Theo Điều lệ trường trung học, học sinh được tổ chức theo lớp học, mỗi lớp có không quá 45 học sinh; mỗi lớp lại được chia thành nhiều tổ học sinh… Để nắm được tình hình chung của nhà tr
Trang 1Chương 1 CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC
Chức năng của người giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường trung học
Trong nhà trường phổ thông, ở mỗi lớp học đều có một giáo viên chủ nhiệm lớp Không thể phủ nhận vai trò quan trọng của người giáo viên chủ nhiệm (GVCN) lớp trong việc rèn luyện nhân cách cho các em học sinh Điều này được thể hiện ở các điểm sau:
1 GVCN quản lý toàn diện học sinh của lớp được phụ trách
Trong trường phổ thông nói chung, trung học nói riêng đều bao gồm một số học sinh nhất định, số học sinh này được chia thành từng lớp với một số lượng nhất định Theo Điều lệ trường trung học, học sinh được tổ chức theo lớp học, mỗi lớp có không quá 45 học sinh; mỗi lớp lại được chia thành nhiều tổ học sinh…
Để nắm được tình hình chung của nhà trường và tiến hành tốt công việc của mình, người Hiệu trưởng phải dựa vào đội ngũ giáo viên, đặc biệt đội ngũ GVCN
Như vậy, GVCN là người thay mặt Hiệu trưởng quản lý toàn diện tập thể lớp học Việc quản lý toàn diện lớp học của GVCN là quản lý về các mặt sau:
1.1 Có những hiểu biết về gia đình học sinh, những ảnh hưởng của gia đình tới sự phát triển nhân cách của các em Từ sự hiểu biết về gia đình học sinh mà giáo viên chủ nhiệm mới có những biện pháp giáo dục các em phù hợp
Trong quá trình giáo dục học sinh, đã có những đáng tiếc xảy ra Trong giờ trả tập làm văn, thầy T nhận xét: -Đề bài: “Hãy tả người mẹ của em” kỳ này thật là dễ Thế mà có
em không chịu làm bài để giấy trắng Nghe tới đó, H gục đầu xuống bàn, khóc nức nở Thầy giáo ghi điểm 2 vào sổ cho H., trong bụng thầy T còn nghĩ : -Thế đấy, con gái thật là mau nước mắt, bị điểm kém cũng khóc lóc Cuối giờ học, lớp trưởng lên gặp thầy và nói: -Thưa thầy, bài văn tả mẹ của em dễ thật đấy, nhưng bạn H không làm được, vì bạn ấy mồ côi mẹ từ năm lên ba ạ! Trời ơi! Sao mình lại vô tình với các em đến thế Tại sao mình không tìm hiểu kỹ hoàn cảnh của từng học sinh để hiểu biết và thông cảm với các em hơn
1.2 Nắm được đặc điểm tâm - sinh lí của từng học sinh lớp chủ nhiệm
Việc tìm hiểu và nắm được đặc điểm tâm - sinh lí học sinh là một công việc vô cùng quan trọng của người giáo viên nói chung, người giáo viên chủ nhiệm nói riêng Từ việc nắm đặc điểm tâm lí học sinh mà có những phán đoán, kết luận chính xác về bản thân các
em và từ đó có những biện pháp giáo dục phù hợp
Trường hợp sau đây chứng tỏ việc nắm được đặc điểm tâm sinh lí của các em và từ đó những nhận xét chính xác về bản thân các em là một công việc không phải dễ dàng
Chị Hằng và tôi được phân công chủ nhiệm và phó chủ nhiệm lớp 9A Chị Hằng dạy văn, tôi dạy toán
Tôi và chị Hằng thường tranh luận với nhau về hạnh kiểm hai em Minh và Cường Minh học khá, nhất là môn khoa học tự nhiên Em xác định rất rõ học để vào đại học Ở ngoài lớp Minh lầm lì ít nói, nhưng trong giờ toán, em lại hăng hái phát biểu ý kiến để được nhiều điểm tốt Minh ít chơi thân với bạn bè Em tỏ ra ích kỷ và ganh tị với một vài bạn khá
Trang 2hơn mình, có tài liệu về toán học, em không cho bạn mượn Lao động ở lớp, em tỏ ra tích cực; nhưng khi ở nhà em lại rất lười biếng
Ngược lại, Cường nghịch ngợm nổi tiếng cả khu tập thể đông dân này Có lần em trèo lên bể nước lớn của khu tập thể, thả vào đó một cục phân trâu Cường học trung bình các môn học Chị Hằng và tôi đều nhận thấy em có tính cách thẳng thắn và lao động tích cực Em thích đọc những mẫu chuyện về những người anh hùng Một lần đến nhà em, tôi và chị Hằng thấy em đang say sưa đọc tác phẩm Bất khuất của Nguyễn Đức Thuận, chị Hằng hỏi:
- Em thích đọc đoạn nào nhất ?
Cường trả lời:
- Em thích đọc đoạn đồng chí Thuận mặc chiếc quần xà lõn màu đỏ Địch đánh mấy lần cũng không thay ra Cuối cùng chúng đánh nát quần và da thịt của đồng chí
Tất cả những ưu, nhược điểm của Minh và Cường tôi và chị Hằng đều biết tường tận Tôi vẫn khăng khăng một mực xếp hạnh kiểm của Minh cao hơn Cường vì Minh học giỏi, lễ phép với thầy cô, có chí về học tập Còn tính ích kỷ, không chịu khó giúp mẹ chỉ là chuyện vặt, ra đời khi có tài năng, mọi thứ sẽ mất đi Vả lại, còn xã hội rèn luyện em nữa chứ! Không thể xếp Minh vào dạng học sinh cá biệt như Cường được
Ngược lại, chị Hằng nhìn rất rõ bản chất của Cường Chị đã giao việc, mở rộng hoạt động của tập thể lớp để lôi cuốn Cường vào các công việc đúng đắn Cuối học kỳ hai Cường tiến bộ hẳn Cả hai đều được vào phổ thông trung học Tôi hồi hộp theo dõi bước đi của cả hai
em Giữa năm lớp 12, cả hai đều được gọi vào bộ đội Cường chiến đấu dũng cảm, còn Minh trên đường hành quân ra trận đã đào ngũ.Cường viết thư về cho chị Hằng, báo cho chị biết
em vừa được trao tặng Huân chương chiến công hạng ba
1.3 Nắm vững mục tiêu, chương trình nội dung giáo dục cấp học, lớp học, khả năng thực hiện, kết quả dự kiến của lớp học được phân công phụ trách so với yêu cầu, mục tiêu giáo dục về mọi mặt:
Học tập
Rèn luyện đạo đức, tác phong
Tham gia hoạt động văn nghệ, thể dục thể thao
Các hoạt động khác…
Chức năng quản lí toàn diện học sinh lớp mình được phân công phụ trách là nắm vững đặc điểm tâm sinh lí của học sinh, nắm vững mục tiêu đào tạo, giáo dục cả về phẩm chất đạo đức và năng lực học tập của các em học sinh, đồng thời nắm vững hoàn cảnh của từng em để kết hợp trong việc giáo dục
2 GVCN là cầu nối giữa Ban giám hiệu, các tổ chức trong nhà trường, các giáo viên bộ môn với tập thể học sinh lớp chủ nhiệm
- Với tư cách là nhà sư phạm, GVCN có trách nhiệm truyền đạt tới học sinh:
Yêu cầu, kế hoạch giáo dục của nhà trường đối với tập thể, từng học sinh lớp chủ nhiệm Nội dung giáo dục
Trong quá trình truyền đạt tới các em học sinh lớp chủ nhiệm, phương pháp truyền đạt là: thuyết phục, cảm hoá, gương mẫu
Trang 3Mục đích của các phương pháp truyền đạt trên là giúp các em học sinh chấp nhận một cách tự nguyện, tự giác các mục đích, yêu cầu , kế hoạch của nhà trường
- Mặt khác GVCN là người đứng ra tập hợp các ý kiến, yêu cầu, nguyện vọng của các em học sinh phản ánh với Ban giám hiệu, các tổ chức trong trường, với các giáo viên bộ môn
Khi nhận thông tin từ phía học sinh phản ánh cho nhà trường, GVCN cần đảm bảo tính khách quan, tính trung thực và xử lý kịp thời chúng với tư cách là nhà sư phạm
GVCN lớp còn có trách nhiệm bảo vệ, bênh vực quyền lợi của học sinh lớp chủ nhiệm Từ sự phân tích trên, chúng ta có thể khẳng định: GVCN là người đại diện cho cả hai phía: lực lượng giáo dục trong nhà trường và học sinh lớp chủ nhiệm
3 GVCN là người cố vấn tổ chức các hoạt động tự quản của tập thể học sinh 3.1 Học sinh trung học nằm trong lứa tuổi thiếu niên và đầu thanh niên (tuổi từ 11-12 đến 14-15 và 14 -15 đến 17-18)
Đây là một lứa tuổi có một số đặc trưng sau:
Phát triển tự ý thức, tự khẳng định mình
Lứa tuổi giàu ước mơ
Đã tích luỹ cho mình một số kinh nghiệm sống nhất định
Có khả năng tự quản
Bên cạnh những điểm mạnh trên, lứa tuổi này cũng còn một số điểm cần được sự hướng dẫn, dìu dắt của giáo viên nói riêng, người lớn nói chung như:
Những ước muốn của các em rất cao đẹp song nó cao hơn so với khả năng của chính các em
Đây là lứa tuổi phát triển tính khẳng định mình nhưng chưa đủ kinh nghiệm sống Khi thành công dễ “bốc đồng”, “tự tin quá mức” , khi gặp thất bại, các em dễ dao động, mất lòng tin
Từ những đặc điểm trên, đòi hỏi người lớn, đặc biệt là cha mẹ, GVCN phải có những định hướng trong việc giáo dục các em
3.2 Bản chất của chức năng cố vấn là
Định hướng, điều chỉnh, điều khiển quá trình tự giáo dục của từng em, của cả tập thể lớp
Phát huy vai trò chủ thể tích cực của học sinh trong giáo dục
Chức năng cố vấn của GVCN được hiểu là:
Điều khiển định hướng của GVCN với các hoạt động tự quản của các em
GVCN không trực tiếp tham gia điều khiển công việc của lớp, không làm thay các em trong tất cả các hoạt động
Thực chất chức năng cố vấn của GVCN đối với các em và tập thể của các em học sinh lớp chủ nhiệm là:
Điều khiển, điều chỉnh tư duy, thái độ, tình cảm, hành vi, hoạt động của tập thể và cá nhân
Vai trò cố vấn phải được quán triệt trong toàn bộ nội dung giáo dục, kế hoạch hoạt động của lớp, từng em
Trang 4Vai trò cố vấn của GVCN còn được thể hiện ngay trong quan hệ ứng xử, định hướng nghề nghiệp
1.4 GVCN lớp là người đứng ra phối hợp các lực lượng xã hội nhằm thực hiện tốt mục tiêu giáo dục cấp học
Trong công tác giáo dục học sinh, hiệu quả của hoạt động này phụ thuộc rất nhiều vào sự liên kết và thống nhất tác động của các lực lượng xã hội
Sự phối hợp giữa GVCN với các lực lượng xã hội trong công tác giáo dục học sinh được thể hiện:
Dựa vào đặc điểm, điều kiện của nhà trường, lớp học, gia đình, cộng đồng mà GVCN phối hợp với các lực lượng xã hội để tạo ra sự thống nhất tác động, đặc biệt là kết hợp với cha mẹ học sinh
Trong nhà trường xã hội chủ nghĩa, một nguyên tắc giáo dục quan trọng mà Đảng ta đã khẳng định, đó là: phải tạo ra sự thống nhất tác động giữa nhà trường - gia đình - xã hội trong việc giáo dục học sinh
Việc thực hiện nguyên tắc này nhằm mục đích:
Nâng cao hiệu quả giáo dục
Thực hiện xã hội hoá công tác giáo dục
Phát triển mạnh mẽ sự nghiệp giáo dục
Nguyên tắc này phải được quán triệt trong tất cả các hoạt động của nhà trường
- Sự liên kết và phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội phải được thể hiện ở cả hai mặt sau:
Mặt nhận thức
Xây dựng chương trình, kế hoạch hoạt động
- Điều cần quan tâm trong liên kết với các lực lượng xã hội trong việc giáo dục học sinh là khai thác tốt nhất về tài lực, vật lực, kinh nghiệm sống, lao động, trí tuệ của các bậc phụ huynh, quần chúng nhân dân
Nhiệm vụ, quyền hạn của giáo viên chủ nhiệm lớp
1 Nhiệm vụ của GVCN lớp
1.1 Là một giáo viên đứng lớp, người GVCN phải thực hiện tốt các nhiệm vụ của người giáo viên, đó là các nhiệm vụ sau:
Giảng dạy và giáo dục theo đúng chương trình giáo dục kế hoạch dạy học; soạn bài, chuẩn bị thí nghiệm, kiểm tra, đánh giá theo quy định; vào sổ điểm, ghi học bạ đầy đủ, lên lớp đúng giờ; không tuỳ tiện bỏ giờ, bỏ buổi dạy; quản lý học sinh trong các hoạt động giáo dục do nhà trường tổ chức; tham gia hoạt động của tổ chuyên môn
Tham gia phổ cập giáo dục THCS
Rèn luyện đạo đức, học tập văn hoá, bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ để nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy và giáo dục
Giữ gìn phẩm chất, danh dự, uy tín của nhà giáo, gương mẫu trước học sinh; thương yêu, tôn trọng học sinh; đoàn kết, giúp đỡ các bạn đồng nghiệp
Trang 5Phối hợp với giáo viên và các GVCN khác, gia đình học sinh, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Đội TNTP Hồ Chí Minh trong các hoạt động giảng dạy và giáo dục học sinh
Thực hiện các nhiệm vụ khác theo quy định của pháp luật
1.2 Với tư cách là người quản lý toàn diện lớp chủ nhiệm, ngoài các nhiệm vụ nêu trên, GVCN còn phải thực hiện các nhiệm vụ sau:
Tìm hiểu và nắm vững học sinh trong lớp về mọi mặt để có biện pháp tổ chức giáo dục sát đối tượng, nhằm thúc đẩy sự tiến bộ của cả lớp
Cộng tác chặt chẽ với phụ huynh học sinh; chủ động phối hợp với giáo viên bộ môn, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Đội TNTP Hồ Chí Minh, các tổ chức xã hội có liên quan trong hoạt động giảng dạy và giáo dục học sinh
Nhận xét, đánh giá, xếp loại học sinh cuối học kỳ, cuối năm học; đề nghị khen thưởng, kỷ luật học sinh; đề xuất danh sách học sinh được lên lớp thẳng, phải thi lại, phải ở lại lớp; hoàn chỉnh việc ghi vào sổ điểm và học bạ của học sinh
Báo cáo thường kỳ hoặc đột xuất (nếu có tình hình đặc biệt) về tình hình của lớp với hiệu trưởng
2 Quyền hạn của GVCN lớp
2.1 Với tư cách là giáo viên bộ môn, GVCN có các quyền sau:
Được nhà trường tạo điều kiện để thực hiện nhiệm vụ giảng dạy và giáo dục học sinh Được hưởng mọi quyền lợi về vật chất, tinh thần và được chăm sóc, bảo vệ sức khoẻ theo các chế độ, chính sách qui định đối với nhà giáo
Được trực tiếp hoặc thông qua tổ chức của mình tham gia quản lý nhà trường
Được hưởng nguyên lương và phụ cấp (nếu có) khi được cử đi học để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ theo qui định hiện hành
Được hợp đồng thỉnh giảng và nghiên cứu khoa học tại các trường, cơ sở giáo dục khác nếu đảm bảo thực hiện đầy đủ nhiệm vụ của mình
Được hưởng các quyền lợi khác theo quy định của pháp luật
2.2 Ngoài các quyền hạn trên, GVCN còn có một số quyền hạn sau:
Được dự các giờ học, các hoạt động giáo dục khác của học sinh lớp mình
Được dự các cuộc họp của Hội đồng khen thưởng và Hội đồng kỷ luật khi các hội đồng này giải quyết các vấn đề có liên quan đến học sinh của lớp mình
Được dự các lớp bồi dưỡng, các hội nghị chuyên đề về công tác chủ nhiệm
Được quyền cho phép học sinh của mình nghỉ học không quá 3 ngày, nếu có lý do chính đáng
Được tính thêm giờ lên lớp hàng tuần khi làm công tác chủ nhiệm lớp theo quy định hiện hành
Nội dung công tác của giáo viên chủ nhiệm lớp
1 Nghiên cứu, nắm vững đường lối quan điểm lý luận giáo dục để vận dụng vào công tác chủ nhiệm
Trang 6Đây là một nội dung đặc biệt quan trọng đối với người GVCN Với tư cách là một người cán bộ của Đảng và Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, GVCN phải nắm vững đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước nói chung và đường lối chính sách về công tác giáo dục và đào tạo nói riêng để vận dụng vào công tác của mình Ngoài ra, GVCN cần nắm vững:
Phương pháp, nghệ thuật sư phạm
Tri thức lý luận giáo dục
Lý luận, thực tiễn công tác chủ nhiệm lớp
Thực tiễn giáo dục của địa phương và đất nước
Trên cơ sở nắm vững tri thức lý luận mà vận dụng linh hoạt vào công tác chủ nhiệm Đặc biệt GVCN cần nắm vững một số vấn đề lý luận sau:
Nhân cách và các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách học sinh Mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh, việc xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa thầy - trò Nghệ thuật sư phạm: phương pháp tác động trực tiếp, phương pháp tác động song song, phương pháp bùng nổ sư phạm
Xây dựng tập thể học sinh
Sự phối hợp với phụ huynh học sinh trong công tác giáo dục các em
Xã hội hoá giáo dục
Sự phối hợp với Đoàn, Đội trong công tác giáo dục học sinh
2 Nắm vững mục tiêu giáo dục, mục tiêu cấp học, lớp học, kế hoạch, nhiệm vụ giáo dục, dạy học của học kỳ, năm học
Để vận dụng vào công tác chủ nhiệm của mình, GVCN phải nắm vững mục tiêu giáo dục, mục tiêu cấp học, lớp học, kế hoạch, nhiệm vụ giáo dục, dạy học của học kỳ, năm học
Nhằm tạo cho học sinh lớp chủ nhiệm thực hiện chủ động, sáng tạo nhiệm vụ của lớp trong phong trào chung, GVCN phải nắm vững kế hoạch, nội dung và cách thức tiến hành các hoạt động của nhà trường trong hàng tuần, hàng tháng, từng học kỳ, từng năm học
3 Có hiểu biết sâu sắc về chức năng, nhiệm vụ của từng tổ chức trong nhà trường, các cán bộ phụ trách các mặt hoạt động, đội ngũ giáo viên giảng dạy các môn học ở lớp chủ nhiệm, cơ sở vật chất kỹ thuật của nhà trường
- Có những hiểu biết về cơ cấu tổ chức, phân công phụ trách của các tổ chức trong nhà trường:
Ban giám hiệu
Đoàn TNCS Hồ Chí Minh
Hội Liên hiệp thanh niên
Hội phụ huynh
Các tổ chức tự quản
Từ những hiểu biết trên, người GVCN tổ chức thống nhất, liên kết các lực lượng hoạt động theo những nội dung giáo dục của nhà trường
- Có những hiểu biết về đội ngũ giáo viên nhà trường, đặc biệt là những giáo viên giảng dạy trực tiếp lớp mình phụ trách để:
Thường xuyên nắm vững tình hình giảng dạy và học tập của lớp
Trang 7Tổ chức các hoạt động dạy - học cho tập thể lớp học
- Nắm được chức năng, nhiệm vụ, năng lực, tình cảm, ý thức trách nhiệm của đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên trong trường để có phương pháp ứng xử thích hợp, lôi cuốn mọi người cùng tham gia vào hoạt động giáo dục học sinh
- Nắm vững cơ sở vật chất kỹ thuật, những trang thiết bị, phương tiện kỹ thuật dạy học của nhà trường để khai thác những cơ sở vật chất kỹ thuật đó một cách hợp lý và hiệu quả nhất, phục vụ cho công tác của mình
4 Nghiên cứu đặc điểm gia đình học sinh
Gia đình là tế bào xã hội, nó có ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành và phát triển nhân cách thế hệ trẻ
Việc nắm vững đặc điểm gia đình học sinh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với bất cứ người giáo viên nào, nhất là người GVCN Từ việc nắm được đặc điểm gia đình học sinh sẽ giúp cho người GVCN có kế hoạch liên kết, phối hợp cùng gia đình trong quá trình giáo dục học sinh
Thật đáng tiếc, trong thực tế có những gia đình với cách nuôi dạy con cái không đúng mức, đồng thời chưa có sự kết hợp với nhà trường nên dẫn đến hậu quả đáng tiếc Trong “Sách dành cho các bậc làm cha mẹ” của A.X Macrencô, ông đã dành một chương để nói về vấn đề giáo dục Câu chuyện như sau:
Pitơ - Kêtốp đặt nhiệm vụ dạy đứa con trai duy nhất của mình là Victo trở thành một con người kiệt xuất nhờ một loại “bức xạ” đặc biệt, đó là tình yêu vô bờ bến và tha thiết của người mẹ, nỗi lòng của người cha thường xuyên và bền bỉ đào tạo mong cậu con trai trở thành một con người đặc biệt và hướng cả gia đình vào một nhiệm vụ duy nhất là phát triển trí tuệ và tài năng của cậu bé
Cái “bức xạ” tâm lí ấy đã mang lại hiệu quả Một mặt, Victo tiến bộ rất nhanh chóng, vượt lên trên tất cả các bạn bè cùng lứa tuổi Năm tuổi, Victo đã nói đúng tiếng Nga và tiếng Đức Lên mười tuổi nó đã làm quen với các tác giả cổ điển Mười hai tuổi đọc Sile bằng nguyên bản, nhảy qua học lớp 9 Mười bảy tuổi thi vào Đại học tổng hợp Toán và làm các giáo sư sửng sốt vì sự tài năng và sự uyên bác của nó Tóm lại nó đã đi đúng con đường điển hình cho các trẻ em có năng khiếu đặc biệt Mặt khác, nó cũng trở thành con người ích kỷ vô cùng, một kẻ trơ trẽn, lạnh lùng, chà đạp lên tất cả để có được sự thành công và thoả mãn cho riêng bản thân mình
Kết thúc câu chuyện về cậu bé Victo như sau: người mẹ từ nhà bếp chạy ra theo nó, nói với nó bằng một cái giọng mệt mỏi và run run: - Vichia, con có thể đến hiệu thuốc lấy thuốc cho bố được không? Thuốc đã pha chế xong và trả tiền rồi bố đã bảo nhất thiết
Dụi cái đầu bù xù vào cái gối, ông Pitơ nhìn con và gắng gượng mỉm cười Nét mặt đứa con trai thiên tài đã trưởng thành cứ nhởn nhơ ngay trong cơn đau dạ dày quằn quại của bố Victo nhìn mẹ và cũng cười: -Không! Con không đi được đâu, người ta đang đợi con! Con mang chìa khoá theo đây
Những gia đình quan tâm quá mức và không đúng cách trong giáo dục con cái sẽ mang lại những hậu quả mà họ không hề mong muốn
Khi tìm hiểu gia đình học sinh, người GVCN cần tìm hiểu các điểm sau:
Trang 8Trình độ văn hoá của cha mẹ học sinh
Đặc điểm tâm lí của họ
Mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình
Điều kiện sinh sống, lao động, học tập cũng như thu nhập của gia đình
Trong các nội dung mà GVCN tìm hiểu gia đình học sinh, vấn đề quan trọng nhất, cần quan tâm là:
Sự quan tâm của cha mẹ đối với con cái, sự quan tâm lẫn nhau giữa các thành viên trong gia đình
Phương pháp giáo dục của cha mẹ với các con cái trong gia đình
Việc thực hiện các nghĩa vụ của người công dân đối với Tổ quốc
Quan hệ của gia đình với láng giềng
Có thể khẳng định việc tìm hiểu gia đình học sinh nhằm mục đích:
Kết hợp gia đình và nhà trường trong công việc giáo dục trẻ em, tránh tình trạng “trống đánh xuôi, kèn thổi ngược”
Nắm được các yếu tố tác động đến học sinh, từ đó có những giải pháp phù hợp
5 Nắm được đặc điểm của học sinh
Có nhà giáo dục đã khẳng định một điều rất đúng là: muốn giáo dục con người về mọi mặt phải hiểu con người về mọi mặt
Liên hệ với công tác chủ nhiệm lớp, để hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình, người GVCN phải nắm được đặc điểm chung của cả lớp và của từng học sinh
5.1 Nội dung tìm hiểu học sinh của GVCN bao gồm các vấn đề sau:
Sức khoẻ
Đạo đức
Năng lực học tập
Động cơ, thái độ học tập
Quan hệ của học sinh với cha mẹ, ông bà, anh chị em trong gia đình, ở trường học với bạn bè, thầy cô và ngoài xã hội, cộng đồng
5.2 Phương pháp tìm hiểu học sinh
Vào đầu năm học, mỗi GVCN nên có bản trích ngang những thông tin cần thiết về cả lớp và từng em học sinh Đó là:
- Họ tên nam/nữ
- Ngày tháng năm sinh
- Nơi sinh sống hiện nay
- Công việc của cha mẹ
- Học lực
-
- Đặc điểm về nhân cách (trí tuệ, tính cách, đạo đức, khả năng giao tiếp, xu hướng nghề nghiệp, nguyện vọng )
Để hiểu biết về tâm lí học sinh, GVCN cần theo dõi các em qua các hoạt động hàng ngày, trong học tập, lao động, sinh hoạt tập thể, quan hệ bạn bè
Trang 9Việc tìm hiểu để nắm được đặc điểm của học sinh về mọi mặt là rất cần thiết, nhưng quan trọng hơn là phải thấy được nguyên nhân dẫn đến thực trạng đó Ví dụ, cùng một hiện tượng ngủ gật trong giờ học, nhưng có những cách xử sự khác nhau do những nguyên nhân khác nhau: em bị giáo viên đuổi ra khỏi lớp do tối trước quá mê xem ca nhạc, có em được giáo viên cho ngủ đến hết giờ mới đánh thức em dậy, rồi ôm đầu cậu trong hai tay mình, hôn vào tóc cậu và nói: thầy không la đâu, thầy biết là trước khi đến trường con đã phải làm lụng quá nhiều (cậu học trò tên là Côrétty vác củi từ năm giờ sáng cho mẹ, vào lớp quá mệt nên ngủ thiếp đi; còn người thầy giáo là Pécbôni, trong tác phẩm “Những tấm lòng cao cả” - D.Amixi)
Trên cơ sở những hiểu biết về đặc điểm tâm sinh lý học sinh, nguyên nhân dẫn đến các đặc điểm đó mà GVCN có những tác động giáo dục phù hợp
6 Tìm hiểu tiềm năng của cộng đồng, địa phương, xã hội, theo dõi thời sự trong nước và quốc tế để vận dụng những hiểu biết đó vào công tác giáo dục
6.1 GVCN cần nắm được tình hình địa phương nơi trường đóng, cụ thể một số mặt sau:
Địa bàn
Dân số
Tình hình kinh tế
Tình hình trật tự xã hội
Các ngành nghề
Truyền thống địa phương
Mục đích của việc này là liên kết, phối hợp có hiệu quả giữa nhà trường, đại diện là GVCN với địa phương trong công tác giáo dục
6.2 GVCN cần thiết phải nắm được tình hình thời sự trong nước, ngoài nước, đặc biệt về các vấn đề khoa học kỹ thuật, công nghệ, giáo dục, đào tạo, văn hoá xã hội để bổ sung cho những hiểu biết của mình thêm phong phú
7 Để làm tốt công tác chủ nhiệm lớp, GVCN lớp phải tự hoàn thiện mình
Với đặc trưng về lao động nghề nghiệp, đặc biệt về công cụ lao động sư phạm, nó đòi hỏi người giáo viên nói chung, GVCN nói riêng phải không ngừng tự hoàn thiện nhân cách của mình Cụ thể phải rèn luyện các mặt sau:
Đạo đức tác phong
Quan hệ đồng nghiệp, hàng xóm láng giềng tốt đẹp
Có tầm hiểu biết sâu rộng, đặc biệt môn học mình phụ trách
Luôn luôn nâng cao trình độ nghề nghiệp, nắm vững kỹ thuật giảng dạy
Quan tâm đến công việc của đồng nghiệp, của nhà trường, quan tâm đến các em học sinh
Phương pháp tác động trực tiếp
1.1 Được gọi là phương pháp tác động trực tiếp vì có sự tác động trực tiếp, đối diện giữa GVCN và học sinh Cụ thể là nhà giáo dục nói chung, GVCN nói riêng tác động trực tiếp tới đối tượng bằng cách sau:
Trang 10Chăm lo, săn sóc
Khen thưởng, kỷ luật
Ra các yêu cầu, các mệnh lệnh buộc học sinh phải thực hiện ngay các yêu cầu của nhà giáo dục
Ví dụ 1: Trong lớp học có 2 học sinh, một nam, một nữ, học tập rất khá, được GVCN tin tưởng Nhưng gần đây GVCN nhận thấy sức học của hai em đều giảm sút Ở hai em có tình cảm yêu mến nhau Trước tình hình đó, GVCN gọi riêng từng em phân tích đúng sai, lợi hại của việc yêu đương quá sớm Sau đó GVCN tiếp tục lưu tâm và nếu cần có thể phối hợp cùng gia đình giúp đỡ các em
Ví dụ 2: Ở lớp 10 C, khi giáo viên dạy môn sinh vật bước vào lớp, cả lớp đều đứng dậy chào cô, nhưng duy nhất có một học sinh không đứng dậy, em vẫn bình thản ngồi im tại chỗ nhìn cô giáo bộ môn Để ý mấy lần, cô giáo đều thấy hiện tượng như vậy Giáo viên bộ môn phản ánh với GVCN về hiện tượng này GVCN gọi em lên phòng họp giáo viên và nhắc nhở
em này, hỏi rõ lý do
Những tác động tới học sinh khi các em có những biểu hiện không phù hợp với yêu cầu giáo dục của GVCN trong hai ví dụ trên được gọi là tác động trực tiếp Phương pháp tác động trực tiếp còn được gọi là phương pháp giáo dục cá biệt nhưng không có nghĩa là giáo dục những học sinh cá biệt Tính cá biệt ở đây được hiểu là những tác động tới học sinh một cách chuyên biệt để đảm bảo sao cho phù hợp với từng em về yêu cầu, cường độ, mức độ tác động, hình thức đa dạng
Ví dụ: Cùng với biểu hiện là ngủ gục trong giờ học nhưng đối với từng em cụ thể, giáo viên có cách xử lý riêng: hoặc đuổi ra khỏi lớp, hoặc yêu cầu đi rửa mặt và tiếp tục học bài, hoặc báo cáo với gia đình để cùng giáo dục Có giáo viên để học sinh đó ngủ đến hết giờ vì biết rằng mỗi sáng sớm trước khi đến trường học, em đã dậy từ 4 giờ sáng mang hàng ra chợ cho mẹ
Phương pháp tác động trực tiếp sẽ giúp người giáo viên có được hiệu quả giáo dục tức thời Chẳng hạn, học sinh đang ồn ào trong lớp học sẽ phải ngưng mất trật tự; học sinh vi phạm quy định thì phải ngừng ngay các hành động phạm lỗi
Tính hiệu quả giáo dục tức thời của phương pháp tác động trực tiếp có được là nhờ uy tín và
vị thế của người GVCN
Đây là phương pháp giáo dục truyền thống, được nhiều nhà giáo dục nói chung, GVCN nói riêng sử dụng khi cần tác động đến đối tượng giáo dục
1.2 Khi sử dụng phương pháp tác động trực tiếp, GVCN cần lưu ý mấy điểm sau:
Tác động kịp thời
Tác động phù hợp với mức độ, tính chất của các hành vi phạm lỗi do học sinh gây ra
Tác động phải phù hợp với đặc điểm tâm - sinh lý học sinh và nguyên nhân dẫn đến các hành vi phạm lỗi đó
Phương pháp tác động của giáo viên chủ nhiệm lớp