Bài giảng giải phẫu bệnh ung thư gan

Trình bày được một số nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây ung thư gan.. • Ung thư biểu mô KBM gan chiếm 98%: – KBM tế bào ganHepatocellular carcinoma – Liver cell carcinoma: 85-90% – KBM

Ung th­ gan nguyªn ph¸t

Th¹c sÜ Bïi ThÞ Mü H¹nh

Mục tiêu

1 Mô tả được hình thái đại thể và vi thể của ung

thư biểu mô gan.

2 Trình bày được một số nguyên nhân và yếu tố

nguy cơ gây ung thư gan.

3 Liên hệ được 1 số biểu hiện lâm sàng và cận

lâm sàng của ung thư biểu mô gan.

Néi dung

• Nguyªn nh©n vµ 1 sè yÕu tè nguy c¬: 15 phót

• §¹i thÓ cña ung th­ biÓu m« gan: 20 phót

đại cương

Khái niệm:

• Kgan nguyên phát: K xuất phát từ các thành phần của gan.

• Ung thư biểu mô (KBM) gan chiếm 98%:

– KBM tế bào gan(Hepatocellular carcinoma – Liver cell carcinoma): 85-90%

– KBM ống mật trong gan (Intrahepatic

Cholangiocarcinoma)

– KBM tế bào gan và ống mật

– U nguyên bào gan (Hepatoblastoma)

đại cương – dịch tễ học

 K gan thường gặp (1988 xếp thứ 8), TV cao:0,5-40%TV do K

 1990: số TH mới mắc toàn cầu 316.000 nam, 121.000 nữ,

chiếm 7,4% (nam) và 3,2% (nữ) trong số các K.

 Tỷ lệ mắc bệnh khác nhau giữa các vùng địa lý, tương ứng với

 Tỷ lệ mắc bệnh khác nhau giữa các vùng địa lý, tương ứng với

tỷ lệ nhiễm virut viêm gan B mạn tính (HBV):

 Nguy cơ cao: Trung Quốc, Đông Nam á, Shahara:150/100.000

 Nguy cơ TB: Nhật, ý, Tây Ban Nha: 20/100.000

 Nguy cơ thấp: Bắc Mỹ, Tây Âu, úc:<3,2/100.000 dân

 Những nước đang phát triển tỷ lệ mb cao, >80% toàn cầu

 Phụ thuộc chủng tộc và môi trường

Tû lÖ m¾c K gan toµn cÇu/100.000 nam

đại cương – dịch tễ học

 Tuổi: tỷ lệ mắc tăng theo tuổi, khác nhau giữa các vùng

 TQuốc: cao dần: >20 tuổi; cao nhất: 30-40 tuổi

 Nhật, ý: >55-59 tuổi

Giới: nam>nữ, đặc biệt những vùng mb cao: nam>nữ=8

 Giới: nam>nữ, đặc biệt những vùng mb cao: nam>nữ=8

 Việt Nam (2004): K gan xếp thứ 3, sau K phổi, Kdd;

chiếm 9,3% các K; nam/nữ =4

 Hà nội: 18,6 (nam); 5,1(nữ)/100.000 dân

 Huế: 15,3 (nam), 2,9(nữ)/100.000 dân

 HCMinh: 27,1(nam), 6,4(nữ)/100.000dân

Nguyªn nh©n vµ yÕu tè nguy c¬

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

 Xơ gan nốt nhỏ (do rượu, xơ gan mật, tăng sắc tố máu):tuổi già

 Quá sản TB gan kéo dài nhạy cảm với carcinogen, nguy cơ tổn hại NSTcao hơn do các tổn hại DNA ko được sửa chữa sinh ra dòng TB bị biến đổi

 Xơ gan là yếu tố thúc đẩy chuyển dạng u

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Virut viêm gan B (HBV)

Liên quan chặt chẽ với KBMTBG (vùng tỷ lệ mắc bệnh cao):

Tỷ lệ nhiễm HBV phù hợp với tỷ lệ KBMTBG

ĐNA, Cphi (HBV:10-20% dân):70-95% KBMTBG (+) HBV

BN nhiễm HBV, KBMTBG >100 lần người không nhiễm

Nguy cơ mắc KBMTBG ở nam nhiễm HBV từ lúc mới sinh: 50% Nền tảng xác định vai trò sinh u trực tiếp vẫn thiếu:

Sự tích hợp DNA của VR vào AND của KBMTBG

Vai trò của gen X của VRVGB: gắn kết và bất hoạt gen p53 Gây KBMTBG ở ĐV nhiễm VRVGB

KBMTBG giảm sau tiêm vacin

Nguyªn nh©n vµ yÕu tè nguy c¬

KBMTBG

KBMTBG ph¸t sinh trªn BN viªm gan C tiÕn triÓn x¬ ho¸, x¬ gan (sau 20-30 n¨m nhiÔm HCV )

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

AflatoxinB1

 Tác nhân sinh Kgan tiềm năng

 Sản phẩm của nấm Aspergillus flavus có trong lạc mốc,

đậu tương, ngô, gạo… lưu trữ lâu, khí hậu ẩm, nóng

 Gây đột biến p53 ở codon 249 (G=T)

 Miền nam Tquốc, châu Phi dưới Sahara có mức độ cao của TA nhiễm AFB1: đột biến p53 cao >40% KBMTBG

và ngược lại

 BN HPC có men gan bị đột biến kô có td khử độc AFB1

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

 Rượu: yếu tố nguy cơ KBMTBG quan trọng nhất ở các nước phương Tây

 Gây tổn thương gan, xơ gan, nồng độ hàng ngày >50g(nữ),

>80g(nam) đủ gây xơ gan

 BN nghiện rượu và mắc bệnh gan mạn tính khác có nguy cơ cao KBMTBG.

 KST: Sán lá gan: gây KBM ống mật

 O.viverrini (Thái Lan, Lào): tạo nitrosamin nội sinh

 C.sinesis (TQ, Hàn Quốc): 65% KBMOM nhiễm.

 Viêm đường mật xơ cứng, do sỏi…:KBMOM

S¸n l¸ gan

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Một số yếu tố khác

 Bệnh sắc tố máu di truyền

 Dinh dưỡng: thiếu hụt Antitrypsin

 Gen, miễn dịch, gia đình

 Gen, miễn dịch, gia đình

 Tích tụ sắt, đồng…

 Tuổi, giới, chủng tộc:TE nhiễm HBV từ mẹ nguy cơ KG>200 lần ng lớn nhiễm HBV

BÖnh sinh KBMTBGan

KBMTBG nhuém mËt

• DiÖn c¾t nhiÒu nèt trßn or bÇu dôc,

• DiÖn c¾t nhiÒu nèt trßn or bÇu dôc,

khèi lín chøa nh÷ng d¶i x¬ tr¾ng

®an xen nhau.

KBMTBgan thÓ khèi

KBMTB gan nhá < 2cm 1 nh©n nhá, bê nh½n, n»m gän trong

gan: thÓ h¹nh nh©n

ThÓ lan to¶

• K lµ 1 khèi liªn tôc,

ranh giíi ko râ, cµi r¨ng

KBM ống mật

• Vị trí: bất cứ VT nào của BM ống mật trong gan

• Hình dạng: nhiều nốt kích cỡ khác nhau, hợp lại, xâm nhập ống cửa

• Màu sắc: xám, trắng xám

• Mật độ: chắc, đặc, trung tâm hoại tử, sẹo

• Mặt cắt có thể có chất nhày

KBM èng mËt

KBM èng mËt

KBMÔM: khối lớn, chắc, nhạt màu, đồng nhất

Kbm èng mËt thÓ néi èng

Vi thÓ

 Cấu trúc: bè, đảo, đặc, giả tuyến,chai, lá xơ

 Tế bào: sáng, đa hình thái, thoi

KBMTB gan thể bè

• Thường gặp nhất ở KBMTBG

biệt hoá tốt or vừa

• TB tạo thành dây có chiều

KBMTBG thể đảo: Các đám TB u đứng riêng biệt, có tế bào

nội mô bao quanh, xoang huyết quản giãn rộng

KBMTB gan thể đặc: xoang mạch máu ko rõ

Dạng giả tuyến or tuyến nang (acini)

• Thường kết hợp với dạng bè

• Các cấu trúc tuyến được tạo bởi

1 lớp TB u or bởi sự giãn rộng

của các cấu trúc giống tiểu quản

mật or bởi sự thoái hoá của các

bè gan u dày

• Lòng tuyến giả chứa dịch protein

nhuộm PAS (+) mucicarmin (-),

mật có thể gặp

H×nh thµnh tiÓu qu¶n mËt trong KBMTBG, HMMD CEA

cách biệt bởi bó sợi keo kính

hoá dạng lá TB đa diện lớn,

bào tương dạng hạt thô, ưa

acid, hạt nhân rõ

KBMTB gan thÓ chai (scirrhous),

KBMTB gan TB sáng : bào tương sáng do chứa

glycogen

KBMTB gan TB đa hình: TB đa dạng về kích cỡ, hình dạng

và sự bắt màu TB khổng lồ nhiều nhân kỳ quái, liên kết TB

lỏng lẻo, ko có dạng bè đặc trưng

KBMTB gan d¹ng sac«m: TB h×nh thoi, TB khæng lå, hay

gÆp sau §T

Một số đặc điểm tế bào KBMTB gan

Thay đổi mỡ:u nhỏ <2cm, giảm khi u lớn

Sản xuất mật: mật có trong tiểu quản giãn or tuyến nang

Thể kính hoá Mallory: gặp trong bàotg, hình dạng bất thường, ưa acid, ko bắt màu PAS

Thể kính hoá hình cầu: trong bào tg,ưa acid mạnh, tròn, nhỏ, đồng đều, nhuộm PAS và 3 màu Masson

Thể nhạt màu:trong bào tg, tròn or bầu dục

KBMTBG thÓ bÌ, TB s¶n xuÊt mËt

ThÓ nh¹t mµu

KBMTB gan- Độ mô học

3 độ

• Biệt hóa cao: cấu trúc và TB rất giống gan BT:

bè mảnh, u<2cm

• Biệt hoá vừa: u>3cm, bè dày >3 lớp TB

• Biệt hoá vừa: u>3cm, bè dày >3 lớp TB

• Kém biệt hoá: u lớn, gđ muộn

cấu trúc đặc, TB đa hình thái

Ung thư biểu mô ống mật trong gan

• Mô đệm xơ rộng, do các nguyên bào xơ cơ quanh các

xoang sx protein đệm ngoại bào dẫn đến xơ hoá

• Trung tâm u xơ hoá, nghèo TB

• Ngoại vi: TB u quá sản mạnh

• U xâm nhập khoảng cửa, vào TM cửa

KBMèng mËt biÖt ho¸ cao

KBM¤M, biÖt ho¸ èng nhá

KBM ống mật trong gan, xơ đặc

Ung th­ biÓu m« èng mËt trong gan

C¸c biÕn thÓ:

• KBM nhµy: chÊt nhµy ngo¹i bµo næi tréi

• KBM tÕ bµo nhÉn: chÕ nhµy néi bµo næi tréi

• KBM tuyÕn v¶y: KBM tuyÕn chøa thµnh phÇn KBM v¶y

• KBM v¶y:

• KBM tÕ bµo tiÓu qu¶n mËt:èng nhá, hÑp, TB>

• D¹ng sac«m:TB h×nh thoi.

• KBM gièng u lymph« biÓu m«

• KBM TB s¸ng: Tb s¸ng víi cÊu tróc èng, tuyÕn nang, chøa nhµy

• KBM d¹ng biÓu b× nhµy

KBM ống mật - Độ mô học:

 Biệt hoá tốt: cấu trúc ống, nhú đồng đều

 Bhoá vừa: ống xoắn vặn vừa phải

+ dạng sàng và/or dạng dây

 Kém BH: ống xoắn vặn nhiều,

TB đa hình thái

KBMTB gan và KBM ống mật

• Hiếm <1% KBM gan

• Tiên lượng xấu hơn

U nguyên bào gan

U phôi ác tính với nhiều dạng biệt hoá khác nhau: TB biểu mô gan thai, gan phôi và những mô biệt hoá dạng xương, mô liên kết xơ và những sợi cơ vân

U gan thường gặp nhất ở TE: 4% gặp khi chào đời

68% trong 2 năm đầu90% trong 5 năm đầuChỉ 3% gặp ở BN>15yNam/nữ=1,5-2,1

Ko phân biệt chủng tộc

§¹i thÓ UNB gan

• Ranh giíi râ, n©u nh¹t or

mµu ®a d¹ng: n©u, xanh,

tr¾ng

• DiÖn c¾t d¹ng nèt, phång lªn,

ho¹i tö ch¶y m¸u

U nguyªn bµo gan, m« u bë, dÔ vì

Vi thể - U nguyên bào gan

Gồm nhiều dạng mô học với tỷ lệ khác nhau

 Biểu mô:TB gan thai; TB gan phôi:

 Trung mô: ở mức độ trưởng thành khác nhau: mô xơ,

 Trung mô: ở mức độ trưởng thành khác nhau: mô xơ, sụn xương, cơ vân…

 Những ổ tạo máu ngoài tuỷ gồm những nhóm hồng cầu và các TB gốc tuỷ trong các xoang

 Điều trị: cắt bỏ và ghép gan, tiên lượng tốt hơn K gan người lớn

UNB gan – thµnh phÇn biÓu m«

UNB gan – thµnh phÇn biÓu m«

U nguyên bào gan,dạng biểu mô đơn thuần

U ngyªn bµo gan

UNB gan

KBMTBg ,TBH

ChÈn ®o¸n vµ ®iÒu trÞ

Chẩn đoán

 Triệu chứng:

 Siêu âm:

 AFP trong máu, DCP (des carboxy prothrobin):

Tế bào học chọc dưới hướng dẫn của SÂ

 Tế bào học chọc dưới hướng dẫn của SÂ

 Mô bệnh học các bệnh phẩm sinh thiết, phẫu thuật

 Tiên lượng: xấu, tử vong cao, sống thêm

 Tiên lượng: xấu, tử vong cao, sống thêm ngắn <2 n

ngắn <2 năăm, sống thêm 5 nm, sống thêm 5 năăm chỉ 5%m chỉ 5%