Lựa chọn bài tập phát triển sức bền tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 800m cho nữ vận động viên đội tuyển điền kinh trường THPT khoái châu hưng yên

Vì vậy, để phát triển sức bền tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 800m thì cần lựa chọn và ứng dụng hợp lý các bài tập và hình thức tập luyện phù hợp với lứa tuổi các VĐV.. Những quan đ

DOÃN THỊ OANH

LỰA CHỌN BÀI TẬP PHÁT TRIỂN SỨC BỀN TỐC ĐỘ NHẰM NÂNG CAO THÀNH TÍCH CHẠY 800M CHO NỮ VẬN ĐỘNG VIÊN ĐỘI TUYỂN ĐIỀN KINH TRƯỜNG

THPT KHOÁI CHÂU - HƯNG YÊN

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

HÀ NỘI - 2011

DOÃN THỊ OANH

LỰA CHỌN BÀI TẬP PHÁT TRIỂN SỨC BỀN TỐC ĐỘ NHẰM NÂNG CAO THÀNH TÍCH CHẠY 800M CHO NỮ VẬN ĐỘNG VIÊN ĐỘI TUYỂN ĐIỀN KINH TRƯỜNG

THPT KHOÁI CHÂU - HƯNG YÊN

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: CNKHSP TDTT - GDQP

Người hướng dẫn khoa học

Th.S VŨ TUẤN ANH

HÀ NỘI - 2011

Tên tôi là: Doãn Thị Oanh

Sinh viên lớp k33 GDTC - GDQP Trường Đại học sư phạm Hà Nội 2Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Toàn bộ nhưng vấn đề được đua ra bàn luận,nghiên cứu đều mang tinhd cấp thiết và

đúng với thực tế khách quan trường THPT Khoái Châu - Hưng Yên

Hà nội, ngày 25 tháng 5 năm 2011

Sinh viên

Doãn Thị Oanh

TN T§C V§V XPC XPT STN

Số bảng

biểu

Khoái Châu

22

Bảng 3.2 Thực trạng cơ sở vật chất phục vụ cho học tập, giảng

dạy của trường THPT Khoái Châu

23

được trường THPT Khoái Châu - Hưng Yên áp dụng

25 - 26

bài tập phát triển sức bền tốc độ cho nữ đội tuyển điền kinh trường THPT Khoái Châu

28

cho nữ VĐV chạy 800m trường THPT Khoái Châu

Trang

ĐặT VấN Đề 1

Mục đích nghiên cứu 2

CHƯƠNG 1: TổNG QUAN VấN Đề 3

1.1 Đặc điểm tâm, sinh lý của học sinh THPT 3

1.2 Những quan điểm về huấn luyện sức bền tốc độ cho VĐV chạy cự ly 800m 7

1.2 Cơ sở lý luận về sức bền tốc độ 9

1.3 Cơ sở sinh lý về sức bền tốc độ 11

1.4 Những phương pháp về huấn luyện sức bền tốc độ 12

1.5.ý nghĩa của việc phát triển sức bền tốc độ trong chạy 800m 16

CHƯƠNG 2: NHIệM Vụ, PHƯƠNG PHáP Và Tổ CHứC NGHIÊN CứU 18

2.1 Nhiệm vụ nghiên cứu 18

2.2 Phương pháp nghiên cứu 18

2.3 Tổ chức nghiên cứu 20

CHƯƠNG 3: KếT QUả NGHIÊN CứU 21

3.1 Đánh giá thực trạng công tác GDTC và sự phát triển sức bền tốc độ của nữ VĐV chạy 800m trường THPT Khoái Châu trường THPT; Khoái Châu 21

3.2 Lựa chọn, ứng dụng và đánh giá bài tập phát triển sức bền tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 800m cho nữ VĐV đội tuyển Điền kinh trường THPT Khoái Châu - Hưng Yên 27

KếT LUậN Và KIếN NGHị 39

TàI LIệU THAM KHảO 41

PHụ LụC

ĐặT VấN Đề

Thể dục thể thao (TDTT) là một bộ phận của nền văn hóa xã hội, một

hình thức hoạt động mà phương tiện cơ bản là các bài tập thể lực để nhằm tăng cường thể chất con người, nâng cao thành tích thể thao góp phần làm phong phú sinh hoạt văn hóa và gia đình con người phát triển cân đối hợp lý Mặt khác, TDTT là một bộ phận không thể thiếu được trong sự nghiệp GD - ĐT, giúp cho việc giáo dục lên những con người phát triển toàn diện về Đức - Trí -Thể - Mĩ và Lao động, đáp ứng được đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa đất nước

Bác đã nêu rõ tầm quan trọng của TDTT đối với việc “Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới” [6] coi đó là một công tác cách mạng Bản thân Người đã nêu gương “Tự Tôi ngày nào cũng tập” [6] Và thời gian sau

đó, Bác còn nêu tấm gương sáng trong việc tập luyện liên tục, bền bỉ ở nhiều môn như Bóng chuyền, TD dưỡng sinh, Thái cực quyền…

Ngày nay Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến công tác TDTT nói chung và GDTC trong nhà trường nói riêng, coi sức khỏe là một vốn quý của con người, là một tài sản quốc gia vô cùng quan trọng Sự quan tâm đó được thể hiện trong các Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng và Nhà nước trong từng giai

đoạn cách mạng với các yêu cầu, nhiệm vụ và tình hình cụ thể Hiện nay mục

đích cao cả và bao trùm của các ngành Công nghiệp, Nông nghiệp, Quốc phòng, An ninh, Giáo dục, Khoa học công nghệ, Đối ngoại, Văn hóa (trong đó

có TDTT) , góp phần vào sự nghiệp Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa và bảo

vệ Tổ quốc trong bước đi ban đầu theo mục đích, chức năng cụ thể của mình

Là một trong những môn thể thao cơ bản của nước ta, Điền kinh giữ vị trí quan trọng trong chương trình GDTC ở trường học và trong chương trình thể thao cho mọi người Tập luyện điền kinh một cách có hệ thống và khoa

học từ lâu đã được các nhà khoa học khẳng định là một tác dụng tốt trong việc tăng cường và củng cố sức khỏe cho mọi người, nó góp phần phát triển toàn diện các tố chất thể lực Trong đó có chạy cự ly 800m

Chạy cự ly 800m không đòi hỏi ở VĐV phải có tốc độ tối đa, mà đòi hỏi ở VĐV có sức mạnh và sức bền tốc độ, có khả năng thích ứng với các bài tập đề ra Nếu VĐV không có sức bền tốc độ thì năng lực chống lại trạng thái cực điểm sẽ yếu và không thực hiện được bài tập đề ra, dẫn đến thành tích bị giảm sút

Mặc dù hoạt động TDTT được các ngành, các cấp và Ban giám hiệu trường THPT Khoái Châu - Hưng Yên đặc biệt quan tâm: Đầu tư xây dựng sân bãi, dụng cụ phục vụ cho quá trình học tập, tập luyện Tuy nhiên, thành tích các môn thể thao chưa cao Đặc biệt là nội dung chạy 800m của các VĐV nữ

đội tuyển Điền kinh còn ở mức thấp, mà nguyên nhân chính là tình trạng thể lực của các VĐV còn hạn chế Vì vậy, để phát triển sức bền tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 800m thì cần lựa chọn và ứng dụng hợp lý các bài tập và hình thức tập luyện phù hợp với lứa tuổi các VĐV

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:

“Lựa chọn bài tập phát triển sức bền tốc độ nhằm nâng cao thành tích chạy 800m cho nữ vận động viên đội tuyển Điền kinh trường THPT Khoái Châu

- Hưng Yên”

Mục đích nghiên cứu:

Lựa chọn ứng dụng một số bài tập nhằm phát triển sức bền tốc độ cho nữ VĐV trường THPT Khoái Châu - Hưng Yên Đồng thời, góp phần cung cấp những VĐV có thành tích cao cho đất nước

CHƯƠNG 1 TổNG QUAN CáC VấN Đề NGHIÊN CứU

1.1 Đặc điểm tâm, sinh lý của học sinh THPT

1.1.1 Đặc điểm tâm lý của học sinh THPT

Tâm lý của con người rất phong phú và đa dạng, trong thể thao khi tham gia các hoat động tập luyện và thi đấu tâm lý của mỗi người cũng được biểu hiện khác nhau Có người tâm lý rất tốt là điều kiện thực hiện các hoạt động theo ý muốn, ngược lại có người tâm lý không vững vàng thường biểu hiện run, sốt trước vận động sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới thành tích thi đấu Vì vậy, trong quá trình giảng dạy, huấn luyện đòi hỏi người giáo viên, HLV thể thao phải nắm được các quy luật, đặc điểm tâm lý lứa tuổi của học sinh mà mình giảng dạy và huấn luyện để có biện pháp điều chỉnh cho phù hợp

ở lứa tuổi này các em thích chứng tỏ mình là người lớn, muốn để cho mọi người tôn trọng mình, đã có một trình độ hiểu biết nhất định, có khả năng phân tích tổng hợp, hiếu động ham học hỏi, tìm tòi, có nhiều hoài bão nhưng còn nhiều nhược điểm và thiếu kinh nghiệm trong cuộc sống

tính cách của mỗi học sinh Đó cũng là tuổi của lãng mạn, mơ ước độc đáo và mong cho cuộc sống tốt đẹp hơn, đầy nhu cầu sáng tạo, nảy nở những tình cảm mới trong đó có mối tình đầu thường để lại dấu vết trong sáng trong suốt cuộc đời

Hứng thú: Các em đã có thái độ tự giác, tích cực trong học tập xuất

phát từ động cơ học tập đúng đắn và hướng tới việc lựa chọn nghề nghiệp cho sau này Song hứng thú học tập cũng còn do nhiều động cơ khác nhau như giữ lời hứa với bạn bè, đôi khi do tự ái, hiếu danh cho nên giáo viên cần định hướng cho các em, xây dựng động cơ đúng đắn để học sinh có được hứng thú bền vững trong học tập nói chung và trong GDTC nói riêng

Tình cảm: So với học sinh cấp tiểu học và trung học cơ sở học sinh

THPT biểu lộ rõ ràng hơn về tình cảm, gắn bó và yêu quý mái trường mà các

em sắp phải từ giã, đặc biệt đối với những giáo viên giảng dạy các em (yêu, ghét rõ ràng) việc giáo viên xây dựng được thiện cảm và sự tôn trọng của học sinh sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho giảng dạy và hướng nghiệp cho học sinh thúc đẩy các em tích cực, tự giác tập luyện và ham thích môn TDTT

Trí nhớ: ở lứa tuổi này, các em không còn tồn tại việc nghi nhớ máy

móc do các em đã biết cách ghi nhớ có hệ thống, đảm bảo tính lôgic, tư duy chặt chẽ hơn và lĩnh hội được bản chất của vấn đề cần học tập Do đặc điểm trí nhớ của học sinh THPT khá tốt nên giáo viên có thể sử dụng phương pháp trực quan kết hợp với giảng dạy, phân tích sâu xắc các chi tiết kỹ thuật động tác và vai trò, ý nghĩa cũng như cách sử dụng các phương tiện, phương pháp để các

em có thể tự lập một cách độc lập trong thời gian rỗi Các phẩm chất ý trí đã

rõ ràng hơn và mạnh mẽ hơn so với các em lứa tuổi trước đó Vì vậy, các em

có khả năng tiếp thụ động tác, kỹ thuật nhanh chóng

1.1.2 Đặc điểm sinh lý của học sinh

ở lứa tuổi này, cơ thể các em học sinh đã phát triển tương đối hoàn chỉnh chức năng sinh lý đã tương đối ổn định, khả năng hoạt động của cơ quan, bộ phận của cơ thể cũng được nâng lên ở cấp THCS, cơ thể các em phát triển theo chiều cao nhiều hơn nhưng khi đến tuổi cấp THPT lại phát triển theo chiều ngang nhiều hơn, chiều cao cũng phát triển nhưng chậm dần

Sự phát triển của cơ thể nam và nữ khác nhau rõ rệt hơn về hình thái và khả năng hoạt động thể lực, tâm lý Vì vậy, chúng ta cần phải có phân biệt tính chất, cường độ, khối lượng luyện tập TDTT hợp lý để cơ thể có điều kiện phát triển một cách toàn diện cân đối

Hệ thần kinh: Các tổ chức thần kinh của học sinh THPT đang tiếp tục

phát triển để đi tới hoàn thiện Tuy nhiên, khối lượng ở vỏ não không tăng, chủ yếu cấu tạo bên trong vỏ não phức tạp hơn, khả năng tư duy nhất là khả

năng phân tích tổng hợp phát triển mạnh, rất thuận lợi cho sự hình thành phản xạ có điều kiện Đây là đặc điểm thuận lợi để các em nhanh chóng tiếp thu và hoàn thiện kỹ thuật động tác trong môn thể dục Tuy nhiên, đối với một số bài tập đơn điệu cũng dễ làm cho học sinh nhanh mệt mỏi, cần thay đổi nhiều hình thức tập luyện, vận dụng linh hoạt các hình thức thi đấu trò chơi

Ngoài ra, do sự hoạt động của tuyến giáp, tuyến sinh dục, tuyến yên làm cho tính hưng phấn của hệ thần kinh chiếm ưu thế, giữa hưng phấn và ức chế không cân bằng gây ảnh hưởng đến hoạt động thể lực ở các em nữ tính nhịp điệu giảm sút nhanh chóng, khả năng chịu đựng lượng vận động yếu

Do vậy, trong quá trình giảng dạy, huấn luyện người giáo viên, huấn luyện viên cần sử dụng các bài tập thích hợp với đặc điểm giới tính, lứa tuổi và thường xuyên quan sát phản ứng của cơ thể người tập để có biện pháp giải quyết kịp thời

Hệ vận động (hệ xương - cơ)

Hệ xương: Bắt đầu giảm tốc độ phát triển, sụn ở hai đầu xương dài

nhưng lượng sụn chuyển thành xương ít Mỗi năm nữ cao thêm khoảng 0,5 -1,0

cm Tập luyện TDTT một cách khoa học thường xuyên làm cho bộ xương khỏe mạnh hơn, ở lứa tuổi THPT các xương nhỏ từ xương cổ tay, xương bàn tay hầu như đã hoàn thiện nên các em có thể tập luyện một số động tác treo, chống, mang, vác nặng mà không làm tổn hại hoặc không tạo ra sự phát triển lệch lạc của cơ thể Cột sống đã ổn định hình dáng nhưng vẫn còn chưa được hoàn thiện, vẫn bị cong vẹo nên tiếp tục bồi dưỡng tư thế chính xác thông qua hệ thống bài tập như đi, chạy, nhảy, thể dục nhịp điệu, thể dục cơ bản là rất cần thiết

Đối với các em nữ xương xốp hơn các em nam, ống tủy rỗng hơn, chiều dài ngắn hơn, bắp thịt nhỏ hơn và ngắn hơn nên xương của nữ không khỏe bằng nam Đặc biệt là xương chậu của nữ to hơn và yếu Do đó, khi tiến hành giảng dạy cần chú ý đến đặc điểm giới tính để sử dụng các bài tập trong quá trình GDTC hợp lý và có hiệu quả cao

Hệ cơ: Các tổ chức cơ phát triển muộn hơn xương nên sức co cơ vẫn

còn tương đối yếu, các bắp cơ phát triển tương đối nhanh (cơ đùi, cơ cánh tay) còn các cơ nhỏ (cơ bàn tay, ngón tay) phát triển chậm hơn Các cơ co phát triển sớm hơn các cơ duỗi, các cơ duỗi của nữ lại càng yếu Đặc biệt vào tuổi

16 các tổ chức mỡ dưới da của các em nữ phát triển mạnh, ảnh hưởng đến việc phát triển sức mạnh của cơ thể

Nhìn chung, ở độ tuổi này là thời kỳ cơ bắp phát triển nhanh Do vậy, càng cung cấp đủ các chất dinh dưỡng cần thiết đảm bảo cho cơ thể phát triển bình thường

Hệ tuần hoàn: Hệ tuần hoàn của học sinh THPT đang phát triển và đi

đến hoàn thiện Buồng tim phát triển tương đối hoàn thiện Mạch đập của nữ khoảng 75 - 80 lần/ phút Vì vậy, ở độ tuổi này có thể tập những bài tập TDTT với khối lượng và cường độ tương đối lớn Khi sử dụng các bài tập có khối lượng và cường độ vận động lớn cần chú ý tới hình thái thể lực học sinh, trạng thái sức khỏe và đặc điểm giới tính

Hệ hô hấp đã phát triển tương đối hoàn thiện Vòng ngực trung bình của nữ từ 69 - 74 cm Diện tích tiếp xúc của phổi khoảng 100 - 120 cm2 gần bằng tuổi trưởng thành Dung lượng phổi tăng nhanh chóng lúc 15 - 16 tuổi là 2 -2,5 lít đến 16 - 18 tuổi là khoảng 3 - 4 lít, tần số hô hấp gần giống như người lớn là 10 - 20 lần/phút

Tuy nhiên, các cơ hô hấp vẫn còn yếu nên sự co giãn của lồng ngực nhỏ, chủ yếu là co giãn cơ hoành Trong tập luyện cần thở sâu và tập trung thở bằng ngực, các bài tập bơi, chạy cự ly trung bình, việt dã có tác dụng tốt đến

sự phát triển của sự hô hấp

Trao đổi chất và năng lượng: Đặc điểm chính là quá trình đồng hóa

chiếm ưu thế so với quá trình dị hóa do nhu cầu phát triển và hình thành cơ thể, một phần đáng kể năng lượng ở độ tuổi này được sử dụng để thỏa mãn nhu cầu đó

1.2 Những quan điểm về huấn luyện sức bền tốc độ cho VĐV chạy cự ly 800m

Huấn luyện thể thao là một quá trình giáo dục chuyên môn của HLV cho VĐV, nhằm không ngừng nâng cao trình độ thể thao, góp phần giáo dục con người phát triển toàn diện Thực chất, đó là quá trình giáo dục mang tính

đặc thù, đặc điểm nổi bật là hoạt động thể lực (vận động) rất căng thẳng và nhằm mục đích trực tiếp nâng cao thành tích thể thao

Huấn luyện thể thao có nhiệm vụ:

Tăng cường sức khỏe, cải thiện về hình thái thân thể, không ngừng nâng cao năng lực chức năng cùng với sự phát triển các tố chất thể lực chung và thể lực chuyên môn

Nắm vững và hoàn thiện những kĩ, chiến thuật cùng với hiểu biết chuyên môn có liên quan và biết vận dụng trong thi đấu

Bồi dưỡng cho VĐV một số hiểu biết cơ bản về kỹ năng nhất định, về tổ chức, chỉ đạo công tác huấn luyện thể thao chuyên sâu cũng như năng lực cho mình

Giáo dục chính trị tư tưởng, đạo đức, ý chí, tác phong nói chung và trong thể thao

Các nhiệm vụ trên không tách rời nhau, không đối lập nhau, tùy từng giai đoạn huấn luyện mà mức độ nặng nhẹ có khác nhau

Trong quá trình huấn luyện VĐV điền kinh nói chung và VĐV chạy cự

ly 800m nói riêng đều có bốn giai đoạn Giai đoạn huấn luyện ban đầu, giai

đoạn chuyên môn hóa ban đầu, giai đoạn chuyên môn hóa sâu và giai đoạn hoàn thiện thể thao Mỗi giai đoạn đảm nhiệm một chức năng và nhiệm vụ riêng biệt đáp ứng mục đích huấn luyện

Qua nghiên cứu các nhà lí luận chuyên ngành điền kinh cho rằng giai

đoạn huấn luyện ban đầu đóng vai trò làm cơ sở nền tảng cho giai đoạn tiếp theo Đây là giai đoạn huấn luyện cơ bản trong quá trình huấn luyện nếu giai

đoạn này huấn luyện thiếu khoa học sẽ dẫn đến hạn chế các giai đoạn huấn

luyện tiếp theo, có thể dẫn đến hiện tượng chặn tốc độ hoặc ảnh hưởng xấu

đến phát triển thể chất VĐV trẻ Giai đoạn chuyên sâu hóa là giai đoạn nhằm nâng cao thành tích trên cơ sở phát triển tối đa các tố chất thể lực đặc biệt là sức bền tốc độ Vì vậy, việc lựa chọn các bài tập nhằm nâng cao thành tích chạy 800m hợp lý và đảm bảo tính khoa học là cần thiết

Qua thực tế huấn luyện cho thấy các khả năng về kĩ thuật, chiến thuật, thể lực, sự hoạt động tâm lý, ý chí của VĐV là yếu tố quyết định đến thành tích thể thao trong đó hoạt động thể lực là nhân tố quan trọng nhất Huấn luyện thể lực là mặt cơ bản để nâng cao thành tích thể thao, về mặt bản chất mức độ phát triển của tố chất thể lực phụ thuộc vào trạng thái chức năng của cơ thể Vì vậy, quá trình huấn luyện chính là quá trình hoàn thiện các chức năng đó, cho nên giáo viên, HLV trong qúa trình huấn luyện phải nắm vững quy định phát triển tự nhiên, đặc biệt là quy luật nhạy cảm (thời kỳ thuận lợi nhất trong việc phát triển tố chất thể lực) Điều ghi nhận của Nabatnhicoba, Ozolin là “Việc huấn luyện tố chất thể lực chung cần được luyện tập liên tục, nhiều năm suốt trong quá trình đào tạo VĐV, tuỳ thuộc mục đích từng giai

đoạn huấn luyện thể lực được xác định cho phù hợp” [4], [7]

Giáo sư, HLV Cộng hòa liên bang Nga N.G.Ozolin cho rằng: “Qúa trình huấn luyện thể lực cho VĐV là hướng đến củng cố các hệ thống cơ quan của cơ thể, nâng cao khả năng chức phận của chúng, đồng thời là việc phát triển các tố chất sức nhanh, sức mạnh, sức bền, mềm dẻo, khéo léo” [7]

Qua tham khảo tài liệu và các công trình nghiên cứu khoa học của nhiều chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực lý luận và phương pháp huấn luyện thể thao trong nước: PGS - TS Lê Bửu, GS - TS Dương Nghiệp Chí, GS - TS Phạm Ngọc Thanh, PGS - TS Nguyễn Toán, PGS - TS Nguyễn Thế Truyền, GS - TS

Lê Văn Lẫm, các nhà khoa học cho rằng quá trình huấn luyện thể lực cho VĐV là hướng tới việc củng cố và nâng cao khả năng chức phận của hệ thống cơ quan trước lượng vận động Đồng thời, đã tác động đến quá trình phát triển các tố chất vận động Đây có thể coi là xu hướng sư phạm trong quá trình giáo dục các tố chất vận động

Theo quan điểm y sinh học, các nhà khoa học cho rằng huấn luyện thể lực chuyên môn trong huấn luyện thể thao là nói tới sự biến đổi thích nghi về mặt sinh học diễn ra trong cơ thể VĐV dưới tác dụng của bài tập thể chất

được biểu hiện ở năng lực cao hay thấp…?

Dưới góc độ tâm lý, một số chuyên gia Việt Nam đã đề cập đến vấn đề này PGS - TS Lê Văn Xem và PGS - TS Phạm Ngọc Viễn cho rằng: “Quá trình chuẩn bị thể lực chuyên môn cho VĐV là quá trình giải quyết những khó khăn liên quan đến việc thực hiện các động tác kĩ thuật, là sự phù hợp của những yếu tố tâm lý trong hoạt động tập luyện và thi đấu của VĐV” [10], [11]

Tổng quan các ý kiến trên chúng ta thấy, việc chuẩn bị thể lực chuyên môn, đặc biệt là sức bền tốc độ cho VĐV là sự tác động có hướng đích của lượng vận động đến con người nhằm hình thành và phát triển đến mức độ mới của khả năng vận động biểu hiện ở sự hoàn thiện các năng lực thể chất Đồng thời, nâng cao khả năng của các cơ quan chức phận tương ứng với năng lực vận động của người tập, nâng cao các yếu tố tâm lý trước hoạt động đặc thù của môn thể thao

đối, có thể chia thành hai nhóm nhân tố chi phối sức bền

Khả năng, chức phận của các hệ thống cơ thể như công suất yếm khí, công suất ưa khí, khả năng duy trì hưng phấn thần kinh, mức độ hoàn thiện

cường độ tốt nhất là các hành vi chiến thuật, kỹ thuật tới cuối cự ly Do vậy, sức bền không những là một nhân tố xác định và ảnh hưởng tới thành tích thi

đấu mà còn là nhân tố xác định thành tích tập luyện và khả năng chịu đựng lượng vận động của VĐV sức bền phát triển cũng là một điều quan trọng để hồi phục nhanh Khi nói đến sức bền trong hoạt động TDTT chủ yếu người ta nói đến sức bền trong bài tập đòi hỏi hầu hết các nhóm cơ tham gia hoạt động như chạy, bơi, đua xe đạp đường dài…, trong các bài tập này cơ chế của mệt mỏi (cũng chính là cơ chế của sức bền) cũng khác nhau tuỳ thuộc vào cường

độ thực hiện bài tập Các yếu tố tâm lý đối với sức bền phụ thuộc chủ yếu vào thời gian hoạt động Trong thi đấu cần chọn thời gian kéo dài của thi đấu làm

điểm chính để phân loại và cần phân biệt sức bền trong thời gian dài, sức bền trong thời gian ngắn và sức bền trong thời gian trung bình

Sức bền trong thời gian trung bình là cần thiết để vượt qua một cự ly mà VĐV thực hiện bài tập không bị giảm sút tốc độ ở cuối cự ly, ở đây đòi hỏi một

tỷ lệ phần trăm cao về các quá trình trao đổi chất Trình độ sức bền trong thời gian trung bình cũng phụ thuộc vào các quyết định phát triển sức mạnh bền và sức nhanh bền (vì sức bền luôn là thành phần của nhân tố thành tích thể lực nên

có quan hệ chặt chẽ với các tố chất thể lực như sức mạnh và sức nhanh)

Giáo dục sức bền là quá trình tác động hoàn thiện các cơ chế cung ứng năng lượng cho vận động

Sức bền phát triển trong trường hợp VĐV phải chịu đựng mệt mỏi ở mức độ nhất định khi đó cơ thể thích nghi với trạng thái mệt mỏi và biểu hiện bên ngoài là sức bền tăng lên

Do đó phải yêu cầu cơ bản của giáo dục sức bền là phải tập luyện với khối lượng vận động lớn, đơn điệu và phải dùng ý chí để khắc phục mệt mỏi… giáo dục sức bền phải kết hợp với giáo dục các đức tính cần cù lao động, sẵn sàng vượt khó Chạy cự ly trung bình (vùng công suất gần cực đại) tạo nên kích thích lớn ở các trung khu thần kinh, những biến đổi hoá học ở các tế bào thần kinh cũng như trong cơ bắp rất cao Sức bền trong chạy cự ly trung bình có tính chuyên biệt và luôn có liên quan trực tiếp đến thành tích chạy cự ly 800

Như chúng ta đã biết chạy cự ly 800m yêu cầu tướng đối cao với khả năng yếm khí cũng như ưa khí của VĐV Vậy ngoài sức bền chung thì sức bền tốc độ là thành phần không thể thiếu được, nếu như chỉ có sức bền chung thì chưa đủ bởi vì trong chạy 800m sức bền tốc độ đóng vai trò quan trọng với mục đích phát triển tốc độ và thể lực cho người tập Trong thời kỳ thi đấu các bài tập phát triển sức bền tốc độ phải thường xuyên tập luyện trong điều kiện yếm khí Mặt khác, cũng cần chú trọng đến việc giáo dục phẩm chất ý chí cho VĐV

Đặc trưng của lượng vận động phát triển sức bền tốc độ trong huấn luyện nâng cao sức bền tốc độ trong chạy 800m bao gồm các bài tập chạy với

cự ly trung bình khác nhau với cường độ gần tối đa

1.4 Cơ sở sinh lý của tố chất sức bền tốc độ

Sức bền là một tố chất thể lực, đó là năng lực của VĐV nhằm chống lại mệt mỏi trong hoạt động thể thao Hay nói cách khác, sức bền là khái niệm chuyên môn thể hiện khả năng thực hiện lâu dài một hoạt động chuyên môn nhất định

Sức bền tốc độ là khả năng chống lại mệt mỏi trong hoạt động về tốc độ

Đặc điểm sức bền phụ thuộc vào: Khả năng hấp thụ oxi tối đa (VO2max) càng cao thì công suất hoạt động ưa khí tối đa càng lớn

Khả năng ưa khí của VĐV càng cao thì quá trình hồi phục càng nhanh,

cự ly chạy càng dài thì giá trị cung cấp năng lượng trong hoạt động càng lớn Trong tập luyện, tần số mạnh 150 - 160 lần/phút chứng tỏ khả năng ưa khí có hiệu quả trong lượng vận động với cường độ tập luyện đồng đều

Vấn đề quan trọng của giáo dục sức bền là sự liên quan trực tiếp với tổng khối lượng của buổi tập, việc giải quyết các vấn đề cung ứng năng lượng

là của cơ thể và hoàn thiện các cơ chế hóa học

Phương pháp cơ bản tăng năng suất nguồn năng lượng yếm khí là hoạt

động lặp lại

1.5 Những phương pháp huấn luyện sức bền tốc độ

Để phát triển sức bền thì việc lựa chon các bài tập nhằm phát triển sức bền tốc độ của VĐV chạy cự ly trung bình nói chung và cự ly 800m nói riêng, ngoài việc củng cố và hoàn thiện của các hệ thống tim mạnh, hô hấp còn cần phải hoàn thiện quá trình trao đổi chất, làm tăng hệ số sử dụng oxy Chạy 800m đòi hỏi phải sử dụng tốc độ tương đối cao trên cả cự ly Bởi vậy, nó là một hoạt động bao gồm cả quá trình ưa khí và yếm khí Vì thế trong huấn luyện sức bền tốc độ, việc nâng cao khả năng ưa khí và yếm khí là điều kiện không thể thiếu được

1.5.1 Phương pháp nâng cao khả năng ưa khí

Khả năng ưa khí của cơ thể là khả năng tạo ra nguồn năng lượng cho hoạt động cơ bắp thông qua quá trình oxy hóa các chất giàu năng lượng trong cơ thể Để nâng cao khả năng ưa khí của cơ thể cần giải quyết 3 nhiệm vụ: Nâng cao khả năng ưa khí tối đa

Nâng cao khả năng kéo dài thời gian duy trì hấp thụ oxy tối đa

Làm cho hệ tuần hoàn và hô hấp nhanh chóng đạt được mức hoạt động với hiệu suất tối đa

Để giải quyết các nhiệm vụ trên, nguyên tắc chung của các phương pháp tập luyện nâng cao khả năng ưa khí là sử dụng các bài tập, trong đó có công suất hô hấp và tuần hoàn cơ thể đạt mức tối đa và duy trì được mức hấp thụ oxy cao trong thời gian dài Tất nhiên đó phải là các bài tập có sự tham gia của nhiều nhóm cơ và có tốc độ gần tới hạn

Các phương pháp chủ yếu được sử dụng được sử dụng để nâng cao khả năng ưa khí của cơ thể là phương pháp đồng đều, phương pháp biến đổi, phương pháp lặp lại

Phương pháp đồng đều được áp dụng rộng rãi trong các giai đoạn của quá trình huấn luyện nâng cao sức bền Đặc điểm của phương pháp này là thực hiện bài tập liên tục không nghỉ giữa quãng với tốc độ gần tới hạn và thời gian bài tập tương đối dài Với phương pháp là khả năng phối hợp hoạt động của các hệ thống đảm bảo việc hấp thụ oxy được nâng ngay trong quá trình

hoạt động, đồng thời bài tập có thể đạt được hiệu quả cao do chúng tác động lên cơ thể trong thời gian tương đối lâu

Các phương pháp lặp lại và biến đổi thường được áp dụng đối với các VĐV có trình độ cao

Phương pháp lặp lại và phương pháp biến đổi được áp dụng để phát triển sức bền là phương pháp dựa trên bài tập yếm khí (tức là tốc độ trên tới hạn với thời gian nghỉ giữa quãng giãn cách) có tính toán kỹ lưỡng để phát huy tối đa khả năng ưa khí của cơ thể

Qua thực nghiệm, người ta nhận thấy trong khoảng 10 đến 90 giây sau mỗi lần lặp lại bài tập yếm khí thì thông khí phổi và thể tích tâm thu đều tăng lên Nếu bài tập được lặp lại vào thời điểm mà các chỉ số đang ở mức tương

đối cao thì tác dụng kích thích đối với quá trình hô hấp sẽ tăng dần từ lần lặp lại này đến lần lặp lại tiếp theo, mức độ hấp thụ oxy sẽ tăng dần đến mức tối

đa và trong nhiều trường hợp có thể vượt qua khả năng hấp thụ oxy tối đa vốn

có của VĐV

Như vậy, tác dụng của bài tập diễn ra chủ yếu trong thời gian giãn cách giữa các lần lặp lại bài tập, tức là mức độ hấp thụ oxy cao nhất đạt được vào lúc nghỉ giữa quãng chứ không phải trong lúc thực hiện bài tập Chính vì vậy người ta gọi là phương pháp giãn cách

Việc sắp xếp trình tự các bài tập trong mỗi buổi tập có ý nghĩa quan trọng, thông thường các bài tập nâng cao sức bền ưa khí được bố trí vào cuối buổi tập để sử dụng được hiệu quả của các bài tập trước đó Cũng cần chú ý xây dựng các loại bài tập này theo một cấu trúc tương đối ổn định và

đa dạng hoá để tránh sự đơn điệu gây nhàm chán nhưng chỉ là thay đổi hình thức bài tập

+ Cường độ hoạt động (tốc độ di chuyển) cao hơn mức độ tới hạn

khoảng 75% tốc độ tối đa, sao cho cuối mỗi lần lặp lại tần số mạnh đạt xấp xỉ

180 lần/ phút, đây là tần số nhịp tim có hiệu suất cao nhất

+ Độ dài cự ly tập luyện phải được lựa chọn sao cho thời gian thực hiện không quá 1- 1, 5 phút Chỉ trong trường hợp này hoạt động mới diễn

ra trong điều kiện yếm khí và mới đạt được mức hấp thụ tối đa hai lần nghỉ giữa quãng

+ Khoảng cách nghỉ giữa quãng: Tuỳ theo trình độ tập luyện của VĐV dao động từ 45 - 120 giây để cho lần lặp lại tiếp theo được bắt đầu trong lúc thể tích tâm thu và mức độ hấp thụ oxy tối đa ở mức cao (tần số nhịp tim 120 -

140 lần/phút) Trong mỗi trường hợp quãng nghỉ không vượt quá 3 - 4 phút, khi mà hoạt động của hệ tuần hoàn và hô hấp giảm nhiều

Trong quãng nghỉ nên tiếp tục hoạt động với cường độ thấp để tránh chuyển đột ngột từ trạng thái động sang trạng thái tĩnh và ngược lại, tăng nhanh quá trình hồi phục tạo điều kiện để thực hiện được khối lượng vận động

+ Số lần lặp lại cần tính toán sao cho đảm bảo duy trì được trạng thái

ổn định trong sự phối hợp hoạt động của các hệ thống cơ thể, thực hiện ở khả năng hấp thụ oxy ổn định ở mức tương đối cao Cụ thể là có hiện tượng giảm mức hấp thụ oxy thì đó là tín hiệu để ngừng bài tập Trong thực tế, cơ thể dựa vào tần số mạch đập, khi tốc độ bài tập vẫn không đổi nhưng tần số mạch

đập sau bài tập tăng lên đáng kể so với lần lặp lại trước đó, chứng tỏ đã hiện

sự rối loạn trong phối hợp hoạt động của hệ thống hô hấp và tuần hoàn thì ngừng tập

+ Ngoài ra kết hợp thở trong chạy 800m để nâng cao khả năng ưa khí

Để nâng cao khả năng yếm khí thì phải giải quyết hai nhiệm vụ nhờ sự phân huỷ của hai phản ứng: Hoàn thiện cơ chế ATP - CP và Glucophân

Các bài tập nhằm hoàn thiện cơ chế giải phóng năng lượng từ Phốt pho Greatin (CP) là khả năng vận động của cơ thể trong điều kiện dựa vào nguồn cung cấp năng lượng yếm khí

+ Cường độ bài tập (tốc độ bài tập) gần tốc độ tối đa hooặc thấp hơn một chút

+ Thời gian của bài tập chỉ giới hạn từ 3 - 8 giây, sở dĩ như vậy là do dự

trữ Phốt pho Creatin trong cơ thể rất ít, sự phân huỷ hợp chất này diễn ra trong vài giây (3 - 8 giây) sau khi bắt đầu hoạt động

+ Thời gian nghỉ giữa quãng: Từ 2 - 3 giây đó cũng là thời gian đủ để

hồi phục Phốt pho Creatin không tạo ra axit lăctic nên việc trả nợ oxy diễn ra khá nhanh Nhưng do dự trữ CP trong cơ quá ít, chỉ sau 3 - 4 lần lặp lại thì hoạt động của cơ chế Glucô phân sẽ tăng lên, còn cơ chế Phốt pho Creatin sẽ giảm đi Để khắc phục hiện tượng này ta chia tất cả bài tập thành 2 - 3 nhóm, mỗi nhóm gồm 3 - 5 lần lặp lại, thời gian nghỉ giữa các nhóm kéo dài từ 7 - 10 phút

+ Cần sử dụng hình thức nghỉ ngơi tích cực nhất là thời gian nghỉ giữa

các nhóm ngay sau khi mỗi lần lặp lại, sau đó có thể nghỉ ngơi thoải mái để cho cơ thể trở về trạng thái tương đối tĩnh ban đầu

+ Số lần lặp lại tuỳ thuộc vào trình độ tập luyện của VĐV sao cho tốc

độ không bị giảm

Để hoàn thiện cơ chế Glucô phân (tức là nâng cao khả năng yếm khí của cơ thể) cần áp dụng các bài tập có đặc điểm sau

+ Cường độ vận động (tốc độ di chuyển) xấp xỉ tối đa, tức là khoảng

cách 90 - 95 % tốc độ tối đa ở các cự ly tương ứng được sử dụng Sau một số lần lặp lại chỉ số tác động tuyệt đối có thể giảm đi một ít nhưng vẫn được coi

là xấp xỉ tốc độ tối đa trong trạng thái hiện có lúc đó của cơ thể

+ Thời một lần lặp lại có thể chia từ 20 giây đến 2 phút

+ Thời gian nghỉ ngơi được giảm dần sau mỗi lần lặp lại, giữa lần 1 và

lần 2 là từ 5 - 8 phút lần 2 và 3 là 3 - 4 phút

+ Tính chất nghỉ ngơi: Không cần nghỉ ngơi tích cực nhưng tránh trạng

thái tĩnh hoàn toàn

+ Số lần lặp lại: Trong trường hợp thời gian quãng nghỉ giảm dần

thường không quá 3 4 lần lặp lại và chia thành các nhóm, mỗi nhóm từ 15

-20 phút để thanh toán phần lớn lượng oxy

Trong quá trình rèn luyện sức bền cần chú ý thực hiện theo trình tự trước tiên phát triển khả năng hô hấp (ưa khí), sau đó khả năng Glucô phân và cuối cùng là khả năng sử dụng năng lượng do phản ứng phân huỷ Phốt pho Greatin

1.6 ý nghĩa của việc phát triển sức bền tốc độ với việc nâng cao thành tích chạy 800m

Như chúng ta đã biết: Huấn luyện sức bền nhằm nâng cao thành tích các môn điền kinh nói chung và chạy 800m nói riêng thì cần phải huấn luyện toàn diện Bởi vì các tố chất sức bền có quan hệ mật thiết khăng khít với nhau, khi sức bền chung phát triển thì tạo cơ sở cho sức bền chuyên môn đặc biệt là sức bền tốc độ phát triển

Qua nghiên cứu đánh giá thực tế, các nhà lý luận ngành điền kinh khẳng định: Việc phát triển sức bền tốc độ thực chất làm cho cơ thể thích nghi dần với LVĐ ngày càng cao, nếu như không có sức bền tốc độ tốt thì khả năng chống lại trạng thái cực điểm sẽ yếu dần dẫn đến VĐV không đạt được thành tích cao Hơn nữa việc phát triển sức bền tốc độ đòi hỏi người tập phải có sự

nỗ lực ý chí lớn, sự kiên trì, chịu đựng và chống lại sự mệt mỏi, nhàm chán,

đơn điệu của bài tập Đồng thời đòi hỏi người tập phải có sự tích luỹ, thích nghi dần và kéo dài liên tục trong thời gian dài không phải một hai ngày là

được Chính vì vậy, có thể khẳng định lại rằng trong cự ly 800m thì sức bền tốc độ là yếu tố ảnh hưởng tới thành tích VĐV

Do vậy, các bài tập huấn luyện và giảng dạy sức bền tốc độ được sử dụng phải là các bài tập có khối lượng vận động lớn và tăng lên một cách hệ thống trong từng buổi tập

Tóm lại: Trên đây là cơ sở tổng quan các vấn đề nghiên cứu, những khái

niệm và quan điểm về sức bền, những cơ sở lý luận cho đến các phương pháp huấn luyện và đặc điểm giải phẫu, tâm sinh lý lứa tuổi đã khẳng định việc nghiên cứu và ứng dụng các bài tập phát triển sức bền tốc độ cho các VĐV chạy 800m là việc có ý nghĩa quan trọng không thể thiếu trong quá trình huấn luyện và giảng dạy Từ đó, đề tài đã đi sâu nghiên cứu vấn đề này nhằm nâng cao thành tích chạy 800m

CHƯƠNG 2 NHIệM Vụ, PHƯƠNG PHáP Và Tổ CHứC NGHIÊN CứU

2.1 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu chúng tôi tiến hành giải quyết 2 nhiệm vụ sau:

- Đánh giá thực trạng công tác GDTC và việc sử dụng bài tập sức bền tốc

độ của nữ VĐV đội tuyển điền kinh trường THPT Khoái Châu - Hưng Yên

- Lựa chọn, ứng dụng và đánh giá hiệu quả bài tập phát triển sức bền tốc

độ trong chạy 800m cho nữ đội tuyển điền kinh trường THPT Khoái Châu

2.2.2 Phương pháp phỏng vấn

Phương pháp này sử dụng để thu thập thông tin qua việc đưa ra hệ thống

câu hỏi trực tiếp cho GV, HLV và gián tiếp thông qua phiếu phỏng vấn về vấn

đề mà đề tài nghiên cứu Từ đó, đưa ra được kết luận khách quan

2.2.3 Phương pháp quan sát sư phạm

Phương pháp này giúp người nghiên cứu tiếp cận được đối tượng, chúng

tôi sủ dụng phương pháp này nhằm mục đích bao quát toàn diện những ưu nhực

điểm của đối tượng nghiên cứu Việc quan sát này được tiến hành liên tục trong quá trình nghiên cứu để đánh giá diễn biến của quá trình nghiên cứu từ khi bắt

đầu đến khi kết thức nghiên cứu, nhờ đó sẽ nâng cao độ tin cậy của đề tài

2.2.4 Phương pháp kiểm tra sư phạm

Phương pháp này sử dụng để kiểm tra và đánh giá sức bền tốc độ của VĐV và đánh giá hiệu quả của hệ thống bài tập mà chúng tôi đã đưa ra bằng các test đánh giá sau:

nghiên cứu của đề tài

xx

2.3 Tổ chức nghiên cứu

2.3.1 Thời gian nghiên cứu

Thời gian Giai

2

Thu thập tài liệu có liên

quan, viết tổng quan đề

Tổng quan vấn đề Thực trạng sức bền tốc

độ của nữ đội tuyển

điền kinh trường THPT Khoái Châu

Hệ thống bài tập Kết quả của hệ thống bài tập

hội đồng

2.3.2 Địa điểm nghiên cứu

Trường Đại học sư phạm Hà Nội 2

Trường THPT Khoái Châu - Hưng Yên

2 3.3 Đối tượng nghiên cứu

Hệ thống bài tập phát triển sức bền tốc độ ở cự ly chạy 800m cho nữ đội tuyển điền kinh trường THPT Khoái Châu