tìm hiểu về đời sống người dân trước và sau khi tái định cư

Hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất là việc nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới Khoản 7 Điều 4 Luật

TÌM HIỂU VỀ ĐỜI SỐNG NGƯỜI DÂN TRƯỚC VÀ

SAU KHI TÁI ĐỊNH CƯ

Giảng viên hướng dẫn: Sinh viên thực hiện:

Lớp: Luật Thương mại 3-K35

Cần Thơ, tháng 5/2013

--

Bốn năm được theo học, được là sinh viên của Trường Đại Học Cần Thơ, đặc biệt là một thành viên dưới mái nhà chung của Khoa Luật Người viết cảm thấy rất hạnh phúc và hết sức vinh hạnh, bởi không chỉ được quý Thầy, Cô truyền đạt những kiến thức mà còn cả những trải nghiệm trong cuộc sống của mình cho các trò Đó là những kiến thức, kinh nghiệm vô cùng quý báo mà em sẽ coi đó là hành trang để em bước vào đời Rất chân thành cảm ơn quý Thầy Cô

đã tận tình dạy bảo trong suốt thời gian qua

Người viết xin gửi lời tri ân đến tất cả quý Thầy, Cô Khoa Luật – Đại Học Cần Thơ, đặc biệt em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Thầy- TS Phan Trung Hiền người đã tận tình hướng dẫn cho em hoàn thành luận văn tốt nghiệp của mình Qua Thầy em đã học tập được rất nhiều điều bổ ích Xin chân thành cảm

ơn Thầy! Đồng thời người viết xin gửi lời cảm ơn đến Trung tâm phát triển quỹ đất Quận Ninh Kiều, Thành phố Cần Thơ, các Cô - Chú đang sống tại Khu dân

cư Thới Nhựt 2 bị ảnh hưởng bởi dự án xây dựng Cầu Rạch Ngỗng 1 tại Quận Ninh Kiều, Thành phố Cần Thơ đã nhiệt tình giúp đỡ người viết trong quá trình tiếp cận thực tiễn tại đây

Xin chân thành cảm ơn!

Sinh Viên:

Dương Thanh Thùy

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

Cần Thơ ngày …tháng …năm 2013

LỜI NÓI ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 3

3 Phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Kết cấu của luận văn 4

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÁI ĐỊNH CƯ 5

1.1 Các khái niệm cơ bản 5

1.1.1Thu hồi đất 5

1.1.2 Bồi thường 5

1.1.3 Hỗ trợ 6

1.1.4 Tái định cư 6

1.2 Mục đích, ý nghĩa của việc tái định cư 7

1.2.1 Mục đích 7

1.2.2 Ý nghĩa của chính sách tái định cư 8

1.3 Các quy định cơ bản của pháp luật hiện hành về tái định cư 9

1.3.1 Nguyên tắc tái định cư 9

1.3.2 Đối tượng được tái định cư 9

1.3.3 Trình tự lập, thẩm định và phê duyệt phương án tái định cư 10

1.3.3.1 Yêu cầu đối với phương án tái định cư 10

1.3.3.2 Lập phương án tái định cư 10

1.3.3.3 Thẩm định phương án tái định cư 13

1.3.3.4 Phê duyệt phương án và công bố công khai phương án tái định cư 13

1.3.4 Các trường hợp được bố trí tái định cư 14

1.3.4.1 Hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi hết đất ở 14

1.3.4.2 Hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất là diện tích đất ở còn lại 14

1.3.4.3 Hộ gia đình, cá nhân sử dụng diện tích đất ở nằm trong hành lang an toàn 15

1.3.4.4 Trường hợp trong hộ gia đình, cá nhân có nhiều thế hệ 18

1.3.5 Các hình thức tái định cư 18

1.3.5.1 Tái định cư bằng nhà ở 18

1.3.5.2 Tái định cư bằng giao đất ở mới 19

1.3.5.3 Tái định cư bằng tiền 19

1.3.5.4 Tái định cư đối với dự án đặc biệt 20

1.3.6 Bố trí tái định cư 21

1.4 Quyền và nghĩa vụ của người bị thu hồi đất phải di chuyển chổ ở 22

1.4.1 Quyền của người dân trong khu tái định cư 22

1.4.2 Nghĩa vụ của người dân trong khu tái định cư 22

1.5 Quy định của pháp luật về tái định cư qua các giai đoạn 23

1.5.1 Giai đoạn Luật đất đai năm 1987 23

1.5.2 Giai đoạn từ Luật đất đai năm 1993 24

1.5.3 Giai đoạn từ Luật đất đai 2003 đến nay 25

KHI TÁI ĐỊNH CƯ, NHỮNG Ý KIẾN ĐỀ XUẤT THÁO GỠ KHÓ KHĂN.

27

2.1 Đời sống người dân trước và sau khi tái định 27

2.1.1 Giới thiệu cuộc khảo sát 27

2.1.1.1 Mục đích cuộc khảo sát 27

2.1.1.2 Phạm vi và phương pháp chọn mẫu của cuộc khảo sát. 27

2.1.1.3 Cách thức tiến hành khảo sát 28

2.1.1.4 Thuận lợi và khó khăn của cuộc khảo sát. 29

2.1.1 Tìm hiểu sơ lược về dự án quy hoạch xây dựng Cầu Rạch Ngỗng 1 tại Quận Ninh Kiều – thành phố Cần Thơ 29

2.1.2 Tìm hiểu sơ lược về khu tái định cư Thới Nhựt 2 Khu vực 1, phường An Khánh, quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ 30

2.1.3 Tác động của tái định cư đối với kinh tế của người dân 31

2.1.3.1 Vấn đề việc làm của người dân trước và sau khi tái định cư 31

2.1.4 Về cơ sở hạ tầng xã hội của người dân trước và sau khi tái định cư. 34

2.1.4.1 Nhà ở 34

2.1.4.2 Điều kiện về trường học 35

2.1.4.3 Điều kiện về giao thông công cộng 36

2.1.4.4 Điều kiện về khám chữa bệnh 37

2.1.4.5 Về môi trường sống xung quanh nơi ở 38

2.1.4.6 Về nhu cầu mua sắm và sử dụng dịch vụ 39

2.1.4.7 Về tình hình an ninh 40

2.1.4.8 Điều kiện về văn hóa tinh thần và quan hệ về tình làng nghĩa xóm 41

2.1.5 Về cơ sở hạ tầng kỹ thuật 43

2.1.5.1 Về hệ thống cung cấp nước sinh hoạt và hệ thống thoát nước 43

2.1.5.2 Về hệ thống điện sinh hoạt và thông tin liên lạc 43

2.1.6 Mức tiền bồi thường và sự tiếp nhận của chính quyền địa phương nơi tái định cư 45

2.1.6.1 Mức tiền bồi thường 45

2.1.6.2 Sự tiếp nhận của chính quyền địa phương 46

2.1.8 Đánh giá về chất lượng cuộc sống và nguyện vọng của các hộ gia đình tái định cư 47

2.1.9 Tập quán và tâm lý người dân trong bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 48

2.2 Nguyên nhân gây ảnh hưởng xấu đến đời sống người dân sau khi tái định cư 50

2.3.1 Đánh giá về việc thực hiện chính sách tái định cư 50

2.3.2 Nguyên nhân 51

2.3.2.1 Chính sách bồi thường còn bất cập 52

2.3.2.2 Cơ sở hạ tầng các khu tái định cư chưa hoàn chỉnh 52

2.3.2.3 Những tồn tại trong vấn đề việc làm và đào tạo nghề 53

2.3.2.5 Chính quyền và các cơ quan đoàn thể địa phương chưa làm tốt vai trò đón tiếp người dân tái định cư 55

2.4 Giải pháp 56

2.4.3 Giải pháp đối chính sách về công tác tái định cư 59

2.4.4 Nâng cao vai trò của chính quyền địa phương 60

2.5 Đề xuất 61

2.6 Kết luận 63

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 65

PHỤ LỤC 67

PHIẾU TÌM HIỂU VỀ TÌNH HÌNH THỰC TẾ CUỘC SỐNG NGƯỜI DÂN TRƯỚC VÀ SAU KHI TÁI ĐỊNH CƯ 67

LỜI NÓI ĐẦU

  

1 Lý do chọn đề tài

Nhà ở luôn là mối quan tâm hàng đầu của mọi tầng lớp dân cư, là một trong những nhu cầu tất yếu của cuộc sống đối với mỗi con người, mỗi gia đình Trong những năm qua Việt Nam ta đã và đang thực hiện chủ trương công nghiệp hóa, hiện đại hóa trên khắp các vùng miền của đất nước, nhiều khu công nghiệp với quy mô khác nhau, khu đô thị, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, các công trình công cộng phục vụ lợi ích quốc gia cũng đang diễn ra rất nhanh trên phạm vi cả nước Và điều đó đi liền với việc thu hồi đất bao gồm cả đất ở và đất nông nghiệp đối với một bộ phận dân cư, chủ yếu là ở các vùng ven đô thị, vùng có điều kiện giao thông thuận lợi, vùng có tiềm năng thuận lợi cho sự phát triển kinh tế xã hội Làm ảnh hưởng lớn đến đời sống và nơi ở của người dân, bởi đất họ đang sinh sống, đang kinh doanh sản xuất thì bị thu hồi, đặc biệt là thu hồi toàn bộ diện tích dẫn đến cuộc sống bị xáo trộn mất nhà ở, mất việc làm và nhiều hệ lụy khác từ việc thu hồi đất Thế nên với chính sách tái định cư của Nhà nước ta là một trong những giải pháp hiệu quả nhất đối với giải quyết vấn đề nhà ở của người dân khi

bị thu hồi đất

Song bên cạnh những kết quả đạt được, chính sách tái định cư vẫn tồn tại nhiều khó khăn và hạn chế Bởi tái định cư không chỉ dừng lại ở việc đưa một bộ phận dân cư từ nơi ở này sang nơi ở khác, mà tái định cư còn liên quan đến rất nhiều vấn đề như công ăn việc làm, thu nhập, học hành, điều kiện khám chữa bệnh, mua sắm, sử dụng dịch vụ, điều kiện về cơ sở hạ tầng kỹ thuật tại nơi ở…Và công tác thực hiện các vấn đề nêu trên hiện nay khi tái định cư chưa được đảm bảo và đồng bộ, điều đó gây khó khăn nhiều cho người dân khi sống tại nơi

ở mới như:

Về chất lượng, diện tích và cách bố trí nhà tái định cư cho người dân chưa hợp lý, nhiều nhà ở do chủ đầu tư xây dựng gấp hay vì lợi ích riêng nên kém chất

lượng, mau hư hõng và nguy hiểm Về diện tích nhà hẹp hơn trước gây bất tiện trong sinh hoạt Đặt biệt cách bố trí khu tái định cư cũng như nhà ở cách xa các khu trung tâm mua sắm, bệnh viện, trường học…gây khó khăn trong việc đi lại , kinh doanh mua bán của của người dân

Về cơ sở hạ tầng xã hội, chưa được chú trọng xây dựng đồng bộ với khu tái định cư nên người dân gặp nhiều khó khăn khi phải quay lại nơi ở cũ, khoảng cách xa hơn, giao thông không thuận tiện làm tốn thêm chi phí và mất nhiều thời gian cho người dân.Về cơ sở hạ tầng kỹ thuật chưa đúng tiêu chuẩn và kỹ thuật nên không đảm bảo chất lượng

Vấn đề nỗi trội nhất là việc làm của người dân bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi khi di chuyển chổ ở kéo theo hàng loạt những thay đổi Đa số việc làm của người dân trước kia là nhờ vào địa hình, một bộ phận nằm ngay mặt đường mặt phố nên chủ yếu dựa vào điều kiện thuận lợi đó để kinh doanh buôn bán Một bộ phận là nông dân chủ yếu là trông trọt, đặc biệt là làm vườn và làm ruộng nên khi

bị thu hồi đất họ bị mất đất sản xuất lại không có nghề gì trong tay nên khó mà tìm việc làm mới.Trong khi đó tại nơi tái định cư chính quyền địa phương còn đón tiếp chưa tận tình, chưa giới thiệu việc làm hay đào tạo nghề cho người dân chuyển đổi nghề nghiệp bởi dựa vào mức tiền bồi thường họ không thể trang trải hết cho cuộc sống “ hậu tái định cư” Vì có nhiều nơi mức tiền bồi thường không tương xứng nên người dân không có vốn để đầu tư cho việc chuyển đổi nghề nghiệp hay kinh doanh

Về các thói quen như tập quán sinh sống, điều kiện văn hóa tinh thần của người dân cũng bị tác động Đặc biệt nước ta là một nền văn minh nông nghiệp coi trọng kinh nghiệm, lối mòn, thói quen khiến họ rất “rành rọt” trong môi trường sinh sống quen thuộc, nhưng sẽ là rụt rè, cẩn trọng, không thoải mái trong những môi trường mới, xạ lạ với cuộc sống hằng ngày của họ Nói chung, khả năng thích nghi với môi trường mới của người dân là chưa cao, do vậy, một

số trường hợp người dân không muốn vào khu tái định cư sinh sống là điều dễ hiểu

Vì những lý do đó mà chính sách tái định cư cần phải được chú trọng hơn nữa vì đất nước ta từng bước đang phát triển việc thu hồi đất để phục vụ cho các dự án lớn nhỏ khắp cả nước đang từng ngày diễn ra vì mục đích phát triển kinh tế, xã hội.Và điều đó sẽ làm ảnh hưởng đến đời sống của một bộ phận dân

cư vì thế mà chính sách tái định cư phải được đảm bảo về số lượng và chất lượng cũng như những điều kiện tất yếu của cuộc sống để ổn định cuộc sống cho người dân

Từ những nguyên nhân thực tế nêu trên người viết đã chọn đề tài “ Tìm hiểu về đời sống người dân trước và sau khi tái định cư” để hiểu rõ hơn về

cuộc sống người dân khi bị thu hồi đất cũng như những bất cấp đang tồn tại trong chính sách tái định cư

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là đánh giá sự biến đổi các đặc điểm kinh tế

xã hội và những thuận lợi, khó khăn của các hộ gia đình sau khi tái định cư Trên

cơ sở đánh giá đó mà phát hiện những vấn đề bức xúc cần giải quyết và đề xuất một số giải pháp để hỗ trợ nhằm mục đích khôi phục và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân khi tái định cư

3 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của đề tài tìm hiểu những quy định của pháp luật về chính sách tái định cư, đồng thời khảo sát các hộ gia đình có đất bị thu hồi để xây dựng Cầu Rạch Ngỗng 1 tại quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ và được bố trí vào khu tái định cư Thới Nhựt 2 phường An Khánh quận Ninh kiều, thành phố Cần Thơ để thu thập số liệu làm cơ sở cho đề tài

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài chủ yếu sử dụng phương pháp khai thác các số liệu và thực hiện những cuộc điều tra thực tế bổ sung để làm rõ một số khía cạnh của việc nghiên cứu;

Phương pháp tổng hợp, phân tích nghiên cứu lý luận dựa trên tài liệu sách báo liên quan đến những quy định của pháp luật về chính sách tái định cư;

Phương pháp phân tích luật viết để phân tích những quy định của pháp luật hiện hành;

Ngoài ra người viết còn sử dụng phương pháp sưu tầm những tài liệu từ các bài viết trước đây có liên quan đến chính sách tái định cư để tham khảo

5 Kết cấu của luận văn

Cấu trúc của luận văn gồm ba phần: Lời nói đầu, nội dung và kết luận Trong phần nội dung gồm hai chương:

Chương 1 : Lý luận chung về tái định cư

Trong chương này, là phần nội dung đóng góp những luận cứ quan trọng của luận văn, những quy định của pháp luật được đề cập và nghiên cứu một cách hệ thống của chính sách tái định cư Quy định quá trình lập khu tái định cư, thẩm quyền lập, cách bố trí, hình thức tái định cư và nhiều vấn đề có liên quan đến tái định cư

Chương 2 Tìm hiểu về đời sống người dân trước và sau khi tái định cư

Trong chương này người viết đã tiến hành khảo sát thực tế để tìm hiểu về đời sống người dân khi bị thu hồi đất và sau khi được bố trí tái định cư Từ đó phát hiện ra những vấn đề bất cập còn tồn tại tìm ra nguyên nhân và đưa ra những giải pháp khắc phục để giúp cuộc sống người dân ổn định hơn

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÁI ĐỊNH CƯ

1.1 Các khái niệm cơ bản

1.1.1Thu hồi đất

Theo Hiến pháp 1992 thì đất đai cùng các tài sản khác mà pháp luật quy định

là của nhà nước, đều thuộc sở hữu toàn dân với tư cách là đại diện chủ sở hữu đối với đất đai, Nhà nước có quyền quyết định địa vị pháp luật của đất đai Đây là quyền năng duy nhất và tuyệt đối của Nhà nước thể hiện ở chổ bao trùm lên toàn

bộ vốn đất trong phạm vi lãnh thổ quốc gia, ngoài nhà nước không ai được phép định đoạt Thu hồi đất là một trong những hành vi pháp luật thể hiện quyền định đoạt đó

Thu hồi đất là việc nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định Luật đất đai (Theo khoản 5 Điều 4 Luật đất đai năm 2003)

Việc nhà nước thu hồi đất phục vụ mục tiêu chung trong phạm vi quy định tại khoản 1 Điều 38 Luật đất đai năm 2003 trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và mục tiêu phát triển kinh tế Trong phạm vi này thì người sử dụng đất không vi phạm bất kỳ nguyên tắc nào về quản lý và sử dụng đất Vì vậy khi nhà nước thu hồi đất cần phải bù đắp lại những thiệt hại không tránh khỏi đối với người bị thu hồi đất, đó là bồi thường

1.1.2 Bồi thường

Khi Nhà nước Thu hồi đất thì các tổ chức cá nhân, hộ gia đình có đất bị thu hồi sẽ được Nhà nước bồi thường, chi trả, hỗ trợ bù đắp cho những tổn thất về

đất đai, tài sản trên đất, chi phí vận chuyển để đảm bảo ổn định cuộc sống đến

nơi ở mới

Bồi thường là bồi đắp bằng tiền, nhà hoặc đất để bù đắp những thiệt hại do

thu hồi đất gây ra

Khái niệm bồi thường bắt đầu từ Luật đất đai năm 1993 (sửa đổi, bổ sung năm 2001) Đến Luật đất đai năm 2003 khái niệm này tiếp tục được sử dụng.“Bồi thường khi nhà nước thu hồi đất là việc nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi” Ngoài ra, nhà nước cũng bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng.( Điều 16 Nghị định số 69/2009/NĐ-CP)

1.1.3 Hỗ trợ

Khi Nhà nước thu hồi đất, bên cạnh việc bồi thường, Nhà nước còn thực hiện biện pháp hỗ trợ đối với các chủ thể bị thu hồi đất nhằm giúp họ ổn định đời sống, việc làm khắc phục những khó khăn có nguồn gốc trực tiếp hoặc gián tiếp

từ việc thu hồi đất của Nhà nước Mỗi địa phương có những điều kiện khác nhau nên việc quy định mức hỗ trợ cũng khác nhau theo điều kiện của từng địa phương

Hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất là việc nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa

điểm mới (Khoản 7 Điều 4 Luật đất đai năm 2003)

1.1.4 Tái định cư

Việc thực hiện các dự án phát triển kết cấu hạ tầng, các khu công nghiệp,

khu chế xuất, khu đô thị mới đòi hỏi phải thu hồi đất đã làm cho người dân tại vùng quy hoạch dự án buộc phải di chuyển chổ ở Điều này đã làm ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống của người dân Vì vậy nhà nước phải giải quyết các vấn đề về

bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người bị ảnh hưởng Tái định cư theo quy

định của Nhà nước là tạo lập nơi ở mới cho người có đất bị thu hồi phải di chuyển chổ ở, có thể bằng tiền, bằng đất hoặc bằng nhà tùy trường hợp cụ thể và nguyện vọng của họ.(Điều 19 Nghị định 69/2009/NĐ-CP)

1.2 Mục đích, ý nghĩa của việc tái định cư

1.2.1 Mục đích

Khi người dân có đất bị thu hồi có nghĩa là quan hệ pháp luật về đất đai chấm dứt Và điều đó làm ảnh hưởng đến quyền lợi của những tổ chức, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất, ảnh hưởng đến lợi ích của Nhà nước của xã hội, lợi ích của người hưởng lợi từ việc thu hồi đất như các nhà đầu tư, doanh nghiệp,

cơ quan, tổ chức, cá nhân…Do vậy việc giải quyết hậu quả của việc thu hồi đất gặp rất nhiều khó khăn và phức tạp Nếu giải quyết tốt vấn đề bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất sẽ mang lại ý nghĩa trên nhiều phương diện

Về phương diện chính trị: là một nước Nông nghiệp vấn đề đất đai ở Việt Nam có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, các chính sách , pháp luật về đất đai có ảnh hưởng rất lớn đến sự ổn định về chính trị Nếu giải quyết tốt các chủ trương, chính sách pháp luật về đất đai, phù hợp với thực tiễn và được thực thi nghiêm túc sẽ góp phần vào việc duy trì và củng cố sự ổn định chính trị Và chính sách pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất cũng được

xã hội đặc biệt quan tâm, bởi lẽ vấn đề này ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người bị thu hồi đất, họ không những mất quyền sử dụng đất mà còn buộc phải di chuyển chổ ở làm cho cuộc sống bị xáo trộn công ăn việc làm bị ảnh và rất nhiều các yếu tố khác, do vậy nếu chính sách về bồi thường hổ trợ, tái định cư không được giải quyết thỏa đáng thì người dân sẽ phản ứng rất gay gắt thông qua việc khiếu nại, khiếu kiện một số trường hợp còn phản đối bằng những hành vi bất hợp pháp Và điều đó gây mất ổn định đến chính trị và cũng trở thành một mối quan tâm lớn của xã hội Vì vậy nếu giải quyết tốt vấn đề bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là Nhà nước ta đã thực hiện tốt chính sách an dân để phát triển kinh tế xã hội góp phần vào việc duy trì, củng cố sự ổn định về chính trị

Về phương diện kinh tế- xã hội: Thực tiễn cho thấy bồi thường, giải phóng mặt bằng luôn là công việc khó khăn, phức tạp Các dự án chậm triển khai thực hiện theo tiến độ đề ra có nguyên nhân do công tác bồi thường, giải phóng mặt

bằng không nhận được sự đồng thuận từ phía người dân Xét dưới gốc độ kinh tế,

dự án chậm triển khai thực hiện ngày nào là chủ đầu tư , các doanh nghiệp bị thiệt hại đáng kể về lợi ích kinh tế do máy móc, vật tư, thiết bị, người lao động không có việc làm trong khi doanh nghiệp vẫn phải trả lương, trả chi phí duy trì các hoạt động thường xuyên và trả lãi suất vay vốn cho ngân hàng… Vì vậy, thực hiện tốt công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là điều kiện để doanh nghiệp sớm có mặt bằng triển khai các dự án đầu tư góp phần vào việc thúc đẫy tăng trưởng của nền kinh tế và nâng cao tính hấp dẫn của môi trường đầu tư, kinh doanh ở nước ta Hơn nữa, duy trì được tốc độ tăng trưởng cao và bền vững sẽ có điều kiện để thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, góp phần vào công cuộc xóa đói giảm nghèo và tạo tiền đề cho các bước phát triển tiếp theo

1.2.2 Ý nghĩa của chính sách tái định cư

Vì mục tiêu phát triển chung của toàn xã hội và sự phát triển của đất nước nên Nhà nước ta thực hiện việc thu hồi đất của nhân dân, làm cho một bộ phận dân cư phải rời bỏ nơi ở trước đây của mình và họ phải lâm vào tình trạng không nhà ở Với chính sách tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất được thực hiện bằng các dự án, các công trình xây dựng quy mô Điều đó mang lại nhiều ý nghĩa thiết thực:

Thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với người dân khi Nhà nước thu hồi đất và cũng khẳng định được chủ trương xây dựng đất nước của Đảng

Chính sách tái định cư còn giúp đẫy mạnh sự phát triển bộ mặt về kinh tế của đất nước, tạo vẽ mỹ quan cho đô thị xóa bỏ những túp lều tạm bợ, đường sá hư hỏng, hệ thống điện, nước không có , an ninh không có gây mất trật tự…

Cân bằng lợi ích giữa các bên liên quan, đảm bảo an ninh trật tự , góp phần thiết thực chính sách an ninh xã hội của Nhà nước ta Từ đó, những yếu tố trên góp phần đẫy mạnh được các dự án, các công trình xây dựng được thực hiện quy hoạch xây dựng theo đúng tiến độ

Tái định cư còn có ý nghĩa đối với những chủ thể không còn đất sau khi bị thu hồi đất nhằm tạo lập nơi ở mới ổn định cho người dân với điều kiện tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ, cho thấy chính sách của Đảng và nhà nước cùng phối hợp với nhau tạo điều kiện chăm lo cho cuộc sống của người dân

1.3 Các quy định cơ bản của pháp luật hiện hành về tái định cư

1.3.1 Nguyên tắc tái định cư

Theo quy định tại điều 42 Luật đất đai 2003, nguyên tắc tái định cư là Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương lập và thực hiện các dự án tái định cư trước khi thu hồi đất để bồi thường bằng nhà ở, đất ở cho người bị thu hồi đất mà phải di chuyển chổ ở Nguyên tắc này được cụ thể hóa tại điều 35, Nghị định 197/2004 /NĐ-CP cụ thể như sau:

- Khu tái định cư phải xây dựng phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất quy hoạch xây dựng, tiêu chuẩn và quy chuẩn xây dựng

- Khu tái định cư phải được sử dụng chung cho nhiều dự án

- Trước khi bố trí đất ở cho các hộ gia đình, cá nhân, khu tái định cư phải được xây dựng, cơ sở hạ tầng đồng bộ đảm bảo cho người xây dựng tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ

1.3.2 Đối tượng được tái định cư

Đối tượng tái định cư là hộ gia đình, cá nhân có đất bị nhà nước thu hồi để thực hiện vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế mà phải di chuyển chổ ở và hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ở nằm trong hành lang an toàn của công trình công cộng có hành lang bảo vệ an toàn mà không sử dụng để ở được và có nhu cầu di chuyển chổ ở thì được xét bố trí tái định cư hoặc giao đất ở mới

Tái định cư chỉ được thực hiện đối với một trong các trường hợp:

- Hộ gia đình, cá nhân phải di chuyển chổ ở do bị thu hồi hết đất ở hoặc phần diện tích còn lại sau thu hồi nhỏ hơn 40m2 đối với đất đô thị hoặc nhỏ hơn 100m2 đối với đất nông thôn ( trừ trường hợp hộ gia đình, cá nhân không có nhu cầu tái định cư)

- Phần diện tích còn lại sau khi thu hồi không phù hợp xây dựng nhà ở của hộ gia đình, cá nhân

- Người đang thực tế sử dụng nhà, đất để ở, khi phải giải tỏa toàn bộ, có nhà

ở và có đất được bồi thường theo quy định của pháp luật thì được bố trí nhà hoặc đất tại các khu vực quy hoạch dân cư

1.3.3 Trình tự lập, thẩm định và phê duyệt phương án tái định cư

1.3.3.1 Yêu cầu đối với phương án tái định cư

Việc đưa ra yêu cầu đối với phương án tái định cư góp phần làm cho phương

án thêm hoàn chỉnh và có khả năng thực hiện Nhưng phương án khi đưa ra cần

:

- Phù hợp với quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế- xã hội, quy hoạch phát triển của các ngành khác, quy hoạch sử dụng đất; quy hoạch chi tiết xây dựng phải phù hợp với quy hoạch chung xây dựng; bảo đảm quốc phòng, an ninh, tạo

ra động lực phát triển kinh tế - xã hội;

- Tổ chức, sắp xếp không gian lãnh thổ trên cơ sở khai thác và sử dụng hợp

lý tài nguyên thiên nhiên, đất đai và các nguồn lực phù hợp với điều kiện tự nhiên, đặc điểm lịch sử , kinh tế- xã hội; tiến bộ khoa học và công nghệ của đất nước trong từng giai đoạn phát triển;

- Tạo lập được môi trường sống tiện nghi, an toàn và bền vững thỏa mãn các nhu cầu vật chất và tinh thần ngày càng cao của nhân dân; bảo vệ môi trường, di sản văn hóa, bảo tồn di tích lich sử - văn hóa, cảnh quan thiên nhiên, giữ gìn và phát triển bản sắc văn hóa dân tộc;

- Xác lập được cơ sở cho công tác kế hoạch, quản lý đầu tư và thu hút đầu tư xây dựng; quản lý, khai thác và sử dụng các công trình xây dựng trong đô thị, điểm dân cư nông thôn

1.3.3.2 Lập phương án tái định cư

Phương án tổng thể về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là một nội dung của

dự án đầu tư do nhà đầu tư lập và được phê duyệt cùng với phê duyệt dự án đầu

1

Điều 13 luật xây dựng 2003

tư; trường hợp dự án đầu tư không phải trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền xét duyệt hoặc không phải cấp giấy chứng nhận đầu tư thì Ủy ban nhân dân cấp huyện nơi có đất có trách nhiệm xem xét chấp thuận phương án tổng thể về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng giúp nhà đầu tư lập phương án tổng thể về bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư2

Theo quy định tại khoản 2 Điều 69 Luật xây dựng năm 2003 thì: “ Đối với

dự án co nhu cầu tái định cư thì phải lập phương án hoặc dự án tái định cư và phải thực hiện trước khi giải phóng mặt bằng xây dựng” Do đó, theo quy định thì việc lập phương án tái định cư phải được tiến hành trước khi thu hồi đất vì lúc này phải đảm bảo cho người thu hồi đất phải di chuyển chỏ ở có nơi ở mới sau khi bị thu hồi đất Theo đó, Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư có trách

 Nội dung phương án tái định cư:

Mỗi phương án tái định cư được lập riêng cho từng dự án, do mỗi dự án đều

có số lượng người bị thu hồi đất khác nhau cũng như diện tích đất thu hồi cũng không giống nhau Vì vậy tùy từng dự án và điều kiện thực tế của từng địa phương mà cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ có những phương án khác nhau cho phù hợp với tình hình thực tế của địa phương mình Nhưng theo quy định của pháp luật thì nội dung của phương án bồi thường, hỗ trợ và tái địnhc ư bao gồm những nọi dung sau:

Tiêu chuẩn được bố trí tái định cư Việc tuân theo tiêu chuẩn tái định cư áp dụng theo quy định chung tại khoản 1 Điều 34 Nghị định số 197/2004/NĐ-CP

- Địa điểm tái định cư

- Diện tích từng lô đất

- Giá nhà, giá đất tái định cư

- Các biện pháp hỗ trợ và mức hỗ trợ tái định cư

2 Khoản 1 Điều 20 Thông tư 14/2009/ TT-BTNMT, ngày 01/10/2009

3

Điều 30 Nghị định 69/2009/NĐ- CP, ngày 13/8/2009

- Danh sách các hộ thuộc diện tái định cư

 Lấy ý kiến về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 4:

Niêm yết công khai phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã và tại các điểm sinh hoạt khu dân cư nơi có đất bị thu hồi để người bị thu hồi để người bị thu hồi đất và những người có liên quan tham gia ý kiến;

Việc niêm yết phải được lập thành biên bản có xác nhận của đại diện Ủy ban nhân dân cấp xã, đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cấp xã, đại diện những người

có đất bị thu hồi

Thời gian niêm yết và tiếp nhận ý kiến đóng góp ít nhất là 20 ngày, kể từ ngày đưa ra niêm yết

 Hoàn chỉnh phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 5 :

Sau thời hạn niêm yết và tiếp nhận ý kiến, Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm tổng hợp ý kiến đóng góp bằng văn bản, nêu

rõ số lượng ý kiến đồng ý, số lượng ý kiến không đồng ý, số lượng ý kiến khác đối với phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; hoàn chỉnh và gửi phương

án đã hoàn chỉnh kèm theo bản tổng hợp ý kiến đóng góp đến cơ quan tài nguyên môi trường để thẩm định; Trường hợp còn nhiều ý kiến không tán thành phương

án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thì Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng cần giải thích rõ hoặc xem xét, điều chỉnh trước khi chuyển đến

cơ quan tài nguyên và môi trường thẩm định

Phương án tái định cư lập ra với mục đích cuối cùng là làm sao đảm bảo nó thực hiện được trên thực tế, muốn được như vậy thì yếu tố đầu tiên nhất là nó phải đạt được sự đồng thuận của quần chúng nhân dân mà đặc biệt đây là những người dân bị thu hồi đất phải di chuyển chổ ở, các nhà quản lý khi lập phương án tái định cư phải đứng từ gốc độ của người dân được tái định cư để xem họ cần gì

và phương án này phải xuất phát từ quyền lợi thiết thực của họ chứ không phải

4 Khoản 2 Điều 30 Nghị định 69/2009/NĐ-CP, ngày 13/8/2009

5 Khoản 3 Điều 30 Nghị định 69/2009/NĐ-CP, ngày 13/8/2009

đứng từ phía của người quản lý để lập phương án, vì đôi khi nó không đạt được

sự đồng thuận của nhân dân Thậm chí có thể đưa đến tình trạng phản tác dụng vì thực tế đã có nhiều khu tái định cư xây dựng nên nhưng người dân không chịu vào định cư Do đó, đòi hỏi các nhà quản lý phải có một phương án tái định cư đảm bảo được tính khả thi và đặt quyền lợi của người tái định cư lên trên hết

1.3.3.3 Thẩm định phương án tái định cư 6

Sau khi thu thập ý kiến đóng góp của người dân về phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thì cơ quan làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm xem xét đánh giá và hoàn chỉnh phương án tái định cư Sau đó gửi phương án đã hoàn chỉnh đến cơ quan có thẩm quyền thẩm định Cơ quan có thẩm quyền thẩm định phương án tái định cư là cơ quan tài chính cấp tỉnh hoặc cấp huyện chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan cho phù hợp với từng đặc điểm tính chất của từng dự án tái định cư

Trường hợp cần thiết, chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định thành lập Hội đồng thẩm định do Giám đốc sở tài chính làm chủ tich hội đồng

Thời gian thẩm định tối đa là 15 ngày làm việc¸ kể từ ngày nhận được đề nghị phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án; sau thời hạn trên, nếu cơ quan thẩm định không có ý kiến thì chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền phê duyệt phương án tái định cư

1.3.3.4 Phê duyệt phương án và công bố công khai phương án tái định cư 7

Trong thời hạn không quá 05 ngày làm việc, kể từ ngày ra quyết định thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, cơ quan tài nguyên và môi trường trình Ủy ban nhân dân cùng cấp phê duyệt và công bố công khai phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo quy định:

Sở tài nguyên và Môi trường trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với trường hợp không thuộc quy định điểm a khoản 2 Điều 31 Nghị định 69/2009/NĐ-CP

6

Khoản 3,4 Điều 41 Nghị định 197/2004/NĐ-CP, ngày 03/12/2004

7 Khoản 2 Điều 31 Nghị định 69/2009/NĐ-CP, ngày 13/8/2009

Trong thời hạn không quá ba ngày, kể từ ngày nhận được phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đã được phê duyệt, Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp

xã phổ biến và niêm yết công khai quyết định phê duyệt phương án bồi thường tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã và địa điểm sinh hoạt khu dân cư nơi có đất bị thu hồi, trong đó nêu rõ về mức bồi thường, hỗ trợ về bố trí nhà hoặc tái định cư (nếu có), thời gian, địa điểm chi trả bồi thường, hỗ trợ và thời gian bàn giao đất

đã bị thu hồi cho Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng

Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư hoặc tổ chức phát triển quỹ đất thực hiện chi trả bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư

1.3.4 Các trường hợp được bố trí tái định cư

1.3.4.1 Hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi hết đất ở

Có nghĩa là , theo quy định thì hộ gia đình, cá nhân phải di chuyển chổ ở do

bị thu hồi hết đất ở mà không có chổ ở nào khác trong địa bàn xã, phường, thị trấn nơi có đất bị thu hồi thì được bố trí tái định cư.( trừ trường hợp hộ gia đình

Trường hợp này được ưu tiên đầu tiên khi xem xét tái đinh cư cho người bị thu hồi đất khi họ không còn nơi nào khác để ở.Vì theo Luật đất đai 2003 quy định thì những người nào bị thu hồi loại đất nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng Vì vậy khi Nhà nước thu hồi đất ở của

hộ gia đình, cá nhân thì Nhà nước phải ưu tiên tái định cư cho họ vì đất mà họ bị thu hồi là đất ở chứ không phải là đất nông nghiệp hay đất phi nông nghiệp mà Nhà nước chỉ cần bồi thường là đủ

1.3.4.2 Hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất là diện tích đất ở còn lại 9

Hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất mà phần diện tích đất ở còn lại sau thu

hồi không đủ điều kiện để ở theo quy định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh mà không có chổ ở nào khác trong địa bàn xã, phường, thị trấn nơi có đất bị thu hồi

Trong trường hợp này thì cũng được xét tái định cư, vì người bị thu hồi đất không bị thu hồi hết đất ở nhưng phần diện tích còn lại không phù hợp với quy hoạch xây dựng nhà ở của địa phương tức là cũng không thể xây dựng nhà trên phần diện tích còn lại vì nếu xây dựng sẽ vi phạm Luật xây dựng Vấn đề này sẽ dẫn đến tình trạng người dân xây những căn nhà siêu mỏng vì họ không muốn rời bỏ nơi sinh sống quen thuộc của mình, những ngôi nhà như vậy cũng tạo ra một vấn nạn mới cho xã hội, bên cạnh đó thì người tái định cư cũng không còn nơi ở Diện tích còn lại không còn phù hợp với quy hoạch xây dựng nhà ở có thể hiểu là diện tích còn lại nhỏ hơn diện tích tối thiểu theo quy định được phép xây dựng công trình, cụ thể là:

- Nếu diện tích còn lại nhỏ hơn 15m2, có chiều rộng mặt tiền hoặc có chiều sâu so với chỉ giới xây dựng nhỏ hơn 3m thì không được phép xây dựng

- Nếu phần diện tích còn lại từ 15m2 đến nhỏ hơn 40m2 có chiều rộng mặt tiền từ 3m trở lên và chiều sâu so với chỉ giới xây dựng từ 3m trở lên thì chỉ được phép xây dựng không quá 2 tầng

Cũng chính vì thế mà pháp luật đã xếp cho các đối tượng bị thu hồi một phần đất trên vào một trong các trường hợp được hưởng suất tái định cư nhằm giúp họ

ổn định cuộc sống ít nhất thì cũng từ bằng đến hơn nơi ở trước đây của họ

Trong trường hợp diện tích đất ở còn lại sau khi thu hồi nhỏ hơn hạn mức giao đất ở mới theo quy định của địa phương, thì cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ hướng dẫn sử dụng diện tích đất còn lại theo quy hoạch chi tiết xây dựng đô thị và quy hoạch chi tiết xây dựng điểm dân cư nông thôn; nếu người bị thu hồi đất có yêu cầu Nhà nước thu hồi phần diện tích còn lại thì cơ quan Nhà

1.3.4.3 Hộ gia đình, cá nhân sử dụng diện tích đất ở nằm trong hành lang an toàn

Điều 97 Luật đất đai năm 2003 quy định: Đất xây dựng công trình công cộng

có hành lang bảo vệ an toàn bao gồm đất xây dựng các hệ thống giao thông, thủy

10 Khoản 1 Điều 14 Nghj định 197/2004/NĐ-CP

lợi, đê điều, hệ thống cấp nước, hệ thống thoát nước, hệ thống xử lý chất thải, hệ thống dẫn điện, dẫn xăng dầu, dẫn khí, thông tin liên lạc và đất thuộc hành lang bảo vệ an toàn các công trình này

Hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất xây dựng công trình công cộng có hành lang bảo vệ an toàn phải bảo đảm kết hợp khai thác cả phần trên không và trong lòng đất, bố trí kết hợp các loại công trình trên cùng một khu đất nhằm tiết kiệm đất và phải tuân theo các quy định của pháp luật chuyên nghành có liên quan về bảo vệ an toàn công trình

Người đang sử dụng đất được pháp luật thừa nhận mà đất đó nằm trong hành lang bảo vệ an toàn công trình thì được tiếp tục sử dụng đất theo đúng mục đích

đã được xác định và không được gây cản trở cho việc bảo vệ an toàn công trình Trường hợp việc sử dụng đất gây ảnh hưởng đến việc bảo vệ an toàn công trình thì chủ công trình và người sử dụng đất phải có biện pháp khắc phục, nếu không khắc phục được thì Nhà nước thu hồi đất và bồi thường theo quy định của pháp luật

Vậy làm sao để xác đinh như thế nào là đất đó có ảnh hưởng hay không có ảnh hưởng, cản trở hay không có cản trở cho việc bảo vệ an toàn công trình Điều này phụ thuộc vào tiêu chuẩn do pháp luật quy định đối với từng lĩnh vực, từng ngành khác nhau

Để bảo vệ công trình và lợi ích của người sử dụng đất, tổ chức trực tiếp quản

lý công trình có trách nhiệm chủ trì phối hợp với cơ quan chức năng như Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn và phòng tài nguyên và môi trường nơi có công trình tiến hành rà soát hiện trạng sử dụng đất trong phạm vi hành lang bảo vệ an toàn công trình và kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền giải quyết

Nếu diện tích đất mà người dân đang sử dụng có ảnh hưởng đến việc bảo vệ

an toàn của công trình hoặc trường hợp hoạt động của công trình có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến đời sống, sức khỏe của người đang sử dụng đất thì cơ quan chức năng có thẩm quyền trực tiếp quản lý đối với công trình tiến hành khảo sát xem mức độ ảnh hưởng của công trình đối với người sử dụng đất ra sao,

nếu như ảnh hưởng nghiêm trọng đến người sử dụng đất cần phải thu hồi đất thì

đề nghị Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền ra quyết định thu hồi diện tích đất

đó, còn nếu như việc sử dụng đất gây ảnh hưởng xấu đến việc bảo vệ an toàn công trình thì Nhà nước không tiến hành thu hồi ngay mà để cho chủ công trình

và người sử dụng đất khắc phục, nếu không khắc phục được thì Nhà nước mới tiến hành thu hồi Khi Nhà nước thu hồi đất thì sẽ được bồi thường về đất theo quy định hiện hành, trường hợp Nhà nước không thu hồi thì đất nằm trong phạm

vi hành lang an toàn được bồi thường thiệt hại do hạn chế khả năng sử dụng đất, thiệt hại về tài sản gắn liền với đất 11

Trường hợp làm thay đổi mục đích sử dụng đất: Làm thay đổi mục đích sử dụng đất từ đất ở sang đất phi nông nghiệp không phải là đất ở, từ đất ở sang đất nông nghiệp thì tiền bồi thường bằng chênh lệch giữa giá đất ở với giá đất phi nông nghiệp ( không phải là đất ở), giữa giá đất ở với giá đất nông nghiệp nhân với diện tích bị thay đổi mục đích sử dụng; làm tahy đổi mục đích sử dụng đất từ đất phi nông nghiệp ( không phải là đất ở) sang đất nông nghiệp thì tiền bồi thường bằng chênh lệch giữa giá đất phi nông nghiệp (không phải là đất ở) với

Còn nếu kết quả thẩm định việc sử dụng đất không ảnh hưởng xấu tới công trình và cũng không ảnh hưởng đến người sử dụng đất thì người đang sử dụng đất vẫn tiếp tục sử dụng đất đó

Trường hợp không làm thay đổi mục đích sử dụng đất (nhà ở, công trình đủ điều kiện tồn tại trong hành lang bảo vệ an toàn của công trình) nhưng làm hạn chế khả năng sử dụng thì được bồi thường bằng tiền theo mức thiệt hại thực tế Mức bồi thường cụ thể do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định cho phù hợp với thực tế ở địa phương; Khi hành lang bảo vệ an toàn công trình chiếm dụng khoảng không trên 70% diện tích đất sử dụng khi có nhà ở, công trình của một

11 Điều 8 Thông tư 14/2009/ TT- BTNMT

12

Khoản 1 Điều 8 Thông tư số 14/2009/TT-BTNMT, ngày 01/10/2009

13 Khoản 2, 3 Điều 8 Thông tư số 14/2009/TT-BTNMT, ngày 01/10/2009

Tóm lại, việc xây dựng công trình có hành lang an toàn mà hộ gia đình, cá nhân có đất trong hành lang an toàn đều được xét tái định cư ngay cả việc có thu hồi đất hay không Quy định này nhằm bảo vệ an toàn và lợi ích chính đáng cho người dân trong khu vực này

1.3.4.4 Trường hợp trong hộ gia đình, cá nhân có nhiều thế hệ 14

Trường hợp trong hộ gia đình có nhiều thế hệ ( nhiều cập vợ chồng) cùng chung sống đủ điều kiện tách hộ hoặc có nhiều hộ gia đình có chung quyền sử dụng thửa đất ở bị thu hồi thì Ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ vào điều kiện thực

tế tại địa phương để quy định diện tích, diện tích nhà ở để bố trí tái định cư Trường hợp này Ủy ban nhân dân tỉnh xem xét ngoại việc bố trí chổ ở đối với hộ chính ( hộ gốc đứng tên trên giấy tờ đất đai đủ điều kiện tái định cư) và xem xét

bố trí một nền theo quy hoạch cho mỗi hộ phụ còn lại nếu có yêu cầu Quy định này vừa đem đến nhiều thuận lợi cho phía cơ qua Nhà nước tong việc quản lý hộ gia đình về sau lại vừa có thể mang lại những lợi ích nhất định cho các hộ dân Những hộ gia đình phụ có đủ điều kiện và cơ hội để tách hộ về mặt pháp lý và cả không gian sống Họ sẽ trở thành những hộ gia đình độc lập, có nhà riêng, sở hữu tài sản riêng, tự mình tạo lập cuộc sống mới Nó phù hợp với nguyện vọng của đại bộ phận các hô gia đình, đặc biệt là trong cuộc sống hiện đại như hiện nay

1.3.5 Các hình thức tái định cư 15

Sau khi bị Nhà nước thu hồi đất phải di chuyển chổ ở thì người dân sẽ được

bố trí vào khu tái định cư, tùy theo đặc điểm, cũng như yêu cầu đối với mỗi dự án phát triển mà có thể áp dụng các hình thức tái định cư khác nhau Tuy nhiên có

03 hình thức được phổ biến nhất hiện nay: tái định cư bằng nhà ở, tái định cư bằng giao đất ở mới, tái định cư bằng tiền để lo chổ ở mới

cho đời sống con người như điện, nước, đường giao thông, trường học, khu vui chơi giải trí,…để khi người dân nhận nhà là có thể ổn định cuộc sống

Tái định cư bằng nhà được áp dụng đối với những người có đủ điều kiện được tái định cư, đối với những trường hợp không đủ điều kiện hoặc thuộc diện tạm cư thì được xem xét mua nhà

Vấn đề mà người tái định cư quan tâm nhất là giá nhà tại khu tái định cư và

họ có phải trả tiền khi nhận nhà không

Cho đến hiện tại thì chưa có văn bản pháp luật nào quy định giá nhà cụ thể

áp dụng cho các loại nhà ở những khu vực khác nhau, mà chỉ là cách thức để có thể tính được giá nhà cho từng dự án.Giá nhà được tính căn cứ vào các yếu tố như: Vị trí đất xây nhà, cấu trúc nhà, vị trí hạ tầng…

1.3.5.2 Tái định cư bằng giao đất ở mới

Loại hình tái định cư này là một trong những hình thức tái định cư phổ biến

vì nó phù hợp với nhu cầu hiện nay của người dân có thể họ muốn xây dựng căn nhà của mình và cách trang trí theo sở thích riêng

Hình thức tái định cư bằng giao đất ở mới được hiểu là việc chủ đầu tư sẽ xây dựng đồng bộ cơ sở hạ tầng như: đường giao thông, điện, nước,… sau đó tiến hành phân lô, cấp nền cho các hộ gia đình, cá nhân thuộc diện tái định cư để

họ tự xây dựng nhà để ở nhưng việc xây dựng này cũng phải đảm bảo phù hợp theo quy hoạch

1.3.5.3 Tái định cư bằng tiền

Tái định cư bằng tiền là trường hợp người bị thu hồi đất đủ tiêu chuẩn, điều kiện được bố trí vào khu tái định cư tập trung nhưng có nguyện vọng tái định cư phân tán tức là dùng tiền hỗ trợ để tự lo chổ ở Hoặc trường hợp không có khu tái định cư thì người bị thu hồi đất ở được nhà nước bồi thường bằng tiền hoặc được

ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở thuộc sở hữu nhà nước đối với khu vực đô thị; bồi thường đất ở đối với khu vực nông thôn

Hình thức tái định cư bằng tiền có hai trường hợp:

Thứ nhất: do ý chí của người tái định cư họ mong muốn được tái định cư

phân tán, đây là quyền của họ vì họ không muốn vào khu tái định cư để sinh sống

vì một lý do nào đó Vì vậy, mà Nhà nước cũng phải đáp ứng nguyện vọng này của họ

Thứ hai: do Nhà nước chưa xây dựng khu tái định cư tập trung nên buộc

lòng họ phải tái định cư phân tán

Cả hai trường hợp này người thuộc diện tái định cư đều phải nhận một số tiền để tự lo chổ ở cho mình Tiền này bao gồm tiền hỗ trợ tái định cư và và chi phí đầu tư cơ sở hạ tầng Để xác định mức hỗ trợ cụ thể của từng hộ căn cư vào

vị trí, diện tích đất bị thu hồi Diện tích đất bị thu hồi lớn thì khoản hỗ trợ sẽ cao hơn diện tích đất bị thu hồi nhỏ Có như thế thì người bị thu hồi đất mới có đủ khả năng tạo lập nơi ở mới bằng nơi ở cũ

Với hình thức tái định cư này thì cũng có nhiều ưu điểm chẳng hạn như người bị thu hồi đất có thể dùng tiền để tự lo chổ ở cho mình nên họ sẽ chủ động hơn trong việc lựa chọn chổ ở theo sở thích của họ, vì họ có thể lựa chọn một nơi phù hợp với tài chính của mình, phù hợp với môi trường làm việc và học tập, sinh hoạt của các thành viên trong gia đình Đây là một trong những lý do mà người thu hồi đất lựa chọn hình thức này Và do họ có thể tự mình đi tìm nơi ở khác mà không cần vào khu tái định cư cho nên đây cũng là yếu tố góp phần làm giảm bớt gánh nặng cho Nhà nước trong việc bố trí tái định cư, tạo điều kiện cho các hộ dân khác khó khăn hơn nhưng không đủ điều kiện được xem xét vào khu tái định cư tập trung trong khi quỹ đất và nhà tái định cư có hạn và ngày càng thu hẹp

1.3.5.4 Tái định cư đối với dự án đặc biệt 16

Ngoài ra còn có một hình thức tái định cư nữa đó là đối với dự án đầu tư do chính phủ, Quốc hội quyết định mà phải di chuyển cả một cộng đồng dân cư, làm ảnh hưởng đến toàn bộ đời sống, kinh tế, xã hội, truyền thống văn hóa của cộng đồng thì tùy từng trường hợp cụ thể, Thủ tướng chính phủ quyết định chính sách

16 Điều 38 Nghị định 197/2004/NĐ-CP

tái định cư đặc biệt với mức hỗ trợ cao nhất được áp dụng là hỗ trợ toàn bộ chi phí lập khu tái định cư mới, xây dựng nhà ở, cải tạo đồng ruộng, xây dựng cơ sở

hạ tầng kinh tế- xã hội, hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất và hỗ trợ khác

Việc tổ chức thực hiện tái định cư ngoài việc tuân thủ theo những quy định như nêu trên cũng cần theo nguyên tắc: Ưu tiên giao đất hoặc bán nhà, cho thuê nhà ở tái định cư đối với các hộ gia đình có đất, nhà đủ điều kiện bồi thường, gia đình chính sách; Việc bố trí đất, căn hộ tái định cư cho các hộ có đất bị thu hồi căn cứ vào diện tích đất ở, nhà ở thu hồi, số nhân khẩu đến độ tuổi có nhu cầu tách hộ và khả năng quỹ đất, nhà tại khu tái định cư để bố trí cho phù hợp; Đối với các hộ tái định cư phân tán (khi Nhà nước không bố trí được khu tái định cư tập trung), nếu các hộ dân có cam kết tự xây dựng hạ tầng thì được hỗ trợ tiền đầu tư san nền, xây dựng hệ thống thoát nước theo phương án được cấp có thẩm quyền phê duyệt

1.3.6 Bố trí tái định cư 17

Trước khi bố trí tái định cư, cơ quan, tổ chức được Ủy ban nhân dân giao trách nhiệm bố trí tái định cư phải thông báo cho từng hộ gia đình phải thu hồi đất, phải di chuyển chổ ở về nói dự kiến phương án bố trí tái định cư và niêm yết công khai phương án này tại trụ sở của đơn vị, tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất bị thu hồi và tại nơi tái định cư trong thời gian 20 ngày trước khi cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt phương án bố trí tái định cư.Nội dung thông báo bao gồm:

- Địa điểm quy mô quỹ đất, quỹ nhà tái định cư¸thiết kế, diện tích từng lô đất, căn hộ, giá đất, giá nhà tái định cư;

- Dự kiến bố trí các hộ vào tái định cư

- Hội đồng bồi thường sẽ ưu tiên tái định cư tại chỗ hộ người bị thu hồi đất tại nơi có dự án tái định cư, tức là người bị thu hồi đất mà đất này phục vụ cho một dựa án tái định cư sẽ được ưu tiên bố trí gần nơi ở cũ, tức là nhà hoặc đất gần đường giao thông hay ở mặt tiền để họ có thể mua bán, kinh doanh

17 Điều 34 Nghị định 197/2004/NĐ-CP

- Bên cạnh đó cũng ưu tiên bố trí vị trí thuận lợi cho các hộ sớm thực hiện giải phóng mặt bằng, hộ có vị trí thuận lợi tại nơi ở cũ, hộ gia đình chính sách Người được bố trí khu tái định cư sẽ xem xét cụ thể khu tái định cư trước và thảo luận công khai về dự kiến bố trí được niêm yết Họ có quyền từ chối vào khu tái định cư nếu khu tái định cư không đảm bảo chất lượng Đây là quyền cơ bản cho người có đất bị thu hồi

1.4 Quyền và nghĩa vụ của người bị thu hồi đất phải di chuyển chổ ở

1.4.1 Quyền của người dân trong khu tái định cư 18

Quyền của người dân trong khu tái định cư phải được thể hiện một cách cơ bản và cụ thể nhằm đảm bảo cho việc thực hiện tốt các yêu cầu đối với khu tái định cư và đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người dân Họ có một số quyền như sau:

- Được đăng ký đến nơi ở tái định cư bằng văn bản;

- Được từ chối vào khu tái định cư nếu khu tái định cư không đảm bảo các điều kiện như đã thông báo; niêm yết công khai;

- Có quyền khởi kiện chất lượng nhà tái định cư;

- Được đăng ký hộ khẩu tại nơi tái định cư, được ưu tiên chuyển trường học cho các thành viên trong gia đình trong độ tuổi đi học;

- Được cung cấp mẫu thiết kế nhà miễn phí khi giao đất tái định cư (nếu có)

- Được cấp giấy chững nhận quyền sở hữu nhà ở, quyền sử dụng đất ở đúng thời gian quy định của pháp luật khi đã nộp đầy đủ nghĩa vụ tài chính để mua nhà tái định cư hoặc tiền sử dụng đất tái định cư và hồ sơ theo quy định;

- Được xem và thảo luận phương án tái định cư

Những quy định trên của Nhà nước ta cũng nhằm tạo điều kiện thuận lợi để người dân có thể an tâm tìm một nơi ở tốt mà ổn định cuộc sống

1.4.2 Nghĩa vụ của người dân trong khu tái định cư 19

Trong khu tái định cư ngoài những quyền được pháp luật quy định, công dân còn phải có một số nghĩa vụ nhất định:

18

Khoản 1 Điều 37 Nghị định 197/2004/NĐ-CP, ngày 03/12/2004

19 Khoản 2 Điều 37 Nghị định 197/2004/NĐ-CP, ngày 03/12/2004

- Thực hiện di chuyển vào khu tái định cư theo đúng thời gian quy định của

cơ quan nhà nước có thẩm quyền;

- Xây dựng nhà, công trình theo đúng quy hoạch của cấp có thẩm quyền quy định;

- Bàn giao mặt bằng đúng tiến độ quy định;

- Thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định hiện hành nếu vi phạm sẽ bị xử phạt theo quy định

1.5 Quy định của pháp luật về tái định cư qua các giai đoạn

1.5.1 Giai đoạn Luật đất đai năm 1987

Thời kỳ trước năm 1945 Chính sách bồi thương thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất ở Việt nam gắn liền với việc hình thành các triều đại phong kiến Ở mỗi kiểu Nhà nước các hình thức sở hữu đất đai luôn được giai cấp thống trị chú trọng Bắt đầu từ Thời Vua Gia Long, Nhà nước thực sự thừa nhận quyền sở hữu ruộng đất không chỉ thuộc về Nhà nước mà cả sở hữu tư nhân và sở hữu làng xã Chính sách đền bù được thực hiện rất nguyên tắc và chặc chẽ bởi giai đoạn này

chưa có “chính sách tái định cư”

Thời kỳ sau cách mạng Tháng 8/1945 đến năm 1975: sau cách mạng tháng 8 thành công chúng ta tiến hành xóa bỏ chiếm hữu ruộng đất của địa chủ, thiết lập quyền sở hữu ruộng đất cho nông dân, Hiến pháp 1959,nhà nước thừa nhận ba hình thức sở hữu đất đai bao gồm sở hữu Nhà nước, sở hữu tư nhân, sở hữu tập thể Thực tế trong thời kỳ này, quan hệ đất đai trong đền bù chủ yếu là thỏa thuận sau đó thống nhất giá trị đền bù mà không cần cơ quan Nhà nước có thẩm quyền nào phê duyệt phương án đền bù hay ban hành giá đền bù Trong giai đoạn này

Nhà nước vẫn chưa ban hành “ chính sách tái định cư”

Từ sau năm 1975 đến năm 1992 trên cơ sở Hiến pháp 1980 quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý Quan hệ đất đai giữa thời

kỳ này chỉ đơn thuần là “giao – thu” giữa Nhà nước và người sử dụng bởi ngày 01/07/1980 Hội đồng Chính Phủ ra quyết định số 201/CP về việc: “ Không được phát canh thu tô, cho thuê, cầm cố, hoặc bán nhượng đất dưới bất kỳ hình thức

nào, không được dùng để thu những khoản lợi không do thu nhập mà có trừ trường hợp Nhà nước quy định”

Ở giai đoạn này vấn đề tái định cư vẫn chưa được ghi nhận tuy Nhà nước có giao đất khác khi thu hồi nhưng lại cho thấy quyền lợi của người dân chưa được đặt lên hàng đầu, cuộc sống người dân thời điểm này gặp nhiều khó khăn

1.5.2 Giai đoạn từ Luật đất đai năm 1993

Thể chế hóa Nghị quyết VI (1986) của Ban chấp hành Trung ương Đảng, trên cơ sở Hiến pháp năm 1992, Luật đất đai năm 1993 bắt đầu ghi nhận quyền năng của người sử dụng đất trong nền kinh tế thị trường Đất đai có giá và vì vậy phải được bồi thường tương xứng khi Nhà nước thu hồi đất vào mục đích công cộng, quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia

Ở giai đoạn Luật đất đai 1993 vẫn chưa có xuất hiện cụm từ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, chỉ có ghi nhận quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất:

“bồi thường thiệt hại về đất khi thu hồi đất” Sự ra đời của Nghị định số 90/1994/NĐ-CP ngày 17/8/1994 đã quy định về đền bù thiệt hại về nhà ở hoặc bằng tiền tuy nhiên không quy định cụ thể dự án tái định cư, thẩm quyền phê duyệt tái định cư Sau đó Nghị định số 22/1998/NĐ- CP (Thay thế cho Nghị định

số 90/1994/NĐ-CP) là văn bản pháp luật quy định cụ thể hóa hơn các quy phạm liên quan đến thu hồi đất, đền bù, hỗ trợ và tái định cư Ở Nghị định số 22/1998/NĐ- CP ngày 24/4/1998 đã từng bước ghi nhận tái định cư với những quy định cụ thể như: Khi Nhà nước thu hồi đất sẽ lập phương án cho khu tái định

cư trong đó có điều kiện bắt buộc đối với khu tái định cư, cách bố trí đất ở cho các hộ gia đình tại khu tái định cư như thế nào, nguồn vốn được sử dụng để xây dựng khu tái định cư Chính sách này được đề cập một cách đầy đủ hơn so với điều kiện trước đó là một phần đảm bảo công tác giải phóng mặt bằng được thực hiện nhanh chóng

Nghị định này đã dành trọn một chương quy định thẩm quyền phê duyệt, lập khu tái định cư; tái định cư với hình thức như thế nào, điều kiện bắt buộc phải có đối với khu tái định cư là gì, khu tái định cư phải xây dựng theo quy hoạch và

tiêu chuẩn ra sau Ngoài ra, còn có một số quy định về chính sách hỗ trợ lập khu tái định cư góp phần khôi phục cuộc sống của người dân trong vùng bị giải tỏa Nghị định này cũng có quy định rõ việc bố trí đất ở của các hộ gia đình ở các khu tái định cư, quy định chế độ ưu tiên cho các hộ gia đình sớm thực hiện giải phóng mặt bằng, gia đình có công với cách mạng gia đình liệt sĩ, thương binh, bệnh binh…

Nhìn chung chính sách tái định cư được quy định tại Nghị định số 22/1998/NĐ-CP đã điều chỉnh đầy đủ, cụ thể, chi tiết về chính sách bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư theo nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ về đất, về tài sản….phù hợp với mức thiệt hại thực tế, giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa người bị thu hồi đất vơi Nhà nước và các bên có liên quan

1.5.3 Giai đoạn từ Luật đất đai 2003 đến nay

Để khắc phục những quy định không còn phù hợp của Luật đất đai 1993, tại

kỳ họp thứ 4, Quốc hội khoá 11 đã thông qua Luật đất đai năm 2003 với các quy định mới về giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, quyền của người được sử dụng đất được mở rộng hơn, pháp luật ghi nhận 7 loại giao dịch trên thực tế Trên cơ sở Nghị quyết 51/2001/NQ-QH ngày 25/12/2001 về việc sửa đổi,

bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 1992, cụ thể hóa Luật đất đai năm 2003, Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ra đời để bổ khuyết những điểm còn hạn chế của Nghị định số 22/1998/NĐ-CP quy định về bồi thường khôi phục đời sống dân sinh và tái định cư trong trường hợp nhà nước tiến hành thu hồi đất của người dân Cụ thể được quy định tại chương V của Nghị định Quy định về Lập và thực hiện dự án tái định cư và những quy định khác cụ thể hơn như điều kiện bắt buộc đối với khu tái định cư, tái định cư đối với dự án đặc biệt, quyền và nghĩa vụ của người bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ ở

Tiếp sau đó ,Nghị định số 181/2004/NĐ-CP, Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25 tháng 5 năm 2007, cũng dành nhiều quy phạm để hướng dẫn trình tự, thủ tục thu hồi đất, thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Qua quá trình triển khai thực hiện Nghị định số 84/2007/NĐ-CP đã bộc lộ nhiều bất cập trong trình

tự, thủ tục thu hồi đất để khắc phục tình trạng trên chính phủ đã ban hành Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13 tháng 8 năm 2009 và Thông tư số 14/2009/TT- BTNMT quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường,hỗ trợ và tái định cư, công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trong cả nước đã có những chuyển biến rõ rệt, cơ bản đã tháo gỡ được những vướng mắc trong lĩnh vực thu hồi đất giải phóng mặt bằng Nhiều địa phương đã ban hành các văn bản quy định chi tiết việc áp dụng chính sách với nhiều cách làm đa dạng phù hợp với thực tế địa phương

Qua các giai đoạn lược sử về tái định cư cho thấy được điểm tiến bộ là sự ra đời các căn cứ pháp lý điều chỉnh mối quan hệ thu hồi đất và hình thức hỗ trợ tái

định cư, được quy định từ luật đất đai năm 1987 đến Luật đất đai năm 2003.Đặc

biệt là giai đoạn Luật đất đai 2003 có nhiều Nghị định và Thông tư quy định cụ thể hơn về chính sách tái định cư giúp người dân được ổn định cuộc sống đặc

biệt là chổ ở khi Nhà nước thu hồi đất

CHƯƠNG 2 TÌM HIỂU VỀ ĐỜI SỐNG NGƯỜI DÂN TRƯỚC VÀ SAU KHI TÁI ĐỊNH CƯ, NHỮNG Ý KIẾN ĐỀ XUẤT THÁO GỠ KHÓ KHĂN

2.1 Đời sống người dân trước và sau khi tái định

2.1.1 Giới thiệu cuộc khảo sát

2.1.1.1 Mục đích cuộc khảo sát

Mục đích của cuộc khảo sát là tìm hiểu mức độ hài lòng cũng như thuận lợi

và khó khăn về đời sống, việc làm, thu nhập của người dân trước và sau khi tái định cư.Trên cơ sở tìm hiểu đó mà biết được những bức xúc hay nhu cầu cần thiết nhất phải giải quyết của người dân Việc khảo sát cung cấp những số liệu hữu ích để chứng minh, làm luận cứ cho luận văn thông qua những số liệu tổng hợp được

2.1.1.2 Phạm vi và phương pháp chọn mẫu của cuộc khảo sát

Về phạm vi của cuộc khảo sát

Cuộc khảo sát được tiến hành nhằm làm rõ những nội dung:

Thứ nhất, tìm hiểu về thời gian sinh sống của người dân trước và sau khi tái định cư những thay đổi, thuận lợi khó khăn về kinh tế như việc làm, thu nhập của người dân

Thứ hai, tìm hiểu về cơ sở hạ tầng xã hội như bệnh viện, trường học, chợ, trung tâm mua sắm và dịch vụ…Những điều kiện này tại khu tái định cư xấu hơn hay tốt hơn nơi ở cũ về chất lượng, về điều kiện đi lại có xa hay gần hơn trước kia và có thay đổi như thế nào về môi trường xung quanh nơi ở, tình hình an ninh

so với trước ra sao?

Thứ ba, về cơ sở hạ tầng như hệ thống cung cấp nước sạch, hệ thống thoát nước, mạng lưới điện sinh hoạt, hệ thống thông tin liên lạc các điều kiện này có đáp ứng tốt hơn nơi ở cũ của người dân hay không?

Thứ tư, là tìm hiểu về đời sống văn hóa tinh thần tại nơi tái định cư so với kia, quan hệ về tình làng nghĩa xóm của người dân có khăn khít gắn kết hay không?

Thứ năm, tìm hiểu xem mức tiền bồi thường khi bị thu hồi đất có tương xứng không, sự tiếp nhận của chính quyền địa phương tại nơi ở mới như thế nào, có trách nhiệm với người dân hay không?

Và cuối cùng là hỏi xem tâm tư, nguyện vọng của người dân với cuộc sống hiện tại, có cần sự hỗ trợ nào từ phía chính quyền địa phương để giúp đời sống tại nơi ở mới ổn định hơn

 Phương pháp chọn mẫu

Đề tài chọn 50 hộ tái định cư tại Khu tái định cư Thới Nhựt 2 phường An Khánh, quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ bị ảnh hưởng bởi dự án xây dựng Cầu Rạch Ngỗng 1 tại Quận Ninh Kiều – thành phố Cần Thơ để nghiên cứu Nhằm thu thập số liệu mô tả cuộc sống người dân tái định cư ở dự án, từ đó phát hiện ra những bức xúc cũng như những vấn đề mà người dân đang gặp khó khăn, đồng thời tìm hiểu nguyên nhân và đề ra một số giải pháp cho tình hình tái định

cư hiện nay

2.1.1.3 Cách thức tiến hành khảo sát

Thứ nhất, là đến Trung tâm phát triển quỹ đất quận Ninh Kiều, thành phố

Cần thơ để xin tài liệu về dự án cũng như các số liệu và các văn bản, căn cứ pháp luật có liên quan đến dự án Sau đó lập phiếu khảo sát và gửi cho cán bộ hướng dẫn duyệt Khi đã hoàn thành phiếu khảo sát mới tiến hành lập danh sách và chọn đối tượng phỏng vấn

Thứ hai, tiến hành điều khảo sát thực tế

Người nghiên cứu đề tài phối hợp với cán bộ địa phương làm công tác dẫn đường và giới thiệu với các hộ gia đình được phỏng vấn, đồng thời cung cấp một

số thông tin cần thiết khi có yêu cầu Người nghiên cứu đề tài trực tiếp phỏng vấn toàn bộ thông tin trong phiếu khảo sát và ghi lại những thông tin đó cùng những đóng góp từ phía người dân Về cách phỏng vấn, người nghiên cứu đề tài cố gắng

ghi nhớ toàn bộ nội dung phiếu khảo sát và hỏi người dân như đang trò chuyện

để họ cảm nhận như mình đang chia sẽ chứ không như đang bị điều tra

Thứ ba, là kiểm tra phiếu

Sau khi hoàn tất cuộc khảo sát, các phiếu được kiểm tra lại xem có thiếu thông tin hay không để hỏi thêm và bổ sung

Thứ tư, là tổng hợp số liệu khảo sát và nhờ sự xác nhận của chính quyền địa

phương

Các đáp án từ câu hỏi, ý kiến của người dân được ghi nhận lại đồng thời nhờ

sự xác nhận từ phía chính quyền địa phương để làm cơ sở chứng minh thực tế cho các số liệu điều tra Hoàn tất quá trình này sau đó nhập số liệu vào luận văn

và phân tích

2.1.1.4 Thuận lợi và khó khăn của cuộc khảo sát

Theo đánh giá chung về cuộc khảo sát thì diễn ra tương đối thuận lợi nhờ sự giúp đỡ từ ban quản lý dự án, cán bộ địa phương đồng thời nhờ sự hợp tác nhiệt tình của các hộ dân nên số liệu thu nhận đầy đủ và đúng như dự kiến

Tuy nhiên do phải đến từng hộ giải thích rõ mục đích nghiên cứu và hỏi đầy

đủ thông tin của phiếu khảo sát sau đó mới tổng hợp lại nên việc tiến hành khảo sát mất nhiều thời gian

2.1.1 Tìm hiểu sơ lược về dự án quy hoạch xây dựng Cầu Rạch Ngỗng 1 tại Quận Ninh Kiều – thành phố Cần Thơ

Về cơ sở pháp lý để thực hiện dự án là Căn cứ Quyết định số

1804/QĐ-UBND của Ủy Ban nhân dân thành phố Cần Thơ ngày 02 tháng 8 năm 2007 Của chủ tịch Ủy Ban Nhân Dân Thành phố Cần Thơ về việc phê duyệt dự án đầu tư xây dựng công trình Cầu Rạch Ngỗng 1 quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ Căn cứ Quyết định số 2869/QĐ-UBND ngày 29/11/2007 của UBND thành phố Cần Thơ, về việc quy hoạch đất xây dựng cầu Rạch Ngỗng 1, quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ

Với tên dự án là Cầu Rạch Ngỗng 1 và chủ đầu tư là Sở Giao thông Công chính Địa điểm xây dựng cầu tại quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ Nhà thầu

lập thiết kế cơ sở, thực hiện khảo sát xây dựng và lập dự án là công ty cổ phần tư vấn và thiết kế giao thông vận tải phía Nam

Số hộ bị ảnh hưởng bởi dự án là 140 hộ, tương ứng khoảng 560 nhân khẩu Trong đó có khoảng 70/140 hộ có nhà bị mất trắng Với tổng diện tích đất bị ảnh hưởng dự án là 28.022,8m2

Thời gian thực hiện dự án: bốn năm kể từ khi được bố trí kế hoạch vốn xây dựng cơ bản được tính từ năm 2007 đến 2011

Mục tiêu của dự án là tuyến đường sẽ tạo tiền đề quan trọng để hoàn chỉnh

hệ thống cơ sở hạ tầng cho quận Ninh Kiều nói riêng và cho thành phố Cần Thơ nói chung, tạo điều kiện phát triển kinh tế xã hội cho thành phố Cần Thơ; hoàn chỉnh tuyến đường Mậu Thân và làm tăng mỹ quan đô thị cho thành phố

2.1.2 Tìm hiểu sơ lược về khu tái định cư Thới Nhựt 2 Khu vực 1, phường An Khánh, quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ

Được biết khu dân cư Thới Nhựt 2 có diện tích gần 23 ha được chia làm hai giai đoạn Giai đoạn 1 thực hiện trên diện tích 15,8 ha được triển khai xây dựng đầu năm 2010 hiện đang hoàn chỉnh cơ sở hạ tầng và đã giao nền cho khoảng

750 hộ vào tái định cư Giai đoạn hai của dự án thực hiện 7,1 ha đã hoàn tất khâu giải phóng mặt bằng và đang san lấp mặt bằng Khu tái định cư về cơ bản đã hoàn thành hệ thống cáp ngầm, điện thắp sáng, nước sạch sẵn sàng cung cấp cho người dân Cùng với đó là hệ thống giao thông, công trình công cộng đều được

bố trí hài hòa dự kiến sẽ xây dựng trường học gồm trường mẫu giáo và trường cấp 2, cấp 3 tại vị trí mới

Cùng thời điểm đó Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ đã ra Quyết định số 12/2010/QĐ-UBND về việc ban hành quy định về bồi thường hỗ trợ và tái định

cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Cần Thơ, Quyết định số

775/QĐ-UBND quận Ninh Kiều, về việc thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư dự án: Xây dựng cầu Rạch Ngỗng 1, quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ.Căn cứ vào hai Quyết định trên để đảm bảo thực hiện dự án và khu tái

định cư đúng quy định của pháp luật và bố trí dân cư tại dự án vào khu tái định

cư Thới Nhựt 2 để ổn định nơi ở cho các hộ đủ điều kiện được bố trí tái định cư

2.1.3 Tác động của tái định cư đối với kinh tế của người dân

2.1.3.1 Vấn đề việc làm của người dân trước và sau khi tái định cư

Để tìm hiểu về đời sống người dân trước và sau khi tái định cư người viết đã tiến hành khảo sát ý kiến 50 hộ dân đã từng sống trong dự án xây dựng cầu Rạch ngỗng 1 tại Quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ Qua quá trình khảo sát tìm hiểu

về vấn đề việc làm của người dân khi dự án chưa bắt đầu, thì trong tổng số 50 hộ

có đến 42 hộ sinh sống tại dự án trên 20 năm, có những hộ sống tại nơi này đến

30 hoặc 40 năm Có 8/50 hộ sinh sống từ khoảng 10 đến 20 năm vì vậy theo thống kê có 19/50 hộ cho rằng mức độ công việc của họ khi dự án chưa bắt đầu

là rất ổn định 27 hộ cho rằng công việc của họ ổn định và chỉ có 4 hộ cho rằng công việc của họ không ổn định khi sinh sống tại nơi ở cũ Điều này cho thấy vấn

đề việc làm của người dân trước khi tái định cư là tương đối ổn định, vì thời gian

họ sinh sống tại nơi ở cũ cũng rất lâu nên đa số họ đều tìm cho mình một công việc thích hợp với sức khỏe, với kinh tế và với nhu cầu của hiện tại Theo khảo sát thì đa số người dân làm nghề như :công viên chức, công nhân ngành tiểu thủ công nghiệp, buôn bán nhỏ, các quán ăn , các tiệm uốn tóc, cắt tóc, sửa xe, sửa điện thoại, bán hàng rong… Tuy các nghề đều là công việc lao động phổ thông hoặc chỉ là những nhóm sản xuất kinh doanh quy mô nhỏ nhưng không thể thiếu trong cuộc sống và là nhu cầu của mọi người nên hầu như họ cảm thấy ổn định

và có thể nuôi sống họ

Đó là công việc của người dân trước khi chưa có dự án, còn sau khi dự án được thực hiện họ phải di chuyển chỗ ở đến nơi khác mà cụ thể nơi ở của người dân trong dự án xây dựng cầu Rạch Ngỗng 1 là họ được bố trí sang khu tái định

cư Thới Nhựt 2 tại khu vực 1 phường An Khánh quận Ninh Kiều Thành phố Cần Thơ nên công việc của người dân nơi đây ít nhiều bị ảnh hưởng

Trong tổng số 50 hộ dân được lấy ý kiến thì tất cả các hộ dân cho biết họ chỉ mới chuyển đến chổ mới được vài tháng, hộ vào trể nhất là 2 tháng, hộ ở lâu nhất