Thực hiện thủ tục kiểm tra chi tiết trong kiểm toán chu trình tiền lương và nhân viên tại Công ty dịch vụ tư vấn kế toán tài chính kiểm toán AASC

Thực hiện thủ tục kiểm tra chi tiết trong kiểm toán chu trình tiền lương và nhân viên tại Công ty dịch vụ tư vấn kế toán tài chính kiểm toán AASC

MỞ ĐẦU

Với sự bùng nổ nền kinh tế toàn cầu, Việt Nam đang là điểm thu hút đầu

tư của các nhà đầu tư nước ngoài với việc hàng loạt các dự án, các công ty nước

ngoài thành lập tại Việt Nam, môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, do vậy

nhu cầu thông tin tàI chính, tình hình sản xuất kinh doanh ngày càng trở nên

quan trọng với các nhà đầu tư và những người quan tâm Cùng với sự phát triển

mạnh mẽ của nền kinh tế thì các công ty kiểm toán cũng phát triển một cách

mạnh mẽ với nhiều loại hình dịch vụ khác nhau cho khách hàng Nhưng dịch vụ

kiểm toán đang là dịch vụ phát triển nhất với tầm quan trọng mà các thông tin

kiểm toán đưa ra

Trong kiểm toán tài chính thì thủ tục kiểm tra chi tiết là một thủ tục rất

quan trọng nó là thủ tục nhằm khẳng đinh các xét đoán của KTV nhằm thu thập

các bằng chứng kiểm toán có tính hưu hiệu Chính vì vậy em đã chọn đề tài:’’

Thực hiện thủ tục kiểm tra chi tiết trong kiểm toán chu trình tiền lương và

nhân viên tại Công ty dịch vụ tư vấn kế toán tài chính kiểm toán AASC cho

chuyên đề thực tập của mình

Qua trình thực tập đã giúp em trưởng thành rất nhiều, nó không những

giúp em củng cố lại những kiến thức đã học mà còn cho em những kinh nhgiêm

thực tế vô cùng bổ ích

Tuy nhiên kiến thức và kinh nghiệm của em còn hạn chế, dù đã được sự

hướng dẫn tận tình của cô giáo và các anh chị trong Công ty AASC, chuyên đề

thực tập của em không tránh khỏi những sai sót Em rất mong các thầy cô

thông cảm và giúp đỡ em hoàn thành tốt chuyên đề được giao

Em xin chân thành cảm ơn!

PHẦN I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TRA CHI TIẾT VÀ CÁCH

THỨC THỰC HIỆN KIỂM TRA CHI TIẾT TRONG KIỂM TOÁN CHU

TRÌNH TIỀN LƯƠNG VÀ NHÂN VIÊN Chương I: Khái quát chung về chu trình tiền lương và kiểm tra chi tiết

trong kiểm toán chu trình tiền lương và nhân viên

1.1.Tổng quan về chu trình tiền lương và nhân viên

1.1.1 Khái niệm, ý nghĩa của tiền lương và các tài khoản trích theo

lương

Để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh cần phải có 3 yếu tố cơ bản:

tư liệu lao động, đối tượng lao động và lao động, trong đó lao động là yếu tố

quyết định

Tiền lương là một phạm trù kinh tế gắn liền với lao động, tiền tệ và nền

sản xuất hàng hoá

Tiền lương là biểu hiện bằng tiền của bộ phận sản phẩm xã hội mà người

lao động được sử dụng để bù đắp hao phí lao phí lao động của mình trong qua

trình sản xuất nhằm tái sản xuất sức lao động

Mặt khác, tiền lương là bộ phận cấu thành nên giá trị sản phẩm do lao

động tạo ra Tuỳ theo cơ chế quản lý mà tiền lương có thể xác định là một bộ

phận của chi phí sản xuất kinh doanh cấu thành nên giá trị của sản phẩm hay

được xác định là một bộ phận của thu nhập – kết quả tài chính cuối cùng của

hoạt động sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp

Trong trường hợp người lao động tạm thời hay vĩnh viễn mất sức lao

động như bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, hưu trí hay tử tuất sẽ được

hưởng khoản trợ cấp nhằm giảm bớt khó khăn trong cuộc sống, đó là trợ cấp bảo

hiểm xã hội ( BHXH )

Quỹ BHXH được tạo bằng cách trích theo tỷ lệ phần trăm trên tiền lương

phải thanh toán cho nhân viên đế tính vào tri phí sản xuất kinh doanh và khấu

trừ vào tiền lương công nhân theo quy định hiện nay thì tỷ lệ này là 20% trong

đó: tính vào chi phí sản xuất kinh doanh 15% và công nhân phải chịu là 5%

Nhằm xã hội hoá cho việc khám chữa bệnh người lao động còn được

hưởng chế độ khám chữa bệnh không mất tiền bao gồm các khoản chi về viện

phí, thuốc men… khi bị ốm đau Muốn vậy người lao động phải có thẻ bảo

hiểm y tế ( BHYT ) mua từ tiền trích BHYT, theo quy định hiện nay BHYT

được trích theo tỷ lệ 3% trên lương phải thanh toán cho công nhân trong đó tính

vào chi phí sản xuất kinh doanh là 2% và tính khấu trừ lương của công nhân là

1%

Ngoài ra còn quỹ kinh phí công đoàn được trích lập theo quy định hiện

nay là 2% trên lương phải trả và được tính vào chi phí sản xuất kinh doanh

Trên cơ sở các chính sách chế độ về lao động, tiền lương, tiền thưởng

BHXH, BHYT, kinh phí công đoàn Nhà nước đã ban hành các doanh nghiệp

cần làm tốt dựa trên tình hình thực tế của doanh nghiệp nhằm đảm bảo tốt nhất

dựa trên tình hình thực tế của doanh nghiệp nhằm đảm bảo tốt nhất quyền lợi

của người lao động

1.1.2 Các tài khoản trong chu trình tiền lương và nhân viên

Không xét đến quá trình phân loại phương pháp tính tiền lương, chu trình

tiền lương và nhân sự liên quan đến việc thuê mướn nhân viên Chu trình này

quan trọng vì một số lý do: Một là, lương, thuế, đánh trên chủ nhân và các chi

phí khác, là một loại phí tổn chủ yếu của tất cả các công ty Hai là, chi phí lao

động là một sự xem xét quan trọng, khi đánh giá hàng tồn kho ở các công ty sản

xuất chế biến và công ty xây dựng dẫn tới sự phân loại và phân bổ không đúng

đắn chi phí lao động có thể dẫn đến sai sót trọng yếu Cuối cùng, tiền lương là

một lĩnh vực mà ở đó công ty bị lãng phí hoặc bị ăn cắp thông qua sự gian lận

Những tài khoản về chu trình này bao gồm tất cả các tài khoản phí tổn

tiền lương, các khoản thuế, các khoản trích theo lương và những khoản mục

tương tự gắn với tiền lương

Sơ đồ 1: Các tài khoản trong chu trình tiền lương và nhân viên

TK 1441, 138, 338 TK334 TK622, 627, 641, 642,…

TK 333 (333.8 ) TK 431

Biểu 1 minh hoạ đầy đủ thông tin kế toán lưu chuyển qua các tàI khoản

khác nhau trong chu trình tiền lương và nhân viên

TK 334: Tài khoản tiền lương, tiền thưởng và các khoản phải trả cho công

nhân viên; TK 338 gồm các khoản phải trả phải nộp khác liên quan tới các

khoản chi phí trích tiền lương, như BHXH ( 338.3 ), BHYT ( 338.4 ) và kinh phí

công đoàn ( 338.2 ), các tài khoản chi phí liên quan tới chu trình tiền lương như

chi phí nhân công trực tiếp ( 622 ) chi phí sản xuất chung ( 627 ) , chi phí bán

hàng ( 641 ), chi phí quản lí doanh nghiệp ( 642 ) và các tài khoản có liên quan

khác…

1.1.3.Bản chất của chu trình tiền lương và nhân viên

Tiền lương là biểu hiện bằng tiền của hao phí lao động sống cần thiết mà

doanh nghiệp phải trả cho người lao động theo thời gian hoặc theo khối lượng

công việc, lao vụ mà người lao động đóng góp vào công ty Tiền lương của một

doanh nghiệp bao gồm lương nhân viên hành chính, lương hưởng theo giờ lao

động(sản lượng công việc thực tế, các khoản thưởng, hoa hồng, các khoản phúc

Các khoản khấu trừ lương

Tiền lương, tiền công, phụ cấp… cho công nhân viên

Các khoản khấu trừ lương

Ứng trước v thanh toán cho công nhân viên

BHXH, BHYT, BH công đo n phải trả công nhân viên

Tiền thưởng phải trả từ quĩ khen thưởng

Tính thuế thu nhập công nhân viên phải nộp Nh nước

lợi, và những khoản trích theo lương theo qui định hiện hành của pháp luật hoặc

theo sự thoả thuận của đôi bên)

Các chức năng liên quan tới chu kì tiền lương và nhân viên gồm có việc

tuyển dụng và thuê mướn nhân viên, phê duyệt về mức lương, bậc lương và sự

thay đổi trong mức lương và bậc lương, tính toán thời gian lao động, công việc

lao vụ hoàn thành của nhân viên; tính toán tiền lương và lập thành bảng thanh

toán tiền lương; ghi chép sổ sách tiền lương; thanh toán lương và bảo đảm số

lương chưa thanh toán

Thuê mướn và tuyển dụng nhân viên: việc tuyển dụng và thuê mướn nhân

viên được tiến hành bởi bộ phận nhân sự Tất cả những trường hợp tuyển dụng

và thuê mướn đều được ghi chép trên một bản báo cáo phê duyệt bởi ban quản

lý Bản báo cáo này cần phải được chỉ rõ về phân công vị trí và trách nhiệm

công việc, mức lương khởi điểm, các khoản thưởng, các khoản phúc lợi và các

khoản khấu trừ đã được phê chuẩn Bản báo cáo này sẽ được lập thành hai bản,

một bản dùng để vào sổ nhân sự và hồ sơ nhân viên lưu ở phòng nhân sự Một

bản còn lại được gửi xuống phòng kế toán tiền lương để làm căn cứ tính lương

Việc phân chia tách bạch giữa chức năng nhân sự với chức năng thanh

toán tiền lương là hết sức cần thiết nhằm kiểm soát rủi ro của việc thanh toán

cho những nhân viên khống Bởi vì chỉ có phòng nhân sự mới có điều kiện để

đưa thêm danh sách các nhân viên vào sổ nhân sự và chỉ có phòng kế toán tiền

lương mới có điều kiện tiến hành thanh toán lương cho người lao động Nên

việc tách bạch trách nhiệm này sẽ hạn chế nhân viên của bộ phận nhân sự với

các mức lương đã được ấn định cụ thể Sự kết hợp của hai chức năng này lại

một sẽ tạo điều kiện để gian lận và sai phạm nảy sinh

Phê duyệt các thay đổi của mức lương, bậc lương, thưởng và các khoản

phúc lợi: những thay đổi mức lương, bậc lương và các khoản đi kèm thường xảy

ra khi các nhân viên được thăng chức, thuyên chuyển công tác hoặc tăng bậc tay

nghề…Khi đó, các nhà quản đốc hoặc đốc công sẽ đề xuất với ban quản trị về sự

thay đổi mức lương hoặc bậc lương cho cấp dưới của họ Tuy nhiên, tất cả các

sự thay đổi đó đều phải được kí duyệt bởi phòng nhân sự hoặc người có thẩm

quyền trước khi ghi vào sổ nhân sự Việc kiểm soát đối với những thay đổi này

nhằm bảo đảm tính chính xác về các khoản thanh toán tiền lương

Bộ phận nhân sự cũng cần phải công bố những trường hợp đã mãn hạn

hợp đồng hoặc bị đuổi việc hoặc thôi việc nhằm tránh tình trạng những nhân

viên đã rời khỏi công ty rồi nhưng vẫn được tính lương

Theo dõi, tính toán thời gian lao động và khối lượng công việc, sản phẩm

hoặc lao vụ hoàn thành: Việc ghi chép, phản ánh kịp thời, tính chính xác số ngày

công, giờ công làm việc thực tế hoặc ngừng sản xuất, nghỉ việc và số lượng

công việc / lao vụ hoàn thành của người lao động, từng đơn vị sản xuất, từng

phòng ban trong doanh nghiệp có ý nghĩa rất lớn trong quản lý lao động tiền

lương Đây là căn cứ dùng để tính lương, tính thưởng và các khoản trích trên

tiền lương cho các nhân viên

Đối với các doanh nghiệp áp dụng Chế độ chứng từ kế toán Việt Nam thì

chứng từ ban đầu sử dụng để hạch toán thời gian lao động và khối lượng công

việc/ lao vụ hoàn thành là Bảng chấm công (Mẫu số 02 – LĐTL – Chế độ chứng

từ kế toán ) và Phiếu xác nhận sản phẩm hoặc lao vụ hoàn thành ( Mẫu số 06 –

LĐTL – Chế độ chứng từ kế toán ), Hợp đồng giao khoán ( Mẫu số 08 – LĐTL

– Chế độ chứng từ kế toán ) Ngoài ra, doanh nghiệp còn sử dụng các chứng từ

có liên quan như Thẻ thời gian, Giấy chứng nhận nghỉ ốm, thai sản, hoặc nghỉ

phép…để làm căn cứ tính lương và các khoản theo lương

Thông thường, Bảng chấm công được lập riêng cho từng bộ phận ( sản

xuất , phòng, ban, tổ, nhóm,…) và dùng cho mọt kỳ thanh toán (thường là một

tháng) Mọi thời gian thực tế làm việc, nghỉ việc, vắng mặt của người lao động

đều được ghi chép hàng ngày vào Bảng chấm công Người giám sát (đốc công,

quản đốc, đội trưởng…) của bộ phận thực hiện công tác chấm công cho nhân

viên của mình căn cứ vào số lao động có, vắng mặt đầu ngày làm việc ở đơn vị

mình Bảng chấm công phải để tại một địa điểm công khai để người lao động có

thể giám sát thời gian lao động của mình

Phiếu xác nhận sản phẩm hoặc lao vụ hoàn thành là chứng từ xác nhận số

sản phẩm hoặc lao vụ hoàn thành cảu đơn vị, cá nhân người lao động Do người

giao việc lập, phải có đầy đủ chữ ký của người giao việc, người nhận việc, và

người kiểm tra chất lượng sản phẩm hoặc lao vụ và người duyệt Phiếu được

chuyển cho kế toán tiền lương để tính lương

Hợp đồng giao khoán là bản ký kết giữa người giao khoán và người nhận

khoán về một lượng công việc cụ thể, thời gian làm việc, trách nhiệm và quyền

lợi của mỗi bên khi thực hiện hợp đồng Chứng từ chính là cơ sở để thanh toán

lương

Thẻ thời gian là hình thức được sử dụng phổ biến bởi doanh nghiệp ở các

nước phát triển nhằm ghi nhận thời gian từ lúc bắt đầu đến lúc kết thúc mỗi ngày

của nhân viên Hình thức này cũng đã bắt đầu được vận dụng ở các doanh

nghiệp liên doanh hoặc các công ty có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt nam trong

những năm gần đây Tất cả các Thẻ thời gian của các nhân viên phải được theo

dõi giám sát bởi một nhân viên độc lập hoặc bằng hệ thống thông tin tự động và

báo cáo tình hình theo thẻ tuần Để đo thời gian mà người lao động thực tế làm

thì một số công ty đã dùng đồng hồ điện tử tự động đo bằng việc khi nhân viên

tới làm việc đầu giờ phải đưa thẻ vào máy và khi kết thúc ra về thì rút thẻ ra

Tuy nhiên với hình thức này thì có thể gây ra tình trạng gian lận thời gian bằng

cách một nhân viên nào đó đưa thẻ vào máy đo thời gian nhưng lại không thực

tế làm việc tại cơ quan mà làm việc riêng của mình ở đâu đó, sau đó, cuối giờ

làm việc thì rút thẻ ra Cho nên phải giám sát chặt chẽ thì mới kiểm soát được

tình hình này Thẻ thời gian phải được ký duyệt bởi người giám sát tại bộ phận

hoạt động trước khi gửi đi phòng kế toán để tính lương

Tất cả các trường hợp ngừng sản xuất, ngừng việc đều phải có Biên bản

ngừng sản xuất, ngừng việc để phản ánh rõ tình hình về thời gian kéo dài, thiệt

hại gây ra và những nguyên nhân để làm căn cứ tính lương và xử lý thiệt hại

Ngoài ra, các trường hợp do ốm đau, thai sản, hay tai nạn lao động đều

cần phải có Phiếu nghỉ ốm, Phiếu nghỉ thai sản hoặc Phiếu xác nhận ttai nạn lao

động và được chứng nhận bởi các cơ quan có thẩm quyền để làm căn cứ ghi vào

Bảng chấm công theo ký hiệu riêng

Tính lương và lập bảng lương: Căn cứ vào các chứng tù theo dõi thời gian

lao động và kết quả công việc, sản phẩm lao vụ hoàn thành cũng như các liên

quan khác gửi từ bộ phận hoạt động tới bộ phận kế toán tiền lương, kế toán tiền

lương phải kiểm tra tất cả các chứng từ trước khi tính lương nhằm bảo đảm đầy

đủ các yêu cầu của chứng từ Sau khi đã kiểm tra các chứng từ thì kế toán tiến

hành tính lương, thưởng, phụ cấp và các khoản khấu trừ bằng việc lấy số thời

gian lao động thực tế hoặc khối lượng công việc, sản phẩm hoặc lao vụ hoàn

thành nhân với mức lương hoặc bậc lương hoặc đơn giá đac được phê duyệt bởi

phòng nhân sự cho từng người lao động, từng bộ phận Các khoản trích theo

lương hay các khoản khấu trừ như bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công

đoàn, và thuế thu nhập… đều phải được tính dựa trên các qui định của pháp luật

hiện hành hoặc thỏa thuận giữa người sử dụng lao động và người lao động

Sau khi tính toán xong thì kế toan phải lập thành các Bảng thanh toán tiền

lương, Bảng thanh toán tiền thưởng( Theo các Mẫu số 02 và 03 – LĐTL – Chế

độ chứng từ kế toán) để làm căn cứ thanh toán tiền lương, phụ cấp và thưởng

cho người lao động Bên canh đó kế toán cũng phải lập bảng khai thác các

khoản phải nộp phải trả về các khoản trích theo tiền lương Đồng thời nó cũng

chính là cơ sở để kiểm tra việc thanh toán kương cho người lao động và thanh

toán nghĩa vụ với các cơ quan chức năng

Trong quá trình lập các Bảng thanh toán tiền lương, tiền thưởng cho

người lao động thì kế toán phải tiến hành phân loại tiền lương, tiền thưởng phải

trả cho từng nhóm người lao động theo bộ phận sử dụng lao động và chức năng

của người lao động như lao động trực tiếp, lao động phục vụ quản lý ở bô phận

sản xuất, lao động phục vụ bán hàng, hay lao động phong ban để làm căn cứ

phân bổ tiền lương, thưởng vào chi phí kinh doanh một cách hợp lý và đúng đắn

Ghi chép sổ sách: Trên cơ sở các Bảng thanh toán tiền lương, thưởng và

các chứng từ gốc đính kèm kế toán tiến hành vào Sổ nhật ký tiền lương Định

kỳ, sổ nhật ký tiền lương sẽ được kết chuyển sang Sổ cái Đồng thời với việc

vào sổ, kế toán tiền lương viết các phiếu chi hoặc séc chi lương dựa vào Bảng

thanh toán tiền lương, tiền thưởng và gửi các phiếu chi kèm theo Bảng thanh

toán tiền lương cho thủ quỹ sau khi đã được duyệt bởi người có thẩm quyền

( kế toán trưởng, giám đốc tài chính…)

Thanh toán tiền lương và bảo đảm những khoản lương chưa thanh toán:

Khi thủ quỹ nhận được phiếu chi hoặc séc chi lương kèm theo Bảng thanh toán

tiền lương, tiền thưởng thì thủ quỹ phải kiểm tra đối chiếu tên và số tiền được

nhận giữa phiếu chi hoặc séc chi lương với danh sách trên Bảng thanh toán tiền

lương, tiền thưởng Các phiếu chi hoặc séc chi lương phải được ký duyệt bởi

người có thẩm quyền ( kế toán trưởng, giám đốc tài chính…)

Thanh toán tiền lương và bảo đảm những khoản lương kèm theo Bảng

thanh toán tiền lương, tiền thưởng thì thủ quỹ phải kiểm tra đối chiếu tên và số

tiền được nhận giữa phiếu chi hoặc séc chi lương với danh nghĩa trên Bảng

thanh toán tiền lương, tiền thưởng Các phiếu chi hoặc séc chi lương phải được

ký duyệt bởi người mà không trực tiếp tính toán tiền lương hay vào sổ sách kế

toán tiền lương Sau khi thủ quỹ kiểm tra xong phiếu chi hoặc séc chi lương thì

tiến hành chi lương cho nhân viên và yêu cầu người nhận ký vào phiếu chi hoặc

séc chi đồng thời thủ quỹ phải đóng dấu và ký vào phiếu “ Đã chi tiền “ Các

phiếu chi hoặc séc chi phải được đánh số theo thứ tự cho mỗi chu trình thanh

toán

Đối với những phiếu chi hoặc séc chi lương chưa thanh toán thì được cất

trữ cẩn thận và bảo đảm đồng thời phải được ghi chép đầy đủ, chính xác trong

sổ sách kế toán Đối với các phiếu chi hoặc séc chi hỏng thì phải được cắt góc

và lưu lại nhằm bảo đảm ngăn ngừa các phiếu chi hoặc séc chi giả mạo

Đối với những phiếu chi hoặc séc chi lương chưa thanh toán thì được cất

trữ cẩn thận và bảo đảm đồng thời phải được ghi chép đầy đủ, chính xác trong

sổ sách kế toán Đối với các phiếu chi hoặc séc chi hỏng thì phải dược cắt góc

và lưu lại nhằm bảo đảm ngăn ngừa các phiếu chi hoặc séc chi giả mạo

Sơ đồ 2: sẽ tóm tắt lại các chức năng của chu trình tiền lương và nhân viên để

thấy rõ được mối quan hệ chặt chẽ giữa các bộ phận hoạt động, bộ phận nhân sự

và bộ phận kế toán tiền lương và bản chất của chu trình

1.1.4 Vai trò của chu trình tiền lương và nhân viên

Chu trình tiền lương của nhân viên đóng vai trò quan trọng vì một số

nguyên nhân sau đây Thứ nhất, tiền lương và các khoản trích trên tiền lương

là một khoản chi phí lớn trong hầu hết các doanh nghiệp cũng như

Sơ đồ 2: Chu trình tiền lương và nhân viên

các tổ chức Thứ hai, chí phí tiền lương được xem là một khoản mục trọng yếu

khi đánh giá giá trị hàng tồn kho của công ty sản xuất và xây dựng vì nếu việc

phân loại và phân bổ chi phí tiền lương mà không đúng đắn cho các đối tượng

chịu phí thì sẽ dẫn đến sai sót trọng yếu về giá trị sản phẩm dở dang và giá trị

hàng tồn kho và tất nhiên ảnh hưởng tới lợi tức Thứ ba, tiền lương là một lĩnh

vực có thể xảy ra các hình thức gian lận của nhân viên làm một lượng tiwnf lớn

của công ty bị sử dụng kém hiệu quả hoặc bị thất thoát Với những lý do trên

nên việc kiểm toán chu trình tiền lương và nhânviên thương được kiểm toán

viên chú trọng trong các cuộc kiểm toán tài chính

1.2 Khái quát về kiểm tra chi tiết số dư và nghiệp vụ trong chu trình

tiền lương và nhân viên

1.2.1 Khái niệm về kiểm tra chi tiết

Bộ phận hoạt động:

Chức năng l theo dõi thời gian, khối

lượng công việc/lao vụ ho n th nh:

* Chấm công, theo dõi thòi gian lao động

* Xác nhận công việc/ lao vụ ho n th nh

* Duyệt thời gian nghỉ ốm, thai sản, tai

* Tuyển chọn, thuê mướn

* Lập báo cáo tình hình nhân sự

* Lập sổ nhận sự

Bộ phận kế toán tiền lương :

* Tính lương, thưởng v lập bảng thanh toán lương, thưởng v các khoản phải nộp

* Ghi chép sổ sách kế toán

* Thanh toán lương thưởng v các khoản liên quan

Đề cập đến khái niệm của kiểm tra chi tiết thì không có một chuẩn mực hay

cuốn sách nào có một khái niệm chính xác nhưng có nhiều quan điểm về vấn đề

này

Với tư cách là cách thức thu thập bằng chứng và triển khai các trắc nghiệm,

kiểm tra chi tiết được xem là một trong ba thủ tục kiểm toán thực hiện trong một

cuộc kiểm toán BCTC Theo cuốn "Kiểm toán tài chính" (chủ biên:

GS.TS.Nguyễn Quang Quynh), "kiểm tra chi tiết là việc áp dụng các biện pháp

kỹ thuật cụ thể của trắc nghiệm tin cậy thuộc trắc nghiệm công việc và trắc

nghiệm trực tiếp số dư để kiểm toán từng khoản mục hoặc nghiệp vụ tạo nên số

dư trên khoản mục hay loại nghiệp vụ"

Nếu nghiên cứu trên giác độ thủ tục thu thập bằng chứng kiểm toán nhằm

phát hiện ra những sai sót trọng yếu trong BCTC, Chuẩn mực Kiểm toán quốc tế

IAS 500 xác định: "kiểm tra chi tiết" bao gồm hai loại:

Kiểm tra chi tiết số dư và nghiệp vụ

Thủ tục phân tích

Như vậy, đã có sự đồng nhất trong cách gọi "kiểm tra chi tiết" Tuy nhiên,

trong Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam số 500 "Bằng chứng kiểm toán" đã có sự

phân định rằng: bằng chứng được thu thập thông qua phối hợp thử nghiệm kiểm

soát và thử nghiệm cơ bản Trong đó, thử nghiệm cơ bản bao gồm thủ tục phân

tích và kiểm tra chi tiết số dư và nghiệp vụ Và như đã đề cập, nội dung nghiên

cứu của đề tài tập trung chủ yếu vào kiểm tra chi tiết số dư và nghiệp vụ, gọi tắt

là "kiểm tra chi tiết" Và Chuẩn mực số 530 "lấy mẫu kiểm toán và các thủ tục

lựa chọn khác" mới được ban hành cho biết: "khi kiểm tra chi tiết, KTV có thể

lấy mẫu kiểm toán và các thủ tục khác để kiểm tra một hay nhiều cơ sở dẫn liệu

của BCTC hoặc ước tính độc lập về một khoản tiền"

Bên cạnh đó, theo định nghĩa trong cuốn "Audit System/2" của Hãng Kiểm

toán Deloitte Touche Tohmatsu: "Kiểm tra chi tiết (Tests of Detail) là việc thực

hiện các thủ tục chi tiết nhằm kiểm tra các bằng chứng bổ trợ cho số liệu của

nghiệp vụ trong các số dư tài khoản được kiểm tra, nhằm xác định xem liệu số

dư đó có sai sót trọng yếu hay không"

Nhìn chung, kiểm tra chi tiết số dư và nghiệp vụ có thể coi là một thủ tục

kiểm toán hướng tới số phát sinh và số dư trên mỗi tài khoản, đồng thời là thủ

tục hỗ trợ cho hai thủ tục kiểm toán còn lại trong một cuộc kiểm toán

1.2.2 Đặc điểm của kiểm tra chi tiết trong chu trình tiền lương và nhân

viên

Đặc điểm của kiểm tra chi tiết trong chu trình tiền lương và nhân viên được

nhấn mạnh ở mục đích sử dụng và phạm vi áp dụng của kiểm tra chi tiết

 Mục đích:

Mục đích thực hiện kiểm tra chi tiết được xây dựng từ lúc bắt đầu tiến hành

kiểm tra chi tiết, trong quá trình kiểm tra cho đến khi kết thúc kiểm tra

Kiểm tra chi tiết trước hết nhằm kiểm tra số dư tài khoản bằng cách kiểm

tra bằng chứng cho một số hoặc tất cả khoản mục hình thành nên số dư tài khoản

đó Nếu trong quá trình kiểm tra, phát hiện thấy không có sai sót hoặc sai sót

không trọng yếu thì KTV có thể kết luận tổng thể không có sai sót trọng yếu

Mục đích sau khi kết thúc kiểm tra chi tiết là xây dựng tính chính xác về mặt

tiền tệ và phân loại nghiệp vụ của các tài khoản hoặc khoản mục cần kiểm tra

Do mục đích của kiểm tra chi tiết hướng vào số dư và nghiệp vụ nên phạm

vi áp dụng của nó có nhiều đặc điểm đặc thù

 Phạm vi áp dụng:

Kiểm tra chi tiết không phải được áp dụng trong mọi trường hợp mà phạm

vi sử dụng nó tuỳ thuộc nội dung từng cuộc kiểm toán Nội dung cuộc kiểm toán

ở đây không chỉ bó hẹp ở các công việc cụ thể cần làm đối với từng thủ tục kiểm

toán mà còn bao hàm cả kinh phí về nhân lực, vật lực cho cuộc kiểm toán cũng

như sự linh hoạt, kinh nghiệm của KTV thực hiện cuộc kiểm toán đó Từ đó,

kiểm tra chi tiết được thực hiện xét trên phạm vi các thủ tục kiểm toán và phạm

vi số dư được kiểm toán

Trên cơ sở các thủ tục kiểm toán bao gồm đánh giá hệ thống KSNB và

phân tích sơ bộ, kiểm toán viên có kế hoạch kiểm tra chi tiết ở phạm vi thích

hợp Phạm vi mở rộng hay thu hẹp thể hiện trong hai trường hợp:

 Kiểm tra chi tiết sẽ được tiến hành thay thế thủ tục kiểm soát và thủ tục

phân tích đối với:

Các nghiệp vụ ít xảy ra và số lượng các nghiệp vụ có quy mô lớn là

nh ỏ

Hiệu quả kiểm tra đạt ở mức cao nhất

 Kiểm tra chi tiết cũng có thể được áp dụng với tư cách là một thủ tục

tiếp theo thủ tục kiểm soát và thủ tục phân tích nếu:

Không phát hiện sai sót trọng yếu khi thực hiện các thủ tục kiểm tra hệ

th ống kiểm soát nội bộ và phân tích đối với các nghiệp vụ thường

xuyên

Trường hợp kiểm tra chi tiết có tác dụng hỗ trợ thủ tục phân tích

Bên cạnh đó, phạm vi áp dụng của kiểm tra chi tiết còn tuỳ thuộc vào chi

phí bỏ ra thực hiện kiểm tra chi tiết để lựa chọn số dư thích hợp cho việc kiểm

tra

Có thể nói, phương pháp kiểm tra chi tiết ra đời sớm nhất là kiểm tra và ghi

chép từng loại hoạt động sản xuất kinh doanh Đây là phương pháp thích hợp để

kiểm tra các doanh nghiệp có quy mô nhỏ, các loại nghiệp vụ có tính chất không

phức tạp, hoặc những bộ phận, những khoản mục dễ "cảm xúc" trong kinh

doanh Tuy nhiên phương pháp kiểm tra chi tiết này trở nên không thực tế khi

quy mô hoạt động và khối lượng giao dịch ngày càng tăng lên bởi gắn liền với

sự tăng lên về nhân lực và vật lực Do vậy, KTV thường không kiểm tra chi tiết

toàn bộ các nghiệp vụ và các số dư tài khoản, mà việc kiểm tra chi tiết chủ yếu

dựa trên cơ sở kiểm tra mẫu một số nghiệp vụ cùng loại và số dư chọn mẫu Rõ

ràng, phạm vi áp dụng kiểm tra chi tiết đã có sự thu hẹp lại về số dư và nghiệp

vụ

Như vậy, mục đích và phạm vi sử dụng của kiểm tra chi tiết rất cụ thể và

linh hoạt Tuy nhiên, đặc tính đó còn được thể hiện trong vai trò của kiểm tra chi

tiết như thế nào?

1.2.3.Vai trò của kiểm tra chi tiết trong chu trình tiền lương và nhân viên

Vai trò của kiểm tra chi tiết trong kiểm toán tiền lương không chỉ ở mục

đích và phạm vi sử dụng của nó mà cụ thể hơn và quan trọng hơn, đó là vai trò

của kiểm tra chi tiết trong mối liên hệ với các thủ tục kiểm toán khác như thế

nào, trong mối quan hệ với một số kiểu mẫu bằng chứng kiểm toán, trong tương

quan với chi phí tương đối cho một cuộc kiểm toán và trong mối liên hệ với các

cuộc kiểm toán khác nhau

 Thứ nhất, nếu xem xét kiểm tra chi tiết trong mối liên hệ với các thủ tục

ki ểm toán khác: Mối quan hệ đó được thể hiện cơ bản qua Bảng số 1

Bảng số 1: Quan hệ giữa các thủ tục kiểm toán 1

Các thủ tục

kiểm soát +

Các thủ tục phân tích +

Các thủ tục kiểm tra chi tiết

=

Bằng chứng đầy

đủ và có giá trị

theo GAAS

Để có bằng chứng đầy đủ và có giá trị cho một cuộc kiểm toán, sự kết hợp

linh hoạt và hợp lý 3 thủ tục kiểm toán nêu trên vô cùng quan trọng Các thủ tục

kiểm soát đem đến cho KTV sự hiểu biết về cơ cấu KSNB, nhằm đánh giá xem

liệu các quá trình kiểm soát có đủ hiệu lực và tin cậy cho việc giảm rủi ro kiểm

soát, từ đó giảm các thử nghiệm cơ bản hay không Thử nghiệm cơ bản chú

trọng vào quá trình kiểm tra những nghiệp vụ ghi sổ trong sổ nhật ký rồi sau đó

chuyển vào sổ cái tổng hợp; trong đó, bao gồm những thủ tục phân tích nhằm

vào tính hợp lý toàn bộ của các nghiệp vụ và các số dư trên số cái tổng hợp, và

kiểm tra chi tiết số dư chú trọng vào các số dư cuối kỳ trong sổ cái tổng hợp

1 Tham khảo t i liệu Auditing Alvin A Arens tr 235

Do vậy, các thủ tục cần có sự hỗ trợ bổ sung cho nhau để có kết luận thích

đáng về các khoản mục tiền lương được kiểm toán KTV không thể bỏ qua bất

kỳ thủ tục nào mà chỉ có thể hạn chế mức độ và phạm vi áp dụng một trong các

thủ tục mà thôi Kiểm tra chi tiết chính là một trong ba nhân tố cơ bản để giúp

KTV thu thập đủ bằng chứng cần thiết, đồng thời là thủ tục hỗ trợ đắc lực cho

hai thủ tục kiểm toán còn lại

 Thứ hai, vai trò của kiểm tra chi tiết còn được minh hoạ thông qua mối

quan h ệ giữa các thủ tục với một số kiểm mẫu bằng chứng:

Bảng số 2: Quan hệ thủ tục kiểm toán với bằng chứng kiểm toán 2

Xác nhận

Tài liệu chứng minh

Qua

n sát

Thẩm vấn

Chính xác về

kỹ thuật

Thể thức phân tích

Qua Bảng số 2, ứng với mỗi cách thức kiểm tra, KTV có cách thức thu thập

bằng chứng phù hợp Chẳng hạn, khi thực hiện các thử nghiệm kiểm soát, để có

đánh giá về độ tin cậy của hệ thống KSNB, KTV chủ yếu vận dụng việc quan

sát, thẩm vấn cùng những tài liệu chứng minh và chú ý vào tính chính xác kỹ

thuật Hoặc khi thực hiện kiểm tra chi tiết, phương pháp thu thập bằng chứng

như kiểm kê vật chất, xác nhận, tài liệu chứng minh, thẩm vấn và tính chính xác

kỹ thuật lại được chú trọng hơn Tuy nhiên, dễ dàng nhận thấy rằng, mặc dù

kiểm tra chi tiết được vận dụng linh hoạt tuỳ thuộc vào kết quả của hai thủ tục

trước đó nhưng đây là cách thức kiểm tra mà số kiểu mẫu bằng chứng thu thập

được là nhiều hơn cả Hơn nữa, các bằng chứng có độ tin cậy cao thu thập từ

việc kiểm kê vật chất và lấy xác nhận chỉ có thể được áp dụng trong kiểm tra chi

tiết Chính tính độc lập và khách quan của hai kiểu mẫu bằng chứng này đã nhấn

mạnh vai trò của kiểm tra chi tiết trong một cuộc kiểm toán nói riêng và trong

kiểm toán tài chính nói chung

2 Tham khảo t i liệu Auditing Alvin A Arens tr 235

Vai trò kiểm tra chi tiết không chỉ phản ánh trong quan hệ với thủ tục khác,

trong cách thức thu thập bằng chứng mà còn gắn liền với chi phí bỏ ra tiến hành

các thủ tục kiểm toán

 Thứ ba, chi phí tương đối cho cuộc chu trình tiền lương và nhân viên

được thể hiện qua chi phí của các thủ tục kiểm toán cơ bản:

Các thủ tục kiểm toán được liệt kê theo thứ tự tăng dần của chi phí thu thập

bằng chứng như sau:

Sơ đồ 3: Tương quan chi phí cho các thủ tục kiểm toán

Các thể thức phân tích ít tốn kém nhất đơn giản bởi việc thực hiện tính toán

và so sánh tương đối dễ dàng Thông thường những thông tin hữu ích và đáng kể

về sai sót tiềm tàng có thể có được chỉ thông qua việc so sánh hai hoặc ba con số

với nhau

Thủ tục kiểm soát cũng ít tốn chi phí vì kiểm toán viên có thể thực hiện các

cuộc thẩm vấn, quan sát và kiểm tra cho một số lượng lớn khoản mục về tính

chính xác kỹ thuật chỉ trong thời gian ngắn, thậm chí vài phút

Kiểm tra chi tiết hầu như luôn tốn kém hơn các thủ tục khác KTV luôn cố

gắng lập kế hoạch kiểm toán sao cho hạn chế tối đa việc thực hiện kiểm tra chi

tiết nhưng không thể bỏ qua, đồng thời khi thực hiện sao cho có hiệu quả nhất

 Cuối cùng, vai trò của kiểm tra chi tiết cũng được xem xét cùng với các

th ủ tục khác gắn với các cuộc kiểm toán khác nhau:

Bảng số 3: Vai trò thủ tục kiểm toán trong các cuộc kiểm toán khác nhau 3

THỦ TỤC KIỂM SOÁT

THỦ TỤC PHÂN TÍCH

KIỂM TRA CHI TIẾT Cuộc kiểm toán

Cuộc kiểm toán

T: s ố lượng trung bình K: Không

♦ Đối với cuộc kiểm toán 1: Khách hàng là một công ty lớn với các quá

trình KSNB tinh vi Do đó, KTV thực hiện các thủ tục kiểm soát trên

quy mô rộng và dựa vào cơ cấu KSNB của khách hàng để giảm thiểu

các thử nghiệm cơ bản Các thủ tục phân tích tiến hành sâu rộng để làm

giảm các thử nghiệm cơ bản khác Các cuộc kiểm tra chi tiết khi đó sẽ

được giảm đến mức tối thiểu Do sự chú trọng vào các thử nghiệm kiểm

soát và thể thức phân tích nên chi phí tiến hành cuộc kiểm toán này là

thấp

♦ Đối với cuộc kiểm toán 2: Công ty có quy mô trung bình Các thủ tục

kiểm toán được thực hiện ở mức độ trung bình ngoại trừ thủ tục phân

tích phải được thực hiện sâu rộng

♦ Đối với cuộc kiểm toán 3: Khách hàng này là một công ty có quy mô

vừa nhưng quá trình kiểm soát ít có hiệu quả KTV không thực hiện thủ

tục kiểm soát vì không tin cậy vào hệ thống KSNB Kiểm tra chi tiết

được chú trọng nhưng một số thể thức phân tích vẫn được thực hiện Lý

do mà các thể thức phân tích được hạn chế là vì KTV có thể dự đoán

xảy ra sai số trong các số dư tài khoản Chi phí cuộc kiểm toán có khả

năng tương đối cao vì số lượng quá trình kiểm tra chi tiết

♦ Đối với cuộc kiểm toán 4: Kế hoạch ban đầu về cuộc kiểm toán này là

theo cách thức sử dụng ở cuộc kiểm toán 2 Tuy nhiên, KTV tìm thấy

những xu hướng khác nhau qua thủ tục kiểm soát và những sai lầm đáng

kể qua thủ tục phân tích Do đó, KTV kết luận là cơ cấu KSNB không

có hiệu quả Kiểm tra chi tiết phải được thực hiện để bù đắp những kết

quả không chấp nhận được của các thử nghiệm khác Chi phí cho cuộc

kiểm toán này cao hơn vì phải thực hiện cả thử nghiệm kiểm soát và thủ

tục phân tích và cũng không thể vì chúng mà giảm bớt việc kiểm tra chi

tiết

Do đặc thù riêng của mỗi cuộc kiểm toán, các thủ tục kiểm toán được vận

dụng khác nhau và do đó, kiểm tra chi tiết cũng phát huy vai trò của mình ở mức

độ phù hợp

Với những nhận định chung về kiểm tra chi tiết trong trình tự kiểm toán

chu trình tiền lương và nhân viên trình bày ở trên, cách thức kiểm tra chi tiết

được thực hiện cụ thể như thế nào, sử dụng phương pháp nào và được đánh giá

ra sao là những vấn đề được đề cập ở Chương thứ hai

Chương thứ hai - Cách thức tiến hành kiểm tra chi tiết trong Chu trình

tiền lương và nhân viên

2.1 Lập kế hoạch kiểm tra chi tiết

Việc thiết kế kiểm tra chi tiết số dư được nhằm vào các mục tiêu kiểm toán

Để thoả mãn mục tiêu này, KTV thực hiện theo một phương pháp pháp luận

chung nhất theo Sơ đồ 4

Các thiết kế cho kiểm tra chi tiết thường là phần khó nhất của toàn bộ quá

trình lập kế hoạch Việc thiết kế này rất mang tính chủ quan và đòi hỏi những

phán xét nghề nghiệp quan trọng

Các quá trình kiểm soát hiệu quả làm giảm rủi ro kiểm toán và do đó bằng

chứng quy định cho các cuộc thử nghiệm cơ bản, trong đó có kiểm tra chi tiết số

dư và nghiệp vụ cũng giảm đi, còn các quá trình kiểm soát không đầy đủ làm

tăng số lượng của bằng chứng cần thiết thông qua kiểm tra chi tiết Việc thiết kế

các cuộc khảo sát nghiệp vụ và các thủ tục phân tích dự kiến thu được một số

kết quả nhất định Những kết quả được dự kiến trước này có ảnh hưởng đến

cách thiết kế các kiểm tra chi tiết

Sơ đồ 4: Khái quát trình tự kiểm tra chi tiết trong mô hình chung

Kiểm tra chi tiết được thiết kế bao gồm các thể thức kiểm toán, quy mô

mẫu, các khoản mục phải chọn và thời hạn Các thể thức phải được chọn lọc và

thiết kế cho từng TK và từng mục tiêu kiểm toán trong từng TK

Khó khăn mà KTV gặp phải khi thiết kế kiểm tra chi tiết là nhu cầu phải dự

kiến kết quả của các thử nghiệm kiểm soát và thủ tục phân tích trước khi thực

hiện chúng Điều này cần thiết vì KTV phải thiết kế các thủ tục kiểm tra chi tiết

Đánh giá tính trọng yếu v rủi ro cố hữu

đối với các t i khoản tiền lương

Đánh giá rủi ro kiểm soát đối với số dư

t i khoản tiền lương

Thiết kế các thử nghiệm kiểm soát v thể

thức phân tích đối với t i khoản tiền

lương cần kiểm tra

Thiết kế thủ tục phân tích đối với số dư

các t i khoản tiền lương liên quan (nếu

cần)

Thiết kế các bước kiểm tra chi

tiết đối với số dư các t i

khoản tiền lương cần kiểm tra

để thoả mãn các mục tiêu

kiểm toán đặc thù

Các thủ tục kiểm toán Quy mô mẫu Các khoản mục được

Thời hạn

trong giai đoạn lập kế hoạch, nhưng cách thiết kế thích hợp phụ thuộc vào kết

quả của những thử nghiệm khác Nếu các kết quả của các thủ tục kiểm soát, thủ

tục phân tích không phù hợp với dự kiến, kiểm tra chi tiết sẽ phải thay đổi khi

cuộc kiểm toán đang tiến hành

2.2 Các bước thực hiện kiểm tra chi tiết

Trong giai đoạn thực hiện kế hoạch, kiểm tra chi tiết được thực hiện sau

các thủ tục phân tích được xem là lý tưởng nhất Trong một số cuộc kiểm toán,

tất cả các kiểm tra chi tiết đều làm sau ngày lập Bảng cân đối kế toán Tuy vậy,

khi khách hàng muốn công bố báo cáo sớm ngay sau ngày lập Bảng cân đối kế

toán, do kiểm tra chi tiết mất nhiều thời gian hơn nên được thực hiện giữa kỳ

trước khi niên độ kế toán kết thúc Các công việc bổ sung cũng được thực hiện

để cập nhật các số dư giữa kỳ đã kiểm toán thành số dư cuối kỳ

2.2.1.Xác định khoản mục để kiểm tra chi tiết

Trên cơ sở kế hoạch đặt ra, KTV xác lập mục tiêu kiểm tra và những khoản

mục trọng yếu

 Mục tiêu của các phương pháp kiểm tra được xác lập

Trên cơ sở của các cơ sở dẫn liệu thuộc mục tiêu kiểm toán, KTV xác định

những bằng chứng cần thu thập cho các sai sót trọng yếu

Đối với các cơ sở dẫn liệu có khả năng chứa đựng các sai phạm trọng yếu

thì KTV có thể ước tính giá trị chênh lệch, sai phạm trọng yếu

 Lựa chọn khoản mục trong tổng thể

 Xác định số lượng các khoản mục (số lượng mẫu) cần kiểm tra chi tiết

Số lượng khoản mục được lựa chọn nhiều hay ít đều phải thoả mãn

mục tiêu về tính đầy đủ và tin cậy của bằng chứng Tính “đầy đủ” của bằng

chứng thể hiện ở việc không bỏ sót khoản mục hay nghiệp vụ nào trong

mẫu chọn bởi vì chúng sẽ không có cơ hội được lựa chọn lại Bên cạnh đó,

việc phân tách các số mẫu chọn thành các nhóm khác nhau và áp dụng kỹ

thuật kiểm toán đối với từng nhóm nhằm nâng cao hiệu quả kiểm tra chi

tiết cũng như tăng độ “tin cậy” của bằng chứng

 Chọn mẫu khoản mục (mẫu chọn)

Xác định mẫu chọn cụ thể phải căn cứ vào tình hình thực tế của khách

thể kiểm toán và kinh nghiệm của KTV Với loại hình nghiệp vụ, xác định

mẫu chọn cần chú ý tới thời điểm chọn mẫu để bảo đảm tính đại diện của

mẫu chọn

Việc xác định khoản mục được kiểm tra chi tiết có thể hiểu rộng là những

khoản mục lớn trên chu trình tiền lương, là những TK trong khoản mục lớn đó,

là những tiểu khoản của mỗi TK, thậm chí là những nghiệp vụ phát sinh trong

mỗi tiểu khoản

2.2.2.Thực hiện kỹ thuật lựa chọn số dư và nghiệp vụ cho kiểm tra chi

tiết

Với số lượng mẫu và mẫu chọn được xác định, có thể áp dụng các biện

pháp kiểm tra chi tiết với từng số dư trong tổng thể mẫu đó hoặc với một nhóm

các số dư

Việc áp dụng kiểm tra chi tiết đối với 100% số dư trong tổng thể là một

công việc hết sức khó khăn, không phải bởi sự phức tạp của nghiệp vụ mà sự

dàn trải về quy mô, lãng phí thời gian và tiền bạc Do đó, việc áp dụng kiểm tra

chi tiết không phải với tất cả số dư mà chỉ là một số số dư trọng yếu hoặc số dư

có khả năng chứa đựng sai phạm trọng yếu sẽ trở nên hiệu quả hơn Điều đó

đồng nghĩa với việc kiểm toán viên sẵn sàng chấp nhận sự chính xác tương đối

bởi vì:

 Bằng chứng phải được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau, không chỉ

riêng kiểm tra chi tiết số dư và nghiệp vụ mà kết hợp cả thủ tục phân

tích chi tiết

 Hơn nữa, vẫn luôn tồn tại một mức độ không chắc chắn nào đó cho dù

KTV kiểm tra 100% tổng thể

 Đặc biệt chi phí cho việc kiểm tra tất cả các số dư TK thường rất tốn

kém Điều này không những làm tăng phí kiểm toán mà còn gây ra sự

mệt nhọc, vất vả cho KTV

Nếu không lựa chọn tất cả các TK từ một khoản mục thì có thể lựa chọn

một số TK, thậm chí tiểu khoản dựa trên cơ sở chọn điển hình những TK chính

hoặc chọn mẫu đại diện hoặc kết hợp cả hai phương pháp

 Lựa chọn khoản mục chính

Khoản mục chính được quan niệm chủ yếu dựa trên kinh nghiệm, hiểu biết

của KTV về tình hình kinh doanh của khách hàng cũng như những đánh giá đối

với khoản mục có khả năng chứa đựng những sai phạm trọng yếu

Lựa chọn khoản mục chính có thể hiệu quả hơn khi xuất hiện một trong

những điều kiện sau:

 KTV có được một số bằng chứng tin cậy đối với số liệu tổng thể sau khi

thực hiện thủ tục phân tích Khi đó, kiểm tra chi tiết chỉ tập trung vào

khoản mục chính

 Tổng thể bao gồm một số lượng nhỏ các khoản mục giá trị lớn Vì thế

quá trình kiểm tra một số lượng tương đối nhỏ các khoản mục chính, tức

là đã kiểm tra được phần lớn giá trị tổng thể

 Tổng thể chủ yếu bao gồm những nghiệp vụ không thường xuyên hoặc

các ước tính kế toán Việc lựa chọn những nghiệp vụ đó được xem là

hiển nhiên mà không cần sử dụng kỹ thuật chọn mẫu đại diện

 Chọn mẫu kiểm tra

Việc áp dụng các thủ tục kiểm toán để kiểm tra một lượng nhỏ hơn 100%

số các khoản mục trong phạm vi số dư của một tài khoản hoặc một loại nghiệp

vụ để thu thập và đánh giá bằng chứng của các số dư, nghiệp vụ có đặc điểm

tương tự như nhau gọi là chọn mẫu kiểm toán (theo nguyên tắc 19 của Chuẩn

mực kiểm toán được IAPC phê chuẩn tháng 10 năm 1984)

Ngoài những điều kiện nêu trên mà lựa chọn khoản mục chính có hiệu quả

thì chọn mẫu kiểm tra có hiệu lực khi:

 Có ít hoặc không có bằng chứng kiểm toán từ những thủ tục phân tích,

vì thế đòi hỏi nhiều bằng chứng hơn từ quá trình kiểm tra chi tiết số dư

và nghiệp vụ

 Tổng thể bao gồm một số lượng lớn các khoản mục với giá trị tương đối

lớn Việc kiểm tra chỉ thực hiện với một số lượng tương đối lớn các

khoản mục chính để đưa ra kết luận cho phần lớn khoản mục của tài

khoản

 Tổng thể chủ yếu bao gồm các nghiệp vụ thường xuyên Kiểm tra chọn

mẫu sẽ hạn chế việc kiểm tra trùng lắp đối với một số khoản mục tương

tự nhau

Có nhiều cách khác nhau để tiến hành chọn mẫu Có thể phân chia kỹ thuật

chọn mẫu thành cách chọn xác suất và cách chọn không xác suất 4:

 Cách chọn xác xuất (trong đó phổ biến là: Chọn ngẫu nhiên)

B ảng số ngẫu nhiên: là một bảng liệt kê ngẫu nhiên các chữ số độc lập,

được sắp xếp một cách thuận lợi dưới dạng bảng biểu để làm dễ dàng cho việc

chọn các số ngẫu nhiên có nhiều chữ số

Ch ọn bằng máy tính: hầu hết các công ty kiểm toán đều thuê mướn hoặc có

sự giúp đỡ của các thiết bị máy vi tính có lập sẵn các chương trình để chọn lựa

các số ngẫu nhiên

Ch ọn mẫu có hệ thống: KTV tính một khoảng cách rồi sau đó chọn lựa

tuần tự các phần tử của mẫu dựa trên độ lớn khoảng cách đó Khoảng cách được

xác định bằng cách chia dung lượng của tổng thể cho số lượng phần tử mong

muốn của mẫu

Ch ọn theo lô: là cách chọn một số phần tử liên tiếp Một khi phần tử đầu

tiên của lô đã được chọn thì phần tử còn lại của lô sẽ tự động được chọn

Ch ọn đại: là sự chọn lựa một cách vô tư khi KTV nghiên cứu tổng thể và

chọn lựa các phần tử của mẫu mà không xét đến quy mô, nguồn gốc, hoặc các

đặc điểm phân biệt khác của chúng

Ch ọn phán xét: có nhiều trường hợp KTV tin rằng nên sử dụng óc phán xét

nghề nghiệp khi chọn lựa các phần tử của mẫu

Hầu hết các phương pháp chọn mẫu nêu trên đều được áp dụng cho quá

trình kiểm tra chi tiết bởi vì kiểm toán viên mong muốn suy diễn toàn bộ tổng

thể dựa trên mẫu

Về bản chất, cũng với những kỹ thuật đó, mỗi một hãng kiểm toán lại có

những quan niệm và thay đổi cho phù hợp Với các hãng kiểm toán quốc tế, việc

phân chia các phương pháp có phần chi tiết và cụ thể hơn Thật vậy, với Hãng

Kiểm toán DTT, chọn mẫu bao gồm những kỹ thuật dưới đây5 :

 Kiểm tra mẫu đại diện: là phương pháp chọn mẫu một số nghiệp vụ nhất

định trong số dư tài khoản, kiểm tra các bằng chứng có liên quan, để rồi

từ đó có thể đưa ra kết luận cho toàn bộ số dư tài khoản đó Có hai

phương pháp kiểm tra mẫu đại diện là thống kê và phi thống kê

♦ Phương pháp thống kê: là phương pháp chọn mẫu đại diện nhằm giúp

KTV định lượng chính xác độ tin cậy kiểm tra chi tiết Với phương pháp

thống kê, kiểm tra mẫu đại diện có ba loại: chọn mẫu phát hiện, chọn

m ẫu ước tính và chọn mẫu theo giá trị gộp

Ch ọn mẫu phát hiện

Kỹ thuật chọn theo giá trị luỹ tiến: thường được áp dụng để kiểm tra các

TK có các nghiệp vụ phản ánh bằng giá trị tiền tệ Theo phương pháp

này, tất cả các nghiệp vụ trong một số dư TK để có khả năng được chọn

như nhau Công thức mẫu chọn được xác định như sau:

Giá trị trọng yếu chi tiết (MP) Bước chọn mẫu

(J)

=

Chỉ số về độ tin cậy kiểm tra (R)

Số dư cần kiểm tra (Pop)

Số mẫu kiểm tra

(N)

=

Bước chọn mẫu (J)

Số mẫu chọn (N) sau khi được xác định, KTV bắt đầu chọn những nghiệp

vụ từ tổng thể vào mẫu cho đến khi đủ số lượng mẫu cần chọn Công việc đó

được bắt đầu theo các bước:

 Chọn điểm bắt đầu một cách ngẫu nhiên nhưng giá trị bắt đầu phải nhỏ

hơn J

 Chọn khoản mục mà số tiền cộng dồn lớn hơn hoặc bằng giá trị bắt đầu

 Chọn khoản mục mà số tiền cộng dồn lớn hơn hoặc bằng giá trị bắt đầu

cộng với J

 Chọn khoản mục mà số tiền cộng dồn lớn hơn hoặc bằng giá trị bắt đầu

cộng với hai lần J

Cứ thế cho đến khi nào đủ số mẫu chọn

Ví dụ: Số dư cần kiểm tra (Pop) = 5000.000

Bước chọn mẫu (J) =10.000 => Số mẫu cần kiểm tra (N) =

Kỹ thuật này có phần nào giống chọn mẫu hệ thống đã đề cập ở trên

Kỹ thuật phân tầng: là kỹ thuật phân bổ các mẫu sẽ chọn theo từng phần

trên tổng số các nghiệp vụ phát sinh dựa trên số lượng mẫu sẽ chọn

Khi sử dụng kỹ thuật này, số dư cần kiểm tra của mỗi tầng sẽ được

xác định trên tổng của một nhóm các nghiệp vụ được phân tầng (tách ra

khỏi số dư chung toàn bộ) Tổng số mẫu chọn của các tầng nghiệp vụ bằng

tổng số mẫu được chọn của số dư TK đó, xác định theo công thức: số mẫu

được chọn bằng số dư cần kiểm tra chia cho bước chọn mẫu

Phương pháp phân tầng thông dụng nhất khi áp dụng kỹ thuật này là

chọn toàn bộ các nghiệp vụ có giá trị lớn hơn bước chọn mẫu (J) Nếu số

mẫu đã chọn vẫn ít hơn số mẫu cần phải chọn thì số nghiệp vụ còn lại sẽ

được phân làm hai tầng Mỗi tầng sẽ chọn một nửa số mẫu còn lại chưa

được chọn

Kỹ thuật chọn số lớn: được sử dụng để kiểm tra các TK có số dư nợ và

có nhiều nghiệp vụ phát sinh lớn Sử dụng kỹ thuật này, tất cả các

nghiệp vụ có giá trị lớn hơn 2 lần bước chọn mẫu sẽ được chọn để kiểm

tra Theo đó, KTV sẽ bảo đảm được rằng giá trị phần kiểm tra trên số dư

sẽ bao phủ ở mức tối da, tránh được các sai sót về báo cáo vượt số thực

tế Thông thường, kỹ thuật này được sử dụng đi đôi với áp dụng phần

mềm mang tên "ACL"

Ch ọn mẫu ước tính

Ch ọn mẫu theo giá trị gộp: tương tự như phương pháp ước tính, sử dụng để

ước tính giá trị tối đa có thể có số dư được kiểm tra, sau đó chỉ chọn mẫu

kiểm tra trên phần chênh lệch giữa số ước tính và số đã ghi sổ

Nếu áp dụng đúng mức phương pháp này, KTV sẽ giảm được số

lượng mẫu kiểm tra cần chọn, đồng thời có thể phần nào đánh giá được bản

chất của sự biến động của TK được kiểm tra

♦ Phương pháp phi thống kê: là phương pháp chọn mẫu đại diện nhưng

không giúp KTV định lượng chính xác được mức độ tin cậy chi tiết của

TK

Khi chọn mẫu đại diện phi thống kê, KTV cần có sự tính toán hợp lý trước,

nhằm bảo đảm rằng các mẫu được chọn không có khuynh hướng nằm trong

nhóm các nghiệp vụ không mang đặc tính đại diện cho số dư TK đó

Phương pháp này sử dụng đối với TK có các nghiệp vụ mang giá trị tương

tự nhau, hoặc bản chất số dư TK là phi tiền tệ

Ki ểm tra mẫu phi đại diện: là kỹ thuật kiểm tra phi thống kê được sử dụng

để chọn mẫu các nghiệp vụ có tính chất tương tự nhau trong một số dư TK

Khi sử dụng phương pháp này, KTV chỉ đạt được độ tin cậy trên các mẫu

đã chọn mà khó đạt được độ tin cậy cho toàn bộ số dư TK được kiểm tra

Thông thường, phương pháp này chỉ áp dụng khi kiểm tra các nghiệp vụ

theo một tiêu thức đặc biệt để đạt mục đích kiểm tra cụ thể Ví dụ, kiểm tra và

tính lại hao mòn cho các tài sản cố định thuộc nhóm tài sản cố định văn phòng,

được khấu hao theo tỷ lệ 20%/năm

 Kết hợp lựa chọn khoản mục chính và chọn mẫu đại diện:

Trong một số trường hợp, tổng thể bao gồm những khoản mục chứa đựng

tính chất của hai trường hợp nêu trên, tuỳ theo trình độ và kinh nghiệm, KTV có

thể kết hợp lựa chọn khoản mục chính đối với số dư nhóm TK này và chọn mẫu

đại diện với số dư nhóm TK khác

Tuy nhiên, dù lựa chọn kỹ thuật nào để chọn khoản mục kiểm tra chi tiết,

KTV luôn nắm chắc đặc trưng của đối tượng cần kiểm tra, để từ đó có phương

pháp kiểm tra thích hợp

2.2.3.Thực hiện các phương pháp kiểm tra chi tiết đối với khoản mục đã

chọn

Trên cơ sở các khoản mục đã chọn, cần thực hiện các phương pháp cần

thiết để kiểm tra chi tiết Có thể áp dụng các phương pháp kiểm toán thích hợp

đối với mỗi khoản mục lựa chọn để tiến hành kiểm tra chi tiết nhằm xác định

khả năng tồn tại những chênh lệch đến mức đòi hỏi điều tra và theo dõi Bốn

phương pháp được áp dụng phổ biến trong kiểm tra chi tiết là: quan sát, xác

nh ận, tính toán và xác minh tài liệu

 Quan sát vật chất (kiểm kê vật chất)

Là phương pháp kiểm tra cung cấp bằng chứng có độ tin cậy cao nhất bởi

vì phương pháp này cho phép KTV xác minh sự hiện hữu của tài sản Đối với

kiểm tra chi tiết số dư và nghiệp vụ, phương pháp này đem lại kết quả khá chính

xác và bảo đảm độ tin cậy, tính khách quan của bằng chứng

Kiểm tra vật chất được ứng dụng rộng rãi trong kiểm toán tài sản vật chất

nói chung và đặc biệt trong kiểm toán hàng tồn kho Khi hàng tồn kho chiếm

một phần đáng kể thì bằng chứng kiểm toán về sự tồn tại và tình trạng của hàng

tồn kho được KTV qua thu nhận qua việc tham dự vào cuộc kiểm kê kho tại đơn

vị được kiểm toán, trừ khi việc tham dự vào kỳ kiểm kê này không thể thực hiện

được Thông thường những thủ tục kiểm toán bao gồm quá trình quan sát những

thủ tục kiểm kê của khách hàng và trực tiếp kiểm kê chọn mẫu và đối chiếu với

hồ sơ kho

Tham dự kiểm kê kho không chỉ tạo điều kiện cho KTV kiểm tra thực tế

hàng tồn kho mà còn giúp KTV quan sát hoạt động của những thủ tục kiểm soát

trong quá trình kiểm kê Thông qua đó, kiểm toán viên có thể thu nhận được

bằng chứng kiểm toán về tính hiệu lực của hệ thống KSNB

Nghiệp vụ này ít được sử dụng trong kiểm tra chi tiết tron chu trình tiền

lương vì nghiệp vụ này chỉ áp dụng cho các vật chất có thể cân đo đong đếm

được

 Xác nhận

Là xác thực đối với số dư và nghiệp vụ từ một nguồn bên ngoài Đây là

phương pháp kiểm tra chi tiết cung cấp bằng chứng kiểm toán có tính thuyết

phục cao Xác nhận thường là một thủ tục kiểm toán có hiệu quả vì thủ tục này

có thể xác nhận được thời điểm xảy ra nghiệp vụ cũng như quá trình xử lý

nghiệp vụ đó

Xác nhận được biết đến với nhiều loại khác nhau, phạm vi ứng dụng rộng

rãi và các bước công việc tiến hành tương đối đơn giản

Về loại xác nhận, tuỳ theo loại câu hỏi và câu trả lời tương ứng, các loại

xác nhận có thể áp dụng là:

 Xác nhận mở: những thư xác nhận mở yêu câu cung cấp thông tin chứ

không yêu cầu minh chứng cho những dữ liệu do khách hàng cung cấp

 Xác nhận đóng: chỉ yêu cầu trả lời đúng hoặc sai để chứng minh cho

những dữ liệu cần xác nhận

Tuỳ theo yêu cầu minh chứng, xác nhận đóng lại chia ra 2 loại hình cụ thể:

Xác nhận chủ động hay khẳng định: yêu cầu trực tiếp minh chứng về số

liệu do khách hàng cung cấp theo hướng mọi thư xác nhận gửi đi đều

cần được thu về cho dù người xác nhận có đồng ý với những thông tin

đưa ra hay không

Nhằm tăng được tỷ lệ thư trả lời, xác nhận tập trung vào những chi tiết cụ thể như từng hóa đơn riêng lẻ, chứ không phải vào số dư TK Mặt

khác, càng có nhiều khả năng xác nhận được trả lời nếu như nội dung

câu hỏi xác nhận càng nhất quán với nguồn thông tin người xác nhận

cung cấp

Xác nhận thụ động hay phủ định: chỉ yêu cầu trả lời khi người xác nhận

không đồng ý với thông tin đưa ra trong thư

Tuy nhiên, việc phân biệt giữa những người không đồng ý với thông tin cần xác nhận và những người không thể trả lời hoặc không

quan tâm đến việc trả lời là rất khó Do vậy, kết quả thu được từ cách

thức xác nhận này không có độ tin cậy cao KTV không thường xuyên sử

dụng cách này để thu thập bằng chứng Mặc dù vậy, thư xác nhận thụ

động được áp dụng khi khả năng xảy ra sai sót trọng yếu là thấp

Bên cạnh đó, ngoài xác nhận qua thư (văn bản), KTV còn có thể sử dụng

xác nhận qua đối thoại Tuy nhiên, những xác nhận miệng này cũng được lưu lại

trong giấy tờ làm việc Với những thông tin quan trọng, KTV yêu cầu người trả

lời cung cấp bản xác nhận trực tiếp hoặc biên bản cụ thể

Phạm vi ứng dụng của xác nhận:

Nếu câu trả lời đối với câu hỏi xác nhận do người trả lời thiết lập dựa trên

những nguồn riêng của họ thì những câu trả lời này độc lập với tài liệu khách

hàng Do đó, phạm vi sử dụng phương pháp này rất phổ biến cho nhiều TK

Tuy nhiên, việc đưa ra kết luận dựa trên sự hiểu biết từ những câu trả lời

này không phải bao giờ cũng chính xác Vì thế, KTV luôn có sự thận trọng thích

đáng vì: Thứ nhất, những câu trả lời này chủ yếu chỉ cung cấp bằng chứng kiểm

toán về việc báo cáo quá cao hay báo cáo quá thấp Thứ hai, khả năng sửa đổi

bằng miệng đối với những thoả thuận đã ghi vào bản xác nhận rất dễ xảy ra

Mức độ hoài nghi nghề nghiệp được tăng lên nếu KTV có được thông tin

mà những thông tin này khiến KTV có nghi ngờ về năng lực, kiến thức, động

cơ, khả năng hay ý muốn trả lời, của người trả lời Khi đó, xác nhận sẽ có

hiệu quả không cao

Phạm vi sử dụng xác nhận thu hẹp nhất khi thủ tục thay thế được thực hiện

vì KTV không nhận được thư trả lời xác nhận vì một lý do nào đó Tuy nhiên,

cũng có thể không tiến hành những thủ tục kiểm toán thay thế nếu: không phát

hiện thấy dấu hiệu bất thường của những thư xác nhận không được phúc đáp

Các bước công việc tiến hành khi gửi thư xác nhận:

 Lập các câu hỏi xác nhận hay yêu cầu khách hàng lập chúng

 Kiểm tra lại các câu hỏi xác nhận, bỏ chúng vào phong bì ghi địa chỉ

của KTV để người trả lời gửi lại khi có phúc đáp

 Đối với câu hỏi xác nhận đã gửi đi nhưng bị gửi trả lại, KTV điều tra

xác minh địa chỉ và bằng chứng chứng tỏ người nhận thư xác nhận còn

tồn tại

 Theo dõi những TK không được trả lời, đồng thời cân nhắc tới khả năng

gửi thư xác nhận lần thứ hai và thứ ba Nếu cần thiết, các thủ tục kiểm

toán khác được thực hiện

Biện pháp gửi thư xác nhận ít được áp dụng trong kiểm toán chu trình và

tiền lương vì phần lớn các nghiệp vụ phát sinh trong nội bộ doanh nghiệp

 Tính toán lại

Phương pháp này tập trung vào kỹ thuật kiểm tra tính chính xác về mặt số

học của tính toán và ghi sổ

Phương pháp này được vận dụng đối với những số dư và nghiệp vụ có khả

năng sai sót trọng yếu thuần tuý về mặt số học KTV có thể tính lại số tiền trên

các chứng từ gốc như: các phiếu chi tiền, Bảng phân bổ chi phí lương, Bảng

thanh toán lương, Bảng thanh toán BHXH,…

Ưu điểm của phương pháp này là cung cấp bằng chứng có độ tin cậy cao về

mặt kỹ thuật tính toán Không chỉ có vậy, thông qua đó, KTV có thể phát hiện

những sai sót tiềm tàng khác chưa được phát hiện Nhưng do tính chất phức tạp

về tính toán nên khi tiến hành phương pháp này, KTV thường kết hợp với các

phương pháp khác

 Soát xét lại chứng từ, sổ sách

Đây là phương pháp kiểm tra chi tiết số dư và nghiệp vụ bằng cách xem

xét, kiểm tra, đối chiếu các chứng từ, sổ sách có liên quan sẵn có trong đơn vị

Phương pháp này có thể tiến hành theo hai hướng:

 KTV thu thập tài liệu làm cơ sở cho một kết luận cần khẳng định

 KTV thu thập tài liệu của nghiệp vụ từ khi phát sinh đến khi vào sổ

KTV quyết định kiểm tra từ chứng từ gốc lên sổ sách hoặc từ sổ sách

kiểm tra ngược về chứng từ gốc

Phương pháp kiểm tra này tương đối thuận tiện do tài liệu sẵn có, do đó,

chi phí thu thập bằng chứng thấp hơn các phương pháp khác Tuy nhiên, mức độ

tin cậy của bằng chứng mà phương pháp này đem lại phụ thuộc vào nguồn gốc

của bằng chứng Việc sửa đổi hay giả mạo chứng từ gốc có thể làm mất đi tính

khách quan và xác thực của bằng chứng

2.3 Đánh giá kết quả kiểm tra chi tiết

Công việc kiểm tra chi tiết không chỉ dừng lại ở việc xác định các bằng

chứng thông qua các phương pháp nêu trên cho số liệu được kiểm tra mà quan

trọng hơn là bằng chứng đó được đánh giá như thế nào Mức độ "đầy đủ" và "tin

cậy" của bằng chứng là điều kiện để đưa ra kết luận sát thực nhất

Trong quá trình đánh giá kết quả kiểm tra, các sai sót không chỉ về TK mà

còn về chức năng hoạt động của hệ thống KSNB, hệ thống thông tin, hoặc về

tính khách quan của Ban Giám đốc, và năng lực của đội ngũ nhân viên có thể

được phát hiện ra

Nếu sau kiểm tra, KTV xác định có chênh lệch thì KTV hướng tới biện

pháp lượng hoá chênh lệch và xử lý các chênh lệch, đồng thời cân nhắc ảnh

hưởng của chênh lệch này đối với tình hình kinh doanh của khách hàng

2.4 Phát hiện và xử lý các chênh lệch kiểm toán hay sai sót kiểm

toán

Xử lý chênh lệch kiểm toán tuỳ thuộc vào loại chênh lệch kiểm toán,

nguyên nhân của những chênh lệch và cả những thủ tục tiến hành khi phát hiện

trong quá trình kiểm toán cho thấy có sai sót

 Các loại chênh lệch kiểm toán

Nếu phân loại theo kỳ quyết toán: chênh lệch của năm trước và chênh lệch

c ủa năm nay

 Chênh lệch năm nay: thường là chênh lệch đã được lượng hoá, bao gồm

những chênh lệch do không thống nhất về giá trị, cách phân loại, trình

bày hay thuyết minh những khoản mục hay tổng số trong các khoản

mục tiền lương và những chênh lệch do lỗi hay sai sót được phát hiện

 Chênh lệch năm trước: là chênh lệch kiểm toán từ năm trước mà khách

hàng đã không điều chỉnh, do đó ảnh hưởng tới khoản mục tiền lương

năm nay

 Tính chất và nguyên nhân dẫn đến chênh lệch kiểm toán

Với mức độ hoài nghi thích đáng, kiểm toán viên tìm hiểu tính chất và

nguyên nhân của những chênh lệch đã được lượng hoá

Nếu xem xét tính chất của sai sót thì có thể là do cố tình hay vô ý Qua đó,

KTV cũng xem xét khả năng chênh lệch kiểm toán chỉ xảy ra trong một loại

hình nhất định nào đó

Từ tính chất của sai sót phát hiện được, KTV tìm nguyên nhân của chênh

lệch Những nguyên nhân cấu thành nên những sai sót được làm rõ sẽ là cơ sở

cho những kiến nghị hay điều chỉnh cần thiết

Những kiến nghị và điều chỉnh ban đầu được thoả thuận với khách hàng

một cách nghiêm túc và cẩn thận trước khi kiểm toán viên tiến hành các thủ tục

tiếp theo

 Thủ tục thực hiện khi phát hiện các sai sót kiểm toán

Thủ tục thực hiện tuỳ thuộc vào mức độ ảnh hưởng của sai sót tiềm tàng tới

các khoản mục tiền lương Nếu tin rằng những vi phạm là những sai phạm

trọng yếu trong khoản mục tiền lương thì cần thực hiện những thủ tục kiểm toán

khác hoặc những thủ tục kiểm toán bổ sung thích hợp Trong nhiều trường hợp,

nếu phát hiện có hiện tượng chủ ý bóp méo BCTC, KTV cân nhắc các mục tiêu

đặc thù và cơ sở dẫn liệu có thể bị ảnh hưởng

Thực hiện thêm các thủ tục kiểm toán hay thực hiện các thủ tục kiểm toán

khác giúp KTV khẳng định hay loại bỏ nghi ngờ về các vi phạm Tuy nhiên, với

cách làm như vậy không phải lúc nào cũng có thể đưa ra một kết luận về nguyên

nhân thực sự của một chênh lệch kiểm toán hoặc ý định của người liên quan đến

chênh lệch Do đó, trước khi thực hiện các thủ tục này, KTV cân nhắc khả năng

có đạt được mục đích hay không

 Nếu như chênh lệch và vi phạm được khẳng định, KTV phải bảo đảm

rằng sai sót đó đã ảnh hưởng đến BCTC với đầy đủ những thuyết minh

cần thiết

 Nếu không thể khẳng định hoặc xoá bỏ được mối nghi ngờ về sai phạm

thì KTV sẽ cân nhắc ảnh hưởng có thể có đối với BCTC đồng thời xem

xét những luật định liên quan cùng tư vấn pháp lý trước khi phát hành

báo cáo kiểm toán

 Báo cáo về những chênh lệch kiểm toán được phát hiện