1. Thực trạng chăn nuôi gia súc nhai lại ở Việt Nam: Đầu gia súc trong năm 2010 là 8,82 triệu con bò và trâu, 1,29 triệu dê và cừu. Gia súc nhai lại chăn nuôi tại Việt Nam là rẩt khác so với các nước phát triển. Chủ yếu là những trang trại nhỏ với 2 đến 4 gia súc trâu hoặc 10 đến 15 dê, cừu. Chăn nuôi theo phương thức bán thâm canh nông nghiệp quy mô nhỏ với những kiến thức và kỹ năng thấp của nông dân. Hệ thống này kết hợp chăn thả gia súc và bổ sung các tàn dư thực vật như rơm rạ, cỏ khô, đậu phộng sau khi chăn thả. Chăn nuôi bò sữa hộ gia đình có một vai trò quan trọng trong sự phát triển của ngành công nghiệp chăn nuôi bò sữa của Việt Nam vì trên 80% đàn bò sữa của nước này được chăn thả trong hộ gia đình. Trong năm 2010, số lượng đàn bò thịt đã giảm nhưng chất lượng giống được cải thiện. Tổng sản lượng đạt 279.000 tấn, tăng 8,2% so với năm 2009. 2. Phát thải khí nhà kính từ gia súc nhai lại (phát thải khí metan đường ruột): Khí mêtan được sinh ra từ quá trình lên men thức ăn trong hệ thống tiêu hóa của động vật. Nói chung, càng ăn nhiều thức ăn, thì phát thải khí metan càng cao. Mặc dù, mức độ sản xuất metan cũng có thể bị ảnh hưởng bởi các thành phần của chế độ thức ăn. Lượng thức ăn tiêu thụ phụ thuộc vào kích thước động vật, tốc độ tăng trưởng, và phương thức sản xuất (ví dụ chăn nuôi lấy sữa, lấy lông, hoặc sinh sản). Metan là khí nhà kính chính được sinh ra từ gia súc, hiệu quả hơn 25 lần trong lưu giữ nhiệt trong khí quyển so với carbon dioxide trong giai đoạn 100 năm. Đóng góp lớn nhất phát thải khí nhà kính từ chăn nuôi bò là methane đường ruột chiếm 63% tổng lượng phát thải, với khoảng 84% khí mêtan từ ruột bò, chủ yếu là từ những con bò trưởng thành. Trong ngành sữa, methane là tác nhân chủ yếu làm trái đất ấm dần lên, được ước tính là khoảng 52% lượng phát thải khí nhà kính từ các nước đang phát triển và phát triển. Hầu hết các phân tích chu kỳ sống được tiến hành về khí thải từ chăn nuôi cho rằng nghiên cứu vào thực tiễn giảm thiểu để giảm phát thải khí nhà kính từ gia súc nên tập trung vào việc giảm phát thải methane đường ruột từ chăn nuôi bò (Kebreab et al, 2012).
Trang 1GIẢM THIỂU PHÁT THẢI KHÍ METHANE
TỪ CHĂN NUÔI BÒ THỊT
“Phát thải khí methane (Mêtan)
từ động vật nhai lại ở Việt Nam cho thấy sự đóng góp lớn nhất từ
bò thịt, tiếp theo là trâu, bò sữa và
dê Vì vậy, Việt Nam nên đầu tư nhiều hơn trong giảm thiểu phát thải khí methane từ chăn nuôi bò thịt (Kebreab et al, 2012).”
1 Thực trạng chăn nuôi gia súc nhai lại ở Việt Nam:
Đầu gia súc trong năm 2010 là 8,82 triệu con bò và trâu, 1,29 triệu dê
và cừu Gia súc nhai lại chăn nuôi tại Việt Nam là rẩt khác so với các nước phát triển Chủ yếu là những trang trại nhỏ với 2 đến 4 gia súc / trâu hoặc 10 đến 15 dê, cừu Chăn nuôi theo phương thức bán thâm canh nông nghiệp quy mô nhỏ với những kiến thức và kỹ năng thấp của nông dân Hệ thống này kết hợp chăn thả gia súc và bổ sung các tàn dư thực vật như rơm rạ, cỏ khô, đậu phộng sau khi chăn thả
Chăn nuôi bò sữa hộ gia đình có một vai trò quan trọng trong sự phát triển của ngành công nghiệp chăn nuôi bò sữa của Việt Nam vì trên 80% đàn
bò sữa của nước này được chăn thả trong hộ gia đình
Trong năm 2010, số lượng đàn bò thịt đã giảm nhưng chất lượng giống được cải thiện Tổng sản lượng đạt 279.000 tấn, tăng 8,2% so với năm 2009
2 Phát thải khí nhà kính từ gia súc nhai lại (phát thải khí metan đường ruột):
Khí mê-tan được sinh ra từ quá trình lên men thức ăn trong hệ thống tiêu hóa của động vật Nói chung, càng ăn nhiều thức ăn, thì phát thải khí metan càng cao Mặc dù, mức độ sản xuất metan cũng có thể bị ảnh hưởng bởi các thành phần của chế độ thức ăn Lượng thức ăn tiêu thụ phụ thuộc vào kích thước động vật, tốc độ tăng trưởng, và phương thức sản xuất (ví dụ chăn nuôi lấy sữa, lấy lông, hoặc sinh sản) Metan là khí nhà kính chính được sinh ra từ gia súc, hiệu quả hơn 25 lần trong lưu giữ nhiệt trong khí quyển so với carbon dioxide trong giai đoạn 100 năm
Trang 2Đóng góp lớn nhất phát thải khí nhà kính từ chăn nuôi bò là methane đường ruột chiếm 63% tổng lượng phát thải, với khoảng 84% khí mê-tan từ ruột bò, chủ yếu là từ những con bò trưởng thành Trong ngành sữa, methane
là tác nhân chủ yếu làm trái đất ấm dần lên, được ước tính là khoảng 52% lượng phát thải khí nhà kính từ các nước đang phát triển và phát triển Hầu hết các phân tích chu kỳ sống được tiến hành về khí thải từ chăn nuôi cho rằng nghiên cứu vào thực tiễn giảm thiểu để giảm phát thải khí nhà kính từ gia súc nên tập trung vào việc giảm phát thải methane đường ruột từ chăn nuôi bò (Kebreab et al, 2012)
Bảng 1 Phát thải Mêtan từ động vật nhai lại ở Việt Nam, tấn/năm (tính toán dựa trên dữ liệu).
Loại vật nuôi/năm 2000 2005 2010 2015 2020 2030
Bảng 1 cho thấy sự đóng góp lớn nhất đối với phát thải khí methane từ
bò thịt, tiếp theo là trâu, bò sữa và dê Vì vậy, Việt Nam nên đầu tư nhiều hơn trong giảm thiểu phát thải khí methane từ chăn nuôi bò thịt
3 Các biện pháp giảm phát thải metan đường ruột:
Khí mê-tan tự nhiên sản phẩm của quá trình lên men vi sinh của carbohydrate và đến một mức độ thấp hơn, các axit amin (AA) trong dạ cỏ
Ở động vật nhai lại, đại đa số sinh ra CH4 đường ruột diễn ra trong dạ cỏ Phát thải trực tràng chiếm khoảng 2 đến 3% tổng lượng phát thải của CH4 trong cừu hoặc bò sữa theo Murray et al (1976) và Muñoz et al (2012)
Ở Việt Nam, Inthapanya et al (2011) đã tiến hành một nghiên cứu trong ống nghiệm và kết luận rằng khả năng tiêu hóa của rơm rạ có thể được cải thiện bằng cách sử dụng vôi (Ca (OH) 2) thay vì NaOH truyền thống và phát thải khí methane có thể được giảm bằng cách sử dụng kali nitrat (KNO3) thay vì urê như một nguồn nitơ phi protein Tuy nhiên, khả năng tiêu hóa là thấp hơn khi KNO3 được sử dụng so với urê
4 Thức ăn và cách cho ăn nhằm giảm phát thải khí nhà kính:
Có một mối quan hệ rõ ràng giữa khả năng tiêu hóa thức ăn OM, hàm lượng thức ăn hoặc lượng tinh bột, và cơ chế lên men dạ cỏ Lượng pháp hóa học quá trình lên men dạ cỏ chỉ cho thấy răng nhiều lượng khí H2 và CH4 hơn sẽ được sản sinh trong quá trình lên men chất xơ so với tinh bột
4.1 Hiệu quả của lượng thức ăn: Thức ăn tiêu thụ là một biến quan
trọng trong dự đoán phát thải CH4 Bởi vì lượng tiêu thụ DM (và đặc biệt
Trang 3tiêu hóa OM) có lẽ là yếu tố quyết định quan trọng nhất của phát thải CH4 ở động vật nhai lại, ảnh hưởng của chất lượng thức ăn chăn nuôi và lượng thức
ăn gia súc là tối quan trọng
4.2 Thức ăn tinh:
Thức ăn tinh trong khẩu phần ăn của động vật nhai lại sẽ làm giảm phát thải CH4, đặc biệt khi độ đậm đặc trên 35 đến 40% DMI, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào mức độ phản ứng, khả năng sinh trưởng, hiệu quả tiêu thụ, dạng thức dinh dưỡng, loại ngũ cốc và quy trình chế biến ngũ cốc, và giống vật nuôi Bổ sung thêm một lượng nhỏ thức ăn tinh sẽ làm tăng khả năng sinh trưởng của vật nuôi và làm giảm cường độ phát thải khí nhà kính Thay thế chất xơ thực vật trong khẩu phần ăn bằng chất tinh bột tạo ra một
sự thay đổi của VFA, kết quả giảm phát thải hydro (Singh, 2010) Một phản ứng tích cực hàm lượng thức ăn tinh với giảm phát thải khí metan cũng đã được trình bày trong báo cáo của Anantasook và Wanapat (2012) ở Thái Lan
4.3 Thức ăn thô xanh và quản lý thức ăn thô xanh gia súc: Một đặc
điểm quan trọng có thể ảnh hưởng đến phát thải CH4 là chất lượng và khả năng tiêu hóa thức ăn thô xanh gia súc Chất lượng thức ăn thô xanh, độ đậm đặc, khả năng tiêu hóa, và lượng tiêu thụ có liên quan tới nhau và tác động trực tiếp đến phát thải CH4 trong dạ cỏ Thức ăn thô xanh là những thức ăn
có nhiều thành phần và có tác động lớn khả năng tiêu hóa Tất cả các yếu tố, chẳng hạn như các loài thực vật, sự đa dạng, thời điểm thu hoạch, bảo quản
có thể ảnh hưởng đến chất lượng và tiêu hóa thức ăn thô xanh
5 Ứng dụng vào sản xuất:
Từ tháng 01- 05 năm 2014, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đã phối hợp với Trung tâm khuyến nông-lâm-ngư Thừa Thiên Huế triển khai thí nghiệm Chăn nuôi đại gia súc nhằm giảm phát thải khí nhà kính tại Xã Thủy Bằng, Thị xã Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế Phối trộn thức ăn dựa trên nguồn nguyên liệu tại chỗ, cân đối khẩu phần để hấp thu dinh dưỡng triệt để, tiết kiệm và giảm phát thải khí nhà kính; trong đó có 02 công thức áp dụng:
- Công thức 1: Bổ sung thức ăn tinh cho bò thịt với khẩu phần 02 kg/ngày, thành phần nguyên liệu gồm: Sắn lát 50%, Bột bắp (ngô) 10%, Rỉ mật 20%, Khô dầu lạc 18%, Ure 0,5%, Bột xương 01% và Muối ăn 0,5% (Khuyến nông Quốc gia)
- Công thức 2: Cho bò thịt ăn Rơm (thức ăn thô) đã qua xử lý bằng Ure – vôi với khẩu phần 04 kg/ngày/con, thành phần nguyên liệu gồm: 2 kg Ure, 2 kg Vôi (thực hiện vôi hóa) và 100kg rơm khô (Wanapat và cộng sự, 2009)
Kết quả thực hiện đến nay đang lấy mẫu, phân tích số liệu, có so sánh với đối chứng và sẽ đánh giá tổng kết dự kiến vào tháng 7 năm 2014./