Tác động của nghề làm gạch xã Tân Chi Bắc Ninh tới môi trường

Luận văn về tác động của nghề làm gạch xã Tân Chi Bắc Ninh tới môi trường

MỤC LỤC

Lời mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

2 Phạm vi đề tài và phương pháp nc

2.1 Phạm vi đề tài

2.2 Phương pháp nghiên cứu

Nội dung

I Các quy trình làm gạch ở xã Tân Chi - huyện Tiên Du - tỉnh Bắc Ninh

1 Nguyên liệu dùng để làm gạch

2 Vị trí các lò gạch

3 Thời gian làm gạch

4 Kỹ thuật làm gạch

II Những tác động của nghề làm gạch ở xã Tân Chi, huyện Tiên Du -

Tỉnh Bắc Ninh đối với môi trường tự nhiên và môi trường xã hội

1 Những tác động của nghề làm gạch với môi trường tự nhiên

2 Những vấn đề của nghề làm gạch với môi trường xã hội

2.1 Những tác động tích cực

2.2 Những tác động tiêu cực

III Những biện pháp khắc phục những tài liệu của nghề làm gạch với môi

trường tự nhiên và môi trường xã hội ở xã Tân Chi - huyện Tiên Du -

tỉnh Bắc Ninh

Kết luận

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trải qua nhiều thời kỳ lịch sử, người dân Việt Nam đã sử dụng rất

nhiều nguyên liệu để xây nên những ngôi nhà theo nhiều kiểu khác nhau

có nhà được làm bằng gỗ, có nhà làm bằng tre, nứa, cũng có nhà được đắp

bằng bùn… Nhưng có lẽ, nhà được xây bằng gạch vẫn thể hiện được độ

bền và những tính năng tốt hơn cả Vì vậy, phần lớn người dân Việt về

sau này đều chọn gạch để xây dựng nên nhiều công trình khác nhau:

Trường học, bệnh viện, nhà ở, cầu cống, đường xá… và do đó, nghề làm

gạch cũng theo nhu cầu đó của con người mà phát triển không ngừng

Đối với tất cả mọi người dân Việt Nam thì một viên gạch không còn

xa lạ gì với họ Nhưng để biết được cả một quy trình làm từ những cục đất

ra thành viên gạch vô cùng hữu ích đối với loài người thì không phải ai

cũng biết Và chính điều này đã thôi thúc tôi cố gắng tìm hiểu kỹ thuật

làm ra viên gạch đó như thế náo?

Làm gạch là một nghề có từ xa xưa do ông cha ta truyền lại và cũng

đã từ lâu các nhà khoa học đã cảnh báo cho chúng ta về những tác hại mà

nghề làm gạch có thể đem đến cho tự nhiên và xã hội Tuy nhiên những

giải pháp mà các nhà khoa học nêu ra để giảm thiểu những tác hại do nó

mang lại còn chưa triệt để Song do nhu cầu quá lớn của xã hội, nghề làm

gạch vẫn diễn ra và những ảnh hưởng mà nó đã đem lại cho môi trường và

con người vẫn mạnh mẽ Cho nên tôi quyết định chọn đề tài này để nghiên

cứu, qua đó góp phần làm rõ hơn những tác động tiêu cực mà nghề này

mang lại Đồng thời, tôi cũng muốn đưa ra một vài ý kiến đóng góp vào

những biện pháp khắc phục những ảnh hưởng của nghề làm gạch đối với

tự nhiên và xã hội

2 Phạm vi đề tài và phương pháp nghiên cứu

2.1 Phạm vi đề tài:

Bài nghiên cứu của tôi chủ yếu tìm hiểu về kỹ thuật làm gạch,

những tác hại mà nghề làm gạch gây ra cho môi trường tự nhiên và xã hội

và những biện pháp khắc phục những tác hại đó ở xã Tân Chi - huyện

Tiên Du - tỉnh Bắc Ninh Qua đó, tôi có thể đưa ra mộtcái nhìn chung về

nghề làm gạch trong cả nước

2.2 Phương pháp nghiên cứu

Đây là một đề tài có rất ít các nhà nghiên cứu đặt bút viết cụ thể và

chi tiết về nó Cho nên, trong trong bài tiểu luận này, tôi lấy thông tin chủ

yếu dựa vào các cuộc điền dã trong đó, tồi đã sử dụng các phương pháp:

điều tra, phỏng vấn trực tiếp và kết hợp quan sát trực tiếp để từ một hoàn

cảnh cụ thể rồi phân tích, đưa ra một cái nhìn bao quát…

Ngoài ra tôi còn tham khảo những thông tin, ý kiến cần thiết trong

các bài giảng môn “Con người - kỹ thuật - môi trường” của Tiến sĩ Lâm

Thị Mỹ Dung phục vụ cho bài tiểu luận của tôi

NỘI DUNG

I CÁC QUY TRÌNH LÀM GẠCH Ở XÃ TÂN CHI - HUYỆN TIÊN

DU - TỈNH BẮC NINH

1 Nguyên liệu để làm gạch

Để làm ra được một viên gạch thì nguyên liệu quan trọng nhất đó là

đất Đất được chọn làm gạch phải là loại đất tốt, tốt nhất là sử dụng đất

thịt vì đất thịt được làm gạch sẽ làm cho gạch vừa có độ chắc vừa có độ

đàn hồi rất tốt Còn nếu sử dụng đất pha cát hay đất sét thì gạch được

nung lên sẽ dễ bị rạn vỡ và rất dễ bị phồng gạch

Nguyên liệu quan trọng thứ hai không thể thiếu trong quy trình làm

ra một viên gạch là than bột Theo kinh nghiệm của các thợ lò lâu năm thì

không được sử dụng than bùn hay than đá trong việc đốt lò Vì các loại

than này không thích hợp với nhiệt độ của lò than, chúng vừa bốc lửa to

quá, vừa nhanh tàn nên tốt nhất là sử dụng than bột

Ngoài hai nguyên liệu trên thì vỏ lò gạch cũng được coi là một

nguyên liệu không thể thiếu trong việc làm gạch Vỏ lò phải được xây sao

cho vừa không bị mất nhiệt ra bên ngoài vừa có khả năng thu nhiệt tối đa

từ “bầu lò” cung cấp lên

Bên cạnh đó còn rất nhiều nguyên liệu khác được sử dụng trong

việc làm gạch: nước, củi, quạt… Đây cũng là những nguyên liệu quan

trọng không làm đất và than để làm ra được viên gạch tốt

2 Vị trí các lò gạch ở xã Tân Chi - huyện Tiên Du - tỉnh Bắc

Ninh

Lò gạch được xây dựng ở gần bờ sông, bên cạnh con đê, cho nên,

đất được lấy lên làm gạch ở đây là loại đất thịt rất tốt, rất màu mỡ vì nó

được con sông bồi đắp Hơn nữa, việc lấy nước để dùng cho việc làm

gạch cũng hết sức thuận tiện do nguồn nước ở đây rất phong phú Bên

cạnh đó, việc đặt lò gạch cạnh con đê sẽ làm cho việc vận chuyển các

nguyên liệu đến đây đồng thời chuyển gạch đi các nơi khác cũng rất thuận

tiện

3 Thời gian tiến hành làm gạch ở xã Tân Chi - huyện Tiên Du,

tỉnh Bắc Ninh

Để tiến hành công việc làm gạch sẽ phải lúc nào cũng được mà còn

phải tuỳ theo từng điều kiện thời tiết, từng mùa vụ Vì đây là công việc

chịu sự chi phối rất lớn của thiên nhiên, khí hậu Công việc chỉ diễn ra

thuận lợi khi trời nắng, ít mưa Và đặc biệt ở đây nghề làm gạch chỉ được

tiến hành từ tháng một đến tháng bảy, các tháng còn lại thì phải tạm nghỉ

do nước sông lên cao, ngập hết cả lò gạch

4 Kỹ thuật làm gạch ở xã Tân Chi - huyện Tiên Du, tỉnh Bắc

Ninh

Để làm ra được một viên gạch, người thợ lò (lò gạch) phải thực hiện

rất nhiều công đoạn Trước tiên, họ phải sử dụng máy xúc đất để xúc đất

lên Đất này phải là đất thịt thì viên gạch mới chắc và khó vỡ vì nêu dùng

đất pha cát hoặc đất sét để làm thì gạch được làm ra sẽ dễ vỡ hoặc bị

phồng gạch

Đất được xúc lên sẽ được người thợ cho vào máy đùn gạch Vừa cho

đất vào máy người thợ vừa đổ một lượng nước vừa đủ để máy có thể nhào

trộn chúng lại với nhau Sau đó máy sẽ “đùn” đất đã thành hình viên gạch

rất dài ra dàn cắt rồi tự cắt gạch theo đúng độ dài đã được quy định trước

Thông thường, một viên gạch thường có độ dài là 22cm Ngay lúc này,

người thợ dùng một lượng cát nhỏ nèn lên bàn đựng “phơ” (gạch mà chưa

qua lửa được gọi là phơ) và “phơ” để chúng không bị dính đất vào bàn và

cũng không bị in hình tay lên rồi khiêng chúng xếp lên “cáng”

Phơ đa được xếp lên “cáng” sẽ có một đội công nhân làm nhiệm vụ

“kiệu” gạch còn gọi là đi xếp phơ hay nói một cách cụ thể là xoay phơ

theo các vị trí khác nhau theo hướng của mặt trời để chúng nhanh khô và

sớm đưa được vào lò để đốt Người ta chỉ thực hiện được công việc này

khi phơ đã rắn vì nếu phơ nát thì không làm được mà thậm chí nếu có

“kiệu” ra được thì nó sẽ bị in hình tay lên phơ và gạch ra sẽ rất xấu

Trước đây, để làm ra hình một viên gạch sẽ phức tạp, tốn nhiều

công đoạn và mất thời gian hơn rất nhiều bây giờ Thay vì sử dụng máy

xúc để xúc đất, máy đùn để làm ra rất nhiều hình viên gạch… thì người

thợ lò đã thực hiện các công việc đó hoàn toàn bằng tay và vì thế số lượng

gạch được làm ra ít hơn nhiều so vơi bây giờ Và chính việc sử dụng máy

móc thay cho lao động chân tay trong nghề làm gạch được ghi nhận là sự

“cơ khí hoá”, “hiện đại hoá” trong lao động của con người

Tiếp theo, người thợ lò phải cho than bột ngâm với bùn và dùng một

ít nước trộn đều lên Khi lượng than và bùn đã vừa đủ và được trộn dẻo

lên rồi thì người thợ lại tiếp tục cho chúng vào khuôn để đóng ra thành

hình chữ nhật với bè dày và chiều dài vừa đủ toả nhiệt khi đưa vào lò

gạch

Người thợ dùng than tiếp tục dải một lớp chấu mỏng trên bề mặt đất

tương đối phẳng Sau đó đưa những viên than vừa được đóng ra đặt lên đó

để phơi khi than đã se se thì tiếp tục đặt chúng lên cáng để đợi cho vào lò

đề đốt Khi phơi than, người thợ cũng phải chú ý là chỉ phơi đến khi than

se se khô là được Nếu phơi than ít nắng quá than sẽ vẫn nhão, không

dùng được, còn than được phơi “già” nắng quá sẽ rất khô và dễ vỡ vụn ra

Khi cả than và gạch đã phơi đủ nắng rồi thì lúc này, một đội công

nhân sẽ có nhiệm vụ gánh than và gạch vào lò cho một đội công nhật

(những người được thuê làm cả ngày và cả đêm đều phải ở lò để trông

nom, quán xuyến công việc) Xếp gạch và than ở trong lò Việc “đi” than

và gạch trong lò là một kỹ thuật hết sức quan trọng vì đây là công việc

ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả của viên gạch Nếu đi than dày quá so với

gạch thì gạch sẽ rất dễ bị phồng và ngược lại than quá mỏng xẽ làm cho

gạch bị non Tuy nhiên, việc đi than và gạch vào lò cũng không theo một

liều lượng nhất định Vì như đã nói ở trên, đây là một công việc phụ thuộc

rất nhiều và thiên nhiên, thời tiết Nếu gạch ẩm quá khi cho vào lò thì

phải tăng than lên và ngược lại, hoặc nếu thời tiết ngoài trời quá lạnh thì

cũng phải tăng than lên, hoặc nếu lượng than cho đốt mà cháy không bền

thì cũng phải đi than dày hơn… Nhưng trước khi cho cả than và gạch vào

cùng một lúc, cần phải dải một lớp than dày ở bên dưới để lớp than này

sẽ bén củi và truyền lửa cho lớp than bên trên

Khi đã xếp phơ và than đầy lò rồi thợ đốt lò tiếp tục xếp than vào

“bầu lò”, chất đầy củi ngoài miệng của vòm bầu Hoàn thiện xong mọi

việc, người thợ bắt đâù châm lửa đốt, bắt đầu là cho củi ngoài miệng bầu

lò cháy Rồi dùng những chiếc quạt có tốc độ lớn thổi bên ngoài Mỗi bầu

lò là một chiếc quạt

Từ ngày đốt lò cho đến khi thành phẩm, người công nhật luôn phải

túc trực quanh lò để cho thêm củi vào bầu, tắt quạt khi cần sử dụng, xem

khói có lên đầu hay không… Đây được coi là công đoạn cuối cùng quan

trọng nhất đối với nghề làm gạch vì nó có ảnh hưởng trực tiếp đến việc

gạch ra lò là đạt loại một, loại hai hay loại ba (loại một là gạch tốt, loại

hai là gạch trung bình, loại ba là gạch xấu hay gạch non quá hoặc phồng

nhiều quá) Thông thường, quá trình đốt lò gạch kéo dài khoảng 6 đến 7

ngày là gạch được, đến hôm thứ ba kể từ ngày bắt đầu đốt sẽ có khói lên

rất nhiều

Cuối cùng, để gạch ở trong lò khoảng 2,3 ngày cho gạch nguội hẳn

Sau đó gạch sẽ được gánh ra ngoài để tiêu thụ đi khắp nơi Và họ lại bắt

đầu dọn sạch lò và lại bắt đầu xúc đất, đùn gạch… đốt lò… giống như quy

trình làm gạch của lần trước

II NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA NGHỀ LÀM GẠCH Ở XÃ TÂN

CHI - HUYỆN TIÊN DU, TỈNH BẮC NINH ĐỐI VỚI MÔI TRƯỜNG

TỰ NHIÊN VÀ MÔI TRƯỜNG XÃ HỘI

1 Những tác động của nghề làm gạch ở xã Tân Chi - huyện Tiên

Du, tỉnh Bắc Ninh đối với môi trường tự nhiên

Làm gạch là một nghề chịu sự chi phối mạnh mẽ của thiên nhiên,

khí hậu song nó cũng là một công việc gây tác động trở lại mạnh mẽ tới

môi trường Mà phần lớn, những hoạt động của một quy trình làm gạch có

những ảnh hưởng xấu tới thế giới tự nhiên, trong đó phải kể đến những

tác hại mà nó gây ra cho môi trường đất, nước và không khí…

Đất là một thành tố quan trọng nhất để cấu thành nên một viên gạch

Vì thế việc khai thác triệt để nguồn đất sử dụng cho việc làm gạch là một

hoạt động không thể thiếu cho nghề làm gạch Và tất nhiên, việc khai thác

nguồn tài nguyên đất một cách bừa bãi, không có quy hoạch sẽ dẫn tới

một hệ quả vô cùng xấu đối với môi trường đất Những chỗ đất bị đào sâu

tới vài chục mét, nơi đặt lò gạch với nhiệt độ hàng nghìn độ C, việc đi lại

thường xuyên của những người tham gia làm gạch… Sẽ nhanh chóng làm

cho đất bị thoái hoá, nhiều chỗ đã trở thành vùng đất trũng và phải mất rất

nhiều năm mới có thể trở lại trạng thái ban đầu

Do hoạt động khai thác mạnh mẽ trên diện đất rộng, cộng với việc

khói lò thường toả ra nghi ngút và dài ngày trong những ngày đốt lò đã

làm cho môi trường không khí bị ô nhiễm nặng Khi đốt lò, lượng nhiệt

trong lò toả ra làm cho không khí trở nên nóng nực, ngột ngạt Đồng thời,

khí độc có trong khói lò cùng với lượng CO2 quá lớn toả ra bên ngoài đã

làm cho không khí trong lành biến mất để nhường chỗ cho sự ô nhiễm

môi trường len lỏi vào

Như đã nói ở trên, khu lò gạch này được xây dựng ngay cạnh con

sông cho nên những hoạt động trong quá trình làm gạch cũng phần nào

gây ra ô nhiễm cho nguồn nước cùng với đó là những ảnh hưởng nghiêm

trọng đối với hệ thống đê điều tại khu vực đó Vì đê được xây đắp phần

đông để bảo vệ mùa màng khi nước sông dâng cao, trong khi đó lò gạch

thì lại nằm gần đê, cho nên khai thác đất quá nhiều cũng là nguyên nhân

làm hỏng hệ thống đê điều

Những tác động tiêu cực tới môi trường đất, nước, không khí mà

nghề làm gạch lại chính là những nguyên nhân gây ảnh hưởng nặng nề tới

hệ thống thực vật, động vật và môi trường sinh thái tại những khu vực đó

Hầu hết những nơi chịu ảnh hưởng của của khói lò thì cây cối đều bị khô

héo, không cho năng suất cao và người ta đã gọi hiện tượng cây cối bị

như thế là “bệnh táp lò” Còn với động vật, thường thì chúng bị còi cọc,

bệnh tật Những con yếu có thể bị chết nếu sống quá gần với vùng chịu

ảnh hưởng nặng của khói lò Đặc biệt, với mảnh đất được sử dụng làm lò

gạch đó thì rất nhiều năm sau, cây cối khó có thể mọc lên, cả vùng đất đó

sẽ bị bỏ hoang trong một thời gian dài Hơn thế nữa, đây cũng là một

ngành nghề sử dụng khá nhiều nguyên liệu than và củi đốt, do đó nó cũng

đã có những ảnh hưởng không nhỏ tới việc làm cạn kiệt nguồn khoáng sản

than và nguồn tài nguyên rừng ở nước ta

2 Những tác động của nghề làm gạch ở xã Tân Chi - huyện Tiên

Du, tỉnh Bắc Ninh đối với môi trường xã hội

2.1 Những tác động tích cực

80% dân số Việt Nam sống chủ yếu nhờ vào nông nghiệp, vì thế

những người dân thuộc tỉnh Bắc Ninh cũng không nằm ngoài chỉ tiêu dân

số thuộc ngành nghề đó

Song do cơ cấu của công việc sản xuất theo mùa vụ nên sẽ có những

ngày nông nhàn, trong khi đó, số dân của tỉnh này càng tăng cao, do đó,

việc tham gia vào các công việc phụ khác để nâng cao thu nhập, cải thiện

đời sống là nhu cầu cần thiết của mỗi người dân Và nghề làm gạch đã

đáp ứng được phần nào nhu cầu làm thêm của nhân dân

Thông thường, để hoàn thiện từ khâu nhập nguyên liệu cho đến khi

cho gạch ra lò để mang đi tiêu thụ của một lò gạch phải cần tới 40 công

nhân, bao gồm cả thợ đóng than, thợ đóng gạch, công nhật, người phơi

gạch và người gánh gạch vào lò và ra lò

Như vậy, nếu tính một lò gạch giải quyết được cồng việc làm thêm

cho 40 người thì 10 lò sẽ đáp ứng được nhu cầu làm thêm của 400 người

Điều đó cho phép, đây là một ngành nghề mang lại khá nhiều lợi ích cho

nông dân về mặt vật chất

Thành phẩm của một lò gạch chính là gạch và xỉ than Với gạch thì

thường có ba loại: gạch tốt, (gạch chín tới), gạch non và gạch già Gạch

tốt là loại gạch khi mới ra lò có phấn trắng, vỗ gạch thấy kêuđanh được

con người sử dụng để xây nhà, xây các hệ thống cơ sở hạ tầng quan trọng

Gạch non là gạch có màu da cam hơi đỏ, là loại gạch kém chất

lượng, đễ gẫy vỡ thường được sử dụng trong việc xây các công trình phụ:

nhà vệ sinh, nhà tắm… hay các bờ tường

Gạch phồng có màu đen và bị phồng hẳn lên chỉ được con người

dùng vào việc xây móng nhà, xây bờ ao… vì loại gạch này rất rắn, chắc

Gạch tốt, gạch non, gạch phồng đều được con người sử dụng có

hiệu quả trong việc xây dựng từ các công trình to lớn, quan trọng đến các

công trình phụ Thành phẩm cuối cùng còn lại trong một lò gạch chính là

xỉ than, con người cũng đã biết tận dụng triệt để chúng vào việc đổ

đường, đổ trần chống nóng rất tốt