Tài liệu Tập huấn kỹ thuật sử dụng thiết bị điện tử hàng hải trên tàu đánh cá

Hai loại máy đàm thoại đang sử dụng phổ biến cho nghề cá Việt Nam Ngay nay, máy thu phát vô tuyến điện là thiết bị không thể thiếu trên mỗi con tàu đi biển.. Tùy theo nghề khai thác thủ

Trang 1

1

TRUNG TÂM KHUYẾN NÔNG

KHUYẾN NGƯ QUỐC GIA

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG

TS TRẦN TIẾN PHỨC

TÀI LIỆU TẬP HUẤN KỸ THUẬT SỬ DỤNG THIẾT BỊ ĐIỆN TỬ HÀNG HẢI TRÊN TÀU ĐÁNH CÁ

NHA TRANG, THÁNG 4 NĂM 2012

Trang 2

1

1 MÁY ĐÀM THOẠI DÙNG CHO TÀU ĐÁNH CÁ

1.1 Hai loại máy đàm thoại đang sử dụng phổ biến cho nghề cá Việt Nam

Ngay nay, máy thu phát vô tuyến điện là thiết bị không thể thiếu trên mỗi con tàu đi biển Tác dụng chủ yếu của loại thiết bị này:

a Đàm thoại giữa tàu với tàu (trên kênh tần số quy định với nhau);

b Thông tin giữa tàu với trạm bờ (trên kênh tần số đăng ký của trạm bờ);

c Nghe dự báo thời tiết, ngư trường (trên kênh tần số 8394kHz);

d Thông tin cứu hộ, cứu nạn tàu cá (trên kênh tần số 7903kHz và 7906kHz) Tùy theo nghề khai thác thủy sản, ngư trường thường hoạt động, kích thước từng tàu cụ thể, nguồn điện hiện có mà chọn loại máy đàm thoại phù hợp, sử dụng đúng để đảm bảo an toàn và kinh tế nhất

1.1.1 Máy đàm thoại tầm gần, dải tần 24 MHz đến 30 MHz

Máy đàm thoại tầm gần, công suất nhỏ (dưới 25W), dải tần số HF (trong khoảng 24MHz đến 30MHz) như: ONWA, SUPER STAR 2400, GALAXY, Sea Eagle 6900, WENDEN Super 4800 Tầm xa liên lạc trong điều kiện thời tiết bình thường có thể đạt tới 70 đến 80 hải lý

Tầm xa liên lạc hai máy cùng loại khoảng 25 hải lý

Thông số kỹ thuật chủ yếu

Công suất phát sóng: 4W

6 băng; 240 kênh Dải tần: 26.065 đến 28.755MHz Điều chế AM (A3)

Trở kháng an ten 50Ω Điện áp nguồn nuôi: 12-16 VDC Dòng điện tiêu thụ cực đại: 2A Hình 1: Máy đàm thoại ONWA và các thông số kỹ thuật chủ yếu

Các tàu lưới kéo đôi thường trang bị một cặp loại máy này để tiện thông tin phối hợp với nhau trong quá trình khai thác trên biển Một số tàu câu mực khơi thường trang bị máy ONWA K6124 cho các thuyền thúng để chỉ huy, điều hành từ tàu mẹ Đây là loại máy có giá thấp, công suất phát sóng 4W, dòng điện tiêu thụ nhỏ, dải điện áp vào phù hợp với một bính ăcquy 12V, phương thức điều chế AM có chất lượng âm thanh nói - nghe rõ và dễ điều chỉnh nên dễ triển khai sử dụng Một số lồng bè nuôi thủy sản có vị trí khuất sóng điện thoại di động cũng được triển khai loại máy này đáp ứng tốt yêu cầu thông tin của bà con ngư dân

Trang 3

2

Hình 2: Máy đàm thoại Super star 2400 và các thông số kỹ thuật chủ yếu

Công suất phát sóng: AM/FM 9W

SSB 25W (PEP); 6 băng; 240 kênh;

Dải tần: 26.065MHz đến 28.765MHz

Điều chế AM/FM/USB/LSB/CW

Trở kháng an ten 50Ω

Điện áp nguồn nuôi: 13,8 VDC

Dòng điện tiêu thụ cực đại: 5A Dùng USB và LSB có thể liên lạc xa 80 hải lý Hình 3: Máy đàm thoại GALAXY NEPTUNE II và các thông số kỹ thuật chủ yếu

Dùng USB và LSB có thể liên lạc xa 80 hải lý

Công suất phát sóng: AM/FM: 10W

USB, LSB: 25W (PEP)

12 băng; 480 kênh Dải tần: 24.265 đến 29.655MHz Điều chế AM/FM/USB/LSB/CW Trở kháng an ten 50Ω

Điện áp nguồn nuôi: 13,8 VDC Dòng điện tiêu thụ cực đại: 6A Hình 4: Máy đàm thoại Sea Eagle 6900 và các thông số kỹ thuật chủ yếu

Máy đàm thoại tầm gần Super star 2400, GALAXY NEPTUNE II, Sea Eagle 6900, có nhiều phương thức điều chế hơn nên đảm bảo bí mật thông tin tốt hơn Đặc biệt, khi yêu cầu chất lượng tiếng nói tốt và thời tiết xấu có nhiều

Công suất phát sóng: AM/FM: 4W

USB, LSB, CW: 12W; 6 băng; 240 kênh

Trang 4

3

dông sét thì dùng phương thức điều chế (MODE) FM để chống nhiễu, nghe rõ Khi thời tiết tốt có thể dùng phương thức điều chế AM để dễ điều chỉnh máy Khi khoảng cách liên lạc xa mà dùng phương thức điều chế AM và FM không đạt yêu cầu thì chuyển qua phương thức điều chế USB và LSB Khi dùng USB và LSB, công suất điện tiêu thụ của bình ăcquy hết ít hơn so với FM và

AM nhưng khả năng liên lạc lại xa hơn Tuy nhiên, khi dùng phương thức điều chế USB và LSB thì việc điều chỉnh máy để nghe rõ khó hơn Ngoài việc điều chỉnh các núm nút VOLUME, RF GAIN, SQUELCH… như khi sử dụng ở AM

và FM cần cần phối hợp hai máy và lưu ý tuân theo các bước thứ tự như sau:

a Chọn băng và kênh tần số như máy của tàu bạn cần liên lạc

b Chọn cùng phương thức điều chế USB hoặc LSB

c Vặn núm FINE về vị trí giữa Trong khi nhận tin từ máy đàm thoại của tàu bạn, vặn qua lại núm COARSE và dừng lại ở vị trí nghe rõ nhất

d Tiếp tục vặn qua lại núm FINE và dừng lại ở vị trí nghe được rõ hơn

Ở trên biển, nếu biết dùng phương thức điều chế USB và LSB khả năng liên lạc xa hơn 30% đến 40% so với dùng AM và FM mà bình ắc quy hết chậm hơn Tiết kiệm điện cho bình ắc quy và khả năng liên lạc xa hơn rất có ý nghĩa khi tàu

có sự cố về hệ thống điện mà chưa khắc phục được

1.1.2 Máy đàm thoại tầm xa, dải tần 1,6 MHz đến 30 MHz

Máy tầm xa, công suất lớn hàng trăm W, dải tần MF và HF (1,6MHz đến 30MHz) mà ngư dân đang dùng như: ICOM 725, ICOM 700TY, ICOM 707, ICOM 77, ICOM 78, ICOM 718, ICO 710, VX 1700 Các tàu hoạt động trên vùng Biển Đông, Vịnh Thái Lan, Vịnh Bắc Bộ có thể liên lạc với nhau và gọi về

bờ qua hệ thống thông tin điện tử hàng hải, các đồn biên phòng ven biển, các chi cục bảo vệ nguồn lợi thủy sản, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, máy của tổ nhóm ngư dân tự quản Hiện nay, các đơn vị chuyên ngành thủy sản hoặc cụm dân cư có đội tàu đánh bắt xa bờ tự trang bị máy đàm thoại ở nhà để tiện trao đổi thông tin và điều hành sản xuất đang ngày càng phổ biến

Việc triển khai các máy thông tin liên lạc tầm xa cần lưu ý các quy định trong Luật Tần số Vô tuyến điện của Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 23/11/2009/QH12 Cần lưu ý có 6 hành vi bị cấm trong Luật Tần số Vô tuyến điện thể hiện trong Điều 9 (trích Điều 9):

1 Sử dụng tần số và thiết bị vô tuyến điện nhằm chống lại Nhà nước Cộng hoà

xã hội chủ nghĩa Việt Nam; làm phương hại đến quốc phòng, an ninh, trật tự,

Trang 5

4 Cố ý gây nhiễu có hại, cản trở trái pháp luật hoạt động của hệ thống thông tin

vô tuyến điện

5 Phá hoại cơ sở hạ tầng kỹ thuật vô tuyến điện; cản trở trái pháp luật việc xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật vô tuyến điện hợp pháp

6 Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vi phạm pháp luật về tần số vô tuyến điện

Công suất phát sóng: AM 40W

SSB, CW, RTTI 100W Dải tần thu : 0,030 đến < 30MHz Tần số phát: 1,8 đến 29,7 MHz chia làm 5 dải theo quy định của Quản lý tần số

Trở kháng an ten 50Ω Nguồn nuôi: 13,8VDC ± 15%

Dòng điện cực đại lúc phát 20A; dòng điện lúc thu khoảng: 2A.

Điện vào bộ nguồn:

110/220VAC/24VDC

Điện áp ra: 13.8VDC

Dòng tối đa: 30A

Hình 5: Máy đàm thoại ICOM 718 và các thông số kỹ thuật chủ yếu

Thông số kỹ thuật chủ yếu của máy Vertex Standard VX-1700

Công suất phát sóng: 125W Dải tần thu : 0,3 đến 30MHz Tần số phát: 1,6 đến 30 MHz Trở kháng an ten 50Ω

Nguồn nuôi: 13,8VDC ± 15% Điều chế: USB, LSB (J3E, J2B),

Bảo vệ quá dòng > 40A

Hình 6: Máy đàm thoại Vertex Standard VX-1700 và thông số kỹ thuật chủ yếu

Trang 6

5

Thực tế cho thấy, trong thời gian qua, ngư dân sử dụng máy đàm thoại chưa quan tâm đúng mức tới các văn bản pháp luật của Nhà Nước trong lĩnh vực quản lý tần số vô tuyến điện như: Pháp Lệnh Bưu Chính Viễn Thông ngày 15/5/2002, Nghị định 24/2004/NĐ-CP qui định chi tiết việc thực hiện một số điều trong Pháp lệnh Bưu Chính Viễn Thông về tần số vô tuyến điện, hướng dẫn thủ tục đăng ký tần số và thiết bị phát sóng vô tuyến điện

Luật Tần số vô tuyến điện có hiệu lực từ 1/7/2010, những điểm mới trong nghị định 55/2010/ NĐ- CP qui định sửa đổi một số điều trong nghị định 142/2004/ NĐ- CP nhằm khắc phục can nhiễu và nâng cao hiệu quả tài nguyên tần số vô tuyến điện phù hợp với thông lệ quốc tế Mỗi người sử dụng máy đàm thoại (đặc biệt là máy liên lạc tầm xa như ICOM 718 – Hình 5 và Vertex Standard VX-1700 – Hình 6) cần nhận thức đầy đủ hơn về lĩnh vực tần số vô tuyến điện là trách nhiệm giúp cho công tác quản lý Nhà nước càng tốt hơn và đảm bảo quyền lợi của chính mình: thông tin rõ ràng, chất lượng cao Khi đã đăng ký sử dụng một tần số vô tuyến nào đó thì người dùng sẽ được bảo vệ, tránh gây nhiễu, gây rối loạn thông tin

Bảng 1: Tần số Trực canh Cấp cứu của Hệ thống các Đài TTDH Việt Nam Dịch vụ Thông tin duyên hải theo GMDSS (Nguồn: www.vinamarine.gov.vn)

canh

Gọi làm việc

1 Móng Cái

- Các tần số và phương thức theo GMDSS

- 7903 kHz cho tàu cá

8155 CH 70 CH 16 CH 27

2 Cửa Ông

8143 CH 70 CH 16 CH 2

3 Hòn Gai

8173 CH 70 CH 16 CH 27

4 Hải Phòng

Trang 7

8149 CH 70 CH 16 CH 16

11 Đà Nẵng

7927 CH 70 CH 16 CH 11

15 Phú Yên

7966 CH 70 CH 16

16 Nha Trang

7948 CH 70 CH 16

18 Phan Rang

7912 CH 70 CH 16

19 Phan Thiết

7990 CH 70 CH 16

20 Vũng Tàu

6230; 8137 CH 70 CH 16 CH 74

Trang 8

7

21 Hồ Chí

Minh

7969 CH 70 CH 16

26 Kiên Giang

Trang 9

8

Hình 7: Phân bố hệ thống thông tin duyên hải của Việt Nam

Trang 10

9

1.2 Lắp đặt máy máy đàm thoại

Đặc điểm chung của tàu cá Việt Nam là có kích thước nhỏ, khí hậu nóng

và ẩm nên cần chọn vị trí lắp đặt khối máy chính trong ca bin nơi khô ráo, tránh nhiệt độ cao, hạn chế bị nhiễm mặn

Máy đàm thoại tầm gần, công suất nhỏ nên dùng anten cần Máy đàm thoại tầm xa, công suất lớn nên dùng an ten dây Nếu trên tàu có các anten của thiết bị vô tuyến khác như ra đa, định vị thì cần lưu ý phân bố hợp lý về khoảng

cách và độ cao giữa chúng để tránh gây nhiễu hoặc đánh hỏng lẫn nhau Hình 8

là khuyến cáo vị trí tương đối các an ten của các hãng sản xuất thiết bị máy điện hàng hải

Hình 8: Phân bố hợp lý các an ten của thiết bị máy điện hàng hải trên tàu

Với an ten cần, dây cáp đồng trục phải đúng loại có trở kháng 50Ω, đầu nối cáp cần được bọc bằng băng keo chống nhiễm nước mặn, các thanh hướng

xạ (nếu có) phải phân bố đều các hướng và không uốn cong hoặc để tiếp xúc

điện với trục chính bức xạ sóng điện từ Không để an ten cần tiếp xúc hoặc quá gần an ten dây Khi phát sóng, công suất bức xạ của an ten từ một vài Watt đến

hàng trăm Watt, ngược lại, khi thu, điện áp cảm ứng chỉ khoảng µV Chênh lệch công suất tín hiệu giữa 02 trạng thái khi phát / khi thu đến hàng triệu lần Vì vậy,

Trang 11

a) Lắp sai b) Kiểu kín nước c) Bọc kín đầu cáp

Hình 9: Chú ý khi lắp an ten cần trên tàu

Đối với tàu vỏ sắt cần có sứ xuyên vách để tránh hiện tượng phóng điện khi phát sóng giữa dây an ten sang vỏ tàu làm tổn hao công suất hoặc hỏng mạch điện tử Cách căng dây an ten, đấu nối tham khảo ở Hình 9 Phần phân bố cầu dao điện để cắt an ten khi có dông sét sẽ được trình bày chi tiết hơn ở cách Chống sét cho tàu đánh cá

a) Lắp sai b) Lắp đúng c) Nối dây an ten với sứ xuyên vách

Hình 10: Cách lắp dây an ten trên tàu

Trang 12

11

1.3 Những sự cố thường gặp ở máy đàm thoại và hướng khắc phục

1.3.1 Tiếp xúc điện của công tắc tổ hợp ở micrô

Do độ ẩm của môi trường biển kết hợp với tần suất sử dụng làm cho các tiếp điểm trong công tắc tổ hợp ở micrô nhanh bị xuống cấp, chập chờn rồi hỏng hẳn Ngoài giải pháp chống ẩm cần xử lý tiếp xúc điện trong công tắc bằng chất tẩy chuyên dụng hoặc cồn hay xăng rồi sấy khô Đối với máy đàm thoại có chức năng kích phát bằng tiếng nói (như ICOM 718) thì nên tận dụng chức năng này

Để đảm bảo an toàn cho chuyến biển cần có micrô dự phòng trên tàu

Các thao tác để dùng chức năng kích phát bằng tiếng nói thay cho việc bấm công tắc tổ hợp trên micrô ở máy ICOM 718:

1 Ấn phím (WXY9) để có chữ VOX trên màn hình

2 Nói vào micrô máy sẽ tự động chuyển từ chế độ thu sang chế độ phát Cần nói liên tục nội dung truyền đi

3 Ngừng nói vào micrô máy sẽ tự động chuyển về chế độ thu

4 Tắt chức năng này bằng cách ấn lại phím để chữ VOX trên màn hình biến mất

1.3.2 Hai kiểu đấu dây cho micrô

Hình 11: Đầu dây của micrô và dây cáp đồng trục ra an ten

Trang 13

12

Các máy đàm thoại công suất nhỏ có hai kiểu đấu đầu dây trong micrô Nếu cắm micrô mới vào máy đã tự phát sóng (đèn báo phát) thì chuyển lại đầu

dây như Hình 11 Biết xử lý trường hợp này sẽ giải quyết được nhiều tình huống

khi mượn micrô của tàu bạn trên biển mà tàu đó dùng máy loại khác

1.3.3 Cáp nối giữa khối máy chính với bộ phối hợp trở kháng (AT)

Ở máy đàm thoại tầm xa, cáp nối giữa khối máy chính với bộ phối hợp trở kháng có thường có 05 đầu dây với các chức năng khác nhau:

a (+) và (-) là hai dây cấp nguồn từ máy chính sang khối AT;

b Dây dẫn tín hiệu điều khiển điều hưởng từ máy chính sang AT khi ta ấn phím TUNER;

c Dây dẫn tín hiệu báo kết quả điều hưởng từ AT về máy chính;

d Dây cáp đồng trục dẫn tín hiệu thu/phát

Thực tế thống kê và phân tích các sự cố của máy đàm thoại tầm xa trên tàu cá cho thấy xác suất hỏng ở cáp nối này chiếm 27% Cần chú ý về tiếp xúc đầu cáp, chuột cắn hỏng vỏ cáp bằng nhựa làm dây kim loại nhanh bị rỉ sét Lưới bọc kim của cáp đồng trục vừa là cực âm của đường dẫn tín hiệu nên khi bị

rỉ sét, máy cũng không hoạt đông được

 Vị trí lắp đặt không phù hợp Nhiều máy bị nhiễm nước mặn

 Không lắp đủ cầu chì bảo vệ Các tiết chế cho máy phát điện nạp bình ắc

quy không đáp ứng tốt nên nguồn cho máy đàm thoại không ổn định, nhiều lúc vượt ra ngoài phạm vi cho phép gây cháy máy Mắc ngược cực tính +/- của hai dây nguồn sẽ bị cháy cầu chì; nếu không có cầu chì máy sẽ hỏng rất nặng Khắc phục nhược điểm này cần lắp hệ thống dây nguồn cố định và không mở máy đàm thoại khi đang nạp điện cho bình ắc quy

2 MÁY ĐỊNH VỊ GPS

2.1 Đặc điểm của máy định vị GPS

Ngày nay, máy định vị là một thiết bị máy điện hàng hải không thể thiếu trên tàu khai thác thủy sản xa bờ Hệ thống GPS gồm các vệ tinh bay ở độ cao khoảng 20 000 Km so với mặt đất Các vệ tinh được chia thành nhiều nhóm mà mỗi nhóm bay trên một quỹ đạo xác định Các vệ tinh đầu tiên được chia thành 6 nhóm bay trên 6 mặt phẳng quỹ đạo Các mặt phẳng quỹ đạo của vệ tinh đều nghiêng so với mặt phẳng xích đạo của quả đất một góc 550

và cách nhau một

Trang 14

13

góc 600 Chu kỳ của vệ tinh bay một vòng quanh trái đất là 12 giờ hằng tinh Giờ hằng tinh khác giờ mặt trời nên ở một điểm nào đó trên mặt đất theo dõi một vệ tinh sẽ thấy nó mọc sớm hơn 4 phút mỗi ngày Những lợi ích chủ yếu khi tàu có máy định vị:

a Xác định được tọa độ, tốc độ và hướng di chuyển của tàu tại mọi thời điểm

b Lưu lại được vết đã đi của tàu

c Nhớ những điểm quan trọng trên ngư trường nhằm dẫn tàu tới đó hoặc tránh ra xa (rạng đá nguy hiểm)

d Lập được nhiều hành trình chuyến biển theo kế hoạch và lái tàu theo hành trình đã lập dễ dàng, chính xác

e Giúp thông tin cứu hộ, cứu nạn, tránh bão được dễ dàng, chính xác, kịp thời…

Trên thế giới có nhiều hệ thống định vị phục vụ cho tàu đi biển Ở Việt Nam, tính đến năm 2012 chỉ có 02 hệ thống có máy thu sử dụng được đó là: Hệ

thống định vị toàn cầu GPS (Golbal Positioning System) và hệ thống Omega Do

tính ưu việt nổi trội hệ thống GPS mà trong thực tế của tàu đánh cá, máy định vị loại này được ngư dân sử dụng rất phổ biến

Định dạng
Số trang	28
Dung lượng	2,4 MB