SƠ LƯỢC LỊCH SỬ PHÁT HIỆN VIRÚT VÀ BỆNH DẠI Bệnh dại Lyssa, Hydrophobia, La Rage, Rabies là bệnh viêm não và màng não nguyên phát cuả động vật có vú do virút thuộc họ Rhabdoviridae, giốn
Trang 1SƠ LƯỢC LỊCH SỬ PHÁT HIỆN VIRÚT VÀ BỆNH DẠI
Bệnh dại (Lyssa, Hydrophobia, La Rage, Rabies) là bệnh viêm não và màng não nguyên phát cuả động vật có vú do virút thuộc họ Rhabdoviridae, giống Lyssavirus gây ra Đó là một trong những
căn bệnh cổ xưa nhất cuả động vật có thể truyền sang người một cách rủi ro khi có tiếp xúc với virút dại qua da và niêm mạc bị tổn thương Từ hàng nghìn năm trước công nguyên, những người thầy thuốc cổ phương đông đã viết về một căn bệnh tương tự bệnh dại – bệnh sợ nước, sợ
gió (Hydrophobia) mà người và chó mắc phải Bệnh dại cũng đã được người da đỏ, người Slavơ,
người Ả Rập và người Do Thái cổ biết tới trong y văn, đã chỉ rõ 5 dấu hiệu bệnh dại ở chó : Mõm há, nước dãi chảy, tai rủ, đuôi cụp, giọng khàn và khuyến cáo những con vật này nếu bắt gặp phải tiêu diệt ngay bằng cung tên
Vào thế kỷ 23 trước công nguyên ở vùng Lưỡng Hà, trong đạo luật cuả Babilon cổ đại đã ấn định hình phạt những người chủ để chó bị dại cắn người gây chết sẽ bị phạt 40 đồng tiền bạc Ở
Ai Cập, Hy Lạp, La Mã người ta coi bệnh dại là sự trừng phạt cuả thượng đế vì sự bí mật cuả căn nguyên gây bệnh cũng như sự khủng khiếp cuả những triệu chứng lâm sàng
Từ năm 500 đến năm 322 trước công nguyên, hai nhà triết học cổ Hy Lạp Đê-mô-crít và A-ri-xtốt đã mô tả căn bệnh dại như một bệnh khủng khiếp do chó truyền sang người qua vết cắn gây nên cái chết thê thảm cho người bệnh Một trăm năm sau công nguyên, Celse đã biết rằng độc tố
đã được truyền từ chó sang người và muốn tiệt trừ độc tố này cần phải đốt vết thương bằng que sắt nung đỏ
Hai trăm năm sau công nguyên, Ga-Lien đã đề ra phương pháp phẫu thuật cắt bỏ phần cơ thể bị vết cắn để ngăn ngưà sự phát bệnh dại
Sự lan truyền tư nhiên cuả bệnh dại đã được công nhận vào cuối thế kỷ 16.Tuy vậy phương thức lây bệnh và cơ chế bệnh sinh vẫn chưa rõ nên việc điều trị bệnh dại vẫn chỉ giới hạn trong sự cầu nguyện, sợ hãi và bất lực
Đầu thế kỷ 19, Zinke đã chứng minh được tính lây nhiễm trong nước dãi cuả chó dại Tại Viện Lion, Galtier đã thành công trong việc gây bệnh dại thực nghiệm trên thỏ và thử nghiệm gây miễn dịch cho cừu bằng cách tiêm tĩnh mạch nước bọt cuả con vật bị bệnh dại truyền sang con vật lành
Thành công lớn nhất trong lịch sử phát hiện virút dại gắn liền với tên tuổi nhà bác học Louis Pasteur, vào năm 1884 ông đã thành công khi quyết định nghiền não tuỷ cuả chó mắc bệnh dại gây nhiễm dưới màng cứng não thỏ Não thỏ dại là tác nhân mang hoạt tính sinh học gây bệnh Nghiền và tiêm truyền tác nhân này trên não thỏ sau hơn 100 lần, ông đã tạo ra một virút biến đổi có ái tính thần kinh, bất hoạt một phần, có thời gian ủ bệnh được thu ngắn và cố định 6 – 7 ngày, ông gọi nó là “ virút dại cố định” Pasteur đã phát minh ra phương pháp bất hoạt não tuỷ thỏ bằng cách làm khô dưới KOH tinh thể.Ông đã dùng hỗn dịch não tuỷ cuả thỏ bị nhiễm virút dại đã bất hoạt tiêm cho chó, sau đó dùng virút dại sống thử thách cho những con chó này và những kết quả thí nghiệm đã khích lệ Pasteur tìm ra cách sản xuất vắc xin dại Ngày 6 tháng 7 năm 1885, lần đầu tiên Pasteur đã dùng vắc xin não thỏ bất hoạt tiêm cho cậu bé Joseph Meister
7 tuổi, bị một con chó lên cơn dại cắn nhiều vết Sau khi được điều trị 13 mũi tiêm vắc xin dại cuả Pasteur, cậu bé đạ được cứu thoát khỏi bệnh dại Trong vòng một năm sau đó có khoảng
2500 người bệnh đã được điều trị bằng vắc xin này và chỉ có 12 người bị chết, còn những người khác đều được cứu sống
Nghiên cứu các tính chất cuả virút dại, nhà khoa học Babes và Negri đã phát hiện ra rằng khi nhân lên trong tế bào thần kinh ở động vật thực nghiệm virút dại thường kích thích tế bào tạo những hạt vùi hay còn được gọi là tiểu thể Negri
Trang 2Năm 1963, dưới kính hiển vi điện tử Atanasiu cùng cộng sự đã nghiên cứu cấu trúc, hình thái cuả virút dại trên động vật thí nghiệm và trên nuôi cấy tế bào
Vào những năm 80, ứng dụng tiến bộ cuả kỹ thuật sinh học phân tử và sự phát triển cuả công nghệ sinh học người ta đã sử dụng kỹ thuật kháng thể đơn dòng để chuẩn đoán các chủng virút dại gây bệnh ở người và động vật Bằng kỹ thuật PCR người ta đã có thêm nhiều hiểu biết về trật tự sắp xếp cuả các gen virút Nhờ kỹ thuật sinh học phân tử đã mang lại nhiều tiến bộ cho việc sản xuất các vắc xin dại tái tổ hợp