ vị trí của các nội quan trong giờ học sau khi quan sát trên mẫu vật ngâm Do vậy giờ dạy đạt kết quả cao, kích thích được tính sáng tạo, chủ động tìm tòi kiến thức của học sinh

Từ năm học 2008-2009 đến năm học 2010-2011, vừa làm vừa học, vừa rút kinh nghiệm, chúng tôi đã hướng dẫn học sinh làm được một số bộ mẫu ngâm động vật có giá trị trong việc nâng cao chất lượng dạy và học, gồm có nội quan cá chép, ếch đồng, thằn lằn, chim, thỏ trong chương trình sinh hoc lớp 7

Phần thứ ba

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT

I- KẾT LUẬN

Việc hướng dẫn học sinh làm mẫu ngâm đã tạo ra được hứng thú cho đông đảo học sinh Các em đều thích thú khi được tham gia làm đồ dùng dạy học phục phụ cho việc học tập của mình và làm phong phú thêm trang thiết bị,

đồ dùng dạy học trong nhà trường

Ngoài ra mẫu ngâm gây được hứng thú trong học tập môn Sinh học cho học sinh, là một trong những yếu tố rất quan trọng giúp cho người dạy giảm được việc giảng giải, thuyết trình, minh hoạ bằng lời, cường độ làm việc của giáo viên giảm đi nhiều thay vào đó là gợi ý giải thuyết những vấn đề khó, học sinh hoạt động tích cực hơn, chủ động trong việc tìm tòi và phát hiện kiến thức từ các mẫu ngâm

Từ đó ta thấy việc làm đồ dùng dạy học và hướng dẫn học sinh làm đồ dùng dạy học không chỉ làm phong phú thêm trang thiết bị dạy học và việc làm này còn mang tính giáo dục rất cao Không những rèn cho học sinh kỹ năng thực hành mà còn tiếp thêm cho học sinh tính sáng tạo, kỉ luật trong công việc và khẳ năng giải quyết một vấn đề khoa học Từ đó làm tăng khả năng tìm tòi sáng tạo của học sinh và nâng cao chất lượng của hoạt động ngoài giờ lên lớp Qua đó cũng rèn cho học sinh kỹ năng sống, giáo dục cho học sinh việc bảo vệ môi trường và giáo dục tích hợp giữa các môn học

II - ĐỀ XUẤT

Được sự đóng góp ý kiến của đồng nghiệp trong và sự quan tâm, khích

lệ, động viên của Ban giám hiệu giúp thầy trò chúng tôi sẽ hoàn thành tốt một

số mẫu ngâm khác đảm bảo chất lượng để phục vụ trong công tác dạy và học

Kinh nghiệm Hướng dẫn học sinh làm mẫu ngâm động vật này được sử dụng trong trường đã mang lại hiệu quả cao trong giảng dạy bộ môn Sinh học

lớp 7 Chỳng tụi kớnh mong được sự đầu tư, gúp ý của cỏc cấp lónh đạo và cỏc đồng chớ cú kinh nghiệm để giải phỏp trờn sẽ được ỏp dụng trong cỏc trường THCS trờn toàn Thành phố, nhằm nõng cao chất lượng dạy và học

Chỳng tụi xin chõn thành cảm ơn !

Thống Nhất, ngày 25 thỏng 02 năm 2011

NGƯỜI ViếT

Nguyễn Thị Xuõn

Nguyễn Mạnh Hựng

Ý KIẾN ĐÁNH GIÁ, XẾP LOẠI CỦA PHÒNG GD & ĐT

Ý KIẾN ĐÁNH GIÁ, XẾP LOẠI CỦA SỞ GD & ĐT

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Sách giáo khoa sinh học lớp 7 Nxb Giáo dục Hà Nội, 2003

2 Sách giáo viên sinh học lớp 7 Nxb Giáo dục Hà Nội, 2003

3 Sách thiết kế sinh học lớp 7 Nxb Giáo dục Hà Nội, 2003

4 Giáo trình “ Động vật có xương sống” Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2000

PHỤ LỤC

1 phiếu điều tra thăm dò

2 các bài soạn vận dụng kinh nghiệm

PHIẾU ĐIỀU TRA THĂM DÒ

Trường THCS

Họ và tên Lớp : Đánh dấu x vào ô tương ứng với các nội dung sau :

1 Em thấy mẫu ngâm :

c Không đẹp d.Ý kiến khác

2 Trong học tập môn Sinh học em thích được sử dụng đồ dùng dạy học nào ?

c Mẫu ngâm d.Ý kiến khác

3 Trong giảng dạy môn Sinh học thầy cô hay sử dụng đồ dùng dạy học nào?

c Mẫu ngâm d.Ý kiến khác

4 Em nghĩ thế nào nếu được tham gia làm đồ dùng dạy học ?

a Rất thích b Thích

c Bình thường d.Ý kiến khác

5 Theo em, có nên thường xuyên cho học sinh tham gia làm đồ dùng dạy học không ?

c.Ý kiến khác