TÍNH TOÁN CƠ KHÍ VÀ CÁC THIẾT BỊ PHỤ TRỢ

Sunfua dioxit là một hợp chất hóa học có công thức SO2.

MỤC LỤCMỤC LỤC 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1

1.1. Giới thiệu:

 Sunfua dioxit là một hợp chất hóa học có công thức SO2 Chất khí quantrọng này là sản phẩm chính của sự đốt

cháy hợp chất lưu huỳnh và nó là một mối

lo môi trường đáng kể SO2 thường được

mô tả là "mùi hôi của lưu huỳnh bị đốt

cháy" Nó là sản phẩm tạo thành trong quá trình núi lửa hoạt động và một số hoạtđộng công nghiệp khác nhau.

 SO2 là loại chất ô nhiễm phổ biến nhất trong sản xuất công nghiệp cũngnhư trong sinh hoạt của con người Nguồn phát thải SO2 chủ yếu là từ Các trung tâmnhiệt điện, các loại lò nung, lò hơi khi đốt nhiên liệu than, dầu và khí đốt có chứa lưuhuỳnh hoặc các hợp chất lưu huỳnh

 Ngoài ra, một số công đoạn sản xuất trong công nghiệp hóa chất, luyệnkim, cũng thải vào bầu khí quyển một lương SO2 đáng kể Trên thế giới hàng nămtiêu thụ gần 2 tỷ tấn than đá các loại và gần 1 tỷ tấn dầu mỏ Khi thành phần lưuhuỳnh trong nhiên liệu trung bình chiếm 1% thì lượng khí SO2 thải vào khí quyển là

60 triệu tấn/năm Đó là chưa kể lượng SO2 thải ra từ các ngành công nghiệp khác

1.2. Tính chất:

 SO2 là một khí vô cơ không màu, mùi kích thích mạnh, không cháy, có

vị hăng cay dễ hóa lỏng, dể hòa tan trong nước với nồng độ thấp

 SO2 có nhiệt độ nóng chảy ở –750C và nhiệt độ sôi ở –100C

 SO2 rất bền nhiệt (∆H0 = - 296,9 kJ/mol)

 SO2 oxy hóa chậm trong không khí sạch, do quá trình quang hoá hay do

sự xúc tác khí SO2 dễ dàng bị oxy hoá biến thành SO3 trong khí quyển và hòa tantrong nước tạo thành axit H2SO4

 Nó có khả năng làm mất màu dung dịch Brom và làm mất màu cánhhoa hồng

 SO2 tan trong nước tạo thành axit yếu

Khí SO2, SO3 gọi chung là SOx, là những khí thuộc loại độc hại không chỉ đốivới sức khoẻ con người, động thực vật, mà còn tác động lên các vật liệu xây dựng,các công trình kiến trúc, là một trong những chất gây ô nhiễm môi trường Trong khíquyển, khí SO2 khi gặp các chất oxy hóa hay dưới tác động của nhiệt độ, ánh sángchúng chuyển thành SO3 nhờ oxy có trong không khí Khi gặp H2O, SO3 kết hợp vớinước tạo thành H2SO4 Đây chính là nguyên nhân tạo ra các cơn mưa acid mưaaxit ăn mòn các công trình, làm cho thực vật, động vật bị chết hoặc chậm phát triển,biến đất đai thành vùng hoang mạc Khí SO2 gây ra các bệnh viêm phổi, mắt, da.Nếu H2SO4 có trong nước mưa với nồng độ cao làm bỏng da người hay làm mục nátquần áo.

1.3.1 Đối với con người:

 SO2 và hợp chất của SO2 là những chất có tính kích thích, ở nồng độnhất định có thể gây co giật cơ trơn của khí quản Ở nồng độ lớn hơn sẽ gây tăng tiếtdịch niêm mạc đường khí quản Khi tiếp xúc với mắt chúng có thể tạo thành axit

 SOx có thể xâm nhập vào cơ thể con người qua các cơ quan hô hấphoặc các cơ quan tiêu hóa sau khi được hòa tan trong nước bọt Và cuối cùng chúng

có thể xâm nhập vào hệ tuần hoàn Khi tiếp xúc với bụi, SOx có thể tạo ra các hạt axitnhỏ, các hạt này có thể xâm nhập vào các huyết mạch nếu kích thước của chúng nhỏhơn 2-3 μm

 SO2 có thể xâm nhập vào cơ thể của người qua da và gây ra các chuyểnđổi hóa học, kết quả của nó là hàm lượng kiềm trong máu giảm, amoniac bị thoát quađường tiểu và có ảnh hưởng đến tuyến nước bọt Hầu hết dân cư sống quanh khu vựcnhà máy có nồng độ SO2, SO3 cao đều mắc bệnh đường hô hấp Nếu hít phải SO2 ởnồng độ cao có thể gây tử vong

30 – 20

500 – 400

100 – 5020

12 – 8

Giới hạn ngửi thấy mùi 13 – 8 5 – 3

1.3.2 Đối với thực vật:

SOx bị oxy hóa ngoài không khí và phản ứng với nước mưa tạo thành axitsulfuric là tác nhân chính gây hiện tượng mưa axit, ảnh hưởng xấu đến sự phát triểnthực vật Khi tiếp xúc với môi trường có chứa hàm lượng SO2 từ 1 - 2ppm trong vàigiờ có thể gây tổn thương lá cây Đối với các loại thực vật nhạy cảm như nấm, địa y,hàm lượng 0,15 - 0,30 ppm có thể gây độc tính cấp

1.3.3 Đối với các công trình kiến trúc:

Sự có mặt của SOx trong không khí ẩm tạo thành axit là tác nhân gây ăn mònkim loại, bê-tông và các công trình kiến trúc SOx làm hư hỏng, làm thay đổi tínhnăng vật lý, làm thay đổi màu sắc vật liệu xây dựng như đá vôi, đá hoa, đá cẩm thạch;phá hoại các tác phẩm điêu khắc, tượng đài Sắt, thép và các kim loại khác ở trongmôi trường khí ẩm, nóng và bị nhiễm SOx thì bị han gỉ rất nhanh SOx cũng làm hưhỏng và giảm tuổi thọ các sản phẩm vải, nylon, tơ nhân tạo, đồ bằng da và giấy

- Khí SO2 được sử dụng trong nghành công nghiệp chế biến rượuvang Tuy tỷ lệ rất ít, đóng vai trò như một chất kháng khuẩn và chống oxy hóa Tùytừng quốc gia, có thể cho phép nồng độ SO2 trong rượu ở một mức độ nhất định Ở

Mỹ là 350 ppm, EU là 160 ppm và 210 ppm đối với rượu vang đỏ và trắng, hồng Ởnồng độ thấp dưới 50 ppm SO2 không ảnh hưởng đén mùi vị của rượu, nhưng nếunồng độ cao hơn, nó cũng tạo ra một hương vị khác

- SO2 còn được dùng trong quá trình vệ sinh thiết bị trong các nhàmáy sản xuất rượu

- Chống nấm mốc

 Làm tác nhân khử: Điôxít lưu huỳnh cũng là một chất khử Trongnước, sulfur dioxide có thể làm phai màu Cho nên nó thường được sử dụng để làm

chất tẩy quần áo, tẩy trắng giấy, bột giấy Ngoài ra, nó còn được sử dụng để xử lýnước thải.

 Làm thuốc thử và dung môi trong các phòng thí nghiệm: Lưu huỳnhdioxit là một dung môi trơ đa năng đã được sử dụng rộng rãi cho các muối hòa tanoxy hóa cao Nó cũng đôi khi được sử dụng như là một nguồn của nhóm sulfonyltrong tổng hợp hữu cơ

1.5. Ý nghĩa môi trường:

 Vấn đề ô nhiễm bầu khí quyển bởi khí SO2 từ lâu đã trở thành mốihiểm họa của nhiều quốc gia, nhất là các nước phát triển trên thế giới Vì những lý

do nêu trên, công nghệ xử lý khí SO2 trong khí thải công nghiệp đã được nghiên cứurất sớm và phát triển mạnh mẽ

 Ngoài tác dụng làm sạch bầu khí quyển, bảo vệ môi trường, xử lý khí

SO2 còn có ý nghĩa kinh tế to lớn của nó bởi vì SO2 thu hồi được từ khí thải là nguồncung cấp nguyên liệu cho các nhà máy sản xuất axit Sunfuric (H2SO4) và lưu huỳnhnguyên chất

1.6. Các phương pháp hấp thụ SO 2 :

1.6.1. Hấp thụ SO 2 bằng nước:

 Hấp thụ SO2 bằng nước là phương pháp đơn giản được áp dụng sớmnhất để loại bỏ khí SO2 trong khí thải

 Sơ đồ hệ thống xử lý SO2 băng nước bao gồm 2 giai đoạn:

• Hấp thụ SO2 bằng cách phun nước vào dòng khí thải hoặc cho khíthải đi qua lớp vật liệu đệm (vật liệu rỗng ) có tưới nước – scrubo;

• Giải thoát khí SO2 ra khỏi chất hấp thụ để thu hồi SO2 nếu cần vànước sạch

 Quá trình diễn ra theo phản ứng sau:

SO2 + H2O ↔ H+ + HSO

3- Mức độ hòa tan của khí SO2 trong nước giảm khi nhiệt độ nước tăngcao, do đó nhiệt độ nước cấp vào hệ thống hấp thụ khí SO2 phải đủ thấp Còn để giảithoát khí SO2 khỏi nước thì nhiệt độ của nước phải cao Cụ thể là ở nhiệt độ 1000Cthì SO2 bốc ra một cách hoàn toàn và trong không khí thoát ra có lẫn cả hơi nước

Bằng phương pháp ngưng tụ người ta có thể thu được SO2 với độ đậm đặc khoảng100% để dùng vào mục đích sản xuất axit sunfuric.

 Để giải hấp cần thụ cần phải đun nóng một lượng nước rất lớn tức phải

có một nguồn cấp nhiệt (hơi nước) công suất lớn Đó là một khó khăn Ngoài ra để

sử dụng lại nước cho quá trình hấp thụ phải làm nguội nước xuống gần 100C – tứcphải cần đến nguồn cấp lạnh Đó cũng là vấn đề không đơn giản và khá tốn kém

 Từ những nhược điểm nói trên, phương pháp khí SO2 bằng nước chỉ ápdụng được khi:

- Nồng độ ban đầu của khí SO2 trong khí thải tương đối cao

- Có sẵn nguồn cấp nhiệt (hơi nước) với giá rẻ

- Có sẵn nguồn cấp lạnh

- Có thể xả được nước có ít nhiều axit ra sông ngòi

 Trường hợp khí thải giàu SO2 như trong công đoạn nấu quặng sunfuakim loại của công nghiệp luyện kim (nồng độ SO2 trong khí thải có thể đạt 2 ÷ 12%).Người ta có thể xử lý bằng nước kết hợp vơi quá trình oxy hóa SO2 bằng chất xúc tácvanadi (V)

 Quá trình cũng được thực hiện thành hai giai đoạn:

• Khí SO2 kết hợp với oxy nhờ sự có mặt của chất xúc tác vanadi đểbiến thành anhidrit sunfuric (SO3), phản ứng này có tỏa nhiệt và xảy ra càng mạnh ởnhiệt độ càng thấp, do đó cần thực hiện quá trình này qua nhiều tầng xúc tác, sau mỗitầng đều được làm nguội

• Dùng nước tưới trong scruber để anhidrit sunfuric kết hợp với nướctạo thành axit sunfuric (H2SO4)

1.6.2. Hấp thụ bằng đá vôi (CaCO 3 ), vôi nung CaO hoặc vôi sữa (Ca(OH) 2 ):

 Xử lý SO2 bằng vôi là phương pháp được áp dụng rất rộng rãi trongcông nghiệp vì hiệu quả xử lý cao, nguyên liệu rẻ tiền và có sẵn ở mọi nơi

 Các phản ứng hóa học xảy ra trong quá trình xử lý như sau:

CaCO3 + SO2 CaCO3 + CO2

CaO + SO2  CaSO3

2CaSO3 + O2  2CaSO4

1-tháp hấp thu, 2- bộ phận tách tinh thể, 3-bộ lọc chân không,

4,5- máy bơm, 6-thùng trộn sữa vôi

Hình 1: sơ đồ hệ thống xử lý SO 2 bằng CaCO 3 và CaO

 Khói thải sau khi được lọc sạch tro bụi đi vào scrubo 1,trong đó xảy raquá trình hấp thụ khí SO2 bằng dung dịch sữa vôi tưới trên lớp đệm bằng vật liệurỗng Nước chứa acid chảy ra từ scrubo có chứa nhiều sunfit và canxi sunfat dướidạng tinh thể: CaSO3.0,5H2O, CaSO4.2H2O và một ít tro bụi còn sót lại sau bộ lọc trobụi, do đó cần tách các tinh thể nói trên ra khỏi dung dịch bằng bộ phận tách tinh thể

2 Thiết bị số 2 là 1 bình rỗng cho phép dung dịch lưu lại 1 thời gian đủ để hình thànhcác tinh thể sunfit và sunfat canxi Sau bộ phận tách tinbh thể 2, dung dịch 1 phần đivào tưới cho Scruber, phần còn lại đi qua bình lọc chân không 3, ở đó các tinh thể bịgiữ lại dưới dạng cặn bùn và được thải ra ngoài Đá vôi được đập vụn và nghiềnthành bột và cho vào thùng 6 để pha trộn với dung dịch loãng chảy ra từ bộ lọc chânkhông số 3 cùng với 1 lượng nước bổ sung để được dung dịch sữa vôi mới

 Hiệu quả hấp thụ SO2 bằng sữa vôi đạt 98% Sức cản khí động của hệthống không vượt quá 20 mm H2O

 Nguyên liệu vôi được sử dụng một cách hoàn toàn, cụ thể là cặn bùn từ

hệ thống xử lý thải ra có thể được sử dụng làm chất kết dính trong xây dựng sau khichuyển sunfit thành sunfat trong lò nung

Ưu điểm: công nghệ đơn giản, chi phí đầu tư ban đầu không lớn, có thể chế

tạo thiết bị bằng vật liệu thông thường, không cần đến vật liệu chống axit và khôngchiếm nhiều diện tích xây dựng

1.6.3. Hấp thụ SO 2 bằng NH 3:

 Amoniac và khí SO2 trong dung dịch nước có phản ứng với nhau và tạo

ra muối trung gian amoni sunfit, sau đó muối amoni sunfit lại tác dụng tiếp với SO2

và H2O để tạo ra muối amoni bisunfit theo phản ứng sau:

SO2 + 2NH3 + H2O = (NH4)2SO3

(NH4)2SO3 + SO2 + H2O = 2NH4HSO3

 Lượng bisunfit tích tụ dần trong dung dịch có thể hoàn nguyên bằngcách nung nóng trong chân không, kết quả thu được amoni sunfit và SO2 Amonisunfit này lại có thể sử dụng tiếp để khử SO2

nung nóng

 SO2 được hấp thụ bởi oxit –hydroxit magiê, tạo thành tinh thể ngậmnước sunfit magiê Trong thiết bị hấp thụ xảy ra các phản ứng sau:

MgO + SO2 = MgSO3

MgO + H2O = Mg(OH)2

MgSO3 + H2O + SO2 = Mg(HSO3)2

Mg(OH)2 + Mg( HSO3)2 = 2MgSO3  + 2H2O

 Độ hòa tan của sunfit magiê trong nước bị giới hạn, nên lượng dư ởdạng MgSO3.6H2O và MgSO3.3H2O rơi xuống thành cặn lắng

 Tỉ lệ rắn: lỏng trong huyền phù là 1:10

 Độ pH ở đầu vào là 6,8 – 7,5; còn ở đầu ra là 5,5 – 6,0

 Sunfat magiê được hình thành do oxit hóa sunfit magiê

MgSO3 + O2  MgSO4

 Tái sinh oxit magie trong lò nung:

MgSO3 MgO + SO2

 SO2 thoát ra là 7-15% được làm nguội, tách bụi và sương mù axitsunfuric dùng để sản xuất axit sunfuric

 Có các phương pháp hấp thụ sau:

- Phương pháp magie oxit “kết tinh” theo chu trình

- Phương pháp magie oxit “không kết tinh”

- Phương pháp magie oxit “sủi bọt”

- Phương pháp magie oxit kết hợp với Potas (kali cacbonat)

Ưu điểm:

- Có thể làm sạch khí nóng mà không cần làm lạnh sơ bộ

- Thu được axit sunfuric

- Hiệu quả làm sạch cao

Nhược điểm:

- Quy trình công nghệ phức tạp

- Không phân giải hoàn toàn sulfat khi nung

- Tổn hao MgO khá nhiều

 Xử lí khí SO2 bằng kẽm oxit (ZnO) cũng tương tự như phương phápoxit magiê tức là dùng phản ứng giữa SO2 với kẽm oxit để thu các muối sunfit vàbisunfit, sau đó dùng nhiệt để phân ly thành SO2 và ZnO

Than cốc

t 0

= 900 0 C

 Trong phương pháp này, chất hấp thụ là kẽm oxit Phản ứng hấp thụnhư sau:

SO2 + ZnO + 2,5H2O ZnSO3.2,5H2O

 Khi nồng độ SO2 lớn:

2SO2 + ZnO + H2O  Zn(HSO3)2

 Sunfit kẽm tạo thành không tan trong nước được tách ra bằng xycloneướt và sấy khô.Tái sinh ZnO bằng cách nung sunfit ở 350oC

ZnSO3.2,5H2O SO2 + ZnO + 2,5H2O

 SO2 được chế biến tiếp tục, còn ZnO quay lại hấp thụ

 Có các phương pháp hấp thụ sau:

- Phương pháp kẽm oxit đơn thuần

- Phương pháp kẽm oxit kết hợp với natri sunfit

Có khả năng hình thành sunfit kẽm (MgSO4) làm cho việc tái sinh ZnO bất lợi

về kinh tế nên phải tách chúng ra và bổ sung ZnO

1.6.6. Xử lý SO 2 bằng các chất hấp thụ hữu cơ:

 Xử lí khí SO2 trong khí thải bằng các chất hấp thụ hữu cơ được áp dụngnhiều trong công nghiệp luyện kim màu Chất hấp thụ khí SO2 được sử dụng phổbiến là các amin thơm như anilin C6H5NH2, toluđin CH3C6H4NH2, xyliđin(CH3)2C6H3NH2, và đimety-anilin C6H5N(CH3)2

 Quá trình xử lí theo phương pháp trên là:

- Quá trình sunfidin: Quá trình này được các hãng công nghiệp hóachất và luyện kim của Đức nghiên cứu và áp dụng ở nhà máy luyện kim Hamburg đểkhử SO2 trong khói thải của lò thổi luyện đồng Nồng độ của khí trong khói thải daođộng trong phạm vi 0,5 ÷ 8%, trung bình là 3,6%.Chất hấp thụ là hỗn hợp xylidin vànước tỉ lệ ≈ 1:1

- Quá trình khử SO2 bằng dimetylanilin – Quá trình ASARCO: quátrình này được nghiên cứu và áp dụng ở nhiều các nhà máy luyện kim

1.6.7. Xử lý SO 2 bằng natri cacbonat:

 Nguyên tắc:

Na2CO3 + SO2  Na2SO3 + CO2

Na2SO3 + SO2 + H2O  2NaHSO3

 Cho ZnO vào dung dịch tạo thành

NaHCO3 + ZnO  ZnSO3 + NaOH

 Nung ZnSO3 để thu khí SO2 và ZnO dùng lại

 Than hoạt tính được hoàn nguyên bằng cách nâng nhiệt độ lên

400-450oC Khí SO2 thoát ra từ quá trình hoàn nguyên có nồng độ 40-50% và đạt khoảng96-97% lượng khí SO2 có trong khói thải

 Sau khi hoàn nguyên than hoạt tính được sàn chọn lại để loại bỏ phầnthan quá vụn nát và bổ sung thêm than mới để đưa lên hấp phụ trở lại

 Khí thoát ra từ quá trình hoàn nguyên ngoài SO2 còn có một số loại khíkhác như: H2S là 2-4%, lưu huỳnh là 0,1-0,3%

trình LURGI:

 Theo phương pháp này khí thải được làm cho bão hòa hơi nước ở nhiệt

độ dưới 100oC đi qua lớp than hoạt tính có tưới nước làm ẩm trong thiết bị hấp phụ.Khí SO2 bị giữ lại trong lớp than hoạt tính và oxy hóa thành SO3 nhờ có oxy trong khíthải Tiếp theo, SO3 kết hợp với nước biến thành axit sunfuric H2SO4 và theo nướcchảy vào thùng chứa Axit sunfuric thu được trong thùng chứa với nồng độ 20-25%

 Hệ thống thử nghiệm ban đầu với lưu lượng khỏi thải 1000-1500 m3/h.Nồng độ ban đầu của SO2 trong khói khi đốt nhiên liêu mazut là 0,1-0,15% Hiệu quả

khử SO2 đạt 98-99% Chất hấp phụ làm việc trong hơn 3 năm liên tục mà hoạt tínhcủa nó không hề bị giảm sút.

1.6.8.3. Xử lý SO 2 bằng nhôm oxit kiềm hóa:

Quá trình xử lý khí SO2 bằng nhôm oxit kiềm hóa được dựa trên tính chất hấpphụ của hỗn hợp nhôm oxit (Al2O3) và natri oxit (Na2O)với thành phần natri oxitchiếm 20% khối lượng hỗn hợp Trong quá trình hấp phụ, khí SO2 bị oxy hóa, sau đótác dụng với các oxit kim loại để biến thành sunfat Chất hấp phụ đã bão hòa đượchoàn nguyên bằng khí trơ ở nhiệt độ 600-650oC

1.6.8.4. Xử lý SO 2 bằng Mangan oxit:

 Có 2 phương pháp tiêu biểu của quá trình xử lý SO2 bằng Mangan oxit

là “quá trình Mangan” được nghiên cứu áp dụng ở Mỹ và “quá trình DAR Mangan”

do hãng Mitsubishi của Nhật Bản đề xuất

 Trong quá trình Mangan của Mỹ, chất hấp phụ được sử dụng làMangan oxit (Mn2O3) dạng hạt được làm khô trong không khí và trong chân không ởnhiệt độ 300-400oC

 Quá trình DAR-Mangan của hãng Mitsubishi sử dụng chất hấp phụ làhỗn hợp của một số oxit được gọi là oxit Mangan hoạt tính Chất hấp phụ thu đượcbằng cách dùng amoniac để xử lý Mangan sunfat và tiếp theo là oxy hóa hydrat bằngoxy trong không khí và hơi nước:

MnSO4 + 2NH4OH  Mn(OH)2 + (NH4)2SO4

Mn(OH)2 + 0,5iO2 + n(n-1)H2O  MnO1+i.nH2OTrong đó: i = 0,5-0,8 và n = 0,1-1,0

1.6.8.5. Xử lý SO 2 bằng vôi và dolomit trộn vào than nghiền

 Quá trình đốt nhiên liệu than nghiền có trộng bột vôi và dolomit để khửkhí SO2 mới được áp dụng trong những năm gần đây và hiện nay vẫn đang được tiếptục nghiên cứu hoàn thiện

 Phản ứng giữa vôi (CaO) và dolomit (CaCO3.MgCO3) với SO2 xảy ranhư sau:

2CaO + 2 SO2 +O2  2CaSO4

2CaCO3.MgCO3 + 2SO2 + O2  2[CaSO4 + MgO] + 4CO2

 Phản ứng giữa vôi và SO2 xảy ra mạnh nhất ở nhiệt độ 760-1040oC,còn phản ứng giữa dolomit và SO2 ở nhiệt độ 600-1200oC

 Phương pháp này là sự kết hợp giữa quá trình cháy với quá trình khửkhí SO2 thành 1 quá trình thống nhất trong buồng đốt của lò mà không đòi hỏi phảilắp đặt thêm nhiều thiết bị phụ trợ khác.

 Trong một số trường hợp khác, người ta còn dùng vôi dưới dạng vữa(30% chất rắn trong nước theo khối lượng) và phun vào dòng khói thải trong thiết bịgọi là buồng sấy khô kiểu phun đặt trên đường khói của lò Khí SO2 trong khói thảikết hợp với Ca(OH)2 theo phản ứng:

1.7 Các loại thiết bị hấp thụ:

1.7.1 Tháp rỗng:

Là tháp có cơ cấu phun chất

lỏng bằng cơ học hay bằng áp suất

trong đó chất lỏng được phun thành

những giọt nhỏ trong thể tích rỗng

của thiết bị và cho dòng khí đi qua

Tháp phun đươc sử dụng khi yêu cầu

trở lực bé và khí có chứa hạt rắn

1.7.2 Tháp đệm:

1.7.2.1 Sơ đồ cấu tạo:

 Cấu tạo gồm:

thân tháp rỗng bên trong đổ

đầy đệm làm từ vật liệu khác

nhau (gỗ, nhựa, kim loại, gốm, ) với những hình dạng khác nhau (trụ, cầu, tấm, yênngựa, lò xo, ); lưới đỡ đệm, ống dẫn khí và lỏng vào ra.

 Để phân phối đều chất lỏng lên khối đệm chứa trong tháp, người tadùng bộ phận phân phối dạng: lưới phân phối (lỏng đi trong ống – khí ngoài ống;lỏng và khí đi trong cùng ống); màng phân phối, vòi phun hoa sen (dạng trụ, bán cầu,khe); bánh xe quay (ống có lỗ, phun quay, ổ đỡ)

 Các phần tử đệm được đặc trưng bằng: đường kính d, chiều cao h, bềdày δ Đối với đệm trụ, h = d chứa được nhiều phần tử nhất trong 1 đơn vị thể tích

 Khối đệm được đặc trưng bằng các kích thước: bề mặt riêng a(m2/m3); thể tích tự do ε (m3/m3); đường kính tương đương d (tđ) = 4r(thủy lực) =4.S/n = 4 ε/a; tiết diện tự do S (m2/m3)

 Khi chọn đệm cần lưu ý: thấm ướt tốt chất lỏng; trở lực nhỏ, thể tích tự

do và và tiết diện ngang lớn; có thể làm việc với tải trọng lớn của lỏng và khí khi ε và

S lớn; khối lượng riêng nhỏ; phân phối đều lỏng; có tính chịu ăn mòn cao, rẻ tiền, dễkiếm Để làm việc với chất lỏng bẩn nên chọn đệm cầu có khối lượng riêng nhỏ

1.7.2.2 Nguyên lý hoạt động:

 Chất lỏng chảy trong tháp theo đệm dưới dạng màng nên bề mặt tiếpxúc pha là bề mặt thấm ướt của đệm

 Tháp đệm làm việc ngược chiều có các chế độ thủy động lực sau:

• Chế độ màng OA: khi mật độ tưới không lớn, tốc độ khí nhỏ, chấtlỏng chảy thành màng theo bề mặt đệm, khí đi ở khe giữa các màng

• Chế độ hãm AB: từ A tăng tốc độ khí sẽ làm tăng ma sát củadòngkhí với bề mặt lỏng và kìm hãm sự chảy của màng lỏng, lượng lỏng giữ lại trongđệm tăng.

• Khi tăng tốc độ khí làm tăng xoáy đảo màng lỏng trên đệm nên tăngcường quá trình truyền khối

• Chế độ nhũ tương BC: Khí-lỏng tạo thành hệ nhũ tương không bền

2 pha liên tục-gián đoạn của khí-lỏng đổi vai trò cho nhau liên tục, làm tăng bề mặttiếp xúc pha và cường độ truyền khối lên cực đại, đồng thời trở lực thủy lực cũngtăng nhanh; chế độ này duy trì rất khó mặc dù cường độ truyền khối lớn

• Chế độ cuốn theo: quá giới hạn sặc, nếu tăng tốc độ khí, toàn bộchất lỏng sẽ bị giữ lại trong tháp và cuốn ngược trở ra theo dòng khí

 Hiệu ứng thành thiết bị (channeling effect): Chất lỏng có xu hướngchảy từ tâm ra thành thiết bị, gây giảm hiệu suất do tiếp xúc pha kém Khắc phụcbằng cách:

• Nếu chiều cao đệm lớn hơn 5 lần đường kính đệm thì chia đệmthành từng đoạn; giữa các đoạn đệm đặt bộ phận phân phối lại chất lỏng

• Chọn d/Φ = đường kính đệm/đường kính tháp = 1/15 – 1/8

• Xếp đệm: nếu d < 50mm: đổ lộn xộn, d > 50mm: xếp thứ tự

• Tưới lỏng và phun khí ngay từ đầu

1.7.2.3 Ưu – nhược điểm - ứng dụng:

 Ưu điểm: cấu tạo đơn giản; trở lực theo pha khí (hoạt động ở chế độ

1.7.3.1 Sơ đồ cấu tạo:

 Tháp đĩa thường cấu tạo gồm thân

hình trụ thẳng đứng, bên trong có đặt các tấm ngăn

(đĩa) cách nhau một khoảng nhất định Trên mỗi

đĩa hai pha chuyển động ngược hoặc chéo

chiều:lỏng từ trên xuống (hoặc đi ngang), khí đi từ dưới lên hoặc xuyên qua chất lỏngchảy ngang; ở đây tiếp xúc pha xảy ra theo từng bậc là đĩa.Tùy thuộc cấu tạo của đĩachất lỏng trên đĩa có thể là khuấy lý tưởng hay là dòng chảy qua.

 Tháp đĩa có ống chảy chuyền: bao gồm tháp đĩa, chóp, lỗ, xupap,lưới, Trên đĩa có cấu tạo đặc biệt để lỏng đi từ đĩa trên xuống đĩa dưới theo đườngriêng gọi là ống chảy chuyền, đĩa cuối cùng ống chảy chuyền ngập sâu trong khốichất lỏng đáy tháp tạo thành van thủy lực ngăn không cho khí (hơi hay lỏng) đi theoống lên đĩa trên

 Pha khí (hơi hay lỏng) xuyên qua các lỗ, khe chóp, khe lưới,hay khexupap sục vào pha lỏng trên đĩa Để phân phối đều chất lỏng người ta dùng tấm ngănđiều chỉnh chiều cao mức chất lỏng trên đĩa

 Tháp đĩa không có ống chảy chuyền: khi đó khí (hơi hay lỏng) và lỏng

đi qua cùng một lỗ trên đĩa

1.7.3.2 Ưu – nhược điểm và ứng dụng:

 Tháp đĩa lỗ: ưu điểm là kết cấu khá đơn giản, trở lực tương đối thấp,

hiệu suất khá cao Tuy nhiên không làm việc được với chất lỏng bẩn, khoảng làmviệc hẹp hơn tháp chop (về lưu lượng khí)

 Tháp chóp: có thể làm việc với tỉ trọng của khí, lỏng thay đổi mạnh,

khá ổn định Song có trở lực lớn, tiêu tốn nhiều vật tư kim loại chế tạo, kết cấu phứctạp Nói chung tháp chop có hiệu suất cao hơn tháp đĩa lỗ

 Tháp xupap: dùng trong chưng cất dầu mỏ.

1.7.4 Tháp màng:

 Bề mặt tiếp xúc pha là bề mặt chất lỏng chảy thành màng theo bề mặtvật rắn thường là thẳng đứng Bề mặt vật rắn có thể là ống, tấm song song hoặc đệmtấm

1.7.4.1 Tháp màng dạng ống:

 Có cấu tạo tương tự thiết bị trao đổi nhiệt

dạng ống chùm, gồm có ống tạo màng được giữ bằng hai

vĩ ống ở hai đầu, khoảng không giữa ống và vỏ thiết bị

để tách khi cần thiết Chất lỏng chảy thành màng theo

thành ống từ trên xuống, chất khí (hơi) đi theo khoảng

không gian trong màng chất lỏng từ dưới lên

1.7.4.2 Tháp màng dạng tấm phẳng:

 Các tấm đệm đặt ở dạng thẳng đứng được

làm từ những vật liệu khác nhau (kim loại, nhựa, vải căng treo trên khung ) đặttrong thân hình trụ Để đảm bảo thấm ướt đều chất lỏng từ cả 2 phía tấm đệm ta dùngdụng cụ phân phối đặc biệt có cấu tạo răng cưa

1.7.4.3 Tháp màng dạng ống khi lỏng và khí đi cùng chiều:

 Cũng có cấu tạo từ các ống cố định trên 2 vỉ, khí đi qua thân gồm cácống phân phối tương ứng đặt đồng trục với ống tạo màng Chất lỏng đi vào ống tạomàng qua khe giữa 2 ống Khi tốc độ khí lớn sẽ kéo theo chất lỏng từ dưới lênchuyển động dưới dạng màng theo thành ống tạo màng Khi cần tách nhiệt có thể cho

tác nhân lạnh đi vào khoảng không gian giữa vỏ và ống Để nâng cao hiệu suất người

ta dùng thiết bị nhiều bậc giống nhau

 Thủy động lực trong thiết bị dạng màng:

• Khi Re < 300 – chảy màng , bề mặt pha nhẵn trơn

• Khi 300 < Re < 1600 – chảy màng bắt đầu có gợn sóng

• Khi Re > 1600 – chảy rối

 Khi có dòng khí chuyển động ngược chiều sẽ ảnh hưởng lớn đến chế

độ chảy của màng Khi đó, do lực ma sát giữa khí và lỏng sẽ có cản trở mạnh củadòng khí làm bề dày màng tăng lên, trở lực dòng khí tăng Tiếp tục tăng vận tốc dòngkhí sẽ dẫn đến cân bằng giữa trọng lực của màng lỏng và lực ma sát và dẫn đến chế

độ sặc (nhiều khi pha khí chỉ 3-6m/s đã xảy ra sặc) Khi tốc độ vượt qua tốc độ sặc sẽlàm kéo chất lỏng theo pha khí ra ngoài

- Năng suất theo pha lỏng nhỏ

- Cấu tạo phức tạp, khi vận hành dễ bị sặc

 Ứng dụng:

- Trong phòng thí nghiệm

- Trong trường hợp có năng suất thấp

- Trong những hệ thống cần trở lực thấp (hệ thống hút chânkhông, )

CHƯƠNG 2: SƠ ĐỒ CÔNG NGHỆ

Chọn phương pháp xử lý SO2: hấp thụ bằng H2O Vì tính chất nước sau hấpthụ không có cặn ( nước sau hấp thụ là H2SO3) nên chọn tháp hấp thụ bằng tháp đệm

SO2 là chất khí khó hấp thụ ở nhiệt độ cao (>60oC), do đó phải giải nhiệt khí thảitrước khi cho vào tháp hấp thụ

2.1 Sơ đồ công nghệ.

BỒN CAO VỊ

BỂ CHỨA

NƯỚC

BỂ TRUNG HÒA

12

1-Vật liệu đệm; 2-Bơm;

Sơ đồ hấp thụ SO 2 bằng nước

2.2 Thuyết minh sơ đồ công nghệ:

 Nước ở bể chứa được bơm lên bồn cao vị Tại đây nước được dẫn vàotháp bằng một đường ống khác Nước được phun từ trên tháp xuống trải đều trên lớpvật liệu đệm thông qua hệ thống vòi phun

 Khí thải được quạt thổi vào tháp, đi từ dưới lên trên qua lớp vật liệuđệm Tại lớp vật liệu đệm sẽ xảy ra quá trình tiếp xúc pha giữa nước và khí thải SO2

sẽ được nước hấp thụ

 Nước sau khi hấp thụ SO2 sẽ tạo thành H2SO3 rơi xuống đáy tháp đệm

và được bơm đến bể trung hòa Tại bể trung hòa, H2SO3 được trung hòa trước khi xảthải ra môi trường

CHƯƠNG 3: TÍNH TOÁN THIẾT KẾ THÁP HẤP THỤ

Số liệu thiết kế ban đầu:

- Năng suất: 2500m3/h

- Nồng độ SO trong khí thải: 1% theo khối lượng

- Nhiệt độ đầu vào: 30oC

- Nhiệt độ đầu ra: 30oC

Kí hiệu tính toán:

• Xv – Tỷ số mol khí trong dòng lỏng vào tháp hấp thụ,(kmolSO2/kmolH2O)

• Xr – Tỷ số mol khí trong dòng lỏng ra tháp hấp thụ,(kmolSO2/kmolH2O)

• Yv – Nồng độ mol tương đối của khí trong hỗn hợp khí thải vào tháphấp thụ, (kmolSO2/kmolkk)

• Yr – Nồng độ mol tương đối của khí trong hỗn hợp khí thải khi đi ratháp hấp thụ, (kmolSO2/kmolkk)

• xv – Phần mol khí trong pha lỏng đi vào tháp hấp thụ,(kmolSO2/kmolhh)

• xr – Phần mol khí trong pha lỏng ra khỏi tháp hấp thụ,(kmolSO2/kmolhh)

• yv – Phần mol khí trong dòng khí khi đi vào tháp hấp thụ,(kmolSO2/kmolkk)

• yr – Phần mol khí trong dòng khí khi đi ra tháp hấp thụ,(kmolSO2/kmolkk)

• G – Suất lượng hỗn hợp khí, (kmolhh/h)

• Gtr – Suất lượng khí trơ, (kmol khí trơ/h)

• L – Suất lượng nước, (kmolH2O/h)

• Ltr – Suất lượng cấu tử lỏng trơ, (kmol trơ/h)

Sơ đồ cân bằng vật chất của tháp hấp thụ:

Nồng độ mol tương đối của SO2:

Yv = = = 0,0045( mol SO2/mol khí trơ)

yr = = = 0,000175 (mol SO2/mol khí trơ).

• Nồng độ mol tương đối của SO2:

 Hằng số Henrry của khí SO2 ở nhiệt độ trung bình t = 30oC:

H = 0,0364.106 mmHg = 36400 mmHg (trang 139 Sổ tay quá trình và thiết bị tập 2)

p = 1at = 760mmHg

=> m = = = 47,9

Vậy đường cân bằng của SO2 ở 30oC có dạng đường thẳng: Y * = mX =47,9X

3.3 Lập phương trình đường làm việc:

• Suất lượng mol của hỗn hợp khí thải: