Thiết kế và thử nghiệm một số bài giảng lịch sử nhằm phát triển thói quen tư duy của học sinh lớp 8 trường THCS giấy phong châu (phù ninh – phú thọ)

Thiết kế và thử nghiệm một số bài giảng lịch sử nhằm phát triển thói quen tư duy của học sinh lớp 8 trường THCS giấy phong châu (phù ninh – phú thọ)

Khoa KHXH & NV -

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC GIÁO DỤC

Tên đề tài: Thiết kế và thử nghiệm một số bài giảng Lịch Sử nhằm phát triển thói quen tư duy của học sinh lớp 8 trường THCS Giấy Phong Châu (Phù Ninh – Phú Thọ).

Giảng viên hướng dẫn: Phan Thị Tuyên Sinh viên nghiên cứu: Hà Thị Hạnh

Lớp: K8 SP Sử - GDCD

Việt Trì - Tháng 12/2011

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

4 Đối tượng, khách thể nghiên cứu

5 Phạm vi nghiên cứu

6 Phương pháp nghiên cứu

7 Tính mới mẻ, giá trị thực tiễn và hướng phát triển của đề tài PHẦN NỘI DUNG

Chương I: cơ sở lý luận và thực tiễn của việc phát triển thói quen tư duy cho học sinh trong giảng dạy Lịch sử ở THCS

1 Cơ sở lý luận

1.1 Khái niệm chung về tư duy

1.2 Thói quen tư duy trong học tập môn Lịch sử

2 Cơ sở thực tiễn

2.1 Một số nét khái quát về khách thể nghiên cứu

2.2 Kết quả nghiên cứu về thói quen tư duy môn Lịch sử của học sinh lớp 8 trường THCS Giấy Phong Châu

Chương II: Một số thiết kế và thử nghiệm các bài học Lịch sử 8 theo hướng

phát triển thói quen tư duy của học sinh

1 Thiết kế bài học “phong trào chống Pháp của nhân dân Việt Nam trong năm cuối thế kỷ XIX”

2 Thiết kế bài học “ Khởi nghĩa Yên Thế và phong trào chống Pháp”

Chương III:Đề xuất một số biện pháp nhằm phát triển thói quen tư duy trong học môn Lịch sử của hoc sinh.

PHẦN KẾT LUẬN

Dự thảo kế hoạch nghiên cứu

Thành viên tham gia

Tài liệu tham khảo

trong xu thế đó, sản phẩm đào tạo phải là những con người năng động , sáng tạo ,có khả năng học thường xuyên , học suốt đời nhẳm thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của khoa học, công nghệ và yêu cầu thị trường lao động ”

(nguyễn đức ca, 2008,trang 50)

Để đào tạo con người phát triển toàn diện , đáp ứng nhu cầu và những thách thứcgay gắt của hội nhập và phát triển, cần phải đổi mới và hiện đại hóa phương pháp

giảng dạy ở mọi cấp học , ngành học “ trong mỗi môn giáo dục học dạy học là

một quá trình sứ phạm tổng thể là quá trình tác động qua lại giữa giáo viên và học sinh, nhằm truyền thụ và lĩnh hội những tri thức khoa học kĩ năng , kĩ xảo hoạt động nhận thức và thực tiễn, dựa trên cơ sở đó phát triển năng lực tư duy đặc biệt là tư duy sáng tạo, hình thành một thế giới quan khoa học.” (nguyễn

tuấn nghĩa, 2008,trang 42)

Những bài học không đơn giản là những bài học thuộc lòng nữa mà đòi hỏi khả năng phân tích , lập luận , tổng hợp để có kết quả tốt hơn Theo UNESCO về giáo

dục trong thế kỉ XXI : “ học để biết , học để làm , học để làm người và học để

sống với nhau”.

“mục tiêu của bậc học phổ thong là hình thành và phát triển được nền tảng tư

duy của con người trong thời đại mới”(lê hải yến,2008,trang 20).

Xét cho cùng thì thông qua dạy kiến thức và kĩ năng để đạt được mục tiêu hình thành và phát triển năng lực tư duy , trí tuệ của học sinh , thong qua việc dạy và học tư duy chúng ta sẽ tạo được nền móng trí tuệ cách suy nghĩ để giải quyết các vấn đề trong thực tiễn

Vậy mục tiêu quan trọng nhất của quá trình dạy và học là giúp cho học sinh phát triển được tư duy Giáo viên sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong đó lấy người học làm trung tâm nhằm tạo hứng thú , kích thích khả năng tư duy để hình thành nên thói quen tư duy thói quen tư duy sẽ được hình thành qua thời gian từ hiểu , nhớ , tái hiện tái hiện lại khi giải quyết vấn đề

“nghiên cứu cho rằng khi học sinh được làm quen với một khái niệm mới bằng

phong cách học tập của mình , sau đó các em cũng có thể điều chỉnh theo những cách học khác”.

Phát triển thói quen tư duy làm cho học sinh có khả năng tiếp thu bài tốt hơn học sinh nắm bắt được cách giải quyết vấn đề bằng phân tích , tổng hợp ,so sánh

và đưa ra kết luận cho bản thân Bên cạnh đó tư duy mang đến tính sáng tạo, cái nhìn tổng thể cho một tình huống và tiết kiệm thời gian Tư duy mang tính thực tiễn cao bởi vì tư duy rất cần thiết cho học tập và cuộc sống trong quá trình học sinh tích lũy kiến thức tạo thành tư duy, áp dụng logic vào thực tế , và những kiếnthức đó có ý nghĩa hơn.

Chính vì thế trong thời gian gần đây bộ Giáo dục và Đào tạo khuyến khích giáo viên dạy học sử dụng phương pháp dạy học tích cực nhằm hoạt động hóa ngày học trong quá trình dạy học ở trường phổ thông, nhiệm vụ quan trọng của giáo dục là phát triển thói quen tư duy sáng tạo cho học sinh ở mọi bộ môn, trong đó

có bộ môn Lịch sử Trước giờ mọi người vẫn quan niệm học các môn tự nhiên

mới là thông minh còn kiểu như Sử, Địa chỉ cần về “gạo bài” cho nhuyễn nhừ là

xong Do đặc thù vậy, nên nhiều giáo viên chưa có sự đầu tư đúng cách để học sinh thực sự quan tâm

Phương pháp tái hiện kiến thức thuyết trình vẫn chiếm đa số trong các bài dạy Vìvậy, dẫn tới tình trạng học sinh thờ ơ với bài giảng thụ động, ngại tư duy Từ đó

vô hình chung đã làm mất đi kỹ năng tư duy sáng tạo, nghiên cứu của học sinh Quá trình dạy và học các môn nói chung trong nhà trường và dạy các bài Lịch sử nói riêng đang đổi mới cơ bản về nội dung, phương pháp dạy học để khắc phục tình trạng trên

Vậy làm thế nào để tiếp cận được mục đích giáo dục? Làm thế nào để phát huy năng lực tư duy sáng tạo, tư nghiên cứu của người học…Đó là những vấn đề cụ thể cần đuợc tìm lời giải đáp cuả các nhà sư phạm

Đối với các bài học Lịch sử cũng vậy khi kết quả điểm thi đại học vừa qua của nhiều trường cho thấy có 99% bài thi có điểm dưới trung bình thì mọi người mới lao xao nói về môn học này

Lịch sử xưa giờ đã cực “tiếng tăm” là môn dễ gây chán ngán cho học sinh Do

lịch học quá tải, thầy cô dạy chán, bài học thuộc lòng quá nhiều…Đây là vấn đề hết sức cấp bách khiến cho những người làm công tác giáo dục nói chung và ở bộmôn Lịch sử nói riêng cũng như toàn xã hội phải lo lắng vì Lịch sử là môn học rất quan trọng đối với thế hệ trẻ Lịch sử giúp các em biết về quá khứ, về sự hào hùng của dân tộc và từ đây giúp các em phát huy truyền thống đó trong việc đưa đất nước ngày càng phát triển mạnh mẽ về kinh tế, chính trị cũng như mọi mặt của đời sống xã hội

Vì vậy, đặt vấn đề phát triển thói quen tư duy cho học sinh THCS qua bài học Lịch Sử là một việc làm cần thiết, sát thực với xu thế đổi mới phương pháp, phù

hợp với chiến lược “phát huy nội lực người học” Đó cũng là lý do khiến tôi chọn

đề tài

“Thiết kế và thử nghiệm một số bài giảng Lịch Sử nhằm phát triển thói quen tư

duy của học sinh lớp 8 trường THCS Giấy Phong Châu (Phù Ninh- Phú Thọ)”

Để nghiên cứu Vấn đề nghiên cứu phương pháp để phát triển tư duy cho học sinh được nghiên cứu ở trường THCS Giấy Phong Châu huyện Phù Ninh (Phú Thọ)

- Góp phần vào việc nâng cao hiệu quả học tập ,làm quen với khả năng tư

duy ,học sinh nắm bắt và vận dụng bài học vào thực tế

- Góp phần vào việc nâng cao hiệu quả môn Lịch Sử nói riêng và các môn học khác nói chung từ đó nâng cao chất lượng giáo dục

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu trên cơ sở lý luận của đề tài

- Thiết kế một số bài giảng môn Lịch Sử 8 nhằm phát triển thói quen tư duy của học sinh

- Thử nghiệm các bài giảng đã thiết kế

- Quan sát lớp học và lấy ý kiến về tác dụng phát triển thói quen tư duy học sinh qua các bài giảng

4 Đối tượng và khách thể

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Một số bài giảng môn Lịch Sử 8 nhằm phát triển thói quen tư duy của học sinh.4.2 Khách thể nghiên cứu

- Giáo viên và học sinh trong dạy và học môn Lịch Sử trường THCS Giấy Phong Châu ( Phù Ninh – Phú Thọ)

- Một số bài giảng môn Lịch Sử

- Các định hướng học tập và các lý thuyết dạy và học

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

6.2 Phương pháp quan sát:

Quan sát giáo viên và học sinh trường THCS Giấy Phong Châu trong quá trình dạy và học tích cực qua một số bài giảng thử nghiệm

6.3 Phương pháp phỏng vấn điều tra:

- Xây dựng các phiếu điều tra thu thập dữ liệu từ học sinh về mức độ hiểu bài, khả năng ứng dụng thực tế , các thói quen tư duy phỏng vấn trực tiếp giáo viên

về các định hướng trong quá trình dạy học

- chọn mẫu để điều tra học sinh và thực hiện việc điều tra đến học sinh và giáo viên

6.4 Phương pháp thực nghiệm tự nhiên:

- Thiết kế và dạy thử nghiệm một số bài giảng

6.5 Phương pháp nghiên cứu tài liệu:

- Phân tích và tổng hợp tài liệu về các định hướng trong quá trình dạy học

7 Tính mới mẻ, giá trị thực tiễn và hướng phát triển của đề tài

7.1 Tính mới mẻ của đề tài

Đề tài có ba điểm mới :

- Tìm hiểu về lĩnh vực phát triển thói quen tư duy cho học sinh thong qua thiết kế

và thử nghiệm bài giảng nhất là cho môn lịch sử 8

- Thử nghiệm việc phát triển thói quen tư duy qua môn lịch sử 8

- Nội dung đề tài được xây dựng trên cơ sở định hướng của quá trình dạy học hiện nay chưa được thử nghiệm ở môn học này

Đề tài cần được tiếp tục phát triển hướng đến thiết kế các bài giảng của các môn học khác nhằm phát triển thói quen tư duy của học sinh

B.NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc phát triển thói quen tư duy của HS trong giảng dạy Lịch Sử ở THCS.

1 Cơ sở lý luận 1.1 Khái niệm chung về tư duy

1.1.1 Khái niệm

-L.N.Tônxtôi đã viết: “ kiến thức chỉ thực sự là kiến thức khi nào nó là thành

quả cố gắng của tư duy chứ không phải là chí nhớ ” Như vậy HS chỉ thực sự

lĩnh hội được chi thức chỉ khi họ thực sự tư duy

- Hay : tư duy là hoạt động trí tuệ nhầm tu thập và xử lí thông tin về thế giới quanh ta và thế giới trong ta chúng ta tư duy để hiểu , làm chủ tự nhiên , xã hội

và chính mình

Tóm lại tư duy là một quá trình tâm lí phản ánh những thuộc tính bản chất ,nhữngmối liên hệ và quan hệ bên trong có tính quy luật của sự vật , hiện tượng trong hiện thực khách quan mà trước đó ta chưa biết

1.1.2Đặc điểm của tư duy

- Quá trình tư duy nhất thiết phải sử dụng ngôn ngữ là phương tiện giữa tư duy

và ngôn ngữ có mối quan hệ không thể chia cắt, tư duy là ngôn ngữ phát triển trong sự thống nhất với nhau tư duy dựa vào ngôn ngữ nói chung và khái niệm nói riêng Vì vậy tư duy là sự phản ánh nhờ vào ngôn ngữ các khái niệm là những yếu tố của tư duy ,sự kết hợp các khái niệm theo những phương thức khác nhau cho phép con người đi từ ý nghĩ này đến ý nghĩ khác

-Tư duy phản ánh khái quát

-Tư duy phản ánh gián tiếp

-Tính có vấn đề của tư duy

-Tính trừu tượng và khái niệm của tư duy

-Tư duy có quan hệ mật thiết với nhận thức cảm tính

1.1.3 Tầm quan trọng của việc phát triển thói quen tư duy của học sinh

Lí luận dạy học hiện đại đặc biệt chú trọng đến phát triển thói quen tư duy của học sinh thong qua việc điều kiện tối ưu quá trình dạy học , còn thao tác tư duy

cơ bản là công cụ nhận thức ,đáng tiếc rằng đến nay vẫn chưa được thực hiện rộng rãi và có hiệu quả Vẫn biets sự tích lũy kiến thức trong quá trình dạy học đóng vai trò không nhỏ , song không phải quyết định hoàn toàn con người có thể quên đi nhiề sự vật cụ thể mà dựa vào đó những nét tính cách của anh ta dượchoàn thiện nhưng nếu những nết tính cách này đạt đến mức cao thì con người có thể giải quyết được mọi vấn đề phức tạp nhất điều đó có nghĩa là anh ta đã đạt

đến một trình độ giáo dục tư duy cao “ giáo dục – đó là cái được giữ lại mà khi

tất cả những điều học thuộc đã quên đi ” nhà vật lí nổi tiếng N.I.Sue đã nói như

vậy câu này khẳng định vai trò quan trọng của việc phát triển thói quen tư duy cũng như mối quan hệ mật thiết của nó với giảng dạy

1.2 Thói quen tư duy trong học tập môn Lịch sử

1.2.1 Khái niệm Lịch sử

Lịch sử là một ngành của khoa học xã hội, là hình thức quan trọng của việc conngười nhận thức sự phát triển xã hội

1.2.2 Ý nghĩa của môn Lịch sử trong nhà trường Trung Học Cơ Sở

Môn lịch sử có vai trò rất quan trọng trong nhà trường Trung học cơ sở Môn học trang bị cho học sinh hệ thống tri thức về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới Vì vậy , học môn lịch sử ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển trí tuệ

của học sinh trong quá trình học môn lịch sử Họ sinh không những ghi nhớ được các sự kiện mà còn ghi nhớ tất cả nội dung của môn học lịch sử Học môn lịch sử đòi hỏi học sinh phải biết thâu tóm, liên kết các chuỗi sự kiện , nộidung bài học Do vậy, môn lịch sử ảnh hưởng cả trí nhớ máy móc lẫn ghi nhớ

ý nghĩa của học sinh

Trong quá trình học môn lịch sử yêu cầu học sinh biết so sánh, khái quát các sự kiện lịch sử so sánh lịch sử dân tộc nước mình với lịch sử dân tộc nước khác , hoặc từ những sự kiện riêng lẻ đưa ra suy nghĩ, kết luận riêng Như vậy môn lịch sử ảnh hưởng mạnh mẽ đến hoạt động tư duy

Tóm lại, môn lịch sử không chỉ trang bị cho học sinh những tri thức về mặt lịch sử dân tộc và thế giới mà còn ảnh hưởng tích cực đến nhiều mặt nhân cách học sinh, hình thành thế giới quan, niềm tin cho học sinh

2.Cơ sở thực tiễn

2.1 Một số nét khái quát về khách thể nghiên cứu

Tỉ lệ học sinh đỗ tốt nghiệp đạt 100%, trong đó xếp loại khá, giỏi từ 85 đến 93% Hàng năm, học sinh đỗ vào lớp 10 THPT (hệ công lập) trên 90%; Tỷ lệ học sinh đỗ vào các trường THPT chuyên Hùng Vương và các trường chuyên của Bộ rất cao, thường từ 32 đến 36%.Học sinh giỏi hàng năm đạt từ 25% đến 30% Học sinh xếp loại hạnh kiểm khá, tốt thường đạt từ 90% đến 98% Không

có học sinh vi phạm pháp luật, vi phạm các tệ nạn xã hội

Thành tích thi học sinh giỏi các cấp:

* Cấp quốc gia: Nhà trường đã có 18 học sinh đạt giải quốc gia Trong đó có nhiều giải nhất, giải nhì Đặc biệt, có 2 học sinh (sau khi học THPT) đã tham

dự thi quốc tế là em Nguyễn Thái Hà và em Nguyễn Trường Thọ

* Cấp tỉnh và cấp huyện: Trong 18 năm qua, nhà trường đã có 909 học sinh đạt

giải cấp tỉnh, 9 966 em đạt giải cấp huyện ở tất cả các môn thi, trong đó có nhiều giải nhất, giải nhì.

Một số em có hoàn cảnh khó khăn, lười làm bài tập , thiếu đồ dùng học tập.Hay

có những em có ý thức học tập chưa tốt ,hoặc chưa có phương pháp học tập hiệu quả

Trong 18 năm qua, trường THCS Giấy Phong Châu đã có nhiều đóng góp xuất sắc cho phong trào giáo dục trên quê hương Đất Tổ; luôn là điểm sáng của phong trào giáo dục huyện Phù Ninh và của Tỉnh Phú Thọ; thu hút nhiều học sinh không những trên địa bàn huyện Phù Ninh mà cả ở những xã, huyện lân cận Mục tiêu trong năm học mới của nhà trường là chất lượng giáo dục hai mặt , trọng tâm là chất lượng học sinh giỏi, đáp lại niềm tin của Phụ huynh họcsinh đối với nhà trường trong nhiều năm nay

2.2 Kết quả nghiên cứu thói quen tư duy trong học tập môn Lịch sử của học sinh lớp 8 trường Trung học cơ sở Giấy Phong Châu

- Thói quen tư duy trong học tập môn Lịch sử biểu hiện qua nhận thức lớp 8 trường Trung học cơ sở Giấy Phong Châu

2.2.1Nhận thức của học sinh về việc học tập môn Lịch sử đối với bản thân.Nhận thức chung của học sinh về mục đích của môn Lịch sử đối với bản thân.Nhận thức là một yếu tố quan trọng trong cấu trúc thái độ Chính nhận thức quy định đến thái độ tích cực hay tiêu cực của chủ thể về đối tượng mà nó tham gia đánh giá Để mở đầu tìm hiểu nhận thức của học sinh về mục đích học tập môn Lịch sử ,chúng tôi đặt ra câu hỏi Kết quả như sau:

Bảng :Nhận thức chung của học sinh về mục đích học tập môn Lịch sử

2 Đạt được kết quả cao trong học tập

19

18,1

3 Phục vụ cho kiểm tra và các kì thi

46

46,5

4 Ý kiến khác

5

21,8

Qua bảng số liệu trên ta thấy, học sinh đã có nhận thức về mục đích học tập môn Lịch sử nhưng thể hiện ở các mặt khác nhau: 13,6% cho rằng học để mở rộng vốn hiểu biết về Lịch sử dân tộc và thế giới Do vậy,số học sinh này đã cónhận thức đúng đắn về mục đích học tập môn Lịch sử trong nhà trường giúp các em hiểu được tiến trình lịch sử của nhân loại ,đất nước Đây là vấn đề mà giáo viên cần định hướng lại cho học sinh để có cách nhìn nhận đúng đắn về mục đích học tập các nôn trong giáo dục

2.2.2 Nhận thức chung về tầm quan trọng của môn Lịch sử trong nhà trường

Đánh giá nhận thức của học sinh về mức độ quan trọng của môn Lịch sử, kết quả thu được là: