Cuộc thi vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết một số vấn đề thực tiễn trong cuộc sống

Cuộc thi vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết một số vấn đề thực tiễn trong cuộc sốngCuộc thi vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết một số vấn đề thực tiễn trong cuộc sốngCuộc thi vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết một số vấn đề thực tiễn trong cuộc sốngCuộc thi vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết một số vấn đề thực tiễn trong cuộc sống

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẢNG NINH TRƯỜNG THPT HOÀNG HOA THÁM



Cuộc thi vận dụng kiến

thức

liên môn để giải quyết

tình huống thực tiễn dành

cho học sinh trung học

ĐỀ TÀI

Ứng Phó Với Biến Đổi Khí Hậu, Phòng Tránh Và Giảm

Nhẹ Thiên Tai

MỤC LỤC

I Tên tình huống ……… …… 3

II Mục tiêu giải quyết tình huống ……… …………. 3

III Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình

IV Tình huống thực tiễn và thuyết trình quá trình giải quyết tình

huống……….….…. 4

V Ý nghĩa của việc giải quyết tình huống ……… ……

I.Tên tình huống:

“ Biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai “

II Mục tiêu giải quyết tình huống:

Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết vấn đề về biến đổi khí hậu, giúp giảm thiểu thiên tai gây thiệt hại nặng nề cả về vật chất và tinh thần, giảm bớt gánh nặng cho đời sống xã hội hiện nay và tương lai sau này

III Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình huống:

Để giải quyết vấn đề nêu trên một cách hiệu quả, chúng ta cần áp dụng kiến thức một số lĩnh vực sau:

+ Trong lĩnh vực Toán học: thống kê và tính tỉ lệ số thiên tai, sự thiệt hại của thiên tai gây ra trong những năm gần đây

+ Trong lĩnh vực Vật Lí: biết được kiến thức cơ bản về khí hậu, biến đổi khí hậu, khí nhà kính, nguyên nhân và hậu quả, mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên và những cơ sở khoa học vật lý của các hiện tượng đó

+ Trong lĩnh vực Hóa Học: biết được kiến thức cơ bản về điều kiện xúc tác

+ Trong lĩnh vực Sinh Học: cần bảo tồn đa dạng sinh học và quản lí môi trường cũng như giảm nhẹ rủi ro do thiên tai

+ Trong lĩnh vực Văn Học: Nắm các kĩ năng viết văn kể chuyện, thuyết minh, nghị luận để viết bài, bài thuyết trình có bố cục rõ ràng, diễn đạt mạch lạc, lập luận chặt chẽ về thiệt hại của thiên tai cũng như ứng phó biến đổi khí hậu và lên kế hoạch phòng chống thiên tai

+ Trong lĩnh vực Công Nghệ, Tin Học: sử dụng mạng, soạn bài tuyên truyền bằng phần mềm Microsoft

+ Trong lĩnh vực Công Dân: giáo dục nâng cao nhận thức về ứng phó với biển đổi khí hậu

IV Tình huống thực tiễn và thuyết trình quá trình giải quyết tình huống:

Bước sang thế kỉ XXI, nhân loại đang phải đối mặt với một trong những thách thức lớn nhất là sự biến đổi khí hậu (BĐKH) toàn cầu BĐKH đã

có những tác động sâu sắc, mạnh mẽ đến mọi hoạt động sản xuất đời sống của sinh vật và con người; môi trường tự nhiên, kinh tế - xã hội của cả mọi châu lục, mọi quốc gia trên Trái Đất Những biểu hiện, đặc điểm, nguyên nhân và tác động của BĐKH đã được nghiên cứu, tìm hiểu cặn kẽ Các giải pháp mang tính chiến lược toàn cầu và của mỗi quốc gia trên thế giới về ứng phó

có hiệu quả với BĐKH cũng đã được đề ra và thực hiện ráo riết

1 Tìm hiểu về biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu là sự biến đổi trạng thái của khí hậu so với trung bình và/hoặc dao động của khí hậu duy trì trong một khoảng thời gian dài, thường

là vài thập kỷ hoặc dài hơn Biến đổi khí hậu có thể là do các quá trình tự nhiên bên trong hoặc các tác động bên ngoài, hoặc do hoạt động của con người làm thay đổi thành phần của khí quyển hay trong khai thác sử dụng đất Nói một cách ngắn gọn, biến đổi khí hậu là sự thay đổi của khí hậu diễn ra trong một khoảng thời gian dài, do nguyên nhân tự nhiên hoặc hoạt động của con người gây ra

Sự biến đổi khí hậu (BĐKH) hiện nay, tiêu biểu là sự nóng lên toàn cầu

đã được khẳng định là chủ yếu do hoạt động của con người Biến đổi khí hậu khiến chúng ta phải chú ý tới tài sản chung của tất cả chúng ta, đó là Trái đất – hành tinh của chúng ta Tất cả các quốc gia và tất cả mọi người trên Trái đất đều có chung một bầu khí quyển Nếu coi thế giới là một quốc gia, nơi mà mọi công dân đều chia sẻ mối quan tâm đến sự phát triển bền vững của các thế hệ tương lai, thì nỗ lực giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu sẽ là vấn

đề ưu tiên hàng đầu

Trong 50 năm qua (1958 - 2007), nhiệt độ trung bình năm ở Việt Nam tăng lên khoảng 0,5oC đến 0,7oC Nhiệt độ trung bình năm của 4 thập kỷ gần

đây (1961 - 2000) cao hơn trung bình năm của 3 thập kỷ trước đó (1931-1960) Kịch bản biến đổi khí hậu 2009 dự đoán đến cuối thế kỷ 21, nhiệt độ này sẽ tăng: 1,6-3,6 oC ở miền Bắc, 1,1-2,6 oC ở miền Nam so với thời kỳ 1980-1999 Mực nước biển: Số liệu quan trắc tại các trạm hải văn dọc bờ biển Việt Nam cho thấy tốc độ dâng lên của mực nước biển trung bình của Việt Nam hiện nay là khoảng 3mm/năm trong giai đoạn 1993-2008, tương đương với tốc độ tăng trung bình trên thế giới Kịch bản biến đổi khí hậu 2009 dự đoán đến giữa thế kỷ 21 mực nước biển có thể dâng thêm 28-33cm và đến cuối thế kỷ 21 dâng thêm từ 65-100 cm so với thời kỳ 1980-1999

Nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu?

Ngày nay, chúng ta đang sống với những hệ quả từ các khí nhà kính được phát thải từ những thế hệ trước - và các thế hệ tương lai sẽ chung sống với những hệ quả từ quá trình phát thải ngày hôm nay của chúng ta

Nguyên nhân chính làm biến đổi khí hậu Trái đất là do sự gia tăng các hoạt động tạo ra các chất thải khí nhà kính, chủ yếu từ các nguồn nhiên liệu hóa thạch (than, dầu, khí đốt) và các hoạt động khai thác quá mức các bể hấp thụ khí nhà kính như sinh khối, rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác

Kể từ thời kỳ tiền công nghiệp (khoảng từ năm 1750), con người đã sử dụng ngày càng nhiều năng lượng, chủ yếu từ các nguồn nguyên liệu hóa thạch (than, dầu, khí đốt), qua đó đã thải vào khí quyển ngày càng tăng các chất khí gây hiệu ứng nhà kính của khí quyển, dẫn đến tăng nhiệt độ của trái đất.

Suốt thiên niên kỷ trước khi có cuộc cách mạng công nghiệp, hàm lượng khí CO2 trong khí quyển dao động ở mức 280 phần triệu (ppm) Tuy nhiên, tính từ đầu thế kỷ 20 đến nay hàm lượng đó đã tăng liên tục đến 380 ppm Hiệu ứng nhà kính do khí CO2 gây ra là quá mức cần thiết, gây tăng nhanh nhiệt độ bề mặt địa cầu kéo theo nhiều hệ lụy cho đời sống trên hành tinh Trong thế kỷ 21 hoặc sau đó không lâu, nhiệt độ trung bình toàn cầu có thể tăng thêm hơn 5oC Ngưỡng biến đổi khí hậu nguy hiểm là khi nhiệt độ tăng thêm khoảng 2oC, khi đó tình trạng môi trường sinh thái bị hủy hoại ở mức không thể khắc phục được

“Hiệu ứng nhà kính và khí nhà kính”

Hình minh hoạ sự tăng hiệu ứng nhà kính

Năng lượng mặt trời chủ yếu là các tia sóng ngắn dễ dàng xuyên qua cửa sổ khí quyển Trong khi đó, bức xạ của Trái Đất là sóng dài có năng lượng thấp, dễ dàng bị khí quyển giữ lại Nhiệt độ bề mặt trái đất được tạo nên do sự cân bằng giữa năng lượng mặt trời đến bề mặt trái đất và năng lượng bức xạ của trái đất vào khoảng không gian giữa các hành tinh Kết quả của sự của sự trao đổi không cân bằng về năng lượng giữa trái đất với không gian xung quanh, dẫn đến sự gia tăng nhiệt độ của khí quyển trái đất Hiện tượng này diễn ra theo cơ chế tương tự như nhà kính trồng cây và được gọi là

“hiệu ứng nhà kính” Các tác nhân gây ra sự hấp thụ bức xạ sóng dài trong khí quyển là khí CO2, khí N2O, CH4,hơi nước, O3,khí CFCs, v.v

Đánh giá khoa học của Ban liên chính phủ về BĐKH (IPCC) cho thấy, việc tiêu thụ năng lượng do đốt nhiên liệu hóa thạch trong các ngành sản xuất năng lượng, công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng… đóng góp khoảng một nửa (46%) vào sự nóng lên toàn cầu, phá rừng nhiệt đới đóng góp khoảng 18%, sản xuất nông nghiệp khoảng 9% các ngành sản xuất hóa chất (CFC, HCFC) khoảng 24%, còn lại (3%) là từ các hoạt động khác

2 Tác động của biến đổi khí hậu

Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam là một trong số các nước sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng của BĐKH và nước biển dâng, trong đó vùng đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long bị ngập chìm nhiều nhất Nếu mực nước biển dâng 1m sẽ có 10% dân số bị ảnh hưởng trực tiếp,

tổn thất khoảng 10% GDP, nếu nước biển dâng 3m sẽ có khoảng 25% dân số

bị ảnh hưởng trực tiếp và tổn thất khoảng 25% GDP

Băng tan, nước biển dâng và nguy cơ thiên tai: Sự tan nhanh của các tảng

băng đã làm cho mực nước biển dâng lên nhanh chóng

Băng tan chảy là hình ảnh đầu tiên xuất hiện trong tâm trí của con người khi nhắc đến hiện tượng ấm lên toàn cầu Các sông băng trên thế giới đang ngày càng khuyết dần dưới tác động của nền nhiệt tăng cao Trong ảnh là hiện tượng nứt vỡ trên sông băng Perito Moreno ở Argentina.

Nếu nhiệt độ Trái Đất tăng lên 3-4oC thì sẽ làm cho khoảng 330 triệu người di dời tạm thời hay vĩnh viễn do lũ lụt Hơn 22 triệu người Việt Nam có thể bị ảnh hưởng Số thiên tai khí hậu được báo cáo cũng có xu hướng gia tăng Từ năm 2000 tới 2004 trung bình có 326 thiên tai khí hậu mỗi năm Mỗi năm khoảng 262 triệu người bị tác động, gấp hơn hai lần so với mức nửa đầu thập kỷ 1980 (UNDP, 2008)

Việt Nam có bờ biển dài 3.260 km và trên 80% diện tích đồng bằng sông Cửu Long và trên 30% diện tích đồng bằng sông Hồng – Thái Bình có độ cao dưới 2,5m so với mặt biển Những vùng này hàng năm phải chịu ngập lụt nặng nề trong mùa mưa và hạn hán, xâm nhập mặn trong mùa khô BĐKH và

nước biển dâng có thể làm trầm trọng thêm tình trạng nói trên, làm tăng diện tích ngập lụt, gây khó khăn cho thoát nước, tăng xói lở bờ biển và nhiễm mặn nguồn nước

Nước biển ấm lên cũng sẽ sinh ra những cơn bão nhiệt đới mạnh hơn Ở Việt Nam, những khu vực được dự tính chịu tác động lớn nhất của các hiện tượng khí hậu cực đoan nói trên là dải ven biển Trung Bộ, vùng núi Bắc và Bắc Trung Bộ, vùng đồng bằng Bắc Bộ và đồng bằng sông Cửu Long Những đối tượng dễ bị tổn thương nhất là những nông dân nghèo, các dân tộc thiểu

số ở miền núi, người già, trẻ em và phụ nữ

Tác động đến sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực: Biến đổi khí

hậu sẽ gây ra tình trạng mất cân bằng về khí hậu, mưa nhiều ở các khu vực khí hậu ôn hòa nhưng lại gây ra hạn hán ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới Hạn hán sẽ tác động tiêu cực đến hoạt động nông nghiệp làm giảm sản lượng lương thực và đẩy giá lương thực tăng cao

- Cơ cấu cây trồng vật nuôi và mùa vụ có thể thay đổi ở một số vùng, trong

đó vụ đông ở miền Bắc có thể bị rút ngắn lại, thậm chí không có vụ đông,

vụ mùa thì kéo dài hơn

Đến năm 2080, trên toàn thế giới tỷ lệ dân số bị ảnh hưởng của nạn đói chiếm 36-50% Con số bị ảnh hưởng của tình trạng suy dinh dưỡng có thể tăng lên 600 triệu (UNDP, 2008)

- Nhiệt độ tăng và tính biến động của nhiệt độ lớn hơn cùng với biến đổi của các yếu tố thời tiết khác và thiên tai làm tăng khả năng phát triển sâu bệnh, dịch bệnh, dẫn đến giảm năng suất và sản lượng, tăng nguy cơ rủi ro đối với nông nghiệp và an ninh lương thực

- BĐKH gây nguy cơ thu hẹp diện tích đất nông nghiệp Một phần đáng kể diện tích đất nông nghiệp ở vùng đất thấp đồng bằng ven biển, đồng bằng sông Hồng, sông Cửu Long bị ngập mặn do nước biển dâng, nếu không

có biện pháp ứng phó thích hợp

Hoạt động sản xuất nông nghiệp chịu tác động nặng nề của BĐKH

Tác động đến tài nguyên nước: Tài nguyên nước đang đứng trước nguy cơ

suy giảm do hạn hán ngày một tăng ở một số vùng, miền Khó khăn này sẽ ảnh hưởng đến nông nghiệp, cung cấp nước ở nông thôn, thành thị và sản xuất điện Tác động của BĐKH làm cho dòng chảy năm của sông Hồng và sông Cửu Long giảm đi Điều đó có nghĩa là khả năng lũ trong mùa mưa và cạn kiệt trong mùa khô đều trở nên khắc nghiệt hơn

- Trên thế giới có thể sẽ có thêm 1,8 tỷ người sống trong môi trường khan hiếm nước vào năm 2080 (UNDP, 2008)

- Nhu cầu con người gia tăng về đất đai, nhiên liệu và nước dẫn đến phá rừng

và khai thác quá mức tầng nước ngầm Trữ lượng nước sẵn có bình quân đầu người giảm

Tác động đến các hệ sinh thái và đa dạng sinh học: Biến đổi khí hậu hiện

đang làm thay đổi diện mạo của các hệ sinh thái

Nếu nhiệt độ tăng lên 3°C thì 20-30% các loài sinh vật trên đất liền có nguy

cơ bị tuyệt chủng

Một trong những hậu quả của sự nóng lên toàn cầu là khoảng một nửa số hệ san hô trên thế giới đã bị “trắng hóa” do nước biển ấm lên Tính axít ngày càng tăng cao ở các đại dương cũng là một mối đe dọa đối với các hệ sinh thái biển về lâu dài Hệ sinh thái băng tuyết cũng đã hứng chịu những tác động tàn phá của biến đổi khí hậu, đặc biệt ở vùng Bắc cực Nhiệt độ cao và mức độ khô hạn gia tăng làm tăng nguy cơ cháy rừng, phát triển dịch bệnh, sâu bệnh

Nước biển dâng lên làm giảm diện tích rừng ngập mặn hiện có, tác động xấu đến rừng tràm và rừng trồng trên đất bị ô nhiễm phèn ở các tỉnh Nam Bộ Một số loài thực vật quan trọng như trầm hương, hoàng đàn, pơmu, gỗ đỏ, lát hoa, gụ mật,… có thể bị suy kiệt Nước mặn lấn sâu vào nội địa, làm mất nơi sinh sống thích hợp của một số loài thủy sản nước ngọt

Tác động đến sức khỏe:

Tổ chức Y tế thế giới dự tính biến đổi khí hậu đóng góp tới 150.000 ca tử vong hàng năm, một nửa số đó là ở châu Á-Thái Bình Dương Người dân bị

ốm hay bị thương bởi vì những đợt nóng, hạn hán, lũ lụt và bão Muỗi xuất hiện ở những nơi mới, đem theo sốt rét và sốt xuất huyết Sự thiếu nước ngọt làm tăng rủi ro các bệnh lây qua đường nước Khi nhiệt độ tăng lên, gánh nặng suy dinh dưỡng, tiêu chảy, các bệnh tim và phổi và các bệnh lây nhiễm tăng theo Các hậu quả tiêu cực về sức khoẻ xảy ra nhiều nhất ở các nước thu nhập thấp Người nghèo đô thị, người già và trẻ em, những nông dân tự cung

tự cấp và người dân vùng ven biển chịu rủi ro lớn nhất

Thiệt hại do thiên tai gây ra thì người ta không thể không kể đến sự việc xảy

ra gần đây nhất, vấn đề:

Mưa lũ lịch sử tàn phá Quảng Ninh

Đây là vấn đề được coi là nhức nhối trong gần cuối tháng 7 đầu tháng 8 gần đây Miền Bắc đã trải qua những ngày mưa lũ kinh hoàng gây ngập lụt nhiều tỉnh, thành phố khiến 27 người thiệt mạng, 6 người mất tích, 40 người bị thương, thiệt hại vật chất hàng nghìn tỷ đồng Đặc biệt, tại tỉnh Quảng Ninh

đã xảy ra đợt mưa lũ lớn nhất trong 40 năm, gây ngập lụt, sạt lở đất, lũ bùn làm 17 người thiệt mạng, ngành than tê liệt Chỉ trong 9 ngày, ở Cửa Ông ghi

nhận lượng mưa kỷ lục - khoảng 1.500 mm

Nguyên nhân do biến đổi khí hậu làm trái đất nóng lên Ở trên biển, lượng hơi nước bốc lên nhiều hơn, độ ẩm không khí cũng cao hơn Mặt đất nóng hơn nên các hoạt động đối lưu mạnh hơn, hình thành các khối mây khổng lồ, đặc biệt là xoáy Trong điều kiện thời tiết nhiễu động như rãnh áp thấp, xoáy thuận nhiệt đới, vùng nhiễu động khí quyển có sự hội tụ rất lớn của các luồng không khí, tạo ra lượng mưa rất lớn Rãnh thấp gây mưa lớn ở khắp Bắc Bộ, trọng điểm là Quảng Ninh, đã tồn tại trước đó ở vùng phía nam Trung Quốc Khi di chuyển về miền núi, trung du phía Bắc nó tiếp tục gây mưa lớn Như vậy có thể thấy, khối lượng nước hội tụ trong rãnh thấp ấy rất lớn Đây quy luật của biến đổi khí hậu đã được cảnh báo nhiều, quy luật của biến đổi khí hậu sẽ tiếp tục tạo ra những cực đoan của thời tiết như mưa lớn, hạn hán, rét đậm, rét hại và hậu quả sẽ ngày càng nặng nề hơn

Tuy nhiên, để xảy ra hậu quả nặng nề như ở Quảng Ninh thì không chỉ

do thiên tai mà chủ yếu do con người tạo nên Đặc biệt, việc phá rừng đã làm giảm khả năng giữ nước, gia tăng trượt lở đất Quảng Ninh là vùng khai thác than lớn nhất nước với rất nhiều bãi xỉ thải giống như những quả đồi Kết cấu của các bãi thải này không vững chắc nên khi mưa xuống dễ tạo thành các dòng bùn thải chảy xuống Địa hình ở đây lại phức tạp với đồi dốc và vũng trũng, nhà cửa thường được xây ở ven núi, ven sườn nên mưa lớn đổ xuống, nhà dễ bị cuốn đi còn ở dưới thấp thì lụt