Một số giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy sự phát triển của khoa học và công nghệ đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở việt nam hiện nay

Chính sách đầu tư cho hoạt động khoa học và công nghệ rất quan trọng đối với sự phát triển kinh tế, nếu có chính sách đầu tư cho khoa học và công nghệ thích hợp với kinh tế đất nước nó s

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

=====***=====

LẠI THỊ HẰNG

MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM THÚC ĐẨY SỰ PHÁT TRIỂN CỦA KHOA HỌC

VÀ CÔNG NGHỆ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CỦA

SỰ NGHIỆP CÔNG NGHIỆP HÓA,

HIỆN ĐẠI HÓA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Triết học

HÀ NỘI - 2013

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

=====***=====

LẠI THỊ HẰNG

MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM THÚC ĐẨY SỰ PHÁT TRIỂN CỦA KHOA HỌC

VÀ CÔNG NGHỆ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CỦA

SỰ NGHIỆP CÔNG NGHIỆP HÓA,

HIỆN ĐẠI HÓA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Triết học

Người hướng dẫn khoa học

TS TRẦN THỊ HỒNG LOAN

HÀ NỘI - 2013

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy giáo, cô giáo khoa Giáo dục Chính trị Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

2 đã trực tiếp giảng dạy, giúp đỡ em trong quá trình học tập và nghiên cứu

Em xin bày tỏ tình cảm trân trọng và lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo TS Trần Thị Hồng Loan- người đã trực tiếp hướng dẫn, định hướng cho em nghiên cứu đề tài, cung cấp cho em những kiến thức lý luận, thực tiễn cùng với những kinh nghiệm quý báu, nhiệt tình hướng dẫn, động viên khích lệ

em trong suốt quá trình nghiên cứu để hoàn thiện bài khóa luận của mình Khóa luận chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót, kính mong quý thầy, cô giáo, bạn bè quan tâm góp ý để khóa luận của em được hoàn thiện

Em xin chân thành cảm ơn!

Tác giả

Lại Thị Hằng

LỜI CAM ĐOAN

Em xin cam đoan những vấn đề trình bày trong khóa luận là của riêng

em Tuy nhiên, em có tham khảo ý kiến của những người đi trước, đặc biệt

là các tài liệu có liên quan tới sự hướng dẫn của TS Trần Thị Hồng Loan Khóa luận không sao chép từ một tài liệu, một công trình nghiên cứu có sẵn Nếu sai, em xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, tháng 5 năm 2013

Sinh viên

Lại Thị Hằng

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN 6

1.1 Lý luận về khoa học và công nghệ 6

1.2 Lý luận về công nghiệp hóa, hiện đại hóa 23

1.3 Vai trò của khoa học và công nghệ đối với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa 30

Chương 2 THỰC TRẠNG CỦA KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 39

2.1 Những thành tựu của việc nghiên cứu và ứng dụng khoa học và công nghệ ở Việt Nam hiện nay 39

2.2 Những hạn chế của việc nghiên cứu và ứng dụng khoa học và công nghệ ở Việt Nam hiện nay 45

Chương 3 MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM THÚC ĐẨY SỰ PHÁT TRIỂN CỦA KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CỦA SỰ NGHIỆP CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 54

3.1 Một số định hướng cơ bản nhằm thúc đẩy sự phát triển của khoa học và công nghệ ở Việt Nam hiện nay 54

3.2 Một số giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy sự phát triển của khoa học và công nghệ ở Việt Nam hiện nay 55

KẾT LUẬN 67

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 68

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nhân loại ngày nay đang chứng kiến những biến đổi to lớn trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Những biến đổi kì diệu ấy bắt nguồn từ cuộc cách mạng khoa học và công nghệ đang diễn ra vô cùng mạnh mẽ và ngày càng trở thành lực lượng sản xuất hàng đầu đối với sự phát triển mỗi quốc gia dân tộc Xu thế quốc tế hóa, toàn cầu hóa, cùng hợp tác phát triển đang diễn ra mạnh mẽ ở tất cả các quốc gia trong đó có Việt Nam

Việt Nam đi lên CNXH từ một nền kinh tế có điểm xuất phát thấp Do

đó, muốn phát triển kinh tế nhanh và bền vững chúng ta phải thực hiện CNH, HĐH Đối với nước ta CNH, HĐH không chỉ là quá trình mang tính tất yếu mà còn là một đòi hỏi bức thiết để phát triển kinh tế, đưa nước ta từ một nước nghèo nàn, lạc hậu trở thành một nước công nghiệp có cơ sở vật chất- kĩ thuật hiện đại bằng chính sách “đi tắt đón đầu”, ứng dụng những thành tựu mới nhất của khoa học và công nghệ Chỉ có ứng dụng khoa học

và công nghệ hiện đại vào sản xuất thì kinh tế Việt Nam mới có bước phát triển thần kì, đưa kinh tế đi lên ngang hàng với các nước trong khu vực và thế giới

Nhận thức rõ tầm quan trọng của KH&CN, Đảng ta qua các kì Đại hội

đã đưa ra những chủ trương, đường lối đề cao vai trò của KH&CN

Hội nghị Trung ương 2 (khóa VIII - 12/1996) nhấn mạnh “cùng với giáo dục - đào tạo, khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, là động lực phát triển kinh tế, xã hội, là điều kiện cần thiết để giữ vững độc lập dân tộc và xây dựng thành công CNXH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước bằng và dựa vào KH&CN”[8,tr.728]

Đến Đại hội lần thứ IX và Hội nghị Trung ương 6 khóa IX xác định

“KH&CN cùng với giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là nền tảng,

là động lực thúc đẩy CNH, HĐH đất nước”[9,tr.19]

Tại Đại hội toàn quốc lần thứ X (2006) Đảng ta đã xác định “Mục tiêu phấn đấu đến năm 2020 năng lực khoa học và công nghệ nước ta đạt trình độ các nước tiên tiến trong khu vực trên một số lĩnh vực kinh tế trọng điểm” [10,tr.19]

Ý nghĩa và vai trò của KH&CN trong phát triển kinh tế xã hội này nay

ở nước ta và trên thế giới đã được thừa nhận và khẳng định trong chiến lược phát triển kinh tế- xã hội ở nước ta Đảng và Nhà nước ta đã xác định KH&CN là động lực của công cuộc CNH, HĐH đất nước Nhưng việc thừa nhận KH&CN như là một yếu tố nội tại, cấu thành trong nỗ lực phát triển kinh tế- xã hội và quan trọng hơn là việc đưa ra những định hướng và giải pháp nhằm thúc đẩy sự phát triển của KH&CN đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH hiện nay ở Việt Nam vẫn còn nhiều vấn đề bất cập cần phải giải quyết Điều đó được thể hiện ở thực trạng KH&CN ở nước ta hiện nay vẫn còn “nằm ngoài”, chưa thâm nhập, hòa nhập thực sự vào sản xuất kinh doanh Sự đóng góp của KH&CN vào tốc độ tăng trưởng kinh tế của đất nước vẫn còn khiêm tốn chưa tương xứng với tiềm năng và vai trò của

nó Sự quan tâm, đầu tư của Nhà nước cho phát triển hoạt động KH&CN mới chỉ dừng lại ở tính chất “sự nghiệp”, chưa phải là đầu tư cho phát triển lâu bền Thậm chí có nơi có sự căng thẳng về vốn đầu tư cho KH&CN do nằm trong khoản mục bị cắt giảm hoặc trì hoãn.Thách thức lớn nhất trong phát triển kinh tế - xã hội của nước ta hiện nay là sự yếu kém về chất lượng tăng trưởng, hiệu quả và sức cạnh tranh thấp của nền kinh tế, dẫn đến nguy

cơ kéo dài tình trạng tụt hậu của nước ta so với các nước trong khu vực và khó có thể thực hiện được mục tiêu CNH, HĐH Điều này đòi hỏi KH&CN

phải góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội

của đất nước Vì vậy, em chọn đề tài “Một số giải pháp chủ yếu nhằm thúc

đẩy sự phát triển của khoa học và công nghệ đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài nghiên cứu của mình với mong

muốn đi sâu tìm hiểu khoa học và công nghệ, về thực trạng của nó, đồng thời, đưa ra những giải pháp chủ yếu phát triển KH&CN nhằm góp phần vào

sự nghiệp CNH, HĐH đất nước trong giai đoạn hiện nay

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Khoa học và công nghệ là vấn đề rộng lớn và được nhiều tác giả nghiên cứu đề cập đến trên nhiều phương diện, góc độ khác nhau nhất là trong giai đoạn hiện nay Đặc biệt, với sự phát triển như vũ bão của khoa học thì vấn

đề này ngày càng được nhiều học giả quan tâm, nghiên cứu hơn Nhìn chung các công trình nghiên cứu chủ yếu đề cập đến những mặt, những lĩnh vực riêng của hoạt động KH&CN như:

- Luận án tiến sĩ của Phạm văn Quý với đề tài nghiên cứu là: các giải pháp chủ yếu nhằm phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ phục vụ

sự nghiệp CNH, HĐH

- Khi bàn về mối quan hệ giữa phát triển KH&CN với phát triển kinh tế-xã hôi, Tiến sĩ Danh Sơn nghiên cứu và cho ra đời tác phẩm: quan hệ giữa phát triển khoa học và công nghệ với phát triển kinh tế-xã hội trong công nghiệp hóa và hiện đại hóa ở Việt Nam

- Giáo sư Đặng Hữu với tác phẩm: Khoa học và công nghệ với sự phát triển kinh tế-xã hội

Ngoài ra, còn nhiều công trình nghiên cứu khác như: phát triển thị trường khoa học và công nghệ hay các giải pháp tài chính nhằm phát triển KH&CN ở Việt Nam, Bên cạnh đó, không ít tác giả đề cập đến vị trí, vai

trò của khoa học và công nghệ đối với sự phát triển kinh tế trong giai đoạn hiện nay

Tuy nhiên, về khía cạnh đưa ra những giải pháp nhằm thúc đẩy sự phát triển của KH&CN đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước có rất

ít học giả nghiên cứu KH&CN là vấn đề luôn luôn phát triển, đổi mới vì vậy,

còn rất nhiều khía cạnh cần được quan tâm và giải quyết Do đó, đề tài “Một

số giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy sự phát triển của khoa học và công nghệ đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay” sẽ góp phần nghiên cứu rõ hơn về KH&CN và từ đó đề ra các giải

pháp hữu ích cho sự phát triển của khoa học và công nghệ ở Việt Nam hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu về những giải pháp nhằm thúc đẩy sự phát triển của khoa học và công nghệ đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH ở Việt Nam

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu về những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển khoa học

và công nghệ đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH ở Việt Nam trong giai đoạn từ năm 1990 đến nay

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

4.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu về KH&CN ở nước ta trong thời kì đất nước đang đẩy mạnh CNH, HĐH nhằm làm sáng tỏ những nhận thức và tầm quan trọng của KH&CN; dựa trên cơ sở đó, đưa ra những định hướng, giải pháp nhằm thúc đẩy sự phát triển của KH&CN đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước trong giai đoạn hiện nay

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện được mục đích trên, cần giải quyết những nhiệm vụ chủ yếu sau:

- Khái quát những lý luận cơ bản về KH&CN và CNH, HĐH

- Phân tích thực trạng của KH&CN trong quá trình CNH, HĐH ở nước ta

- Đưa ra một số định hướng và giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy sự phát triển của KH&CN phục vụ cho sự nghiệp CNH, HĐH ở nước ta hiện nay

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện trên cơ sở vận dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin như: phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, kết hợp logic với lịch sử, phân tích và tổng hợp

để xây dựng những luận cứ cho từng vấn đề, kết hợp phương pháp so sánh điều tra để khái quát những luận điểm có căn cứ lý luận và thực tiễn

6 Đóng góp của đề tài

Đề tài nghiên cứu cho chúng ta hiểu rõ hơn về khoa học và công nghệ,

về tầm quan trọng của nó trong nền kinh tế xã hội nhất là trong giai đoạn cả nước đang tiến hành CNH, HĐH Từ đó, giúp chúng ta hiểu rõ hơn những chủ trương chính sách, những định hướng cũng như giải pháp phát triển KH&CN của Đảng và Nhà nước để thúc đẩy quá trình CNH, HĐH ở nước

ta

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các chữ cái viết tắt, danh mục tài liệu tham khảo khóa luận gồm 3 chương và 7 tiết

Chương 1 MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN 1.1 Lý luận về khoa học và công nghệ

1.1.1 Khái niệm khoa học và công nghệ

* Khái niệm khoa học

Theo các tác giả “Từ điển triết học giản yếu” khoa học được định nghĩa

là “hệ thống tri thức gồm những quy luật về tự nhiên, xã hội và tư duy, được tích lũy trong quá trình nhận thức trên cơ sở thực tiễn được thể hiện bằng những khái niệm, phán đoán, học thuyết”[17, tr.229]

Trước đây, khoa học được xem là một hình thức của tư duy, là hệ thống kiến thức đã được khái quát hóa, được hình thành qua quá trình phát triển của lịch sử và thực tiễn kiểm nghiệm

Ngày nay, khoa học có nhiều chức năng mới trong đó có chức năng nhận thức các quy luật khách quan của tự nhiên, xã hội và tư duy Hơn thế, vấn đề không chỉ là nhận thức mà phải sử dụng các quy luật đó vào sản xuất

và đời sống Do vậy, khoa học được hiểu như sau:

- Khoa học là hệ thống tri thức về các sự vật, hiện tượng, quy luật của

tự nhiên, xã hội và tư duy Đây là những tri thức khoa học được thể hiện dưới dạng lý thuyết, định lý, định luât, nguyên tắc

- Khoa học là một hoạt động xã hội nhằm nghiên cứu phát triển các quy luật khách quan- một loại hình xã hội đặc biệt nhằm đạt tới những hiểu biết mới và tận dụng những hiểu biết đó vào sản xuất đời sống trong những điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội nhất định

Dưới góc độ này, khái niệm khoa học được hiểu theo nghĩa chung là một lĩnh vực hoạt động của con người nhằm khám phá những điều bí ẩn trong đời sống thực tiễn, trong đó các hiện tượng về quá trình của thế giới hiện thực cũng là đối tượng nghiên cứu của khoa học

Từ những nhận thức về khái niệm “ khoa học” khác nhau có thể phân chia khoa học thành các loại theo những mục đích hoạt động khác nhau Tuy nhiên việc phân chia các loại khoa học cũng chỉ có ý nghĩa tương đối vì giữa chúng có sự giáp ranh, đan xen lẫn nhau cả về lý luận và thực tiễn

F Ăngghen là người đầu tiên phân loại khoa học xuất phát từ các quy luật của vận động

- Vận động cơ học có ngành khoa học về cơ học

-Vân động vật lý có ngành khoa học về vật lý học

-Vận động hóa học có ngành khoa học về hóa học

-Vận động sinh học có ngành khoa học về sinh học

-Vận động xã hội có ngành khoa học về xã hội học

Hiện nay người ta thường sử dụng cách phân loại khoa học theo quan điểm của tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục liên hợp quốc (UNESCO) với 5 nhóm ngành: Khoa học tự nhiên; Khoa học kĩ thuật; Khoa học nông nghiệp; Khoa học y học; Khoa học xã hội

Đảng ta xác định các lĩnh vực khoa học và công nghệ bao gồm: Khoa học xã hội và nhân văn, Khoa học tự nhiên, Khoa học kĩ thuật và công nghệ

* Khái niệm công nghệ

Trước đây người ta chưa sử dụng thuật ngữ “công nghệ” mà chỉ sử dụng thuật ngữ “kĩ thuật” Do đó chưa có khái niệm về công nghệ

Trong quá trình phát triển, khái niệm công nghệ được bổ sung và ngày càng hoàn thiện hơn Ngày nay người ta cho rằng công nghệ là tập hợp những hiểu biết hướng vào cải tạo tự nhiên phục vụ các nhu cầu của con người Nói một cách cụ thể hơn, công nghệ được coi là phương tiện, công cụ

để biến đổi tự nhiên thành thế giới do con người tạo ra

Do vậy, “Công nghệ là tập hợp các phương pháp quy trình kĩ năng, bí quyết công cụ, phương tiện dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm” [13, tr.8]

Khái niệm công nghệ đầy đủ bao gồm 2 bộ phận: phần cứng và phần mềm

- Phần cứng: là các trang thiết bị bao gồm máy móc, khí cụ, nhà xưởng

và các phương tiện kiểm tra đo lường, tính toán, thí nghiệm

- Phần mềm gồm: thành phần con người, thành phần thông tin và thành phần tổ chức quản lý

Trong thực tiễn, bất kì quá trình sản xuất nào cũng phải đảm bảo 2 thành phần, trên mỗi thành phần lại đảm nhiệm những chức năng nhất định: Thành phần trang thiết bị được coi là xương sống cốt lõi của quá trình hoạt động nhưng nó lại do con người lắp đặt và vận hành Thành phần con người được coi là yếu tố, chìa khóa của hoạt động sản xuất, nhưng lại phải hoạt động theo các hướng dẫn do thành phần thông tin cung cấp Thành phần thông tin là cơ sở hướng dẫn người lao động vận hành các máy móc thiết bị và đưa ra các quyết định Thành phần tổ chức có nhiệm vụ liên kết các thành phần trên, động viên người lao động nâng cao hiệu quả sản xuất

Sự kết hợp chặt chẽ những thành phần trên đây là điều kiện cơ bản đảm bảo cho công nghệ được hoạt động sản xuất đạt hiệu quả cao

1.1.2 Những nội dung chủ yếu của khoa học và công nghệ

Thế giới đã trải qua hai cuộc cách mạng khoa học Cuộc cách mạng khoa học lần thứ nhất gọi là cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật diễn ra đầu tiên ở nước Anh vào 30 năm cuối thế kỉ XVIII và hoàn thành vào những năm 50 đầu thế kỉ XX với nội dung chủ yếu là cơ khí hóa, thay thế lao động thủ công bằng lao động sử dụng máy móc Cuộc cách mạng khoa học lần hai còn gọi là cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, xuất hiện vào những năm 50 của thế kỉ XX Cuộc cách mạng KH&CN hiện đại đã tạo nên

sự thay đổi to lớn trên nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế, chính trị và xã hội Cụ thể là:

- Về tự động hóa: Sử dụng ngày càng nhiều máy tự động quá trình, máy công cụ điều khiển bằng số, rôbốt

Tự động hóa là một quá trình trong sự phát triển sản xuất mà các chức năng điều khiển và kiểm tra do máy móc và thiết bị tự động điều khiển, nhờ

tự động hóa quá trình sản xuất diễn ra nhanh và cho ra đời chất lượng sản phẩm cao

Trong công nghệ về tự động hóa đây được coi là một trong những thành tựu quan trọng trong cuộc cách mạng, trong sự phát triển của nền công nghiệp đã sử dụng hệ thống dây truyền sản xuất làm việc trên phương diện

tự động hóa Nó thay thế được nhiều lao động chân tay làm cho năng suất lao động tăng của cải làm ra nhiều hơn và độ chính xác cao hơn Trong những nhà máy, xí nghiệp thì hệ thống các dây truyền sản xuất, máy công cụ điều khiển được ứng dụng ngày càng nhiều là một trong những điều kiện tồn tại và của doanh nghiệp nói riêng và kinh tế quốc gia nói chung

Đặc biệt việc nghiên cứu và sản xuất ra rôbốt là một phát minh lớn của loài người, sản xuất chế tạo ra rôbốt thay thế những công việc giúp ích cho con người, nhất là những công việc đòi hòi độ chính xác cao, hay trong môi trường nguy hiểm con người không thể vào được giờ đã có rôbốt thay thế như: trong lò sản xuất vũ khí hạt nhân, sản xuất các vi mạch điện tử…

-Về năng lượng: ngoài những dạng năng lượng truyền thống là nhiệt điện, thủy điện, ngày nay đã và đang chuyển sang lấy dạng năng lượng nguyên tử là chủ yếu và các dạng năng lượng “sạch” như năng lượng mặt trời,

Ngày nay năng lượng nguyên tử đang phát triển mạnh, công nghệ không ngừng hoàn thiện, đảm bảo an toàn cao nhất và sạch nhất, và trên thế giới đã

có những nhà máy nguyên tử xây dựng ngay bên cạnh bãi biển du lịch Đặc biệt hiện nay đang cho xây dựng thử nghiệm một nhà máy điện nguyên tử theo công nghệ mới “khuyếch đại năng lượng” của Carlo Rubbia, nhà vật lý học nghiên cứu tại CERN đã được giải thưởng Nobel Công nghệ này rất an toàn, đảm bảo không xảy ra các các vụ nổ, nguyên liệu được tận dụng người ta cho rằng khoảng mười lăm năm nữa sẽ được ứng dụng rộng rãi, đó sẽ là thế hệ năng lượng hạt nhân mới, rất an toàn và không tác hại với môi trường Nguồn năng lượng mặt trời được coi là nguồn năng lượng vô tận và sạch nhất, do đó

ngày nay nguồn năng lượng đó đang được ứng dụng và sử dụng rộng rãi phục

vụ cho nhu cầu của con người

- Về vật liệu mới: chỉ chưa đầy 40 năm trở lại đây các vật liệu mới đã xuất hiện với nhiều chủng loại rất phong phú và có nhiều tính chất đặc biệt

và vật liệu tự nhiên không có được như: vật liệu tổng hợp, gốm zincôn hoặc cácbuasilích chịu nhiệt cao,

Trong công nghệ vật liệu mới nổi bật là vật liệu composit Vật liệu composit gồm nhiều loại vật liệu khác nhau tổ hợp lại để có thể tạo ra nhiều vật liệu theo ý muốn của con người, có sức chịu lực, sức chịu nhiệt, chịu ăn mòn, chịu lão hóa,…phù hợp các điều kiện khác nhau Trong kết cấu công trình, trong chế tạo máy có thể bố trí vật liệu sao cho phát huy hết khả năng của chúng Vật liệu composit rất đa dạng gồm các vật liệu nền, các loại cốt sợi khác nhau đang sử dụng rộng rãi trong các ngành chế tạo máy, kĩ thuật quốc phòng, hàng không, vũ trụ, các ngành kĩ thuật cao đang có xu thế phát triển mạnh

Đáng chú ý nhất là công nghệ nanô, một nanomet là một phần triệu milimet Đây cũng là công nghệ phân tử-một công nghệ đầy hứa hẹn, công nghệ đột phá cho thời đại kĩ thuật mới Trong phòng thí nghiệm người ta đã làm ra được những “ống cacbon” đường kính chỉ khoảng một vài trăm nanomet nghĩa là vào khoảng 0,1-0,2 micromet, thành của nó dày khoảng mấy chục nanomet Từ những ống cacbon đó có thể tạo ra một vật liệu mới

so với thép nhẹ hơn 7 lần, cường độ chịu lực lớn hơn thép 400 trăm lần Trong tương lai không xa loại vật liệu này sẽ được sử dụng rộng rãi, trước hết là trong các ngành chế tạo máy cho những bộ phận đòi hỏi chịu lực rất cao và sẽ đi tới những máy móc tí hon, những robot, máy tính tí hon, thậm chí không nhìn thấy Vật liệu này sẽ mở ra một triển vọng rất to lớn cho các ngành công nghiệp công nghệ cao, cho tự động hóa các quá trình sản xuất,

các quá trình điều khiển khác Không những thế công nghệ nano đang được nghiên cứu để ứng dụng trong rất nhiều lĩnh vực khác nhau kể cả trong y sinh học

- Về công nghệ sinh học: là sản phẩm kết hợp của khoa học về sự sống

và khoa học kĩ thuật hiện đại như: vi sinh học, di truyền hoc, hóa học, sinh học,…được ứng dụng ngày càng nhiều trong công nghiệp, nông nghiệp, y tế,hóa chất, bảo vệ môi trường như công nghệ vi sinh, kỹ thuật cuzin, kỹ thuật gen và nuôi cấy tế bào

Trong các công nghệ sinh học, nổi bật là công nghệ gen, công nghệ tế bào, công nghệ vi sinh chúng đã cho phép con người tạo được các loại “thần dược” chữa trị các bệnh hiểm nghèo, kéo dài tuổi thọ, tạo được các giống cây trồng vật nuôi có năng suất chất lượng cao theo ý muốn con người Một cách mạng xanh mới đang diễn ra, trong khoảng 5 đến 7 năm tới các giống lúa có năng suất trên 15 tấn/ha sẽ được áp dụng rộng rãi Sau khi con cừu Dolly ra đời bằng phương pháp cloning, đã có nhiều con cừu khác, rồi nhiều vật nuôi khác ra đời bằng cloning

Về nghiên cứu bộ gen con người, trước đây người ta ước lượng vào khoảng năm 2006 rồi sau đó là 2003 toàn bộ gen con người với khoảng 80-

100 nghìn gen sẽ được nhận biết và lập được bản đồ gen Thế nhưng ngày 26/6/2000, bản đồ gen con người đã được công bố là cơ bản hoàn thành: đã đọc được 3,23 tỉ trong 3,5 tỉ nucleotide, ngày 12/2/2001 đã công bố bản đồ chi tiết bộ gen con người [12, tr.78] Thành tựu nghiên cứu về gen con người mang một ý nghĩa hết sức to lớn, là tiền đề cho cuộc cách mạng y dược học mới Kỷ nguyên của sinh học gen đã bắt đầu, sinh học và sinh học phân tử sẽ trở thành ngành khoa học lớn ở thế kỉ XXI Khi chúng ta đã nhận biết được bản đồ gen của con người thì chúng ta sẽ hiểu được cơ chế sự sống, tình trạng sức khỏe con người và những gì xảy ra đối với từng con người, từ đó có thể

chữa trị được những bệnh tật hiểm nghèo, khắc phục được những khiếm khuyết trong từng con người từ đó bệnh tật được chữa trị, tuổi thọ được kéo dài

- Về điện tử và tin học: đây là lĩnh vực vô cùng rộng lớn, hấp dẫn đang được loài người đặc biệt quan tâm, nhất là lĩnh vực máy tính diễn ra theo bốn hướng: nhanh (máy siêu tính), nhỏ (vi tính), máy tính có xử lý kiến thức (trí tuệ nhân tạo), máy tính nói từ xa (viễn tin học)

Đặc biệt KH&CN nghiên cứu và chế tạo các thiết bị máy móc cho việc bay vào vũ trụ như: vệ tinh nhân tạo, phi thuyền trở người,… bao gồm việc

sử dụng các lĩnh vực nghiên cứu khoa học phục vụ việc bay vào vũ trụ như khí tượng, khoa học về đời sống

Kĩ thuật điện tử là một ngành hạt nhân có tính chất quyết định của cuộc cách mạng KH&CN, là ngành phát triển nhanh nhất ứng dụng rộng rãi nhất trong số các ngành KH&CN mới nổi lên Thành tựu nổi bật nhất của kĩ thuật điện tử biểu hiện ở việc phát minh và áp dụng máy vi tính điện tử Nhờ có kĩ thuật vi điện tử, máy tính điện tử đã phát triển hết sức nhanh chóng và ngày càng hiện đại: từ máy tính thế hệ bóng điện tử, bóng bán dẫn vi mạch điện

tử

Công nghệ thông tin giữ vai trò quan trọng trong mọi hoạt động của con người, trở thành nhu cầu thiết yếu của con người, là một trong những tài nguyên quan trọng nhất của xã hội Trong tất cả các lĩnh vực từ sản xuất đến quản lý điều hành, cho đến đời sống xã hội đều phải có thông tin, lĩnh vực nào thiếu thông tin thì lĩnh vực đó đều không phát triển được Ngày nay thông tin đang bùng nổ, người ta bắt đầu nói tới cuộc cách mạng thông tin ở những nước phát triển là một trong những hoạt động sôi động nhất

Công nghệ thông tin là hệ thống thần kinh của xã hội hiện đại Không

có sự phát triển của công nghệ thông tin sẽ không có sự truyền bá và sử

dụng hàng nghìn hàng vạn thông tin trong xã hội hiện đại Công nghệ thông tin kết hợp với công nghệ vi điện tử và các ngành KH&CN khác như: công nghệ vi song, thông tin vệ tinh, thông tin di động,… làm cho việc chuyển thông tin không những có dung lượng lớn, chất lượng tốt, diện phủ sóng rộng, nhanh chóng linh hoạt, an toàn đáng tin cậy, với rất nhiều hình thức và chức năng mới như: máy fax, điện thoại truyền hình, điện thoại phiên dịch…mà còn được đổi mới từng ngày từng giờ

Trong nghiên cứu khoa học nhờ tự động hóa xử lý thông tin, nhờ mô hình hóa các vấn đề được giải quyết, kết luận nhanh, dẫn tới nhiều phát hiện mới, nhiều thành tựu khoa học kỳ diệu: giải mã bộ gen con người được hoàn thành sớm hơn dự kiền nhiều năm cũng một phần quan trọng là nhờ vào công nghệ thông tin, không có lĩnh vực khoa học nào mà không dựa vào công nghệ thông tin mà phát triển nhanh được

Trong đời sống hàng ngày cũng vậy khối lượng đồ sộ thông tin thương mại, thông tin kinh tế, văn hóa, xã hội, được xử lý nhanh cung cấp cho con người nhiều tri thức mới Hiện nay công nghệ thông tin đang chuyển sang giai đoạn “thông tin thông minh”, hệ thống máy tính tích lũy được một khối lượng rất lớn thông tin và tri thức, có khả năng xử lý rất lớn máy tính

và mạng máy tính ngày nay đang trợ giúp đắc lực cho con người nâng cao tri thức, phát triển khẳ năng sáng tạo, giúp con người thông minh hơn Nếu cơ khí giúp con người trong lao động chân tay thì máy tính lại giúp con người trong lao động trí óc, làm tăng khả năng lao động trí óc cho con người Chính vì vậy công nghệ thông tin được coi là một trong những nhân tố quyết định nhất đối với sự phát triển kinh tế của quốc gia

Vào giữa những năm 80 của thế kỉ XX, cuộc cách mạng KH&CN hiện đại chuyển sang giai đoạn mới- giai đoạn đã và đang có nhiều quan điểm khác nhau khi đặt tên gọi cho nó Có người cho rằng, đó là giai đoạn công

nghiệp siêu dẫn, có ý kiến cho rằng đó là giai đoạn vi điện tử, ý kiến khác lại cho là giai đoạn tin học hóa, các nhà tương lai học gọi là giai đoạn văn minh trí tuệ, và theo họ nền văn minh này diễn ra sau nền văn minh nông nghiệp

và nền văn minh công nghiệp

Mặc dù vậy, KH&CN có những đặc trưng cơ bản sau:

Một là, KH&CN đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp bao gồm cả khoa học tự nhiên, khoa học xã hội- nhân văn,… do con người tạo ra và thông qua con người tác động trở lại đời sống kinh tế- xã hội Vì vậy, nó đòi hỏi cần phải có chính sách đầu tư cho khoa học và công nghệ một cách thích ứng Chính sách đầu tư cho hoạt động khoa học và công nghệ rất quan trọng đối với sự phát triển kinh tế, nếu có chính sách đầu tư cho khoa học và công nghệ thích hợp với kinh tế đất nước nó sẽ tạo động lực thúc đẩy nhanh,mạnh

mẽ đến tất cả mọi mặt của nền kinh tế xã hội, ngược lại nếu chính sách khoa học và công nghệ không phù hợp sẽ tao ra việc kìm hãm sự vận dụng khoa học vào sản xuất từ đó kìm hãm sự phát triển kinh tế, nền kinh tế dễ rơi vào lạc hậu không phát triển được

Hai là, thời gian cho một phát minh mới của KH&CN ra đời thay thế cho

phát minh cũ có xu hướng rút ngắn lại và phạm vi ứng dụng vào sản xuất và đời sống ngày càng mở rộng Vì vậy, đòi hỏi cần được kết hợp chặt chẽ giữa chiến lược KH&CN với chiến lược kinh tế xã hội

Ngày nay, khoa học và công nghệ đang biến đổi nhanh chóng không những thay đổi từng ngày, từng giờ mà còn từng phút từng giây, những sản phẩm công nghệ mới tiên tiến ra đời nhanh chóng, khoảng cách giữa công nghệ cũ với công nghệ mới ngày càng được rút ngắn Trong công tác xây dựng Đảng trong thời kì đẩy mạnh CNH,HĐH đất nước cũng đã nhấn mạnh

“Đây là thời kì thứ ba của cuộc cách mạng KH&CN hiện đại Đặc điểm nổi bật nhất của KH&CN trong thời kì này là phát triển với tốc độ nhanh, và

ngày càng nhanh hơn nữa với các bước tiến nhảy vọt về công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu, công nghệ năng lượng, công nghệ thông tin, trong đó mũi nhọn là công nghệ thông tin có tác động trực tiếp thúc đẩy hình thành nền kinh tế tri thức và lôi kéo các ngành công nghệ khác tạo ra biến đổi to lớn và nhanh chóng không những trong đời sống kinh tế-kỹ thuật, mà còn cả trong các lĩnh vực văn hóa, xã hội, nhân văn, môi trường Nó tạo điều kiện cho cơ chế kinh tế chuyển dịch nhanh, lợi thế của các quốc gia không ngừng biến đổi, chu trình luôn chuyển vốn và thay đổi công nghệ, sản phẩm ngày càng rút ngắn, đòi hỏi các quốc gia cũng như các doanh nghiệp phải rất nhanh nhạy, chủ động thích ứng để có thể hoàn toàn làm chủ nếu không sẽ

bỏ qua cơ hội tụt hậu ngày càng xa hơn, đặc biệt đòi hòi chiến lược phát triển kinh tế- xã hội phải phù hợp với phát triển KH&CN đảm bảo cho nền kinh tế phát triển bền vững” [14, tr.18-19]

Chính vì vậy, nó đòi hỏi việc phát triển kinh tế- xã hội đang đứng trước những thách thức lớn đó chính là: phải kết hợp chặt chẽ chiến lược phát triển kinh tế - xã hội với chiến lược phát triển khoa học và công nghệ Nghĩa là khi đưa ra những chủ trương chính sách phát triển nền kinh tế xã hội phải đi đôi với nó là chủ trương phát triển khoa học và công nghệ, một nền kinh tế muốn phát triển cao theo hướng hiện đại hóa thì không thể không ứng dụng công nghệ hiện đại vào sản xuất Ngược lại nếu chỉ chú trọng dừng lại ở việc đưa ra những chủ trương phát triển kinh tế xã hội mà không đầu tư khoa học và công nghệ vào sản xuất thì không những không phát triển được kinh tế mà con gây mất thời gian, lãng phí tiền của mà không đem lại hiệu quả gì Do đó, cần phải có sự năng động trong việc gắn kết chặt chẽ giữa chiến lược phát triển kinh tế với chiến lược phát triển khoa học

và công nghệ để đem lại hiệu quả cao nhất trong sự phát triển nền kinh tế của mỗi quốc gia

Trong giai đoạn hiện nay KH&CN luôn luôn gắn bó chặt chẽ với nhau: khoa học là tiền đề trực tiếp của công nghệ và công nghệ lại là kết quả trực tiếp của khoa học, chúng bổ sung tác động qua lại lẫn nhau từng bước làm thay đổi sâu sắc phương thức lao động của con người, đưa nhân loại sang một thời kì mới với sự phát triển vượt bậc, nhanh chóng chưa từng có trong lịch sử nhân loại

1.1.3 Những nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến sự phát triển của khoa học và công nghệ

Sự phát triển của khoa học và công nghệ chịu ảnh hưởng của rất nhiều nhân tố trong đó nổi bật những nhân tố chủ yếu sau:

1.1.3.1.Sự phát triển của kinh tế -xã hội

Để phát triển khoa học cần phải tạo dựng được những điều kiện cần thiết cho sự phát triển KH&CN Việc xác định những phương hướng đúng cho sự phát triển KH&CN là cần thiết nhưng chưa đủ, KH&CN chỉ phát triển khi được đảm bảo những điều kiện kinh tế xã hội cần thiết, do vậy những điều kiện kinh tế xã hội có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển KH&CN nước ta

Bản thân KH&CN thuộc lĩnh vực ý thức xã hội Dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin: ý thức xã hội do tồn tại xã hội quyết định Tồn tại

xã hội được hiểu là toàn bộ sinh hoạt vật chất và những điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội Do đó ở mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau thì điều kiện sinh hoạt vật chất mỗi thời cũng khác nhau Tồn tại xã hội quyết định ý thức

xã hội, ý thức xã hội phụ thuộc vào tồn tại xã hội Mỗi khi tồn tại xã hội biến đổi thì ý thức xã hội cũng phải thay đổi theo Do vậy, bản thân KH&CN chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của sự phát triển nền kinh tế xã hội Nếu trước kia khi lực lượng sản xuất chưa phát triển thì KH&CN vẫn chưa được chú trọng và quan tâm, này nay khi điều kiện kinh tế thay đổi, lực lượng sản xuất phát triển và KH&CN dần trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp thì KH&CN là một trong những mối quan tâm và nhân tố hàng đầu quyết định thành bại của quốc gia

Vì vậy, đối với Việt Nam nhận thức được nền kinh tế trong nước cũng như những biến đổi xu thế phát triển của thời đại tại Đại hôi VI năm 1986 chúng ta tiến hành đổi mới đồng bộ và toàn diện trên tất cả các lĩnh vực, tiến hành mở cửa giao lưu hợp tác với tất cả các nước, chuyển từ “đối đầu sang đối thoại” nhằm kế thừa chọn lọc và phát huy những thành tựu, công nghệ hiện đại tiên tiến vào phát triển kinh tế, hiện đại hóa đất nước Đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển KH&CN

Nhận thức rõ vai trò to lớn của KH&CN trong sự nghiệp phát triển kinh

tế xã hội, xây dựng và bảo vệ tổ quốc Đảng ta trong cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội đã khẳng định: “các chiến lược khoa học và công nghệ phải nhằm vào mục tiêu công nghiệp hóa, hiện

đại hóa theo hướng hiện đại, vươn lên trình độ tiên tiến của thế giới Sử dụng có hiệu quả và tăng nhanh tiềm lực khoa học và công nghệ của đất nước, phát triển đồng bộ khoa học xã hội, khoa học tự nhiên, khoa học kĩ thuật đi đôi với phát triển giáo dục văn hóa và nâng cao dân trí” [4, tr.13] Hay trong văn kiện Đại hội XI cũng nêu rõ “Đổi mới căn bản cơ chế sử dụng kinh phí Nhà nước, xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá kết quả các chương trình, đề tài KH&CN theo hướng phục vụ thiết thực mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội, lấy hiệu quả ứng dụng làm thước đo chủ yếu đánh giá chất lượng công trình Thực hiện đồng bộ chính sách đào tạo, thu hút trọng dụng đãi ngộ xứng đáng nhân tài khoa học, công nghệ” [10, tr.123]

Có thể nói, kinh tế-xã hội là một trong những nhân tố ảnh hưởng rất mạnh mẽ đến việc phát triển khoa học và công nghệ nước ta, việc phát triển giữa kinh tế- xã hội với phát triển khoa học và công nghệ là hai lĩnh vực có mối quan hệ chặt chẽ với nhau được thể hiện:

Một mặt, để phát triển kinh tế-xã hội, thực hiện công nghiệp hóa đất nước trước tiên phải cải tiến công cụ lao động, hiện đại hóa tranh thiết bị xây dựng được một nền kinh tế hiện đại phát triển thì đỏi hỏi phải chú trọng việc nghiên cứu phát triển khoa học và công nghệ, đẩy mạnh việc ứng dụng những thành tựu khoa học và công nghệ tiên tiến vào trong sản xuất, đẩy nhanh tiến độ sản xuất, tăng năng suất lao động

Mặt khác, khi kinh tế-xã hội phát triển nó sẽ ngày càng thúc đẩy tăng cường nghiên cứu và ứng dụng những công nghệ hiện đại tiên tiến vào phát triển nền kinh tế từ đó KH&CN ngày càng được phát triển phục vụ đắc lực cho phát triển kinh tế làm cho hiệu quả và năng suất lao động tăng và ngày càng tạo đà cho kinh tế phát triển, đời sống nhân dân ngày càng được cải tiện và nâng cao

1.1.3.2 Điều kiện cơ sở vật chất-kĩ thuật phục vụ cho việc nghiên cứu và ứng dụng khoa học và công nghệ

Trong một nền kinh tế-xã hội, bất kì một phương thức sản xuất nào cũng vậy, muốn tồn tại và phát triển đều phải dựa trên nền tảng cơ sở vật chất-kĩ thuật nhất định Chủ nghĩa Mác-Lênin đã khẳng định rằng: muốn chuyển một nền kinh tế từ nền sản xuất nhỏ sang một nền sản xuất lớn đòi hỏi phải có một cơ sở vật chất - kĩ thuật đủ mạnh

Nước ta quá độ đi lên CNXH từ một nước nông nghiệp lạc hậu, cơ sở vật chất-kĩ thuật thấp kém, do dó muốn đẩy mạnh kinh tế-xã hội phát triển nhanh theo hướng hiện đại, chỉ có duy nhất một cách đó chính là áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ tiên tiến, hiện đại vào sản xuất Tuy nhiên, để khoa học và công nghệ có thể phát triển được cần phải tạo dựng được những tiền đề cần thiết cho khoa học và công nghệ phát triển, khoa học và công nghệ chỉ có thể phát triển được khi được đảm bảo những điều kiện cơ sở vật chất-kĩ thuật phục vụ cho việc nghiên cứu và ứng dụng khoa học và công nghệ Cơ sở vật chất-kĩ thuật ở đây được hiểu chính là toàn bộ điều kiện vật chất như nhà xưởng, máy móc, trang thiết bị,… Vậy chúng ta phải xây dựng được hệ thống nhà xưởng, máy móc, trang thiết bị hiện đại phục vụ cho quá trình nghiên cứu và ứng dụng khoa học và công nghệ Bởi lẽ, nếu muốn nghiên cứu khoa học mà những điều kiện vật chất thiếu thốn máy móc, trang thiết bị lạc hậu hoặc không có thì không thể nghiên cứu khoa học được, mặt khác nghiên cứu phải đi đôi ứng dụng, nếu nghiên cứu mà không ứng dụng thì chỉ là thí nghiệm lý thuyết suông không có ích lợi và kết quả gì Ngược lại khi trang bị cơ sở vật chất-kĩ thuật tiên tiến đáp ứng đầy đủ cho việc nghiên cứu nó sẽ phục vụ đắc lực cho quá trình nghiên cứu và ứng dụng khoa học và công nghệ, thúc đẩy khoa học và công nghệ phát triển đi nhanh vào phục vụ kinh tế Do đó cần phải chú trọng đầu tư cơ sở vật chất-kĩ thuật cho nghiên cứu và ứng dụng khoa học và công nghệ

Để làm được điều đó, đòi hỏi Nhà nước ta cần đầu tư nguồn vốn cho xây dựng cơ sở vật chất-kĩ thuật, xây dựng các khu trung tâm nghiên cứu khoa học để phục vụ cho nghiên cứu Ngoài ra phải hiện đại hoa các trang thiết bị, máy móc cũ, lạc hậu thay thế cái mới Khi cơ sở vật chất-kĩ thuật hiện đại đáp ứng đầy đủ cho việc nghiên sẽ cứu thúc đẩy khoa học và công nghệ phát triển

1.1.3.3 Chất lượng đội ngũ cán bộ thực hiện việc nghiên cứu và ứng dụng khoa học và công nghệ

Chất lượng đội ngũ cán bộ khoa học và công nghệ là nhân tố quyết định trong việc thu dần khoảng cách phát triển giữa đất nước với các nước khác Chính nhờ có nguồn nhân lực khoa học và hoạt động nghiên cứu khoa học

mà công nghệ được đổi mới, sản xuất phát triển kéo theo sự phát triển của xã hội Sự chênh lệch giữa các nước ngày nay chủ yếu do sự chênh lệch của tri thức, của trình độ khoa học và công nghệ đưa lại, muốn rút ngắn khoảng cách chênh lệch này phải do chính các con người thuộc nguồn nhân lực khoa học và công nghệ thực hiện Nếu Nhà nước không tự tạo ra cho mình một đội ngũ chất lượng cán bộ khoa học và công nghệ thì sẽ không bao giờ đuổi kịp các nước đi trước

Nhân tố con người đã và đang là điều kiện quyết định trong sự nghiệp phát triển khoa học và công nghệ ở nước ta Chính vì vậy, ta thấy rằng vai trò của chất lượng đội ngũ cán bộ khoa học và công nghệ là hết sức quan trọng, là một trong những nhân tố quan trọng có tầm ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế mỗi quốc gia Bởi lẽ, do tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng KH&CN hiện đại nền kinh tế thế giới đang biến đổi rất sâu sắc, nhanh chóng về cơ cấu, chức năng và phương thức hoạt động, lực lượng sản xuất của xã hội loài người đang chuyển từ kinh tế tài nguyên sang kinh tế trí thức, nền văn minh loài người chuyển từ văn minh công nghiệp sang văn minh trí tuệ, KH&CN trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp Do vậy, một nền kinh tế mỗi quốc gia muốn phát triển được bền vững và bắt kịp với xu thế phát triển của thời đại thì tri thức, chất lượng cán bộ hoạt động nghiên cứu KH&CN được đặt lên hàng đầu, nó được coi là nền tảng, là cái gốc của sự phát triển Một quốc gia muốn phát triển, muốn xây dựng cơ sở vật chất- kĩ thuật hiện đại và nguồn đầu tư lớn cho phát triển kinh tế,…nhưng lại không chú trọng đến đào tạo chất lượng đội ngũ cán bộ làm việc nghiên cứu khoa học

và công nghệ thì dù máy móc có hiện đại đến đâu thì cũng không thể sử dụng và vận hành chúng hoạt động được Vì muốn vận hành và điều khiển được máy móc thì trước hết ta phải có kiến thức về nó, hiểu được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của nó mới có thể làm chủ và vận hành chúng

Vì vậy, để KH&CN phát triển thì song hành với nó đòi hòi phải đào tạo chất lượng đội ngũ cán bộ chuyên môn giỏi thực hiện việc nghiên cứu và ứng dụng KH&CN hiện đại vào trong nước Nếu đội ngũ cán bộ khoa học giỏi, có trình độ cao có điều kiện tập trung nghiên cứu khoa học thì các công

nghệ hiện đại tiên tiến ngày càng được đưa và sản xuất thúc đẩy kinh tế phát triển mạnh, KH&CN cũng ngày càng được củng cố và phát triển Ngược lại, nếu không chú trọng đào tạo đội ngũ cán bộ nghiên cứu và ứng dụng KH&CN thì công nghệ không ứng dụng được vào sản xuất, công nghệ lạc hậu, hiệu quả kinh tế kém, kéo theo nó là nền kinh tế suy thoái, kém phát triển Do đó cần phải chú trọng tới chất lượng đội ngũ cán bộ để thực hiện nghiên cứu và ứng dụng KH&CN vào sản xuất

1.1.3.4 Sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước đối với việc nghiên cứu và ứng dụng khoa học và công nghệ

Vai trò lãnh đạo của Đảng và Nhà nước ta có ảnh hưởng rất lớn quá trình phát triển KH&CN nước ta Ảnh hưởng đến lĩnh vực như: Nguồn vốn đầu tư cho KH&CN, cơ chế quản lý, mức đầu tư đóng góp cho nghiên cứu KH&CN Trong xu thế toàn cầu hóa thế giới thì việc giao lưu chuyển giao công nghệ có ý hết sức quan trọng đối với phát triển đất nước, do đó đòi hỏi Đảng ta có những chính sách nguồn vốn đầu tư hỗ trợ cho phát triển KH&CN Nếu muốn CNH HĐH đất nước thành công thì chúng ta không thể không chú trọng phát triển nghiên cứu KH&CN Nếu không có những chính sách đầu tư KH&CN thích hợp, hạn chế ứng dụng khoa học và công nghệ vào trong nước thì chúng ta sẽ lạc hậu, nghèo nàn tụt xa các nước trong khu vực cũng như trên thế giới

Trong văn kiện Đại hội IX khẳng định “Con đường đi lên của nước ta

là sự phát triển quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa tức là bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, nhưng tiếp thu, kế thừa những thành tựu mà nhân loại đạt được dưới chế độ tư bản, đặc biệt về khoa học và công nghệ, để phát triển nhanh lực lượng sản xuất, xây dựng nền kinh tế hiện đại” [8, tr.84]

Do đó, trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần XI Đảng Cộng sản Việt Nam nễu rõ “Đổi mới cơ chế quản lý, tổ chức hoạt động KH&CN xem đó là khâu đột phá để thúc đẩy phát triển và nâng cao hiêu quả của KH&CN, chuyển các cơ sở nghiên cứu, ứng dụng sang cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm, phát triển các doanh nghiệp KH&CN, thị trường KH&CN”[10, tr123]

Chính vì vậy cần phải đẩy mạnh hơn nữa vai trò lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước trong công tác phát triển KH&CN, bằng cách Nhà

nước tạo điều kiện môi trường thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu khoa học

và công nghệ, khuyến khích động viên những công trình nghiên cứu khoa học, đồng thời có những chính sách đầu tư và hỗ trợ cho những hoạt động nghiên cứu khoa học thúc đẩy nhanh, mạnh khoa học và công nghệ phát triển

1.1.3.5 Sự hợp tác quốc tế giữa các nước trong việc nghiên cứu và ứng dụng khoa học và công nghệ

Trong điều kiện quốc tế hóa của kinh tế thế giới ngày càng mạnh mẽ, cuộc cách mạng khoa học và công nghệ ngày một phát triển thì việc hợp tác quốc tế trên lĩnh vực KH&CN là một nội dung quan trọng đặc biệt đối với nước ta hiện nay Mở rộng hội nhập kinh tế quốc tế đã và đang là một trong những vấn đề thời sự, là yêu cầu tất yếu đối với sự phát triển của mỗi nước Cùng với những tiến bộ trên lĩnh vực KH&CN, mối liên hệ giữa các quốc gia ngày càng chặt chẽ Xu hướng toàn cầu hóa thể hiện rõ ở sự phát triển vượt bậc của nền kinh tế thế giới Đứng trước xu thế phát triển tất yếu, nhận thức được những cơ hội và thách thức mà hội nhập đem lại, Việt Nam mới

có thể khai thác hết những nội lực sẵn có để tạo ra những thuận lợi phát triển kinh tế

Trong chiến lược phát triển KH&CN đến năm 2020 đã nhận định một cách rất đúng rằng “Trong xu thế toàn cầu hóa, các nền kinh tế quốc gia ngày càng xâm nhập vào nhau, mỗi quốc gia muốn phát triển (trong đó có Việt Nam), không thể đứng ngoài mà bắt buộc phải hội nhập vào quá trình toàn cầu hóa,… Tham gia vào quá trình toàn cầu hóa cũng là một đòi hòi tất yếu đối với con đường phát triển của mỗi quốc gia, nó tạo ra cơ hội cho các công ty, xí nghiệp nhỏ và vừa tham gia vào các mạng lưới đổi mới sản xuất, ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất, phân phối sản phẩm” [1, tr.9]

Tham gia hội nhập kinh tế quốc tế tạo điều kiện cho Việt Nam tiếp thu KH&CN tiên tiến, tạo cơ sở vật chất - kĩ thuật cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Hội nhập kinh tế quốc tế là con đường khai thông thị trường nước ta với khu vực và thế giới, tạo môi trường đầu tư hấp dẫn, có hiệu quả Qua đó mà các kĩ thuật, công nghệ mới có điều kiện du nhập vào nước ta,

đồng thời tạo cơ hội để chúng ta lựa chọn kĩ thuật, công nghệ nước ngoài nhằm phát triển năng lực kĩ thuật, công nghệ quốc gia

Như vậy, việc mở rộng hợp tác quốc tế về KH&CN với các nước trên thế giới có tác dụng rất to lớn đối với nước ta, đó là chúng ta kế thừa những thành tựu khoa học và công nghệ tiên tiến hiện đại vào ứng dụng luôn trong sản xuất, làm như vậy tiết kiệm được thời gian cũng như chi phí đầu tư cho khoa học, hạn chế và rút ngắn được nhiều công đoạn nghiên cứu và thử nghiệm khoa học đồng thời tranh thủ sự ủng hộ và giúp đỡ quốc tế

Chủ động hội nhập kinh tế quốc tế nói chung và hợp tác quốc tế về KH&CN nói riêng thực sự sẽ tạo điều kiện thuận lợi, không chỉ đơn thuần là

mở rộng giao lưu với các nước mà còn là điều kiện tiên quyết để Việt Nam

có thể phát triển kinh tế, khẳng định vị trí của mình trên trường quốc tế

1.2 Lý luận về công nghiệp hóa, hiện đại hóa

1.2.1 Khái niệm công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Có nhiều cách hiểu khác nhau về CNH, HĐH qua từng giai đoạn lịch sử

Ở thế kỉ XVII, XVIII khi cách mạng công nghiệp chưa được tiến hành

ở Tây Âu, CNH được hiểu là quá trình thay thế lao động thủ công bằng lao động sử dụng máy móc Những khái niệm kinh tế nói chung và khái niệm công nghiệp hóa nói riêng mang tính lịch sử, luôn có sự thay đổi cùng với sự phát triển của nền sản xuất xã hội, của KH&CN Do đó, cần nhận thức đúng đắn khái niệm này trong từng giai đoạn phát triển của nền sản xuất xã hội Trước đây chúng ta cho rằng CNH, HĐH là quá trình trang bị kĩ thuật hiện đại cho toàn bộ nền kinh tế quốc dân thay thế lao động thủ công bằng lao động cơ khí hóa, biến một nước kém phát triển thành một nước có cơ cấu công nghiệp kĩ thuật hiện đại khoa học kĩ thuật tiên tiến Theo quan niệm của Liên Hợp Quốc, công nghiệp hóa là một quá trình phát triển kinh tế trong đó một bộ phận nguồn lực quốc gia ngày càng được huy động để xây dựng cơ cấu kinh tế nhiều ngành với công nghiệp hiện đại

Kế thừa có chọn lọc những tri thức văn minh của nhân loại, rút những kinh nghiệm trong lịch sử tiến hành CNH và thực tiễn CNH ở Việt Nam trong thời kì đổi mới, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 7 khóa

VI và Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định: “CNH, HĐH là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế xã hội từ sử dụng sức lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến hiện đại dựa trên

sự phát triển của công nghiệp và tiến bộ khoa học và công nghệ tạo ra năng suất lao động xã hội cao” [5, tr.324]

Khái niệm CNH, HĐH trên đây được Đảng ta xác định rộng hơn những quan niệm trước đó, bao hàm cả về hoạt động sản xuất, kinh doanh,

cả về dịch vụ và quản lý kinh tế xã hội, được sử dụng bằng các phương tiện

và các phương pháp tiên tiến, hiện đại cùng với kĩ thuật và công nghệ cao Như vậy CNH, HĐH theo tư tưởng mới là không bó hẹp trong phạm vi trình

độ các lực lượng sản xuất đơn thuần, kỹ thuật đơn thuần để chuyển lao động thủ công thành lao động cơ khí như quan niệm trước đây

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta phải kết hợp chặt chẽ hai nội dung công nghiệp hóa và hiện đại hóa trong quá trình phát triển Quá trình

ấy không đơn thuần phát triển công nghiệp mà còn phải thực hiện chuyển dịch cơ cấu trong từng ngành, từng lĩnh vực và toàn bộ nền kinh tế quốc dân theo hướng kĩ thuật và công nghệ hiện đại Quá trình ấy không chỉ tuần tự trải qua các bước cơ giới hóa, tự động hóa, tin học hóa, mà còn sử dụng kết hợp thủ công truyền thống với công nghệ hiện đại, tranh thủ đi nhanh vào hiện đại ở những khâu có thể và mang tính quyết định

Do những biến đổi của nền kinh tế thế giới và điều kiện cụ thể của đất nước, Đảng ta đã xác định công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta hiện nay

có những đặc điểm chủ yếu sau:

Thứ nhất, Công nghiệp hóa phải gắn liền với hiện đại hóa Sở dĩ như

vậy là vì trên thế giới đang diễn ra cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, một số nước phát triển đã bắt đầu chuyển từ nền kinh tế công nghiệp sang kinh tế tri thức, nên phải tranh thủ ứng dụng những thành tựu của cuộc cách mạng KH&CN, tiếp cận kinh tế tri thức để hiện đại hóa những ngành, những khâu, những lĩnh vực có điều kiện nhảy vọt

Thứ hai, công nghiệp hóa, hiện đại hóa phải nhằm mục tiêu độc lập dân

tộc và CNXH Công nghiệp hóa là tất yếu với tất cả các nước chậm phát

triển, nhưng với mỗi nước, mục tiêu và tính chất của công nghiệp hóa có thể khác nhau Ở nước ta, công nghiệp hóa nhằm xây dựng cơ sở vật chất - kĩ thuật cho CNXH, tăng cường sức mạnh để bảo vệ nền độc lập dân tộc

Thứ ba, công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện cơ chế thị trường

có sự điều tiết của Nhà nước, kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo Điều này làm cho công nghiệp hóa trong giai đoạn hiện nay khác với công nghiệp hóa trong thời kì trước đổi mới Trong cơ chế quản lý kinh tế kế hoạch hóa tập trung - hành chính, bao cấp, công nghiệp hóa được thực hiện theo kế hoạch, theo mệnh lệnh của Nhà nước Trong cơ chế kinh tế hiện nay, Nhà nước vẫn giữ vai trò hết sức quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa Nhưng công nghiệp hóa không xuất phát từ chủ quan của Nhà nước, nó đòi hỏi phải vận dụng các quy luật khách quan mà trước hết là các quy luật thị trường

Thứ tư, công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế quốc dân trong bối

cảnh toàn cầu hóa kinh tế, vì thế mở cửa nền kinh tế, xây dựng nền kinh tế

mở hội nhập với khu vực và thế giới, hướng mạnh về xuất khẩu, đồng thời thay thế nhập khẩu những sản phẩm trong nước có khả năng sản xuất có hiệu quả Phát triển quan hệ kinh tế quốc tế là tất yếu đối với đất nước ta

Thứ năm, khoa học và công nghệ là động lực của công nghiệp hóa, hiện

đại hóa, kết hợp công nghệ truyền thống với công nghệ hiện đại, tranh thủ đi nhanh vào hiện đại ở những khâu quyết định, cần và có thể rút ngắn thời gian, vừa có bước đi tuần tự vừa có bước nhảy vọt

Thứ sáu, Lấy hiệu quả kinh tế-xã hội làm tiêu chuẩn cơ bản để xác định

phương án phát triển, lựa chọn dự án đầu tư vào công nghệ Đầu tư chiều sâu

để khai thác tối đa năng lực sản xuất hiện có Trong phát triển mơi, ưu tiên quy mô vừa và nhỏ, công nghệ tiên tiến, tạo nhiều việc làm, thu hồi vốn nhanh Đồng thời xây dựng một số công trình quy mô lớn thật cần thiết và

có hiệu quả

Thứ bảy, kết hợp chặt chẽ và toàn diện phát triển kinh tế với củng cố,

tăng cường nền quốc phòng-an ninh của đất nước

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện “chiến lược” kinh tế mở

có thể đi nhanh nếu chúng ta biết tận dụng, tranh thủ được thành tựu của thế giới và sự giúp đỡ của quốc tế Công nghệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện

“chiến lược” kinh tế mở cũng gây nên không ít trở ngại do những tác động tiêu cực của nền kinh tế thế giới, do “trật tự” của nền kinh tế thế giới mà các nước tư bản phát triển thiết lập không có lợi cho các nước nghèo, lạc hậu Vì thế, công nghiệp hóa, hiện đại hóa phải đảm bảo xây dựng nền kinh tế nước

để sản xuất ra của cải vật chất nhằm thỏa mãn nhu cầu của xã hội Nhiệm vụ quan trọng nhất của nước ta trong thời kỳ quá độ lên CNXH không qua chế

độ tư bản chủ nghĩa, là phải xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, tức là

có một nền kinh tế phát triển bền vững và toàn diện Muốn thực hiện thành công nhiệm vụ quan trọng nói trên nhất thiết phải tiến hành CNH tức là chuyển nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu thành nền kinh tế công nghiệp hiện đại

CNXH muốn tồn tại và phát triển cũng cần phải có một nền kinh tế tăng trưởng và phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và chế độ

công hữu xã hội chủ nghĩa về tư liệu sản xuất Cơ sở vật chất-kĩ thuật của CNXH cần phải dựa trên cơ sở những thành tựu mới nhất của KH&CN Cơ

sở vật chất- kĩ thuật đó phải tạo ra được một năng suất lao động xã hội cao CNH, HĐH chính là quá trình tạo ra nền tảng cơ sở vật chất đó cho nền kinh

tế quốc dân xã hội chủ nghĩa

Việt Nam quá độ đi lên CNXH từ một nước nông nghiệp, cơ sở vật chất-kĩ thuật thấp kém, trình độ của lực lượng sản xuất chưa phát triển, quan

hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa mới được thiết lập, chưa được hoàn thiện Vì vậy, quá trình CNH, HĐH chính là quá trình xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật cho nền kinh tế quốc dân Mỗi bước tiến của quá trình CNH, HĐH là một bước tăng cường cơ sở vật chất kĩ - thuật cho CNXH, phát triển mạnh

mẽ lực lượng sản xuất góp phần hoàn thiện quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa

Trong xu thế khu vực hóa và toàn cầu hóa về kinh tế đang phát triển mạnh mẽ, trong điều kiện cách mạng khoa học kĩ thuật và công nghệ hiện đại phát triển rất nhanh chóng Đặc biệt, Việt Nam vừa ra nhập tổ chức thương mại thế giới WTO nên có những thuận lợi và khó khăn về điều kiện khách quan và chủ quan, có nhiều thời cơ và cũng có nhiều nguy cơ, vừa tạo

ra vận hội mới vừa cản trở thách thức nền kinh tế nước ta Vì vậy nước ta phải chủ động sáng tạo nắm lấy thời cơ phát huy thuận lợi đẩy nhanh quá trình CNH, HĐH tạo ra thế và lực mới vượt qua mọi khó khăn, đẩy lùi nguy

cơ đưa nền kinh tế phát triển nhanh, bền vững Do đó, CNH, HĐH là tất yếu khách quan của tất cả các nước có nền kinh tế đang phát triển Nếu không thúc đẩy CNH, HĐH sẽ bị tụt hậu xa với các nước, đất nước nghèo nàn không phát triển

Tác dụng của công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Từ thập niên 60 của thế ki XX, Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề ra đường lối công nghiệp hóa và coi công nghiệp hóa là nhiệm vụ trung tâm xuyên suốt thời kì quá độ lên CNXH Thực tiễn đã chứng minh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa sẽ có tác dụng to lớn về nhiều mặt trong sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, đó là:

- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta trước hết là quá trình thực hiện mục tiêu xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa Đó là một quá trình thực hiện chiến lược phát triển kinh tế-xã hội nhằm cải tiến một xã hội nông nghiệp thành một xã hội công nghiệp, gắn bó với hình thành từng bước quan

hệ sản xuất tiến bộ, ngày càng thể hiện đầy đủ hơn bản chất ưu việt của chế

độ xã hội mới xã hội chủ nghĩa

- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quá trình tạo ra những điều kiện vật chất-kĩ thuật cần thiết về con người và khoa họcvà

công nghệ, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhằm huy động và sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực để không ngừng tăng năng suất lao động làm cho nền kinh tế tăng trưởng nhanh, nâng cao đời sống vật chất và văn hóa cho nhân dân, thực hiện công bằng và tiến bộ xã hội, bảo vệ và cải thiện môi trường sinh thái

- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa tạo ra cơ sở vật chất để làm biến đổi về chất lượng sản xuất, nhờ đó mà nâng cao vai trò của người lao đông-nhân tố trung tâm của nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, tạo điều kiện vật chất cho việc xây dựng phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc

- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là cơ sở kinh tế để củng cố và phát triển khối liên minh vững chắc giữa giai cấp nông dân với giai cấp công nhân và đội ngũ trí thức trong sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa Đặc biệt nó góp phần tăng cường quyền lực, sức mạnh và hiệu quả của bộ máy quản lý kinh tế của Nhà nước

- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa tạo điều kiện vật chất để xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ vững mạnh trên cơ sở đó mà thực hiện tốt sự phân công và hợp tác quốc tế

- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước thúc đẩy sự phân công lao động xã hội phát triển, thúc đẩy quy hoạch vùng lãnh thổ hợp lý theo hướng chuyên canh tập trung làm cho quan hệ kinh tế giữa các vùng, các miền trở nên thống nhất cao hơn

- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa không những có tác động thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng phát triển cao mà còn tạo tiền đề vật chất để xây dựng, phát triển và hiện đại hóa nền quốc phòng-an ninh Sự nghiệp quốc phòng và

an ninh gắn liền với sự phát triển văn hóa, kinh tế, xã hội

- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa tạo ra tiền đề kinh tế cho sự phát triển đồng bộ về kinh tế-chính trị, văn hóa-xã hôi, quốc phòng và an ninh Thành công của sự nghiệp công nghiệp hóa nền kinh tế quốc dân là nhân tố quyết định sự thắng lợi của con đường xã hội chủ nghĩa mà Đảng và nhân dân ta

đã lựa chọn Chính vì vậy mà công nghiệp hóa kinh tế được coi là nhiệm vụ trọng tâm suốt thời kì quá độ lên CNXH

1.3 Vai trò của khoa học và công nghệ đối với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa

1.3.1 Khoa học và công nghệ tạo ra động lực thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Quá trình CNH, HĐH trước hết là quá trình cải biến lao động thủ công, lạc hậu thành lao động sử dụng máy móc, tức là phải cơ khí hóa nền kinh tế

quốc dân Đó là bước chuyển đổi căn bản từ nền kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp Đi liền với cơ khí hóa là điện khí hóa và tự động hóa sản xuất từng bước và trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân Để làm được điều đó đỏi hỏi phải ứng và sử dụng kỹ thuật công nghệ ngày càng tiên tiến hiện đại nhằm đạt năng suất lao động cao

Nước ta đang tiến hành CNH, HĐH đất nước để đi lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN Quá trình CNH, HĐH tất yếu phải được tiến hành bằng cách mạng khoa học và công nghệ Cố nhiên trong điều kiện thế giới đã trải qua hai cuộc cách mạng khoa học và công nghệ với điều kiện cơ cấu kinh tế mở, cuộc cách mạng KH&CN ở nước ta có thể cần được bao hàm các cuộc cách mạng khoa học trên thế giới đã và đang trải qua Do đó, cuộc cách mạng này phải được xác định là “then chốt” một “động lực” của quá trình CNH, HĐH Cuộc cách mạng KH&CN nước ta sẽ góp phần xây dựng thành công cơ

sở vật chất - kĩ thuật cho CNXH để dựa vào đó trang bị công nghệ hiện đại cho ngành kinh tế quốc dân

Khoa học và công nghệ là một trong những nguồn lực quyết định sự phát triển kinh tế- xã hội của mỗi quốc gia Việt Nam đang bước vào thời kì phát triển mới, thời kì đẩy mạnh CNH, HĐH Tại Đại hội IX khi thông qua chiến lược đường lối phát triển kinh tế xã hội, Đảng ta đã khẳng định

“Đường lối kinh tế của Đảng ta là đẩy mạnh CNH, HĐH xây dựng nền kinh

tế độc lập tự chủ đưa nước ta thành một nước công nghiệp…” [8, tr.89] đồng thời chỉ rõ: “phát triển kinh tế, CNH, HĐH là nhiệm vụ trung tâm”[8, tr.91] Công nghiệp hóa, hiện đại hóa trở thành một nhu cầu bức xúc nhất , hiên thực nhất đối với sự phát triển của xã hội Việt Nam hiện nay Bởi vì chỉ bằng con đường CNH, HĐH nước ta mới có thể thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu, mới có thể hòa mình vào dòng thác phát triển chung của nhân loại Vậy phải thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa bằng cách nào? Tại Hội nghị

lần thứ 2 Ban chấp hành Trung ương khóa VIII Đảng ta xác định rõ: “công nghiệp hóa, hiện đại hóa bằng và dựa vào khoa học và công nghệ” [7, tr.59]

“Khoa học và công nghệ trở thành nền tảng và động lực của sự nghiệp CNH, HĐH” [6, tr.48]

Tại sao khoa học và công nghệ được coi là nền tảng, động lực của sự nghiệp CNH, HĐH? Điều này cần được xem xét trên cả bình diện chung lẫn trong điều kiện cụ thể của Việt Nam

Công nghiệp hóa là con đường phát triển tất yếu của tất cả các nước trên thế giới Bởi vì mục đích quan trọng nhất của công nghiệp hóa là phát triển sản xuất xã hội, trước hết là phát triển lực lượng sản xuất nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng của con người và thúc đẩy sự phát triển của xã hội

Ngày nay, công nghiệp hóa phải gắn liền với hiện đại hóa sự gắn kết chặt chẽ giữa công nghiệp hóa với hiện đại hóa hiện nay là sự đổi mới về chất là nhu cầu mới của sự phát triển xã hội và cũng là quy luật phát triển của thời đại Công nghiệp hóa, hiện đại hóa được quyết định bởi sự phát triển mạnh mẽ nhanh chóng của KH&CN và vai trò ngày càng tăng của chúng đối với nền sản xuất xã hội Nói chung trong những giai đoạn phát triển trước đây của xã hội loài người, sản xuất còn tách rời khoa học và công nghệ, chưa thật sự gắn kết với khoa học và công nghệ, chưa được hiện đại hóa Ngày nay, trong điều kiện của cuộc cách mạng KH&CN hiện đại trong lĩnh vực này đang hình thành một quy luật mới đó là: những phát minh khoa học trở thành nền tảng cho những sáng chế công nghệ và đến lượt mình công nghệ này được trực tiếp đưa vào sản xuất Điều đó chỉ có thể được khi khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, nghĩa là tri thức khoa học nhanh chóng được vật thể hóa thành công cụ, phương tiện sản xuất, thành hệ thống công nghệ trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất xã hội Nhờ đó ngày sản xuất xã hội đã gắn liền với phát minh sáng chế khoa học và công nghệ nó luôn được đổi mới và hiện đại hóa cùng với sự phát triển của KH&CN Hiện đại hóa nền sản xuất xã hội là nền tảng để thực hiện sự hiện đại hóa toàn bộ đời sống xã hội Hiện đại hóa nền sản xuất trước hết là hiện đại hóa trong lực lượng sản xuất nhằm nâng cao năng suất lao động từ đó làm chuyển biến mạnh mẽ cơ cấu kinh tế tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế xã hội cuả một đất nước

Trong Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần XI chỉ rõ “phát triển mạnh mẽ khoa học và công nghệ làm động lực nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, phát triển nhanh, bền vững nền kinh tế Đổi mới mạnh mẽ, đồng bộ tổ chức, cơ chế quản lý, chính sách phát triển khoa học và công nghệ, gắn các mục tiêu, nhiêm vụ khoa học, công nghệ với mục tiêu nhiệm

vụ phát triển kinh tế xã hội Hướng hoạt động KH&CN vào phục vụ đổi mới

mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh CNH, HĐH, phát triển kinh tế trí thức phát triển, nâng cao năng lực KH&CN có trọng tâm, trọng điểm, đồng bộ về cơ sở vật chất và nguồn nhân lực Tăng đầu tư Nhà nước cho các trọng điểm quốc gia, đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa, huy động các nguồn lực xã hội cho phát triển khoa học và công nghệ Đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ trong nước và tiếp thu

sử dụng có hiệu quả các thành tựu KH&CN hiện đại trên thế giới” [10, tr.51]

KH&CN là yếu tố cấu thành của lực lượng sản xuất, tuy nhiên nếu như trong những giai đoạn trước đây KH&CN là những yếu tố gián tiếp của lực lượng sản xuất, đứng ngoài quá trình sản xuất trực tiếp theo nghĩa là từ KH&CN đến sản xuất phải trải qua một thời gian biến đổi lâu dài tới hàng chục năm thậm chí hàng trăm năm, thì ngày nay khoa học và công nghệ đã

và đang trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp

Ngày nay, xu hướng vận động chung của KH&CN hiện đại là không ngừng thay thế dần các trang thiết bị kĩ thuật, các quy trình, hệ thống công nghệ chưa hoàn thiện bằng những thiết bị, những hệ thống công nghệ cao, công nghệ sạch mang nhiều hàm lượng tri thức Điều này chỉ có thể thực hiện bằng con đường phát triển KH&CN

Khi mà nền khoa học của thế giới đang có sự pháy triển như vũ bão, khoa học đang trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, khi mà công nghệ đang